Mối quan hệ việt nam lào trong thế chiến lược đông dương

LIEN BANG DONG DUONG- Sl,f THT,fC LJCH SU NHU THE NAO?. LIEN BANG DONG DUONG TRONG SA.CH LUIC CUA DANG CQNG SAN DONG DUONG III... Cach m�ng 3 nuoc B ong Dudng la mqt bq ph�n ciia each m�

� ? �

PHAN MO DAU

Ml}C Ll}C

KHU VlJC DONG NAM A

1 MOI QUAN Hi:: VltT - LAo Tu TRcJdc THE KY xix DEN NAM 1945

II QUAN Hi:: VI:i::T-LAO TU NAM 1945-1975

CHUONG III: +\'IOI QUAN Hit VI}tT NAM-LAO TRONG THE CHIEN

LU(JC DONG DUONG

I LIEN BANG DONG DUONG- Sl,f THT,fC LJCH SU NHU THE NAO?

II LIEN BANG DONG DUONG TRONG SA.CH LU(IC CUA DANG CQNG SAN DONG DUONG

III MOI QUAN Hi:: VI:i::T NAM-LAO: LIEN MINH HAY LIEN BANG?

� , , "'

PHAN KET LU�N

bi te li�t vl t9i l6i, da to ra bftt Ive va cha'ng lam du'QC gl d€ cuu cac n�n nhan moi d6

M9t so' chuye� gia ·v€ Bong Dudng d6ng y ding tlnh hlnh qua ddn gian nhu' v�y va dfthfty sJ giai' thich d6''d["'qua sai lft� nhu' the' nao 1:)€ tai nay chung toi dtia m9t b6i canh }ich SU phat h9a nhung sv ki�n cho toi nam 1975 Chung toi t?p trung vao sv giai thich c6 n�i€u anh hti'ong d6i voi cac chuyen gia ciia khu vvc va trong cac nha blnh lu?n hf do ciia phu'dng Tay N6 giai thich sv xung d<)t tren ban dao Bong Dudng sau nam 1975 thong qua sv chie'n thli:ng ciia chii nghia dan t<)c d6i voi chii nghia qu6c te' d}ng san

Sv giai thich ve cu9c xung d<)t biing vi�c lfty nhung mau thuftn d6i khang ljch su lam cd sd da danh dtiqc sv chftp nh�n r<)ng rai ciia cac nha blnh lu?n thtiong

la bftt d6ng voi nhung ngu'oi c9ng san Vi dV nhu' trong tac phffm "Trude _ Cainpuchia" (1979), Milton Osborne, m<)t chuyen gia v€ Campuchia da d�t ten cho chtidng v€ quan h� voi Vi�t Nam la "Ke thu truy€n kie'p" Gi6ng nhti Polpot, Osborne dva l�p lu�n ciia mlnh dtiqc thvc te' Itch SU khong th€ tranh cai la Vtidng qu6c Khmer da bi c�t xen trong thoi c?n d�i vl sv banh trtiong ciia vtidng qu6c Thai Lan o phfa Tay va Vi�t Nam d phia Bong R6i tac gia hqp ly h6a chii nghia phan bi�t ch1ing 't9c ch6ng Vi�t Nam ciia Khmer biing vi�c tuyen b6 dng-d6 la J(e't qua ciia chii nghia banh trtiong Vi�t nam

Theo Osborne, dieu" chii ye'u cua cu9c xung d<)t la bien gioi Vi�t nam­Campuchia ndi g�p nhau ciia hai the' gioi van h6a va chinh ttj khac bi�t nhau Trai l�i bien gioi Thai-Campuchia thl khong phai nhti v�y Osborne vie't rang: "Trang qua khu Thai Lan Va Campuchia thtiong xung d9t voi nhau, nhu'ng khong c6 sv

1

nam Hffu nhu' khong cffn n6i- them nlng nhii'ng quan chuc d6 chi du'qc giao nhi�m V\l blnh thu'ong, du'oi con mat theo d6i cua ca'p tren ngu'oi Phap cua hQ

