Tài liệu Flash Photography, Flash metering (TTL , A-TTL, E-TTL, E-TTL II) ppt

Tuy nhiên, nếu flash đặt ở một vị trí khác liên kết với camera qua cable hoặc thiết bị không dây, hay gắn trên camera mà bouceleen trần nhà hoặc tường thì khoảng cách này sẽ được tính th

Flash Photography, Flash metering (TTL , A-TTL, E-TTL, E-TTL II)

Khi trang bị các accessories cho chiếc (D)SLR của mình, sau những gam ống kính thì ta thường nghĩ đến một chiếc đèn flash Đây hẳn là một thiết bị không thể thiếu và nếu biết tận dụng nó thì sẽ phát huy nhiều lợi ích trong nhiếp ảnh

Bản thân tôi cũng ít khi chụp với flash, và khi bắt đầu sử dụng flash unit cũng rất lúng túng và hầu như đặt ở chế độ Auto (hoặc P) Vì vậy, kinh nghiệm sử dụng flash của tôi không nhiều, đồng thời việc sử dụng flash cũng cực kỳ đa dạng

và linh hoạt, tùy hoàn cảnh và sự sáng tạo của người chụp

Trong topic này, tôi chỉ muốn trao đổi với các bạn những điều cơ bản liên quan đến flash photography Còn những tình huống cụ thể thì chúng ta đã có các topic, nơi bình luận, mổ xẻ cho từng bức ảnh

Riêng phần về flash được viết rất chi tiết, tổng cộng trong 3 parts Nhưng tôi chỉ tham khảo một số nội dung cơ bản nhất Các bạn có thể xem thêm và cùng trao đổi

1 Flash Guide Number

Năng lực làm việc của một flash unit được đánh giá qua chỉ số Guide Number (GN) Thông số này cho biết cự ly xa nhất (hay tầm hoạt động) của một đèn flash là bao nhiêu met (hoặc feet), ứng với một giá trị khẩu độ và ISO cho trước Thông thường, ISO được chọn tham chiếu là ISO 100

Ví dụ: Flash 550EX có GN là 55 (met) Tại ISO 100, ta có thể xác định

khoảng cách lớn nhất mà đèn này có thể bao phủ ứng với từng khẩu độ ống kính

Lưu ý rằng distance ở đây không phải là khoảng cách từ camera tới subject

mà là khoảng cách từ flash tới subject Hãy hình dung, nếu flash gắn ở vị trí thông thường trên camera thì hai khoảng cách này có thể coi là như nhau Tuy nhiên, nếu flash đặt ở một vị trí khác (liên kết với camera qua cable hoặc thiết bị không dây), hay gắn trên camera mà bouceleen trần nhà hoặc tường thì khoảng cách này sẽ được tính theo dọc "đường đi" của ánh sáng flash

Tôi không có ý định đi sâu hơn vào điểm này bởi hiện nay chúng ta đều sử dụng các máy có kỹ thuật đo sáng cho flash (flash mettering) tự động Vì thế,

không phải lúc nào flash cũng phải làm việc với công suất lớn nhất Công thức trên chỉ áp dụng khi ta dùng flash ở chế độ manual để tính toán độ mở hay cự ly chụp thích hợp Nhưng đã đầu tư một số tiền lớn cho body và flash thì nên tận dụng những kỹ thuật đo sáng flash sẵn có Việc sử dụng ở chế độ manual là rất hãn hữu

Vì vậy, nếu không muốn, ta cũng có thể quên cái công thức kia đi, và chỉ cần nhớ giá trị GN như một thông số tham khảo khi đi chọn mua flash Flash có GN càng lớn thì càng khỏe và càng mắc tiền hơn

2 Flash photography

Việc chụp ảnh với flash tuy cũng chỉ diễn ra trong chớp mắt, nhưng thực tế

là quá trình diễn ra phức tạp hơn vì cùng một lúc, camera phải làm việc với 2 nguồn sáng khác nhau: Nguồn sáng môi trường (ambiance) và nguồn sáng của

flash Sự khác nhau là ở chỗ ambiance light là nguồn sáng liên tục, còn flash light

là nguồn sáng tức thời Tính chất "liên tục" và "tức thời" ở đây là so với thời gian

phơi sáng của bức ảnh Do đó, quá trình đo sáng, phơi sáng cũng sẽ khác với khi chụp không có flash

