Nghiên cứu sự đa dạng và giá trị bảo tồn của các loài bò sát (reptilia) và ếch nhái (amphibia) ở khu bảo tồn thiên nhiên kim hỷ, tỉnh bắc kạn​

LỜI NÓI ĐẦUĐể hoàn thành Chương trình đào tạo sau đại học của Trường Đại học Lâmnghiệp Việt Nam, được sự đồng ý của Khoa Đào tạo sau đại học, Khoa Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường,

LỜI NÓI ĐẦU

Để hoàn thành Chương trình đào tạo sau đại học của Trường Đại học Lâmnghiệp Việt Nam, được sự đồng ý của Khoa Đào tạo sau đại học, Khoa Quản lý tài

nguyên rừng và Môi trường, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu sự đa dạng và giá trị bảo tồn của các loài bò sát (Reptilia) và ếch nhái (Amphibia) ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, tỉnh Bắc Kạn”.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới TS Nguyễn Quảng Trường, Viện Sinh thái vàTài nguyên Sinh Vật, người hướng dẫn khoa học và tạo mọi điều kiện tốt nhất chotôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này Xin cảm ơn ThS LưuQuang Vinh, Khoa Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường, Trường Đại học Lâmnghiệp Việt Nam, đã hướng dẫn và giúp đỡ tôi thực hiện nghiên cứu thực địa, chỉnhsửa bản thảo luận văn Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong KhoaĐào tạo Sau đại học, khoa Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường Trường Đại họcLâm nghiệp đã luôn động viên, giúp đỡ và chỉ dẫn nhiều ý kiến chuyên môn quantrọng, giúp tôi nâng cao chất lượng luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban quản lý và cán bộ công nhân viên KBTTNKim Hỷ, tỉnh Bắc Kạn; lãnh đạo và người dân các xã của Khu BTTN đã giúp đỡ tôitrong việc điều tra, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này Tôi vô cùng biết ơn sựquan tâm, giúp đỡ, động viên của gia đình, người thân và bạn bè đồng nghiệp trongquá trình thực hiện luận văn

Xin cảm ơn sự hỗ trợ kinh phí và thiết bị kỹ thuật của tổ chức IDEA WILD Mặc dù bản thân có nhiều cố gắng nhưng trong quá trình thực hiện đề tàikhông thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến quý báu để bản luận văn được hoàn thiện hơn

Cuối cùng, tôi xin cam đoan các kết quả, số liệu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan

Xuân Mai, ngày 13 tháng 10 năm

2014

Tác giả luận văn Phạm Thị Kim Dung

MỤC LỤCLỜI NÓI ĐẦU I

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

1.1.C ÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN Ở V IỆT N AM 3

1.2 C ÁC NGHIÊN CỨU Ở TỈNH B ẮC K ẠN VÀ KBTTN K IM H Ỷ 5

C HƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7 2.1 M ỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 7

2.2 Đ ỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 7

2.3 N ỘI DUNG NGHIÊN CỨU 7

2.4 P HƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 8

2.4.1 Công tác chuẩn bị 8

2.4.2 Khảo sát thực địa 8

2.4.3 Phân tích mẫu vật và định loại 11

2.4.4 Đánh giá nhân tố tác động đến khu hệ bò sát và ếch nhái 14

CHƯƠNG 3 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU 15

3.1 Đ IỀU KIỆN TỰ NHIÊN 15

3.1.1 Vị trí địa lý 15

3.1.2 Địa hình 15

3.1.3 Địa chất, đất đai 16

3.1.4 Khí hậu thủy văn 16

3.2 H IỆN TRẠNG DÂN SINH KINH TẾ XÃ HỘI 17

3.2.1 Dân số, dân tộc 17

3.2.2 Tập quán sinh hoạt, sản xuất 17

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 19

4.2.2 Sự tương đồng về đa dạng loài ếch nhái và bò sát giữa các điểm khảo sát 63

4.2.3 Sự khác biệt về thành phần loài ở các sinh cảnh 64

4.3 C ÁC LOÀI QUÝ HIẾM VÀ ĐẶC HỮU 65

4.4 S O SÁNH SỰ TƯƠNG ĐỒNG VỀ THÀNH PHẦN LOÀI BÒ SÁT VÀ ẾCH NHÁI CỦA KBTTN K IM H Ỷ VÀ CÁC KHU BẢO TỒN KHÁC CÓ SINH CẢNH TƯƠNG TỰ Ở V IỆT N AM 66

4.4.1 So sánh sự tương đồng về thành phần loài ếch nhái của KBTTN Kim Hỷ với các khu bảo tồn khác có sinh cảnh tương tự ở Việt Nam 66

4.4.2 So sánh sự tươ ng đ ồng về thành phần loài bò sát của KBTTN Kim Hỷ với các khu bảo

tồn khác có sinh cảnh tương tự ở Việt Nam 67

4.5 C ÁC NHÂN TỐ ĐE ĐỌA ĐẾN KHU HỆ BÒ SÁT , ẾCH NHÁI VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP BẢO TỒN

69

4.5.1 Các nhân tố đe dọa 69

4.5.2 Kiến nghị đối với công tác bảo tồn 70

DANH LỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN

et al (tài liệu tiếng Anh)

Cộng sự

cs (tài liệu tiếng Việt)

IUCN Hiệp hội Bảo tồn thiên nhiên thế giới

NĐ32/2006/NĐ-CP Nghị định 32 năm 2006 của Chính phủ

DANH MỤC CÁC BẢNG

BẢNG 2.1: TỌA ĐỘ CÁC TUYẾN KHẢO SÁT Ở KBTTN KIM HỶ ERROR! BOOKMARK

NOT DEFINED.9

BẢNG 2.2: CÁC CHỈ TIÊU HÌNH THÁI CÁC LOÀI BÒ SÁT VÀ ẾCH NHÁI ERROR!

BOOKMARK NOT DEFINED.11

BẢNG 4.3: CHỈ SỐ ĐA DẠNG CÁC ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU TRONG KBTTN KIM HỶ ERROR!