Thlfc dan Phap chie'm Campuchia va Lao vl nhii'ng ly do chu ye'u la chie'n lu'QC, Cac nu'oc d6 du'QC dung lam m9t v�t d�m, bao v� cac dnh ven bil3n c6 gia tri hdn cua Dong Dudng thu9c Phap cho'ng 1<;1-i cac cu'ong quo'c thu dich(Anh) Thlfc dan Phap ciing c<;1nh tranh voi Anh v� con duong tu phia Nam di Trung Quo'c ma hQ

hy v9ng gianh du'qc b�ng st:( ki€m soat thung · Hing Mekong Vi�c nay se khong tranh khoi lam cho hQ xung d9t voi nguoi Thai dang tuc d�n vl ma't anh hu'dng d Campuchia va Lao, va vl tht:(c dan Phap da gianh 1<;1-i nhii'ng lanh th6 ma Thai Lan

da chie'm du'<;fc trong nhii'ng fuoi ky truck d�y Nhung vua Thai ciing bj nguoi Anh gay sue ep m<;1nh d1phia Tay Va'VUa Thai da he't sue kheo leo dgy ngu'oi Anh cho'ng ngu'oi Phap d€-tranh,,m9Lslf.thon,tin·trt:(c,tie'p Vu'dng quo'c cua 6ng ta; Nhii'ng thanh cong cda vua Thai du'a 1<;1-i ke't qua la tuy phai ma't in.Qt so' lanh th6 cho ca ngu'oi Anh lftn ngu'oi Phap nhung Thai Lan vftn dung vung trong suo't thoi'ky thlfc dan nhu' mqt

quo'c gia d9c l�p D6 la nu'oc duy nha't trong khu vvc giii' duqc dia vi nhu' v�y

0 Campuchia, de'n nam 1945 cd ca'u xa h(H va chinh trj c6 truy�n n6i chung con nguyen v�n Quy�n sd huu ca nhan v� da't dai da duqc thie't l�p, va st:( tham , nh�p buon ba� ctla Phap vfin con h<;1n che'; m9t so' d6n dien cao SU da du'9c xay dt!ng d phia Dong, thlfc dan Phap thich dung lao d9ng Vi�t Nam cho cac d6n di�n d6 Vl tht!c dan Phap dung nguoi Vi�t Nam cho b9 may cai tri thu9c dta cda hQ, nen hQ chiing lam gl d€ giao d�c nguoi Khmer theo ki€u phu'ong Tay; Ke't qua la, khac voi Vi�t nam, tren thlfc te' d Campuchia khong c6 gioi tri thuc ho�c giai cilp cong nhan ban XU Cung tu'dng phan vdi Vi�t nam, nha vua truy�n tho'ng vftn t6n t<;li nhu' m9t tieu dil3m cda nen chinh ttj quo'c gia, du'oi con mat th�n tr9ng theo d6i ciia che' d9 bao h9 Phap

A.ch tho'ng ttj cua Phap th�m chi it lam tan ra CUQC so'ng a Lao hdn la a

Campuchia Tu khi LangXang tan ra, Lao da thlfc slf trd thanh m9t lien bang cua nhung tilu Vu'd�g quo'c, do cac gia dlnh quy t9c dja phu'dng tho'ng trj Nha vua defog do t<;1i Luong Pha Ban�, it c6 quy�n llfc thlfc sv; thlfc dan Phap 1<;1-i d�t thii do hanh chanh cua hQ d Vieng Chan Doi so'ng cua nong dan it du'<;JC quan tam de'n Chi m9t nhum cac nha quy t(k du'9c ngu'oi Phap cho hQC chut it Slf dau dffu chinh cua nguoi Phap d nu'oc Lao thu9c dja la cac b9 t9c bu'ong binh d vung rung nui khong chju Slf ki�m soat cua cac nha cffm quyen vung tha'p ma Phap du'a len 0 Lao