Điều này thể hiện rõ hơn khi ta xem xét trường hợp chụp flash ở tốc độ dưới X-sync

Khi chụp ảnh không dùng flash, ta có thể thay đổi sự phơi sáng của bức ảnh bằng việc thay đổi một trong ba yếu tố tốc độ chụp, khẩu độ, ISO khi giữ nguyên hai yếu tố còn lại

Khi chụp với flash, nhiệm vụ của flash chủ yếu là soi sáng tiền cảnh và do thời gian phát xung của flash cực ngắn nên việc thay đổi tốc độ chụp sẽ không làm thay đổi sự phơi sáng của tiền cảnh mà chỉ làm thay đổi sự phơi sáng của hậu cảnh, hay những nơi không bị ảnh hưởng của flash

Nói cách khác, tốc độ chụp không chịu sự tác động của nguồn sáng tức thời mà chỉ có tác dụng đối với nguồn sáng liên tục mà thôi

Thực vậy, khi chụp một người ngoài trời tối, phải dùng flash để đánh sáng Nếu thấy chủ thể quá sáng (do đo sáng flash sai, hoặc dùng flash manual) mà bạn tăng tốc độ chụp lên cao hơn thì cũng không cải thiệt được tình hình Chủ thể vẫn bị quá sáng cho dù background có tối hơn Cách giải quyết là giảm ISO, khép sâu khẩu độ hoặc lùi ra xa chủ thể hơn (giả định công suất flash không đổi) Nếu thấy vẫn còn tối thì dù bạn có giảm tốc độ chụp đi thì chủ thể cũng chỉ sáng hơn 1 chút nhưng đó là do không có tác dụng của flash và được phơi sáng lâu hơn Nhưng nếu đủ sáng thì có thể ảnh

bị rung nhòe Trong tình huống này, có nghĩa là flash của bạn đã phát hết công suất mà vẫn không đủ đáp ứng yêu cầu Cách khắc phục là mở ống kính lớn hơn, tăng ISO, hoặc tiến lại gần chủ thể hơn

Bạn cũng đừng ngạc nhiên rằng khi bật flash lên rồi mà đồng hồ đo sáng trong viewfinder vẫn báo thiếu sáng (chế độ M), hoặc cho những cặp thông số với f-stop rất nhỏ (mở lớn) và tốc độ chụp rất chậm (chế độ ưu tiên tốc độ / khẩu độ) Bởi khi half press để đo sáng, camera chỉ đo sáng ambiance còn việc đo sáng cho flash thì lại diễn ra ngay trước khi flash nổ, hoặc sau khi có ánh sáng phản xạ của flash từ chủ thể

Cái đó tùy vào việc chế độ đo sáng flash trong camera của bạn là loại nào TTL, A-TTL, E-TTL

3 Flash mettering systems

Như trên đã nói, việc camera phải làm việc với 2 nguồn sáng khác nhau thì công việc đo sáng cũng chia làm 2 phần rõ rệt Đo sáng ambiance và đo sáng flash Việc đo sáng ambiance diễn ra như bình thường với mục đích cho bức ảnh đủ sáng

kể cả background Việc đo sáng flash nhằm mục đích điều khiển công suất phát sáng của flash một cách hợp lý Để hiểu rõ nguyên lý, chúng ta chỉ giới hạn xem xét trong trường hợp chụp flash ở tốc độ dưới X-sync cho đơn giản hóa vấn đề

3.1 Flash duration

Trong thực tế thì flash không nổ tức thời như hình minh họa trên mà cường

độ phát sáng của flash sẽ tăng dần từ khi được kích hoạt, đạt tới cường độ lớn nhất rồi giàm dần Tức là nó đi theo một đường parabol Nếu coi đường parabol này như một trái núi thì thời gian để "leo" từ bên trái (cường độ = 0), qua đỉnh parabol (cường độ = max), rồi "tụt xuống" bên kia (cường độ = 0) gọi là flash duration max Tmax

