S d ng enzym gi i h nử ụ ớ ạ trong phân tích ADN H u h t các phân t ADN trong t nhiênầ ế ử ự đ u l n h n nhi u so v i kích th c cóề ớ ơ ề ớ ướ th thao tác và phân tích m t cách thu nể ộ ậ l i trong phòng thí nghi m. Trong các tợ ệ ế bào, ph n l n các nhi m s c th th ngầ ớ ễ ắ ể ườ là m t phân t ADN dài ch a hàng trămộ ử ứ th m trí hàng nghìn gen khác nhau.ậ Vì v y, đ có th phân l p và phân tíchậ ể ể ậ t ng gen, ng i ta ph i c t các phân từ ườ ả ắ ử ADN kích th c l n thành các phânướ ớ đo n nh . Công vi c này đ c th cạ ỏ ệ ượ ự hi n b i m t nhóm các enzym đ c bi tệ ở ộ ặ ệ g i là enzym gi i h n.ọ ớ ạ T t c các enzym gi i h n đ u có haiấ ả ớ ạ ề đ c tính: 1) nh n bi t m t trình t đ cặ ậ ế ộ ự ặ hi u trên phân t ADN (g i là trình tệ ử ọ ự gi i h n); và 2) c t bên trong phân tớ ạ ắ ử ADN t i v trí đ c hi u (ho c ngay t iạ ị ặ ệ ặ ạ v trí gi i h n nh đ i v i nhóm enzymị ớ ạ ư ố ớ gi i h n lo i ; ho c cách v trí gi i h nớ ạ ạ ặ ị ớ ạ m t s nucleotit nh t đ nh nh đ i v iộ ố ấ ị ư ố ớ các nhóm enzym gi i h n thu c cácớ ạ ộ nhóm và ). Trong các nhóm enzym gi iớ h n, nhóm th ng đ c dùng trong cácạ ườ ượ nghiên c u di truy n phân t và k nghứ ề ử ỹ ệ gen là nhóm nh v trí và trình t c t c aờ ị ự ắ ủ chúng đ c xác đ nh rõ. Vì v y chúng taượ ị ậ ch đ c p đ n vi c ng d ng c a nhómỉ ề ậ ế ệ ứ ụ ủ enzym gi i h n này. Các trình t gi iớ ạ ự ớ h n c a enzym nhóm th ng g m 4 - 8ạ ủ ườ ồ bp, thông th ng có tính đ i x ng và vườ ố ứ ị trí c t th ng n m trong trình t gi iắ ườ ằ ự ớ h n này. Ví d nh enzym gi i h n coRạ ụ ư ớ ạ đ c tìm th y vi khu n E. coli có trìnhượ ấ ở ẩ t gi i h n là 5’-GAATTC- 3’ v i v tríự ớ ạ ớ ị c t gi a G và A. Tên enzym g m 3 kýắ ở ữ ồ t đ u ch tên loài vi khu n mà t đóự ầ ỉ ẩ ừ enzym đ c tìm th y (Eco = Escherichiaượ ấ coli), các ký t sau ch tên c a ch ng viự ỉ ủ ủ khu n và s th t c a enzym đ c tìmẩ ố ứ ự ủ ượ th y loài vi khu n đó (EcoRIấ ở ẩ là enzym gi i h n đ u tiên đ c tìm th y E.ớ ạ ầ ượ ấ ở coli). M t enzym gi i h n có trình t gi i h nộ ớ ạ ự ớ ạ g m 6 bp gi ng EcoRI thông th ngồ ố ườ đ c trông đ i s có trung bình m t vượ ợ ẽ ộ ị trí c t trong m t đo n trình t có kíchắ ộ ạ ự th c kho ng 4 kb (b i theo nguyên t cướ ả ở ắ xác su t t i m t v trí nh t đ nh xác su tấ ạ ộ ị ấ ị ấ đ có m t lo i nucleotit nh t đ nh là 1/4,ể ộ ạ ấ ị vì v y xác su t đ có m t trình t nh tậ ấ ể ộ ự ấ đ nh g m 6 bp s là 1/46 = 1/4096). Giị ồ ẽ ả s có m t phân t ADN m ch th ng cóử ộ ử ạ ẳ 6 v trí c t c a enzym