Đại dịch COVID-19 diễn ra từ cuối năm 2019 đến nay đã gây ảnh hưởng toàn diện, sâu rộng đến tất cả các quốc gia trên thế giới và hiện nay vẫn đang diễn biến phức tạp. Do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, nhu cầu về trang thiết bị phòng, chống dịch tăng đột biến. Các trang thiết bị y tế (TTBYT) chống dịch bao gồm: khẩu trang, trang phục phòng, chống dịch, găng tay, sinh phẩm chẩn đoán SARS-CoV-2, máy thở. Trước nhu cầu gia tăng mặt hàng này, Việt Nam nổi lên là một trong những nước hàng đầu trên thế giới cung cấp TTBYT phòng, chống dịch.
Trang 1HỖ TRỢ SẢN XUẤT TRANG THIẾT BỊ Y TẾ CHỐNG DỊCH COVID-19 CỦA VIỆT NAM: CHÍNH SÁCH VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SAU ĐẠI DỊCH
TS Trần Phương Thúy* Tóm tắt
Đại dịch COVID-19 diễn ra từ cuối năm 2019 đến nay đã gây ảnh hưởng toàn diện, sâu rộng đến tất cả các quốc gia trên thế giới và hiện nay vẫn đang diễn biến phức tạp Do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, nhu cầu về trang thiết bị phòng, chống dịch tăng đột biến Các trang thiết
bị y tế (TTBYT) chống dịch bao gồm: khẩu trang, trang phục phòng, chống dịch, găng tay, sinh phẩm chẩn đoán SARS-CoV-2, máy thở Trước nhu cầu gia tăng mặt hàng này, Việt Nam nổi lên là một trong những nước hàng đầu trên thế giới cung cấp TTBYT phòng, chống dịch Những chính sách hỗ trợ sản xuất TTBYT chống dịch của Chính phủ đang mở ra cơ hội để các doanh nghiệp tăng cường chất lượng, năng lực sản xuất đáp ứng nhu cầu trong nước và mở rộng xuất khẩu Tuy nhiên, để lĩnh vực này phát triển bền vững giai đoạn hậu COVID-19 cần có những chính sách, chiến lược và giải pháp hỗ trợ lâu dài
Từ khóa: COVID-19, chính sách hỗ trợ, phát triển, trang thiết bị y tế
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Khởi nguồn từ Vũ Hán (Trung Quốc) vào cuối năm 2019, đến nay, đại dịch COVID-19 đã bùng phát ở hơn 200 quốc gia Theo thống kê của Worldometer, tính đến ngày 12/3/2021, thế giới ghi nhận trên 119 triệu ca mắc COVID-19, trong đó, trên 2,64 triệu ca tử vong
Việt Nam đã trải qua hai đợt bùng phát dịch COVID-19 Lần thứ nhất từ tháng 3/2020 đến tháng 4/2020, lần thứ hai từ tháng 7/2020 tháng 9/2020 Chúng ta đang bước vào đợt thứ ba từ tháng 1/2021 đến thagns 3/2021 Làn sóng lây nhiễm thứ nhất đạt đỉnh ngày 02/4/2020, với 158 người đang được điều trị Làn sóng lây nhiễm thứ hai đạt đỉnh ngày 17/8/2020, với 492 người đang được điều trị Làn sóng thứ 3, bắt đầu 27/01/2021 đến ngày 13/02/2021 có 631 người đang
39.