Nếu flash duration = Tmax thì coi như flash đã phát hết công suất

Do chỉ xem xét trong khoảng thời gian Tmax này, nên việc phát sáng của flash được coi như một nguồn sáng "liên tục" và flash duration càng dài thì subject (ảnh) càng nhận được nhiều ánh sáng

Việc đo sáng flash chính là nằm ở chỗ camera quyết định flash duration sẽ kéo dài bao lâu Nếu thấy flash đã đủ làm sáng subject thì camera sẽ ra lệnh ngừng phát sáng (cường độ = 0), flash duration sẽ bị rút ngắn so với Tmax, vì lúc đó ánh sáng flash có thể mới "leo" đến lưng chừng "sườn núi" bên này hay vừa mới qua

"đỉnh núi" (cường độ = Max) nhưng chưa kịp tiếp đất bên kia (cường độ = 0)

Như vậy, một khi đèn báo Ready trên flash sáng, tức tụ đã được nạp đầy và flash luôn sẵn sàng phát hết công suất của nó Nhưng việc phát hết hay không lại

do flash mettering của camera quyết định (rút ngắn thời gian phát) Chứ không phải là hạ thấp cái đỉnh núi (cường độ max) xuống để thời gian leo núi ngắn lại

Flash luôn sẵn sàng làm hết sức khi nó ready trong mọi trường hợp

Để xem các camera điều chỉnh flash duration thế nào! Tham khảo từ site trên nên tôi chỉ có các thông tin về flash mettering của Canon Nếu có điều kiện, mong các bạn bổ sung thêm flash mettering của Nikon, vốn vẫn được coi là Number One!

Cách thứ hai, trước khi phơi sáng, flash phát ra một nguồn sáng phụ (preflash), camera đo mức độ phản xạ của chủ thể với nguồn sáng phụ này để quyết định flash duration Khác với cách tiếp cận trên, quyết định được đưa ra trước khi flash được chính thức kích hoạt, trước khi xảy ra quá trình phơi sáng của film (sensor) Phương pháp E-TTL và E-TTL II thực hiện theo cách tiếp cận này

Hệ thống đo sáng flash tự động đầu tiên cũng dựa trên cách tiếp cận thứ nhất Nhưng việc đo ánh sáng phản xạ đó lại do sensor nằm trên flash đảm nhiệm Phương pháp này sẽ rất thiếu chính xác vì lượng ánh sáng phản xạ qua sensor nằm

trên flash khác hoàn toàn với lượng ánh sáng của flash đi vào trong lens Vì trong mỗi trường hợp lens có khẩu độ khác nhau, chưa kể việc dùng thêm filter này nọ, trong khi sự phản xạ lại trên sensor hoàn toàn không thay đổi

Phương pháp này nhanh chóng bị loại bỏ và người ta buộc phải đưa hệ thống đo sáng flash vào bên trong camera để đo được chính xác hơn lượng ánh sáng đi qua lens (through the lens) Hệ thống đo sáng flash TTL ra đời!

3.2.1 TTL (Through the lens) flash mettering

Phương pháp này dùng một con sensor đặt ngay phía trước bản film (film frame) Khi chưa phơi sáng, nó bị ngăn cách với bản film bởi màn trập (shutter curtain) Trong quá trình phơi sáng với flash, ánh sáng flash mạnh đập vào bản film và phản xạ lên sensor này Sensor sẽ đo lượng sáng phản xạ này và sẽ quyết định ngắt flash nếu thấy ĐỦ SÁNG

Cái gọi là ĐỦ SÁNG ở đây cho đến giờ cũng không biết sensor (camera) sẽ đánh giá thế nào bởi nó là những thuật toán phức tạp và Canon cũng không có ý định tiết lộ Và chúng ta cũng không cần quan tâm lắm vì nắm được nguyên lý hoạt động quan trọng hơn