BOOKMARK NOT DEFINED.63

BẢNG 4.4: CHỈ SỐ TƯƠNG ĐỒNG (DICE INDEX) VỀ ĐA DẠNG LOÀI ẾCH NHÁI VÀ BÒ SÁT GIỮA CÁC ĐIỂM NGHIÊM CỨU TRONG KBTTN KIM HỶ ERROR! BOOKMARK NOT

BẢNG 4.7: CHỈ SỐ ĐA DẠNG VỀ ĐA DẠNG LOÀI GIỮA CÁC KBTTN VÀ VQGERROR!

BOOKMARK NOT DEFINED.68

BẢNG 4.8: CHỈ SỐ TƯƠNG ĐỒNG (DICE INDEX) VỀ ĐA DẠNG LOÀI BÒ SÁT GIỮA CÁC KBTTN VÀ VQG ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.68

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ

HÌNH 2.1: CÁC VẢY ĐẦU Ở BÒ SÁT 13

HÌNH 4.1: SỰ ĐA DẠNG VỀ THÀNH PHẦN LOÀI ẾCH NHÁI THEO CÁC HỌ 60 6 0 HÌNH 4.2: SỰ ĐA DẠNG VỀ THÀNH PHẦN LOÀI BÒ SÁT THEO CÁC HỌ 63 HÌNH 4.3: SỰ TƯƠNG ĐỒNG VỀ ĐA DẠNG LOÀI TẬP HỢP THEO NHÓM GIỮA CÁC ĐIỂM

NGHIÊN CỨU TRONG KBT (GIÁ TRỊ GỐC NHÁNH VỚI SỐ LẦN NHẮC LẠI LÀ 1000) 64

HÌNH 4.4: SỰ TƯƠNG ĐỒNG VỀ ĐA DẠNG LOÀI ẾCH NHÁI TẬP HỢP THEO NHÓM GIỮA

CÁC VQG, KBTTN (GIÁ TRỊ GỐC NHÁNH VỚI SỐ LẦN NHẮC LẠI LÀ 1000) 67

HÌNH 4.5: SỰ TƯƠNG ĐỒNG VỀ ĐA DẠNG LOÀI BÒ SÁT TẬP HỢP THEO NHÓM GIỮA CÁC VQG, KBT (GIÁ TRỊ GỐC NHÁNH VỚI SỐ LẦN NHẮC LẠI LÀ 1000) 68

ĐẶT VẤN ĐỀ

Khu hệ ếch nhái và bò sát của Việt Nam rất đa dạng với khoảng 620 loài đãđược ghi nhận (Nguyen et al 2009; Frost 2014; Uetz & Hošek 2014) Hàng nămvẫn có nhiều loài bò sát, ếch nhái mới được phát hiện với mẫu chuẩn thu ở ViệtNam Từ năm 1980 đến 2013 có 3 giống mới và hơn 180 loài mới đã được phát hiệncho khoa học (Nguyen et al 2009, Ziegler & Nguyen 2010)

Tuy nhiên, những nghiên cứu về bò sát và ếch nhái ở vùng núi đá vôi cònkhá hạn chế, có một số công trình công bố liên quan đến thành phần loài bò sát vàếch nhái như: VQG Phong Nha – Kẻ Bàng, Ziegler & Vu (2009) đã ghi nhận tổng

số 138 loài với 93 loài bò sát và 45 loài ếch nhái Luu et al (2013) đã cập nhật danhlục với tổng cộng 151 loài bò sát và ếch nhái (101 loài bò sát, 50 loài ếch nhái)trong đó ghi nhận mới 13 loài bổ sung cho VQG Phong Nha-Kẻ Bàng và tỉnhQuảng Bình Nguyen et al (2011) công bố về thành phần loài bò sát ở VQG Cát Bàghi nhận 40 loài Trong những năm gần đây, có hàng loạt loài tắc kè mới được công

bố ở sinh cảnh núi đá vôi như: Ngo (2011) công bố loài Cyrtodactylus martini ở Lai Châu; Ngo & Chan (2011) công bố loài mới C cucphuongensis ở VQG Cúc Phương, Ninh Bình; Luu et al (2011) công bố loài C huongsonensis ở Mỹ Đức, Hà Nội; Nguyen et al (2013) công bố loài Gekko adleri và loài Hemiphyllodactylus zugi ở Hạ Lang, Cao Bằng Nguyen et al (2012) phát hiện loài nhái cây wa-za Gracixalus waza ở vùng núi đá vôi của tỉnh Cao Bằng Milto et al (2013) công bố thêm hai loài nhái cây mới ở đảo Cát Bà: Liuixalus calcarius và Philautus catbaensis.

Khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) Kim Hỷ được thành lập theo quyết định

số 1804/QĐ-UB ngày 01 tháng 9 năm 2003 của UBND tỉnh Bắc Kạn Nhiệm vụchính là bảo tồn sinh cảnh đặc trưng rừng trên núi đá vôi, các hệ động, thực vật vàcác nguồn gen quý hiếm đang có nguy cơ bị tuyệt chủng, phục vụ công tác nghiêncứu khoa học đồng thời ổn định và nâng cao đời sống trong khu vực bảo tồn Mặc

dù đã được thành lập hơn 10 năm, nhưng hiểu biết về khu hệ động vật ở KBTTN

này còn rất hạn chế, đặc biệt là nhóm bò sát và ếch nhái Cho đến nay chưa có côngtrình nghiên cứu cụ thể nào về bò sát, ếch nhái ở khu vực này.