Trang 2Có thể nói, đối với ngành sản xuất TTBYT, nhất là các TTBYT chống dịch, COVID-19 là cơ hội để tăng cường năng lực sản xuất, phát triển thương hiệu, chiếm lĩnh thị phần Từ đầu năm
2020, Chính phủ, Bộ Y tế đã có nhiều chính sách để hỗ trợ sản xuất TTBYT chống dịch, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu Nhưng thực tế, ngành công nghiệp TTBYT Việt Nam nói chung, TTBYT chống dịch nói riêng còn nhiều bất cập, hạn chế Bằng việc tổng hợp các tư liệu
và số liệu thống kê, bài viết phân tích những chính sách hỗ trợ sản xuất TTBYT chống dịch qua
3 đợt COVID-19 ở Việt Nam (từ cuối năm 2019 đến tháng 3/2021) Từ đó, gợi mở một số đề xuất trong thời gian tới
2 TỔNG QUAN VÀ HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT TRANG THIẾT BỊ Y TẾ CHỐNG DỊCH CỦA VIỆT NAM
Việt Nam là thị trường TTBYT lớn tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương với quy mô khoảng 1,5276 tỷ USD (năm 2019) và năm 2020 là 1,6831 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng hàng năm kép là 9% (CAGR)
Hình 1 Quy mô thị trường và tỷ lệ nhập khẩu theo quốc gia
Hình 2 Quy mô thị trường theo loại hình TTBYT
Trang 3Trước khi dịch COVID-19 xảy ra, lượng khẩu trang, quần áo bảo hộ, găng tay từ Việt Nam xuất khẩu khá khiêm tốn Hiện tại, Việt Nam đang nằm trong tốp đầu cung cấp sản phẩm phòng dịch cho thế giới
Theo thống kê của cơ quan Hải quan, từ tháng 1/2020 đến tháng 5/2020, cả nước xuất khẩu 320,74 triệu chiếc khẩu trang, tháng 6 xuất khẩu 236,12 triệu chiếc, tháng 7 xuất khẩu 153,82 triệu chiếc (giảm 34,9%), tháng 8 xuất khẩu 135,44 triệu chiếc (giảm 11,9%), tháng 9 xuất khẩu 142,88 triệu chiếc (tăng 5,5%), tháng 10 xuất khẩu 143,33 triệu chiếc, tăng 0,3% so với tháng trước, tháng 11 xuất khẩu gần 173 triệu chiếc Trong tháng 12/2020, cả nước có trên 30 doanh nghiệp chính tham gia xuất khẩu khẩu trang y tế các loại, với số lượng là gần 71 triệu chiếc Như vậy, tính chung cả năm 2020, các doanh nghiệp Việt Nam đã xuất khẩu hơn 1,37 tỷ chiếc khẩu trang y tế các loại Tháng đầu tiên của năm 2021, cả nước có 28 doanh nghiệp chính tham gia xuất khẩu khẩu trang y tế các loại với số lượng là 64,7 triệu chiếc, giảm 8,7% so với số lượng xuất khẩu trong tháng 12/20201
Qua 3 đợt dịch bùng phát, nhiều doanh nghiệp trong nước đã tham gia sản xuất máy thở, Kit xét nghiệm SARS-CoV-2, khẩu trang, trang phục phòng, chống dịch Theo Vụ Trang thiết bị và Công trình y tế (Bộ Y tế), tính đến tháng 1/2021, Việt Nam sản xuất găng tay khám Nitrile với năng lực tối đa là 60 triệu chiếc/tháng (trong trường hợp đủ nguyên liệu sản xuất) Trang phục phòng, chống dịch có 10 đơn vị sản xuất, năng lực tối đa 100 nghìn chiếc/ngày Về máy thở, hiện Việt Nam có 2 nhà sản xuất máy thở xâm nhập, năng lực tối đa 65 nghìn chiếc/năm và 2 đơn
vị sản xuất máy thở không xâm nhập, năng lực tối đa 55 nghìn chiếc/năm Một số đơn vị trong nước cũng tham gia sản xuất sinh phẩm chẩn đoán SARS-CoV-2, gồm 2 nhà sản xuất sinh phẩm xét nghiệm, 1 nhà sản xuất sinh phẩm miễn dịch và 1 nhà sản xuất que thử SARS-CoV-2 Những trang thiết bị, vật tư này về cơ bản đủ để cung cấp cho thị trường trong nước và xuất khẩu, đóng góp cho thành công trong phòng, chống dịch COVID-19 của Việt Nam