4

( CHUONG II MOI QUANHt·v1$T- LAo Tu TRONG LlCH su

I MOI QUAN Ht VItT - LAO TU TRUOC THE KY XIX DEN NAM

1945

Quan h� giua hai nude Vi�t Nam - Lao la m6i quan h� c6 c9i ngu6n tu xa XU'a, dU'<Jc xay diip bdi cong ,SUC cua bao the'��- La quan h� ctla hai qu6c gia lang gi�ng gffn gui than' thi�n, cung giup dB l�n nhau chia ng9t se bu/ Qua trlnh Itch SU' cda hai dan tqc la nhung'tfang sii'\ie·vang ve chie'n da"u va chie'n thiing ngo�i xam

di giu gin va xay d\fng da"t nude

Hai nude d6u la nude nho l�i d vao vt tri chie'n hl'<JC quan tr9ng c1.ia Bong Nam A noi c6 nhi6u dffu m6i qu6c te' quan tr9ng va c6 y nghia chie'n lu<Jc tu Biic xu6ng Nam, tu Bong sang Tay Hai mi'dc c6 nhi�u tai nguyen phong phu, ngu6n nhan l\fc d5i dao va du<Jc thien nhien U'U dai 0 vao vt tri chie'n lu<Jc nhu v�y, Vi�t 'Nam va Lao thuong la n�n nhan cua cac cu9c xam lu<Jc nen da tung giup nhau chie'n da"u danh b�i lien tie'p cac the' l\fc banh trudng tu phuong Ba'.c xu6ng ho�c tu

phU'ong Tay sang, d€ bao v� S\f t6n t�i cua dan tqc mlnh Be'n nay, Itch Su' cua hai dan tQC con ghi l�i nhung trang Su' chie'n thiing ch6i l9i cffa tinh doan ke't chie'n dff u ch6ng ngo�i xam

Vi�t Nam va Lao da c6 quan h� tu ra"t sdm, vao nam 550 khi riuoc V�n Xuan

cda Ly Nam Be' bi nha Luong dan ap Ly Nam Be' phai ch�y len vung Khua't L�o, anh ru9t Ly Nam Be' la Ly Thien Bao da de'n vung Di Nang ctla nguoi Lao l�p can

cu ch6ng gi�c vi du�c nhan d:ln Lao nhi�t tinh giup da Tu khi B�i Vi�t dqc l�p, · tri6u Ly m9t m�t 6n dtnh m9i m�t trong nude, phat tri€n l\fc lu9ng d€ ch5ng T5ng nen tri�u Ly d�c bi�t qu·an tam de'n vung bien gioi phia Tay Vi�c 6n dtnh bien gidi Vi�t - Lao la m9t trong nhung vi�c lam du<Jc nha Ly coi tr9ng di bao v� h�u phuong

11

nhung khong vi the' ma quan h� voi trieu dinh Hue' l�i kem mit thie't Nguyen do la giua Gia Long va Chieu An (Intharavong) v6n c6 quan h� rieng tu tntoc Ca hai deu c6 thoi gian htu vong d Siam, da tie'p xuc voi nhau d Bangkok, nha't la vao nam

1793 Vi v�y, khi Gia Long khoi ph1:1c l<;ti trieu dinh phong kie'n nha Nguy�n, Chieu

An la ngu'oi dftu tien cu' su thftn sang mung va kie'n 1ip quan h� ngo<;ti giao

Len ng6i nam tru'oc thi nam sau ( 1805), Chau A N� cu' phai b9 di su sang Hue' Tu d6 deu d�n ba nam mqt lftn, su thftn Vientiane l<;ti sang trieu kie'n, mang theo t�ng v�t "de'n c6ng" C6 lftn dem tra mqt s6 quan linh dao ngii (1811), c6 lffn

nam truck di su sang moibie't vua Gia Long vua bang ha, vua Minh M�nh len thay, lien nam sau (1822) l<;ti c6 SU sang vie'ng (vua cii) va mung vua moi Nhu' the',.chi:fc