Trên cơ sở thực tế đã đề cập ở trên, tôi chọn đề tài “Nghiên cứu sự đa dạng

và giá trị bảo tồn của các loài bò sát (Reptilia) và ếch nhái (Amphibia) ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ, tỉnh Bắc Kạn.” Kết quả của đề tài sẽ góp phần cung cấp

thông tin cập nhật về hiện trạng đa dạng của các loài bò sát và ếch nhái trong khuvực làm cơ sở khoa học cho công tác quản lý và quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học

ở KBTTN Kim Hỷ

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Các công trình công bố có liên quan ở Việt Nam

Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa và có địa hình phức tạptạo nên sự đa dạng về sinh cảnh ở cả vùng đồng bằng, trung du và vùng núi nên phùhợp cho sự phát triển của động vật nói chung, ếch nhái và bò sát nói riêng [57].Theo Nguyễn Văn Sáng và cs (2009), các nghiên cứu về ếch nhái và bò sát ở ViệtNam có thể chia thành các giai đoạn cụ thể như sau:

Trước năm 1954: Tuệ Tĩnh (1623–1713) đã ghi nhận 16 vị thuốc có nguồngốc từ ếch nhái và bò sát Sau đó những nghiên cứu về ếch nhái và bò sát hoàn toàn

do người nước ngoài thực hiện Các kết quả nghiên cứu được xuất bản trên nhiều ấnphẩm khác nhau cả trong nước và ngoài nước cho một khu vực hay chung cho cảvùng Đông dương Nửa đầu thế kỷ XX, ba cuốn chuyên khảo của Bourret gồm LesSerpents de l’Indochine xuất bản năm 1936, Les Tortues de l’Indochine xuất bảnnăm 1941 và Les Batraciens de l’Indochine xuất bản năm 1942 được coi là tài liệuđầy đủ nhất ở thời điểm đó về thành phần loài ếch nhái và bò sát của vùng Đôngdương (Việt Nam, Lào và Campuchia) Tác giả này đã ghi nhận 177 loài và phânloài thằn lằn, 245 loài và phân loài rắn, 45 loài và phân loài rùa và 171 loài và phânloài ếch nhái ở vùng Đông dương Trong giai đoạn từ 1900 đến 1954, đã có 75 loàimới được mô tả từ bộ mẫu chuẩn thu ở Việt Nam trong đó nổi bật nhất là hàng loạtcông bố của Smith (giai đoạn 1920-1940) và của Bourret (giai đoạn 1930-1940) [8]

Thời kỳ 1954–1974: Tài liệu tổng kết về các kết quả khảo sát ở miền Bắc củaTrần Kiên và cs (1981) đã ghi nhận có 68 loài ếch nhái và 159 loài bò sát [13]

Thời kỳ 1975–1986: Đào Văn Tiến đã thống kê ở Việt Nam có 87 loài ếchnhái, 77 loài Thằn lằn, 165 loài rắn, 32 loài rùa và 2 loài cá sấu [13]

Nghiên cứu về ếch nhái được đẩy mạnh đặc biệt từ những năm 1990 trở lạiđây Việc thành lập các Vườn Quốc gia, Khu Bảo tồn Thiên nhiên đã đòi hỏi phảitiến hành khảo sát và đánh giá tổng thể về hiện trạng nguồn tài nguyên sinh vậtnhằm tạo lập cơ sở khoa học cho việc xây dựng kế hoạch, quy hoạch và quản lý.

Thời kỳ 1987–2009: Năm 1996, Nguyễn Văn Sáng và Hồ Thu Cúc đã ghinhận ở nước ta có 340 loài gồm 82 loài ếch nhái và 258 loài bò sát [5], đến năm

2005 tổng số loài đã lên tới 458 loài gồm 162 loài ếch nhái và 296 loài bò sát [6], vàcuốn danh lục mới xuất bản năm 2009 đã ghi nhận tổng số loài là 545 loài gồm 177loài ếch nhái và 368 loài bò sát [36] Theo thống kê chưa chính thức, số lượng loài

bò sát và ếch nhái hiện nay khoảng 630 loài gồm 200 loài ếch nhái và khoảng 430loài bò sát [25,61]

Trong thời kỳ 1975–1986 phát hiện được 6 loài mới cho khoa học, trong đó chỉ

có 3 loài có tác giả là người Việt Nam thì từ năm 1987–2009, số loài phát hiện mới chokhoa học đã tăng lên 108 loài, trong đó có 65 loài có nhà khoa học Việt Nam tham gia

và có tới 11 loài có tác giả đứng đầu là người Việt Nam [8] Trong 5 năm trở lại đây2009-2013, có 14 loài ếch nhái mới được công bố với mẫu chuẩn thu ở Việt Nam như:

Leptolalax applebyi Rowley & Cao, 2009; Leptolalax croceus Rowley, Hoang, Le, Dau

& Cao, 2010; Odorrana geminata Bain, Stuart, Nguyen, Che & Rao, 2009;

Theloderma lateriticum Bain, Nguyen & Doan, 2009; Rhacophorus vampyrus Rowley,

Le, Tran, Stuart & Hoang, 2010; Gracixalus quangi Rowley, Dau, Nguyen, Cao & Nguyen 2011; Theloderma nebulosum Rowley, Le, Hoang, Dau & Cao, 2011;

Theloderma palliatum Rowley, Le, Hoang, Dau & Cao, 2011; Gracixalus waza

Nguyen, Le, Pham, Nguyen, Bonkowski & Ziegler, 2012; Tylototriton ziegleri

Nishikawa, Matsui & Nguyen 2013; và 2 loài mới ghi nhận cho Việt Nam là

Leptobrachium promustache và Tylototriton notialis (Bain et al 2009, Nishikawa et al.

2013) [25] Trong giai đoạn 2009-2014 có 47 loài bò sát mới được mô tả như:

Cnemaspis psychedelica Grismer, Ngo & Grismer, 2010; Calamaria concolor Orlov,

Nguyen, Nguyen, Ananjeva & Ho, 2010; Tropidophorus boehmei Nguyen, Nguyen, Schmitz, & Ziegler, 2010; Scincella darevskii Nguyen, Ananjeva, Orlov, Rybaltovsky

& Bohme, 2010; Scincella apraefronTaLis Nguyen, Nguyen, Bohme & Ziegler, 2010;

Scincella apraefronTaLis Nguyen, Nguyen, Böhme & Ziegler 2010; Acanthosaura brachypoda Ananjeva, Orlov, Nguyen & Ryabov, 2011; Cyrtodactylus huongsonensis

Luu, Nguyen, Do & Ziegler, 2011 [61] Riêng năm 2013 có 15 loài bò sát và ếch nhái mới cho khoa học được phát hiện trong đó có 5 loài ếch nhái gồm: Kaloula

indochinensis Chan, Blackburn, Murphy, Stuart, Emmett, Ho, and Brown, Leptolalax botsfordi Rowley, Dau, and Nguyen, Oreolalax sterlingae Nguyen, Phung, Le, Ziegler, and Böhme, Rhacophorus helenae Rowley Tran, Hoang, and Le, Tylototriton ziegleri