3 TỒN TẠI, HẠN CHẾ VÀ NGUYÊN NHÂN
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, các doanh nghiệp sản xuất TTBYT phòng dịch của Việt Nam còn một số tồn tại, hạn chế sau:
Nhìn trên bình diện lớn, đối với doanh nghiệp FDI, thị trường chủ yếu là thị trường nước ngoài, sản xuất quy mô công nghiệp và thụ hưởng kết quả nghiên cứu từ nước đầu tư, tận dụng nguồn lao động rẻ và các chính sách ưu đãi của nước sở tại Đối với doanh nghiệp 100% vốn trong nước, chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó có những doanh nghiệp rất nhỏ, đa phần còn yếu về nghiên cứu, phát triển, trình độ công nghệ nhìn chung còn thấp, chậm được đổi mới Năng lực cạnh tranh còn thấp, kém xa các nước trong khu vực và châu lục, khả năng tham gia vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu của các sản phẩm còn rất hạn chế, chủ yếu tham gia vào khâu gia công, lắp ráp Chất lượng năng suất lao động còn thấp, có khoảng cách xa so với các nước khác Công nghiệp hỗ trợ kém phát triển, tỷ lệ nội địa hóa ở mức thấp, số dự án đầu tư vào công nghệ cao chưa nhiều
Trang 4Trong đại dịch COVID-19 vừa qua, các doanh nghiệp sản xuất TTBYT chống dịch đã gặp phải những thách thức như:
- Rủi ro và thách thức trong chuỗi cung ứng: khả năng sản xuất trong nước còn hạn chế,
nguyên vật liệu chủ yếu phụ thuộc vào các nhà cung ứng Trung Quốc, dẫn đến tình trạng “đứt gãy” chuỗi cung ứng khi đối tác “nghẽn” nguồn cung
- Các doanh nghiệp Việt Nam còn yếu về: nhãn sản phẩm, thiết bị, kỹ năng bán hàng và tiếp thị đặc biệt là kiểm soát chất lượng Đa phần các chứng nhận, chứng chỉ, kết quả test tại Việt Nam, theo tiêu chuẩn Việt Nam, rất ít có test theo chuẩn quốc tế Nhiều doanh nghiệp chưa có đủ chứng nhận CE và FDA1 để xuất khẩu, có những doanh nghiệp có chứng nhận thì tổ chức đánh giá lại chưa được công nhận rộng rãi toàn thế giới
- Sự khan hiếm đầu vào cũng đang tạo ra áp lực tăng giá đối với đầu vào như: vải không dệt
tăng giá hàng tuần; chi phí vận chuyển hàng không tăng từ 3 - 4 USD/kg lên 13 USD/kg; chi phí dây chuyền sản xuất cho các sản phẩm không dệt bảo vệ cá nhân tăng từ 1 triệu USD lên 10 triệu USD; vật liệu lớp carbon cho mặt nạ phẫu thuật tăng từ 3 USD/m2 lên 13 USD/m2 (Số liệu từ Ông Nguyễn Tiến - Trưởng hợp phần kết nối thị trường - Dự án USAID LinkSME (Hoa Kỳ) trong Hội thảo “Tăng cường chất lượng, năng lực sản xuất và giải đáp, hỗ trợ xuất khẩu vật tư, trang thiết bị phòng, chống dịch COVID-19” được tổ chức tại Hà Nội ngày 23/05/2020) Có những thời điểm, thị trường hiện khan hiếm nguyên liệu đầu vào, đầu tư cho dây chuyền cũng bị đội chi phí và chi phi vận chuyển tăng gấp 3 - 4 lần trước đây, tiềm ẩn rủi ro cao
- Tình trạng “lướt sóng” khiến doanh nghiệp gặp rủi ro khi thị trường chuyển đổi sau dịch bệnh Có thể nói, COVID-19 đã tạo ra một thị trường TTBYT chưa từng có tiền lệ Thị trường chứng kiến sự tham gia của những công ty chưa bao giờ đặt chân vào lĩnh vực TTBYT như nhãn hàng Prada (Ý), Tập đoàn LVMH (Pháp), hãng Inditex - sở hữu nhãn hiệu Zara, Kering (tập đoàn sở hữu thương Balenciaga và Saint Laurent), Tập đoàn Coty (sở hữu thương hiệu Gucci, Burberry và Clairol) và L’Oréa hay Foxconn - hãng điện tử lớn của Đài Loan, Tập đoàn Dầu khí Sinopec, nhà sản xuất ô tô SAIC-GM-Wuling… Hầu hết các công ty này chọn khẩu trang là mặt hàng sản xuất chủ yếu