da cda ngu'oi Siam d6i voi Ng�y6n Anh tru'oc kia ciing khong ngoai m1;1c dich d�t anh hu'dng ve sau Tham V<;mg va st;( de dqa cua quan Siam da xay ra ca tren bien gioi Tay-Ba'.c-(giap Lao) va Tay-Nam (giap Campuchia) cda Vi�t Nam Ca tren hai m�t d6 tinh hinh di�n ra deu phuc t�p Tuy nhien trong nhung nam dffu c.im quyen, vua Minh M�nh c6 y mu6n yen than la chinh Trong b6i canh d6, khi ban 1uin ve

vi�c.nay,.nhieu trieu th.in nha Nguy�n da c6 thai d9 thuy chung va cai nhin dung dfo Bc!-i thftn Le Van Duy�t n6i: "Tie'ng gay d giu'ong ben kh6 ma ngu yen ban m6i lo nong sau thi giup V�n Tu9ng ma ch6ng nu'oc Xiem tudng la hon ca" (1) • •

Tham-tn B9 L�i Hoang Kim Roan con c6 y kie'n m�nh me hon: "Ne'u n6 (Siam) chie'm Thanh Ap huoc V�n Tu'9ng thi khac gl n6 da phen ctiu cda ta di va l<;ti danh quan cu'ong b<;to la chinh, giup nu'oc nho be la nghia, quan ta da c6 chinh va nghia thi danh dau ching vo" "cha di vi�c du'9c thua cda V�n Tu'c:Jng ra ngoai b1Jng"<2)Nhung y kie'n tren cqng them lc'5i de nghi khiem t6n cua Chau A N1:1 " chi

(l) < 2 l < 3 l Ljch sli' Lao,Sdd.

14

chie'n da'u each m�ng moi cho'ng l�i c6 hi�u qua va danh b�i lien minh phan d9ng

Va phan each m�ng, bao V� dQC l�p dan tQC Va cac thanh qua each m�ng, xay d\lng chii nghia xa h9i cfing nhu vi S\l tie'n b9 xa h9i ciia tung nuoc Cach m�ng 3 nuoc B ong Dudng la mqt bq ph�n ciia each m�ng vo san the' gioi, lien minh ciia 3 nuoc la m9t b9 ph�n ciia lien minh qu6c te' cac nuoc xa h(H chii nghia va cac ll!c luqng each m�ng the' gioi

Bang Cqng san Vi�t Nam khing djnh:" Quan h� d�c bi�t Vi�t Nam-Lao la m9t qui lu�t phat triln ciia each m�ng hai nuoc, la di�u c6 y nghia s6ng con dBi voi v�n m�nh ciia hai dan tqc Chung ta coi d6 la m9t dam bao xung dang vung chilc �

-cho vi�c bao v� dqc l�p tll do va xay dt!ng thanh c6ng chii nghia xa h9i a m6i nu'oc tren.ban dao Bong.Du'dng, d6ng thoi la·nhan·t6 C\lc.ky quan tr9ng d6i voi hoa binh

va 6n djnh d Bong Nam A.".

M9t trong nhung lu�n di�u chinh trong tuyen b6 ngay 31 thang 12 nam 1977 ciia chinh phu Phnom Penh la loi to' cao ding trong "nhi�u th�p ky" nay, nhung nguoi c9ng san Vi�t Nam d_a tim each " than tinh ya nu6t" Campuchia bang vi�c buqc Campuchia vao m9t " Lien bang Bong Dudng" do Vi�t Nam kiim soat di lam cho Vi�t Nam trd thanh " mqt.cu'ong qu6c Ion d Bong Nam A." Va d Lao, de'n giua thang 12 nam 1975, da cha'm dut S\l vi�n trq cua My va vi�c tie'p quan hoan

toan Lao nam trong tay Pathet Lao, thi bj cac nha bao phu'dng Tay va nhung nguoi vie't v� Bong Dudng ddn gian cho dng Lao da trd thanh " mqt thuoc dja" ciia Vi�t Nam Ngay sau khi chinh phu Campuchia du'a ra loi tuyen b6 n6i tren thi Vi�t Nam­

da bac bo nhung Ioi to' cao d6 va coi d6 la " nhung loi but)c tqi vu kho'ng" Thang 4 nam 1978, Vi�t Nam da cong b6 mt)t" sach trilng" n6i len " st! th�t v� va'n d� Lien bang Bong Du'dng" va mo ta Lien bang d6 la " mqt va'n d� da vinh vi�n di vao ljch stl'".<I)