Nishikawa, Matsui, and Nguyen, và 10 loài bò sát Azemiops kharini Orlov, Ryabov & Nguyen; Cyrtodactylus kingsadai Ziegler, Phung, Le & Nguyen; Sphenomorphus sheai Nguyen, Nguyen, Van Devender, Bonkowski & Ziegler; Cyrtodactylus phuocbinhensis

Nguyen, Le, Tran, Orlov, Lathrop, Macculloch, Le, Jin, Nguyen, Nguyen, Hoang, Che,

Murphy & Zhang; Calotes bachae Hartmann, Geissler, Poyarkov, Ihlow, Galoyan, Rödder & Böhme; Cyrtodactylus dati Ngo; Gekko adleri Nguyen, Wang, Yang, Lehmann, Le, Ziegler & Bonkowski; Hemiphyllodactylus zugi Nguyen, Lehmann, Le, Duong, Bonkowski & Ziegler; và Oligodon cattienensis Vassilieva, Geissler, Galoyan, Poyarkov Jr., Van Devender & Böhme [7].

Nhận xét chung: Những công trình nghiên cứu trên đã bổ sung thêm nhiều loài bòsát, ếch nhái cho Việt Nam Số loài mới cho khoa học được công bố hàng năm cũngtăng lên rõ rệt qua các thời kỳ Những kết quả nghiên cứu trên cũng chỉ ra các mối

đe dọa chính đối với khu hệ ếch nhái Việt Nam bao gồm: khai thác quá mức chothương mại và mất sinh cảnh do chuyển đổi đất rừng sang mục đích sử dụng khác

1.2 Các nghiên cứu ở tỉnh Bắc Kạn và KBTTN Kim Hỷ

Tỉnh Bắc Kạn nằm ở vùng Đông Bắc Việt Nam và có 3 khu bảo tồn là VQG Ba

Bể, KBTTN Kim Hỷ và Khu Bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Đã có một sốnghiên cứu về đa dạng sinh học ở tỉnh Bắc Kạn nhưng mới chỉ tập trung vào VQG Ba

Bể và Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Theo Nguyễn Văn Sáng và

cs (2009) ghi nhận 27 loài ếch nhái và 64 loài bò sát ở Bắc Kạn, chủ yếu ở cáchuyện Ba Bể, Ngân Sơn và Chợ Đồn [37].

KBTTN Kim Hỷ được thành lập vào năm 2003, có diện tích là 14.772 ha vàdiện tích vùng đệm là 20.528 ha Với địa hình núi đá vôi điển hình, tại khu vực đã

có một số nghiên cứu ban đầu về tài nguyên sinh vật, tuy nhiên chưa có công trìnhnghiên cứu chuyên sâu nào về bò sát và ếch nhái Cơ sở dữ liệu đầu tiên về tàinguyên sinh vật được trình bày trong “Luận chứng kinh tế kỹ thuật KBTTN Kim

Hỷ, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn” do Chi cục kiểm lâm tỉnh Bắc Kạn thực hiện năm

2003 trong đó ghi nhận 51 loài bò sát và 32 loài ếch nhái [13] Gần đây nhất trongbáo cáo “Quy hoạch và phát triển rừng bền vững tại KBTTN Kim Hỷ, tỉnh BắcKạn, giai đoạn 2012– 2020” của Đỗ Quang Huy và cs đã ghi nhận lại trong khu vực

có 64 loài bò sát và 39 loài ếch nhái [2]

Như vây, ngoài các báo cáo và công bố trên thì chưa có đợt điều tra chínhthức, nghiên cứu cụ thể nào về các loài ếch nhái và bò sát ở Khu BTTN Kim Hỷ,tỉnh Bắc Kạn Vì vậy, những nghiên cứu đầy đủ hơn về khu hệ ếch nhái, bò sát ởkhu vực là hết sức cần thiết Căn cứ vào điều kiện địa hình khu vực, tổng kết cácphương pháp nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước, trong nghiên cứu nàytôi sử dụng phương pháp điều tra theo tuyến

Chương 2 MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

- Mục tiêu tổng quát: Đánh giá sự đa dạng và giá trị bảo tồn của khu hệ bò sát và ếch nhái ở KBTTN Kim Hỷ

+ Đánh giá sự đa dạng về thành phần loài ếch nhái và bò sát tại KBTTN Kim Hỷ

+ Đánh giá đặc điểm phân bố của các loài ếch nhái và bò sát tại KBTTN Kim

Hỷ theo điểm nghiên cứu và dạng sinh cảnh

+ Đánh giá giá trị bảo tồn của các loài ếch nhái và bò sát ở KBTTN Kim Hỷdựa vào số lượng loài quý hiếm (bị đe dọa) và đặc hữu

+ Xác định các nhân tố đe dọa đến các loài bò sát, ếch nhái ở KBTTN Kim Hỷ

+ Đề xuất giải pháp bảo tồn bò sát, ếch nhái ở KBTTN Kim Hỷ

2.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Các loài bò sát và ếch nhái

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Chúng tôi tiến hành khảo sát ở 3 điểm (6 tuyến) thuộc địa bàn KBTTN Kim Hỷ, tỉnh Bắc Kạn

2.3 Nội dung nghiên cứu

a) Xác định sự đa dạng về thành phần loài bò sát, ếch nhái ở KBTTN Kim Hỷ

- Lập danh sách loài, xác định các nhóm loài chiếm ưu thế trong khu vực

- Ghi nhận các loài mới cho KBTTN Kim Hỷ và cho tỉnh Bắc Kạn

- So sánh sự tương đồng về thành phần loài bò sát, ếch nhái của khu vực nghiên cứu với một số khu vực khác có sinh cảnh tương tự

b) Ghi nhận sự phân bố của các loài theo các dạng sinh cảnh sống trong khu vực

- Theo phân bố địa lý

c) Nghiên cứu, xác định các nhân tố đe dọa đến các quần thể của các loài bò sát, ếchnhái ở khu vực nghiên cứu từ đó đề xuất biện pháp bảo tồn loài.