Điều này dễ hiểu bởi khẩu trang là sản phẩm được sử dụng đại trà trong cộng đồng nên nhu
cầu thị trường cao hơn hẳn các thiết bị bảo hộ y tế khác trong khi chi phí đầu tư máy móc cũng thấp hơn, không chỉ phù hợp với nhà sản xuất lớn về trang thiết bị y tế mà còn là cơ hội cho các doanh nghiệp chưa có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực TTBYT Các doanh nghiệp “tay ngang”
có lợi thế trong giai đoạn nhu cầu thị trường tăng cao nhờ linh hoạt thay đổi để đáp ứng nhanh
so với các nhà sản xuất lớn vốn không thể thay đổi dễ dàng
Đối với Việt Nam, sản xuất TTBYT trở thành “cứu cánh” của doanh nghiệp dệt may, bù đắp cho các đơn hàng may xuất khẩu bị đối tác hoãn, hủy Đối với Công ty May 10, các đơn xuất khẩu khẩu trang chiếm gần 30% doanh thu trong năm 2020, góp phần đảm bảo đủ việc làm cho gần
12 nghìn lao động Tương tự với Công ty May Thái Nguyên (TNG), doanh thu tiêu thụ nội địa quý I đạt hơn 63 tỷ đồng, tăng 10% so với cùng kỳ và khẩu trang là mặt hàng giúp công ty bù
1 Thị trường châu Âu với nhãn CE (Conformité Européenne), thị trường Mỹ và các nước chấp nhận tiêu chuẩn Mỹ
FDA (FDA - Food and Drug Administration).
Trang 5đắp chính TNG thu 288 tỷ đồng trong tháng 2/2020, tăng 65% so với cùng kỳ, phần lớn đến từ đơn hàng khẩu trang Xuất khẩu chiếm 76% trong cơ cấu doanh thu, còn lại tiêu thụ tại thị trường nội địa
Đối với các doanh nghiệp TTBYT trong nước, đại dịch COVID-19 là cơ hội để tăng cường năng lực sản xuất, phát triển thương hiệu, chiếm lĩnh thị phần Với khả năng sẵn có, Việt Nam đang là một trong những quốc gia hàng đầu về cung cấp TTBYT của thế giới Các doanh nghiệp
có thể tranh thủ khai thác thị trường trong thời gian dịch bệnh, nhưng để coi đây là một sản phẩm lâu dài, đầu tư quy mô lớn thì cần thận trọng tính toán nhu cầu thị trường thực Khi dịch bệnh suy giảm, đại dịch qua đi, nhu cầu thị trường cũng giảm theo, mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp sẽ cao hơn, tiêu chuẩn siết chặt hơn, các doanh nghiệp “lướt sóng” vì nhu cầu ngắn hạn
sẽ gặp khó khăn
Nguyên nhân của những hạn chế nêu trên là do:
+ Chất lượng lao động ngành công nghiệp TTBYT chưa đáp ứng được yêu cầu
+ Hệ thống doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ kém phát triển; mức độ liên kết và hợp tác kinh doanh giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành và giữa các ngành còn hạn chế (mối liên kết giữa doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp nội địa còn lỏng lẻo; trong mỗi một chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp Việt chỉ tham gia ở những khâu tạo giá trị thấp
+ Chưa hình thành được các tập đoàn công nghiệp TTBYT có quy mô tầm cỡ khu vực để tạo hiệu ứng lan tỏa cho công nghiệp Việt Nam
+ Nguyên liệu phụ thuộc nước ngoài, đầu ra không bền vững, khó cạnh tranh với sản phẩm nhập ngoại
+ Chính sách phát triển các doanh nghiệp TTBYT còn hạn chế
4 CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ SẢN XUẤT TRANG THIẾT BỊ Y TẾ CHỐNG DỊCH COVID-19
VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG SAU ĐẠI DỊCH
Bảng 1 Các chính sách hỗ trợ sản xuất TTBYT chống dịch COVID-19