Tuy nhien, " sach tt;iing" ma Vi�t Nam cong b6 vfin khong ngan duqc chinh phu Pol Pot tie'p tvc nhffc de'n nhung muu d6 ciia Vi�t Nam thanh l�p m9t " Lien bang Bong Dudng" nhu la m9t trd ng�i cho va'n d� an ninh khu V\lC Thang 6 nam

1978, ngo�i tru'dng Campuchia Iengsary giai thich rang day khong phai la mqt "

< 1

) Xem Sach tdng Be> Ngo<,ii giao nu'oc CHXHCN Vi�t Nam-Slf tMt v� va'n d� Lien bang Dong Du'dng, NXB Slf Th�t-HN-1978

44

t ding la Dammen se xem dien van nay ching hon gl mqt chu hftu ca t1;mg chii mlnh t�i tri�u dlnh Tuy nhien, bai di€n van ciia Kayxon Phomvihan c6 le la

vi d� hie'm c6 n6i len ni€m tin tht!c st!

Hai thang sau khi thanh l�p nude Cqng hoa Dan chtl Nhan dan Lao, Kayxon nvihan da d�n dffu mqt phai doan Bang va Chinh phii sang tham Vi�t Nam tu

, 5 de'n ngay 11 thang12 nam 1976 Trang chuye'n di tham nay, hai nude da ke't ciing c6 St! hcjp tac kinh te' va van h6a, va Vi�t Nam san sang giup Lao

1 luy�n cac chuyen gia kinh te', khoa h9c va cac chuyen gia ky thu�t khac Hi�p Hihl nght ky thang 7 nam 1977 md rqng vi�c do b�ng each nhftn m�nh y mu6n cu'ong st! hcJp tac kinh te' va thuong m�i giii'a hai nude Nh9"ng cam cam ke't

�cJ chtl ye'u la mqt chi€u, Vi�t Nam d€ cho Lao vao cang _Ba Nang ma khong tra thue' va cho Lao vay khong lfty lai trong nhii'ng nam1978-1980 Hi�p uoc

; n6i r�ng Lao va Vi�t Nam se " hcJp tac ch�t che voi nhau trong vi�c tang

tg kha nang qu6c phong va bao v� d9c l�p va toan Vyn lanh th6 ctla nhau " Ca 1uoc Vi�t Nam va Lao d€u c6 lcJi trong hcJp tac v� quan st! Vao giai do�n nay, : tranh chftp giii'a Vi�t Nam va Pol Pot dang tie'p dien va cung hie Vi�t Nam bt

Sp ngay cang tang ciia Trung Qu6c d bi€n Bong Hi�p dtnh nay ky voi Lao dam m9t m�t bien gioi hii'u nghi ctla nhau, nhlim ngan ch�n cac 11.lc luqng than

lg Qti6c bao vay V€ phfa Lao, Lao c6 m9t duong bien gioi voi Thai Lan dai;

t h� giii'a Vientiane va Bangkok va khong khi d9c bien gioi ra"t cang thing

� nam 1977 Chinh phtl Vientiane ciing phai d6i ph6 voi St! qufty nhieu cu.a

·tram du kich each hii'u phan dqng la nhii'ng ngu'oi tlng hQ Vang Pao ho�t d9ng

� vung rung mH ctla Trung Lao va tu cac tr�i ti n�n d Thai Lan M9t ke't qua tuc: cu.a Hi�p u'oc la CUQC tie'n cong vao cu6i nam 1977 vao 11.lc lu'cjng con l�i cu.aquan bi m�t" Vang Pao ma sang dftu nam 1978 da co ban bt d�p tan

Hi�p dtnh nam 1977 ciing n6i ding hai mtoc " se xay dt!ng duong bien gioi -Lao thanh m9t duong bien gioi hii'u nghi anh em", va sau d6 hai ben da v�chtong bien gioi ( ca hai d5ng y rling duong bien gioi do nguoi Phap v�ch ra tru'oc