EcoRI. Vi c c tị ắ ủ ệ ắ phân t ADN này b ng EcoRI s cho raử ằ ẽ 7 phân đo n ADN khác nhau. Do đó, khiạ đi n di trên gel s n ph m c t, 7 phânệ ả ẩ ắ đo n ADN s phân tách nhau ra doạ ẽ chúng khác nhau v kh i l ng (vìề ố ượ chúng khác nhau v thành ph n và trìnhề ầ t các nucleotit). Nh v y, m t phânự ư ậ ộ đo n ADN s t ng ng v i m t vùngạ ẽ ươ ứ ớ ộ c a phân t ADN ban đ u.ủ ử ầ Vi c s d ng m t enzym gi i h n khác,ệ ử ụ ộ ớ ạ ch ng h n HindIII cũng có trình t gi iẳ ạ ự ớ h n g m 6 bp, nh ng có trình t gi iạ ồ ư ự ớ h n thay đ i (5’-AAGCTT- 3’) s cho raạ ổ ẽ các s n ph m c t khác v i khi s d ngả ẩ ắ ớ ử ụ EcoRI (v i cùng phân t ADN ban đ u).ớ ử ầ Nh v y, vi c s d ng đ ng th i nhi uư ậ ệ ử ụ ồ ờ ề enzym gi i h n s t o ra m t ki u hìnhớ ạ ẽ ạ ộ ể ph đi n di các phân đo n c t gi i h nổ ệ ạ ắ ớ ạ đ c thù đ i v i t ng gen phân tích.ặ ố ớ ừ Đ i v i m t s enzym gi i h n khác,ố ớ ộ ố ớ ạ ch ng h n nh Sau3A1 (tìm th y viẳ ạ ư ấ ở khu n Staphylococcus aureus) có trình tẩ ự gi i h n ng n h n (5’-GATC-3’), nênớ ạ ắ ơ t n s c t c a chúng th ng cao h nầ ố ắ ủ ườ ơ các enzym có trình t gi i h n dài. Theoự ớ ạ xác su t, Sau3A1 có trung bình 1 v tríấ ị c t trong m t đo n trình t kho ng 250ắ ộ ạ ự ả bp (1/44 = 1/256). Ng c l i, enzymượ ạ NotI có trình t gi i h n dài (5’-ự ớ ạ GCGGCCGC-3’) trung bình c m tứ ộ đo n trình t dài kho ng 65 kb, m i có 1ạ ự ả ớ v trí c t (1/48 = 1/65536).ị ắ Các enzym gi i h n không ch khác nhauớ ạ ỉ v trình t gi i h n và đ dài đo n trìnhề ự ớ ạ ộ ạ t gi i h n đ c tr ng c a chúng, màự ớ ạ ặ ư ủ chúng còn khác nhau v cách “c t” phânề ắ t ADN. Ch ng h n nh enzym HpaIử ẳ ạ ư t o ra các phân t ADN d ng đ u b ngạ ử ạ ầ ằ (đ u tù), còn các enzym RcoRI, HindIIIầ và PsIt c t phân t ADN t o ra các phânắ ử ạ đo n có đ u dính. S dĩ g i là “đ uạ ầ ở ọ ầ dính” b i ph n các trình t hai đ u sauở ầ ự ở ầ khi đ c enzym c t ra b tr v i nhauượ ắ ổ ợ ớ theo nguyên t c Chargaff và vì v yắ ậ chúng có xu h ng “dính” tr l i v iướ ở ạ ớ nhau, ho c v i các phân t ADN đ cặ ớ ử ượ c t b i cùng m t lo i enzym gi i h n.ắ ở ộ ạ ớ ạ Tính ch t này đ c ng d ng r ng rãiấ ượ ứ ụ ộ trong công ngh ADN tái t h p và cácệ ổ ợ k thu t tách dòng phân t .ỹ ậ ử . S d ng enzym gi i h nử ụ ớ ạ trong phân tích ADN H u h t các phân t ADN trong t nhiênầ ế ử ự đ u l n h n nhi u so v. phân ắ t ADN. Ch ng h n nh enzym HpaIử ẳ ạ ư t o ra các phân t ADN d ng đ u b ngạ ử ạ ầ ằ (đ u tù), còn các enzym RcoRI, HindIIIầ và PsIt c t phân t ADN