Quy định/Chính sách Nội dung
Quyết định số 155/QĐ-BTC
ngày 07/02/2020
Ban hành Danh mục các mặt hàng được miễn thuế nhập khẩu phục vụ phòng, chống dịch trong đó có nguyên liệu sản xuất khẩu trang y tế Quyết định số 436/QĐ-BTC
ngày 27/3/2020
Bổ sung mặt hàng được miễn thuế nhập khẩu trong đó có vải không dệt để sản xuất bộ trang phục phòng, chống dịch
Báo cáo
Nghị quyết số 60/NQ-CP Bỏ quy định áp dụng chế độ cấp giấy phép xuất khẩu đối với mặt hàng khẩu trang y tế theo quy định tại Nghị quyết số 20/NQ-CP ngày
Trang 6Quy định/Chính sách Nội dung
Công văn số 2848/TCQH-GSQ Hướng dẫn thủ tục xuất khẩu khẩu trang y tế
Chỉ thị số 11/CT-TTg ngày
Nguồn: Tác giả tổng hợp
Các chính sách hiện hành đã quy định khá đầy đủ cả về diện chính sách và mức độ ưu đãi đối với lĩnh vực sản xuất TTBYT nói chung và TTBYT chống dịch nói riêng Tuy nhiên, thực tế sản xuất TTBYT chống dịch thời gian qua cho thấy:
+ Hệ thống pháp luật về TTBYT chưa hoàn thiện
+ Chưa xác định được các mặt hàng TTBYT trong nước cần ưu tiên đầu tư nghiên cứu và sản xuất trên cơ sở khảo sát, đánh giá kỹ lưỡng các điều kiện trong và ngoài nước
+ Còn yếu về năng lực dự báo nhu cầu TTBYT của thị trường, cả về cơ cấu và số lượng theo chu kỳ ngắn và dài hạn, cũng như cơ quan quản lý chưa có văn hóa định kỳ cập nhật danh mục các mặt hàng TTBYT sản xuất trong nước, trong khi đây là những thông tin vô cùng quan trọng đối với doanh nghiệp trước khi quyết định đầu tư cho nghiên cứu, sản xuất
+ Còn thiếu rất nhiều các tiêu chuẩn trong hệ thống quản lý chất lượng về TTBYT, thiếu hệ thống các cơ sở đo lường, kiểm định TTBYT, các quy trình kỹ thuật kiểm định…
+ Còn thiếu vắng các chính sách thúc đẩy các hoạt động hỗ trợ chuyển giao công nghệ tăng khả năng tiếp cận thị trường và các hoạt động hỗ trợ thương mại hóa các đổi mới cũng như tài trợ cho các nghiên cứu đáp ứng nhu cầu trước mắt và chiến lược của ngành TTBYT
Do vậy, hệ thống các chính sách hỗ trợ cho sản xuất trong nước cần tiếp tục được hoàn thiện
để tạo động lực cho sản xuất sau đại dịch
• Hoàn thiện chính sách hỗ trợ sản xuất trong nước
- Xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất trong nước, thúc đẩy thương mại hóa các sản phẩm sản xuất trong nước từ kết quả nghiên cứu, chế tạo, ứng dụng và phát triển sản xuất trong nước
- Xây dựng, ban hành quy định về mua sắm TTBYT phù hợp với trình độ sử dụng và nhu cầu của từng tuyến y tế, giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về chủng loại, cấu hình, nước sản xuất của trang thiết bị cho người đứng đầu các tổ chức sử dụng TTBYT, ưu tiên TTBYT sản xuất trong nước
- Xây dựng, ban hành hướng dẫn các cơ sở y tế trong hoạt động kiểm định, bảo dưỡng, sửa chữa các TTBYT
- Xây dựng, ban hành tiêu chuẩn quốc gia về TTBYT; thực hiện chuẩn hóa năng lực, hoạt động của các tổ chức cung cấp dịch vụ thử nghiệm về TTBYT
Trang 7- Xây dựng, phát triển hệ thống thử nghiệm về TTBYT hiện đại, đồng bộ, đáp ứng hội nhập quốc tế
- Duy trì hệ thống thử nghiệm TTBYT, đảm bảo độ chính xác và tính liên kết chuẩn tới chuẩn quốc tế
- Bồi dưỡng, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ thử nghiệm về TTBYT ở trong và ngoài nước cho các cán bộ nghiệp vụ của các bộ ngành, địa phương, các tổ chức cung cấp dịch vụ thử nghiệm