Nếu muốn tận mắt nhìn thấy con sensor này cũng rất đơn giản nếu bạn có một chiếc SLR Canon chụp film Mở backcover ra, chuyển máy sang chế độ Tv

với thời gian vài giây hoặc tốc độ B Sau đó bấm chụp, màn trập kéo lên và bạn sẽ

nhìn thấy con sensor đang nhìn bạn trừng trừng

Với vai trò và vị trí của mình, sensor này được gọi là Off the film (OTF)

sensor

Vị trí OTF sensor nằm trong camera phía trước bản film

(hình minh họa máy Canon EOS Elan II)

Quá trình chụp ảnh với flash sẽ diễn ra như sau:

- Half press, máy canh nét, đo sáng và cho ra các thông số khẩu độ, tốc độ

tương ứng với ISO và chế độ chụp mà bạn đang chọn là P, Av, Tv, hay M Lưu ý

là lúc này máy chỉ đo và cho kết quả theo ánh sáng ambiance !

- Full press, gương lật lên, màn chập mở ra để lộ sáng,

- Thời điểm flash được kích hoạt phụ thuộc vào việc bạn chọn chế độ 1st hay 2nd curtain flash,

- OTF sensor đo lượng sáng phản xạ từ bề mặt bản film và quyết định ngắt flash

- Film tiếp tục lộ sáng theo thời gian phơi sáng đã được thiết lập trong quá trình đo sáng ambiance

- Hết thời gian phơi sáng, các màn trập và gương đóng lại và trở về vị trí ban đầu

Pose ảnh kết thúc

So với phương pháp đo sáng qua sensor nằm trên flash unit thì phương pháp TTL đã có tiến bộ rất nhiều trong việc xác định công suất phát hợp lý của đèn flash Tuy nhiên, nó vẫn còn hạn chế trong một vài trường hợp:

- Bề mặt của subject có mức độ phản xạ ánh sáng quá cao hoặc quá thấp

- Vị trí OTF sensor nằm chính giữa so với bản film, nếu subject không rơi vào vị trí này (off center subject) thì OTF cũng đo sai lượng ánh sáng phản xạ

- Việc đo bằng OTF sensor chỉ thực hiện được ngay trong quá trình phơi sáng, vì lúc này gương đã lật lên và shuter curtain đã mở nên khó cân bằng ánh sáng flash với ánh sáng ambiance

Về nguyên lý hoạt động thời kỳ đầu của TTL flash mettering khá giống nhau giữa các hãng chế tạo Camera Về sau này sự cải tiến của mỗi hãng mới thực

sự khác nhau khi nâng cấp dần tính năng này

Bước đầu tiên của Canon trong việc cải thiện TTL flash mettering là đưa thêm hệ thống AIM (Advanced Integrated Multi-point Control System) vào nhằm chia TTL flash mettering ra thành nhiều vùng ứng với điểm focus của máy Nhưng hình như số vùng (segment) này cũng chỉ giới hạn ở con số 3 Nhờ vậy, nó hướng việc đo sáng flash vào điểm được focus chứ không luôn là điểm giữa của bản film

Do đó tiện ích này sẽ phát huy tác dụng nếu ta chọn điểm focus cụ thể, chứ không nên dùng điểm focus trung tâm và thực hiện động tác focus and recompose Theo

đó thì OTF sensor vẫn đo sai như thường

Những camera body support chức năng TTL:

- Tất cả các body EOS SLR và T90 (T90 là máy Canon non-EOS duy nhất

có chức năng đo sáng TTL)

- Các máy EOS DSLR không support TTL mà dùng E-TTL (II)

Những flash unit support chức năng TTL:

- Tất cả các đèn flash của Canon serie "E": E, EZ, EX

- Flash của những hãng thứ ba for Canon: xem spesification cụ thể của từng flash

3.2.2 A-TTL (Advance TTL) flash mettering

Canon phát triển kỹ thuật này cùng với sự ra đời của các serie đèn flash EZ (not EX) Khi half press để đo sáng, flash sẽ phát ra một pre-flash, ánh sáng phản

xạ của pre-flash này từ chủ thể sẽ được ghi lại bởi sensor nằm trên flash để tính toán khẩu độ ống kính nhằm khống chế DOF, đặc biệt trong những trường hợp chụp ở cự ly gần