?hai du'cjc chftp nh�n)

Nhu v�y la Vi�t Nam da thanh cong trong chie'n luqc co ban ctla mlnh nhlim

g 1.�i sue ep Trung Qu6c Vi�t Nam da t�o du'QC d6ng minh vii'ng vang a

61

puchia va ciing c6 m6i quan h� ch�t che voi Lao Lien minh khu vvc d6 da

sv giup do v�t cha't to Ion cua Lien xo va sv cam ke't voi Lien X6 da h<;1n che' d('mg cua Trung Qu6c ch6ng cac mtoc Dong Dudng Vi�c xua't hic$n kho'i chinh ong Dudng da du'QC phftn con l<;1i cua the' gioi tha'y r6 vao nam 1980 khi cac

i trudng cua Vi�t Nam-Lao-Campuchia h<;fp d thanh ph6 H6 Chi Minh Trong

ac chinh sach cua C(>ng hoa dan chu Nhan dan Lao va C(>ng hoa Nhan dan puchia lien ke't ch�t che vdi cac chinh sach cua C(>ng hoa xa h(H chu nghia Nam va cac chinh phu da gffn nhau bang nhftng" hi�p U'OC hftu nght" va chinh

>a nu'oc ra thong cao chung nha'n m<;1nh " sv nha't tri quan diim v€ cac va'n d€te'" Ngoai ra, ba nude D·ong Dudng con tuyen b6 la khong c6 ch5 d

?Uchia cho nh6m Pol Pot ho�c cho nhftng ke phan d(>ng khac1'' dang ho<;1t d<)ng

t d6 chinh phu C(>ng hoa Nhan dan Campuchia " Trung Qu6c dl1<;1c mo ta nhU'

u nguy hiim: nha't ctla nhan dan DOng Dudng va trong khi Trung Qu6c va My:C lite lu'(Jng phan d(>ng khac duy trl thai d(> thu dlch d5i voi cac nu'oc Dong

�

g, thl sit c6 m�t cu.a guan d(>i Vic$t Nam d Lao va Campuchia la " ra't cffn'cho sit bao v� cua h9 Tuyen b6 khong thoa hi�p d6 n6i ro rang ba nuoc D)U'dng quye't tam da'u tranh lau dai voi Trung Qu6c va se thudng lu9ng voi cacASEAN vi cac nude khac v� va'n d� Campuchia voi tu each la m(>t kh5i chu

� phai rieng le

Ngay l�p tuc nhftng nguoi chi trich thu dtch t6 cao rang vi�c thanh l�p kho'i ·· Du'dng ching khac gl sv no dich hoan toan Lao va Campuchia ctla Vi�t Nam

1 ngu'oi xem d6 la m(>t chung minh cho nhftng loi bu(>c t(>i cua Pol Pot v� y d6 l�p m(>t "Lien bang Dong Dudng" cua Vi�t Nam Khi m(>t bai bao cua Dang San· Vi�tNam dffu nam 1982 nh�c de'n m6i lien h� gifta cac nuoc Dong

s nhu m(>t " Lien minh chie'n luqc" thl ni(>t nha blnh lu�n Trung Qu6c tra loi

"Tro.ng bao nam qua, cac nha cffm quy�n Vi�t Nam bac bo nhftng loi to' cao 1ung ngu'oi khac ding Vi�t Nam dang theo du5i m(>t chie'n lu'9c " Lien bang D lu'dng", nhung bay gio thl tac nha cffm quy�n Vi�t Nam da thua nh�n ding lien minh chie'n lu'(Jc khu vvc d Dong Dudng" da thanh l�p V�y c6 gl khac :hitc sit giua each g9i hie'u chie'n moi nay voi each g9i cu " Lien bang Dong

�?" N6 chi giup di b6c trffn am mu'U chie"n lu'9c cu.a Vi�t Nam nham tho'ng ttj Dudng " R6i nha blnh lu�n d6 ke't_thuc bang vi�c cho d6 la m(>t man kh6i

62