và doanh nghiệp
• Xây dựng cơ sở hạ tầng khoa học kỹ thuật
- Tạo điều kiện cho địa phương thành lập các khu công nghiệp kỹ thuật y tế, hình thành các khu nghiên cứu, khu chế xuất kỹ thuật cao có sự liên kết với các lĩnh vực khoa học công nghệ của các ngành/lĩnh vực khác có liên quan
- Thành lập các Trung tâm ươm tạo doanh nghiệp công nghệ (CIC)
• Tăng cường hợp tác quốc tế
- Đẩy mạnh trao đổi, hợp tác nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ với các quốc gia trong khu vực và thế giới
- Khuyến khích, thu hút doanh nghiệp FDI liên doanh với các công ty trong nước; nâng tỷ lệ nội địa hóa, ngăn chặn đầu tư không thân thiện với môi trường
- Mở rộng tham gia đàm phán, ký kết các thỏa thuận song phương và đa phương nhằm thừa nhận lẫn nhau, tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại
• Đẩy mạnh công tác truyền thông
- Đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền chính sách, pháp luật, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và xã hội về hoạt động sản xuất TTBYT
- Đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về tính ưu việt, chất lượng, hiệu quả TTBYT và năng lực sản xuất của các tổ chức nghiên cứu, chế tạo trang thiết bị trong nước, từ đó tạo thói quen sử dụng TTBYT sản xuất trong nước thay vì sản phẩm nhập ngoại
• Tập trung nguồn lực và chỉ đạo thực hiện một số dự án trọng điểm
- Dự án xây dựng chính sách và hành lang pháp lý thúc đẩy nghiên cứu, sản xuất TTBYT trong nước
- Dự án xây dựng hệ thống tiêu chuẩn - đo lường chất lượng
- Dự án nghiên cứu, sản xuất TTBYT trong nước
- Dự án xây dựng khu công nghiệp nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất TTBYT trong nước
Trang 85 KẾT LUẬN
TTBYT là mặt hàng có tính chất đặc biệt do liên quan tới sức khỏe con người Trong dịch bệnh, sản xuất TTBYT không chỉ vì lợi nhuận mà còn là uy tín của doanh nghiệp, thậm chí là uy tín của quốc gia
Việt Nam có tiềm năng về sản xuất TTBYT và đang là quốc gia đi đầu về xuất khẩu trang thiết bị phòng, chống dịch trong bối cảnh đại dịch COVID đang diễn biến phức tạp Tuy nhiên, Theo báo cáo của Bộ Y tế, trong 200 doanh nghiệp sản xuất TTBYT mới có 90 đơn vị đã công
bố đủ điều kiện sản xuất và đã công bố tiêu chuẩn áp dụng cho loại A, tổng năng lực sản xuất: 63 triệu chiếc/ngày; trên 90% TTBYT sử dụng tại các cơ sở y tế chủ yếu nhập khẩu từ nước ngoài
Để ngành công nghiệp TTBYT phát triển bền vững sau đại địch, bên cạnh những giải pháp
hỗ trợ ngắn hạn, cần xây dựng và ban hành hệ thống các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cụ thể cho các nhóm sản phẩm này, nâng cao dần tỷ trọng hàng hóa sản xuất trong nước và tiến tới tham gia xuất khẩu phục vụ cho yêu cầu hội nhập quốc tế và khu vực
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Y tế, Đề án phát triển công nghiệp TTBYT sản xuất trong nước đến năm 2030 và tầm
nhìn 2045.
2 Tài liệu Hội thảo “Tăng cường chất lượng, năng lực sản xuất và giải đáp, hỗ trợ xuất khẩu
vật tư, trang thiết bị phòng, chống dịch COVID-19”, Hà Nội ngày 23/5/2020.
3 https://moh.gov.vn/
4 https://www.customs.gov.vn/default.aspx
5 https://www.gso.gov.vn/Default.aspx?tabid=217
6 worldometer.info
7 www.fitchsolutions.com