- Khu vực cần ưu tiên bảo tồn

- Hoạt động ưu tiên

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Công tác chuẩn bị

- Thu thập và tham khảo các tài liệu có liên quan đến công tác điều tra, báocáo đã công bố về bò sát và ếch nhái của các KBTTN, VQG ở các vùng lân cận nhưVQG Ba Bể, KBT loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Khoá định loại và các tài liệu tham khảo có liên quan đến bò sát và ếch nhái

- Chuẩn bị các bản đồ hiện trạng, quy hoạch khu vực nghiên cứu

- Tài liệu nhận dạng bò sát và ếch nhái

- Các dụng cụ cần thiết trang bị phục vụ cho công tác điều tra như: gậy bắt rắn, cồn, lọ bảo quản mẫu, dụng cụ giải phẫu, máy ảnh, đèn pin, êtiket, máy định vị GPS

+ Kế thừa tài liệu

Tổng hợp tài liệu kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học, các cơ quan nghiên cứu về động vật trong những năm trước đây tại KBTTN Kim Hỷ

Luận chứng kinh tế kỹ thuật KBTTN Kim Hỷ, Tỉnh Bắc Kạn do Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Kạn soạn thảo

2.4.2 Khảo sát thực địa

a) Chọn địa điểm khảo sát

Tiến hành điều tra sơ bộ nhằm xem xét điều kiện địa hình và các dạng sinh cảnh chính của khu vực nghiên cứu, từ đó xác định các tuyến điều tra phù hợp

Chọn địa điểm khảo sát: Mẫu vật ếch nhái thường được thu thập ở ven các suối, vũng nước, ao nhỏ hoặc các vùng ẩm ướt ven các đường mòn trong rừng Mẫu

bò sát thường được thu ở đường mòn, cửa hang động hay các vách đá Toạ độ các điểm nghiên cứu được xác định bằng máy định vị vệ tinh GPS Garmin 60.

b) Điều tra theo tuyến

+ Tuyến điều tra được lập dựa vào bản đồ địa hình, thảm thực vật và sinhcảnh sống của các loài ếch nhái và bò sát tại khu vực nghiên cứu

+ Tuyến điều tra sẽ đi qua các dạng sinh cảnh, độ cao khác nhau của khu vực

nghiên cứu, đặc biệt quan tâm đến các điểm có nước (mỏ nước, suối), hang và vách đá,các thung lũng Mỗi tuyến điều tra được đánh dấu điểm đầu và điểm cuối trên GPS

Qua kết quả điều tra sơ bộ, tham khảo bản đồ địa hình, thảm thực vật và kếthợp với tìm hiểu tài liệu tại KBTTN Kim Hỷ tôi đã xác định được 3 dạng sinh cảnhchính như sau:

+ Sinh cảnh 1 (SC1): Rừng trên núi đá vôi ít bị tác động

+ Sinh cảnh 2 (SC2): Rừng trên núi đá vôi và rừng ven khu dân cư đã bị tác động

+ Sinh cảnh 3 (SC3): Đất nông nghiệp và khu dân cư, làng bản

Các tuyến điều tra:

Bảng 2.1: Tọa độ các tuyến khảo sát ở KBTTN Kim Hỷ

(Tọa độ: E0453109/N2463622) (Tọa độ: E0453904/N2463044)

Lán Ông Kỳ

(Tọa độ: E0452889/N2451849)

(Tọa độ: E0452889/N2451849) (Tọa độ: E0450396/N2447582)

(Tọa độ: E0448915/N2447991) (Tọa độ: E0448025/N2449770)

(Tọa độ: E0455478/N2454999) (Tọa độ: E0451777/N2455497)

Trên các tuyến khảo sát, chúng tôi quan sát và ghi nhận các loài ếch nhái và

bò sát ở các dạng sinh cảnh khác nhau

d) Xử lý mẫu vật

Mẫu vật ếch nhái thu được thường đựng trong các túi nilon, mẫu bò sát đựngtrong túi vải Sau khi chụp ảnh mẫu vật, mẫu vật đại diện cho các loài được giữ lạilàm tiêu bản nghiên cứu tại Trường Đại học Lâm nghiệp Tổng số đã thu thập được

72 mẫu vật để phân tích đặc điểm hình thái

+ Làm tiêu bản:

Gây mê: Mẫu vật được gây mê trong vòng 24 giờ sau khi thu thập bằngmiếng bông thấm etyl a-xe-tat Mẫu cơ hoặc mẫu gan dùng để phân tích sinh họcphân tử (ADN) được lưu giữ trong cồn 95% và được cách ly foóc môn

Ký hiệu mẫu: Sau khi gây mê, mẫu vật được đeo nhãn có đánh số ký hiệu.Nhãn và chỉ buộc không thấm nước, chữ viết trên nhãn không bị tan trong cồn

Cố định mẫu: Việc cố định mẫu cần đảm bảo mẫu có hình dạng dễ phân tíchhoặc quan sát sau này Sắp xếp mẫu vật theo hình dạng mong muốn, sau đó phủ vảimàn hoặc giấy thấm lên trên, ngâm trong cồn 80–90% trong vòng 8–10 tiếng Đốivới mẫu bò sát, ếch nhái cỡ lớn, cần tiêm cồn 80% vào bụng và cơ của con vật đểtránh thối hỏng mẫu

Bảo quản mẫu vật: Để bảo quản lâu dài, sau khi cố định mẫu được chuyểnsang ngâm trong cồn 70%.

2.4.3 Phân tích mẫu vật và định loại

Các chỉ tiêu hình thái:

Các chỉ số hình thái theo Nguyen et al (2012) cho các loài ếch nhái, Phung

& Ziegler (2011) cho các loài thằn lằn, và theo David et al (2012) cho các loài rắn.Các chỉ số về hình thái được đo bằng thước kẹp điện tử Alpha-Tool với đơn vị đonhỏ nhất là 0,01 mm Một số chỉ số chính được thể hiện như sau:

Bảng 2.2: Các chỉ tiêu hình thái các loài bò sát và ếch nhái

STT Kí hiệu Giải thích

Đầu và thân

1 SVL Chiều dài mút mõm đến hậu môn

2 HH Chiều cao tối đa của đầu

3 HL Dài đầu: Đo từ mút mõm đến góc sau của xương hàm dưới

4 SNL Khoảng cách mút mõm đến mũi

5 SE Khoảng cách từ mõm đến mắt

6 NEL Khoảng cách từ góc trước của mắt đến mũi

7 SL Khoảng cách từ mút mõm đến góc trước của mắt

8 ED Đường kính lớn nhất của mắt theo chiều ngang

9 TED Khoảng cách từ bờ trước của màng nhĩ đến góc sau của mắt

10 TD Đường kính lớn nhất của màng nhĩ

11 HW Rộng đầu: Đo phần rộng nhất của đầu

12 IND Khoảng cách gian mũi (giữa 2 lỗ mũi)

13 AOD Khoảng cách góc trước giữa hai ổ mắt

14 IOD Khoảng cách gian ổ mắt: Đo khoảng cách hẹp nhất giữa 2 ổ mắt

15 UEW Rộng mí mắt: Phần rộng nhất của mí mắt trên

Chi trước

16 FLL Dài chi trước từ mép ngoài của đĩa ngón III đến nách

17 LAL Chiều dài cánh tay đo từ nách đến khuỷu tay

18 F1L Chiều dài ngón tay I

19 F2L Chiều dài ngón tay II

20 F3L Chiều dài ngón tay III (ngón dài nhất)

21 F4L Chiều dài ngón tay IV

22 FD3 Chiều rộng đĩa bám ngón tay III

23 MTTi Chiều dài củ bàn trong

24 MTTe Chiều dài củ bàn ngoài

Chi sau

25 HLL Dài chi sau từ mép ngoài đĩa ngón IV chân sau tới bẹn

26 FL Chiều dài đùi (từ lỗ huyệt đến đầu gối)

27 TL Chiều dài ống chân (từ đầu gối đến khớp cổ-bàn)

28 FOT Chiều dài bàn chân (từ khớp cổ bàn đến mút ngón IV)

29 T1L Chiều dài ngón I

30 T2L Chiều dài ngón II

31 T3L Chiều dài ngón III

32 T4L Chiều dài ngón IV (ngón dài nhất)

33 T5L Chiều dài ngón V

34 TD4 Chiều rộng đĩa bám ngón chân IV

35 TBW Chiều rộng ống chân

36 MTTi Chiều dài củ bàn trong

37 MTTe Chiều dài củ bàn ngoài

14 t Vảy thái dương trước và vảy thái dương sau

Hình 2.1: Các vảy đầu ở bò sát (Nguồn: Đào Văn Tiến, 1979)

Định loại và phân tích số liệu

So sánh hình thái của mẫu vật thu được với các mẫu đã được định tên đanglưu giữ ở Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật và Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam,

Hà Nội Định loại tên loài theo các tài liệu của Nguyen Van Sang et al (2009),Nguyen et al (2012), Ziegler & Vu (2009) và một số tài liệu khác có liên quan Tênkhoa học và phổ thông của loài theo Nguyen et al (2009) và một số tài liệu mớicông bố gần đây

Đánh giá trình trạng bảo tồn của các loài theo Nghị định 32 năm 2006 củachính phủ, Danh lục Đỏ IUCN (2014) và SĐVN (2007) Loài hiện chỉ ghi nhậnphân bố ở Việt Nam được coi là loài đặc hữu.

Phân tích thống kê

Sử dụng phần mềm PAST Statistics (Hammer et al., 2001) để phân tíchthống kê và so sánh sự tương đồng về thành phần loài bò sát, ếch nhái của khu vựcnghiên cứu với các khu vực so sánh Chỉ số Sorensen được sử dụng để so sánh sựtương đồng về thành phần loài giữa hai vùng Các phân vùng có thành phần loàitương tự nhau sẽ tập hợp lại thành nhóm Chỉ số này được tính dựa theo công thức:

djk = 2M / (2M+N)trong đó M là số loài xuất hiện ở cả hai vùng và N là tổng số loài chỉ xuất hiện ởmột vùng

Tính chỉ số đa dạng

Các chỉ số đa dạng sử dụng để phân tích thống kê trong nghiên cứu này gồm:

Chỉ số phong phú (Chỉ số Margalef: d)

d = (S - 1)/logNChỉ số đa dạng (Chỉ số Shannon - Weiver: H’)

H’ = - (ni/N)log(ni/N)

Chỉ số ưu thế (Chỉ số Simpson: 1 - D)

1 - D = 1- (ni/N)2

Trong đó: S - tổng số loài; N - tổng số mẫu; ni - số mẫu của loài thứ i

2.4.4 Đánh giá nhân tố tác động đến khu hệ bò sát và ếch nhái

Các nhân tố tác động đến các loài ếch nhái, bò sát và sinh cảnh sống củachúng được ghi nhận thông qua quan sát trực tiếp trên hiện trường và thông quaphỏng vấn nhân viên KBTTN và người dân địa phương Đã phỏng vấn 20 người đểthu thập thông tin về thành phần loài bị săn bắt trong khu vực nghiên cứu

Chương 3 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI CỦA

KHU VỰC NGHIÊN CỨU3.1 Điều kiện tự nhiên

(Thông tin theo tài liệu: Quy hoạch bảo tồn và phát triển rừng bền vững Khu BTTN Kim Hỷ, tỉnh Bắc Kạn, giai đoạn 2012-2020).

*Toạ độ địa lý:

Từ 22010’40’’ đến 22018’40’’ vĩ độ Bắc

Từ 105054’25’’ đến 106008’40’’ kinh độ Đông

3.1.2 Địa hình

Khu vực có địa hình chủ yếu là núi đá vôi, thuộc hệ thống cánh cung Ngân Sơn

và Bắc Sơn Địa hình phức tạp, bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi đá vôi, núi đá, đồi đấtđộc lập và các thung lũng hẹp Độ dốc trung bình 25- 300, có nhiều nơi dốc đứng Hiệntượng Caster hoá diễn ra rất mạnh, bao gồm caster bề mặt và caster ngầm, tạo nênnhiều hang động và sông ngầm Khu vực được chia làm 2 vùng rõ rệt:

Vùng núi đá: nằm ở phía Tây và Tây Nam khu vực, đây là vùng rừng trên núi

đá vôi tập trung, địa hình phức tạp, gồm nhiều đỉnh cao, độ cao trung bình 700m độ dốc 25-35o có nơi >45o