Quá trình chụp ảnh với A-TTL flash mettering diễn ra như sau:

- Half press, máy canh nét, đo sáng và cho ra các thông số khẩu độ, tốc độ tương ứng với ISO của film Với các mode chụp Av, Tv, M thì không có gì khác với trường hợp TTL Riêng với mode P thì thông số khẩu độ chỉ được ghi lại (stored) chứ chưa được thực sự thiết lập (set)

+ Cùng lúc đó, preflash được phát ra, sensor trên flash đo lượng ánh sáng phản xạ từ chủ thể nhằm ước lượng khoảng cách và tính toán khẩu độ ống kính (mode P only),

+ Ở mode P, camera sẽ so sánh 2 giá trị khẩu độ tính toán bởi camera mettering và flash mettering để lựa chọn Thông thường, camera sẽ chọn khẩu độ nhỏ hơn để đảm bảo subject không bị out nét trong những trường hợp chụp ở cự ly gần

+ Còn ở chế độ Av và M, khẩu độ do người dùng thiết lập, ở chế độ Tv khẩu độ do máy thiết lập dựa vào ambiance light và tốc độ chọn bởi người chụp A-TTL không can thiệp vào 3 modes chụp này

- Full press, gương lật lên, màn chập mở ra để lộ sáng,

- Thời điểm flash được kích hoạt phụ thuộc vào việc bạn chọn chế độ 1st hay 2nd curtain flash,

- OTF sensor đo lượng sáng phản xạ từ bề mặt bản film và quyết định ngắt flash

- Film tiếp tục lộ sáng theo thời gian phơi sáng đã được thiết lập trong quá trình đo sáng ambiance

- Hết thời gian phơi sáng, các màn trập và gương đóng lại rồi trở về vị trí ban đầu

Nhược điểm của A-TTL:

Rất tiếc cho Canon là phương pháp A-TTL, không như cái tên của nó (Advance), lại có rất nhiều nhược điểm:

- Phương pháp này chỉ thực sự "áp dụng được" khi chụp ở Mode P , trong khi người dùng flash một cách thành thạo rất hạn chế sử dụng camera với flash ở mode này

- Việc sử dụng pre-flash để ước lượng khoảng cách subject và thiết lập lại khẩu độ sẽ không chính xác nếu flash bị bounced lên trần nhà hoặc tường

- Pre-flash phát ra ngay trong quá trình đo sáng ambiance (half press) nên cũng dễ ảnh hưởng đến kết quả đo sáng của camera

- Đôi khi, pre-flash phát ra lúc half press dễ làm người được chụp chói và chớp mắt Kết quả là khi full press để chụp ảnh thì người được chụp bị nhắm mắt

Những camera body support chức năng A-TTL:

- Tất cả các camera body support chức năng TTL kể trên

- Các máy EOS DSLR không support A-TTL mà dùng E-TTL (II)

Những flash unit support chức năng A-TTL:

- Tất cả các đèn flash của Canon serie EZ

- Flash của những hãng thứ ba for Canon: xem spesification cụ thể của từng flash

3.2.3 E-TTL (Evaluative TTL) flash mettering

Năm 1995, cùng với sự xuất hiện của Canon Elan II / EOS 50, Canon cũng cho ra đời kỹ thuật đo sáng flash mới E-TTL khác hẳn với những kỹ thuật trước đây Với E-TTL, một nguồn sáng phụ (cũng là preflash) với cường độ cố định sẽ phát ngay trước khi gương phản xạ lật lên để soi sáng chủ thể Ánh sáng phản xạ

đi vào lens phản xạ qua gương lật và đi lên sensor đo sáng và được chính hệ thống

đo sáng của camera đo đạc, tính toán để cho ra công suất phát hợp lý của main