600-Vùng núi đất: nằm ở phía Bắc và phía Đông - Đông Nam khu vực địa hình ít

phức tạp, độ cao trung bình từ 400-600 m độ dốc từ 25-30o

3.1.3 Địa chất, đất đai

Địa chất: Nền địa chất khu vực nghiên cứu có nguồn gốc trầm tích nằm

trong quy luật tạo sơn chung của vùng Đông Bắc nước ta, với các sản phẩm trầmtích chủ yếu là bột kết và cát kết phân lớp mỏng, phiến thạch sét, cuội kết hạt nhỏ vàsỏi kết màu xám cùng đá vôi màu đen và xám sáng khó phong hóa

Đất đai: Khu vực có 4 loại đất chính phát triển trên đá vôi, đá Carbonitit,

phiến thạch sét và đá biến chất Trong đó chủ yếu là đất Feralit phát triển trên cácsản phẩm của đá vôi

3.1.4 Khí hậu thủy văn

(Thông tin theo tài liệu: Quy hoạch phát triển kinh tế xã hội tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2010-2020)

a Khí hậu: Kim Hỷ thuộc khu vực khí hậu vùng núi cao phía Bắc Việt Nam,

một năm có 2 mùa rõ rệt: Mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 9, mùa khô từ tháng 10 đếntháng 3 năm sau

+ Lượng mưa bình quân hàng năm 1500 mm, cao nhất là 1680 mm, mưa tậptrung vào tháng 6, 7 chiếm 60% lượng mưa cả năm

+ Độ ẩm không khí bình quân năm là 82%, cao nhất là 89% vào các tháng 6-7, thấp nhất là 70% vào tháng 12

- Chế độ nhiệt: Nhiệt độ bình quân năm là 21,6oC, nhiệt độ tối cao 38,6oC, nhiệt

độ tối thấp là 2oC

b Thủy văn: Trong khu vực nghiên cứu có sông Bắc Giang và hệ thống suối

bắt nguồn từ các núi cao, các thung, áng trên các dãy núi đá vôi dẫn nước đưa vềsông Bắc Giang Hướng chảy từ Tây sang Đông khu vực, lưu lượng nước chảymạnh về mùa hè, mùa đông nước rất cạn Các hệ suối gồm có: suối Pắc Bó (xã ÂnTình), suối Kim Vân, Khuổi Luộc, Khuổi Khoang xã Kim Hỷ, suối Khau Lạ, KhuổiSua xã Lạng San, suối Lủng Pảng xã Côn Minh có nước quanh năm nhưng lúcnhiều lúc ít theo mùa mưa Do hiện tượng Caster, nước ở các suối tụt xuống cácngầm sâu nên một số con suối có đoạn chảy nổi trên mặt đất, có đoạn chảy ngầmtrong lòng đất, mùa mưa nước chảy mạnh, mùa khô rất thiếu nước

e Tài nguyên rừng

KBTTN Kim Hỷ có độ che phủ rừng khá lớn, khoảng trên 60% Chủ yếu làrừng tự nhiên trên núi đá vôi và núi đất xa khu dân cư nên trữ lượng còn khá lớn, ởmột số khu vực (Cao Sơn, Vũ Muộn, Kim Hỷ…) có nhiều nơi có trạng thái IIIA2hoặc IIIA3 KBTTN Kim Hỷ có tới 1.072 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 608chi của 172 họ, 5 ngành thực vật Trong đó có 59 loài thực vật bị đe dọa tuyệt chủngcấp quốc gia ghi trong Sách Đỏ Việt Nam (năm 2007) và 22 loài bị đe dọa cấp độtoàn cầu ghi trong Danh lục Đỏ thế giới (IUCN 2013) Về động vật ghi nhận đượctại khu vực 458 loài động vật thuộc 99 họ, 28 bộ thuộc các lớp Thú, Chim, Bò sát vàẾch nhái Trong đó có 68 loài động vật quý hiếm có tên trong SĐVN (2007) vàNghị định 32/2006/NĐ-CP (2006)

Đặc biệt trong khu vực có mặt nhiều loài động thực vật đặc hữu hẹp, quýhiếm: Voọc má trắng, Hươu xạ, Lát hoa, Đinh, Nghiến

3.2 Hiện trạng dân sinh kinh tế xã hội

3.2.1 Dân số, dân tộc

KBTTN Kim Hỷ nằm trên địa giới hành chính của 7 xã thuộc 2 huyện (Na

Rì, Bạch Thông), tại 7 xã quanh KBT có 61 thôn bản với 2.703 hộ, 10.868 nhânkhẩu, mật độ dân số trung bình là 27,74 người/km2 Trong khu vực có 5 dân tộc chủyếu sinh sống là Tày, Nùng, Dao, Kinh, H’Mông, trong đó người dân tộc Tày chiếm

đa số Trong vùng lõi, dân tộc Tày chiếm 60%, dân tộc Dao chiếm 17%, dân tộcNùng chiếm 15%, dân tộc H’Mông chiếm 7%, và dân tộc kinh chiếm 1%

3.2.2 Tập quán sinh hoạt, sản xuất

Sản xuất nông nghiệp trong khu vực chiếm tỷ trọng cao (94,3%) tỷ trọng sảnxuất lâm nghiệp còn nhỏ, dịch vụ chậm phát triển Số hộ đói nghèo giảm từ 18%năm 2011 xuống còn 13% năm 2012, thu nhập bình quân đầu người từ4-5triệu/năm Năng suất lúa bình quân đạt 45-50 tạ/ha, bình quân lương thực 250kg/năm/người

Sản xuất lâm nghiệp: Trong khu vực đã có 1 số dự án: 327, định canh, định

cư, nhưng với vốn đầu tư thấp, không thường xuyên, đến nay trong khu vực trồng

được 334 ha rừng mỡ, keo tai tượng, hồi Ngoài ra người dân còn tham gia nhậnkhoán bảo vệ rừng trên diện tích 6.500 ha, mức khoán 100.000đ/ha/năm, góp phầncải thiện thu nhập.

+ Đời sống văn hóa xã hội

Khu vực KBTTN Kim Hỷ là những vùng xã vùng sâu của 2 huyện Na Rì và BạchThông, nên đời sống văn hóa xã hội của người dân còn thấp Được sự quan tâm củaNhà nước, các xã trong khu vực đều đã có điện lưới quốc gia, hầu hết các gia đình

có Ti vi nên có điều kiện nâng cao dân trí và tiếp cận khoa học kỹ thuật

Chương 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN4.1 Thành phần loài ếch nhái và bò sát ở KBTTN Kim Hỷ

4.1.1 Thành phần loài ếch nhái

Từ kết quả phân tích và định loại mẫu vật, chúng tôi ghi nhận có 23 loài ếchnhái ở KBTTN Kim Hỷ Mô tả từng loài được trình bày dưới đây theo hệ thốngphân loại của Nguyen et al (2009) và Frost (2014) Đặc biệt có 8 loài lần đầu tiênđược ghi nhận ở tỉnh Bắc Kạn

Họ cóc Bufonidae

1. Cóc nhà Duttaphrynus melanostictus (Schneider, 1799)

Mẫu vật nghiên cứu: Đây là loài phổ biến nên không thu mẫu, mô tả dựa trênảnh chụp ở hiện trường

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu quan sát phù hợp với so với

mô tả của Bourret (1942)

Loài cóc có kích thước trung bình, tuyến mang tai lớn, thuôn dài ở phía trênmàng nhĩ Có đường gờ rõ kéo dài từ mút mõm đến phía sau 2 ổ mắt Lưng màuvàng nhạt, cơ thể thô, lưng và chân có nhiều mụn cóc to, nhỏ xen kẽ, đầu mụn cócthường có gai đen

Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: Loài D melanostictus gặp nhiều ở khu vực dân cư và

trên nương rẫy ở thôn Thẳm Mu (xã Ân Tình), Thôn Bản Kẹ (xã Kim Hỷ), chợ CônMinh B

Việt Nam: Tất cả các tỉnh trong cả nước (Nguyen et al 2009)

Thế giới: Xri Lan-ka, Ấn Độ, Pakistan, Nê-pal, Trung Quốc, Mi-an-ma, Lào, Thái Lan, Campuchia, Ma-lai-xi-a, Phi-lip-pin (Nguyen et al 2009, Frost 2014)

Họ Cóc bùn Megophryidae

2. Cóc núi miệng nhỏ Ophryophryne microstoma Boulenger, 1903

Mẫu vật nghiên cứu: 1 mẫu cái trưởng thành VFU KHA.76 và 1 mẫu đựctrưởng thành VFU KHA.4, thu vào tháng 4/2014 ở độ cao 323 m so với mực nước biển

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaOhler (2003)

Cơ thể chắc mập, SVL 50,3 mm ở con cái, 36,2 mm ở con đực; đầu rộng hơndài (HW 11,2-14,6 mm, HL 10,2-13,8 mm); mõm ngắn, nhô về phía trước so với hàmdưới; trên mí mắt có gai rất rõ; chiều rộng mí mắt trên rộng hơn khoảng cách gian ổmắt (UEW 2,9-3.7 mm, IOD 2,8-3,2 mm); màng nhĩ rõ, cách xa ổ mắt, có đường kínhbằng khoảng ½ đường kính mắt (TD 2,7-4,2 mm, ED 5,3-6,4 mm), gờ da trên màng nhĩrõ; lưỡi tròn, hơi lõm ở phía sau; có răng lá mía Con đực có túi kêu

Tương quan chiều dài các ngón tay: II<I<IV<III, các ngón tay dài, không cómàng bơi; tương quan chiều dài các ngón chân: I<II<III<V<IV, ngón chân không

có màng bơi; khi gập dọc thân khớp chày-cổ đạt đến mắt

Da trên lưng sần sùi, có nhiều nếp da nhỏ trên lưng

Màu sắc mẫu sống: Mặt trên lưng màu nâu xám hoặc nâu vàng, có một hìnhtam giác sẫm giữa hai mắt; phía trên mắt có 2 gai nhỏ; trên tay và chân có nhiều vệtđen ngang; mặt bụng màu vàng, phần trên có nhiều nốt màu nâu sẫm

Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: Loài được thu tại bãi cát gần suối ở xã Côn Minh.Việt Nam: Lào Cai, Hà Giang, Lạng Sơn, Cao Bằng, Vĩnh Phúc, Hải Dương,Thanh Hóa, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Gia Lai, Đắc Lắk, Lâm Đồng (Nguyen et

al 2009) Đây là lần đầu tiền loài này được ghi nhận ở tỉnh Bắc Kạn

Thế giới: Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Campuchia (Nguyen et al 2009, Forst2014)

3. Cóc mắt bên Xenophrys major (Boulenger 1908)

Mẫu vật nghiên cứu: Một cá thể cái VFU KHA.3 thu vào tháng 9/2012.Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBourret (1942).

Cơ thể dẹp, SVL 73,8 mm; đầu rộng hơn dài (HW 29 mm, HL 27,07 mm,);mõm ngắn, tù, nhô về phía trước so với hàm dưới; lưỡi tròn, hơi khía lõm ở phíasau; con ngươi dọc; có gai da nhỏ trên mí mắt; chiều rộng mí mắt trên hẹp hơnkhoảng cách gian ổ mắt (UEW 7,9 mm, IOD 8,1 mm); màng nhĩ rõ, cách xa ổ mắt;đường kính màng nhĩ bằng 1/3 đường kính mắt (TD 3,6 mm, ED 9,59 mm); gờ datrên màng nhĩ rõ; răng lá mía xếp thành hàng, chạm bờ trước lỗ mũi trong; con đực

có túi kêu lớn

Chi trung bình, các ngón dài; ngón chân 1/4 có màng bơi; củ bàn trong hìnhbầu dục, dẹp; không có củ bàn ngoài; củ khớp dưới ngón không rõ hoặc không có;khi gập dọc thân khớp chày-cổ chạm giữa mắt

Màu sắc mẫu sống: Thân màu xám; có một vệt sẫm màu hình tam giác ở giữahai mí mắt trên, đỉnh hướng về phía sau; mõm và vùng sau mắt và màng nhĩ màu đen, có vệt trắng đứt đoạn từ sau mũi đến hàm; cằm và họng màu đen nhạt với vệt trắng mảnh ở mép kéo xuống; hai bên sườn phía dưới nếp da bên nổi các hạt màu trắng; đùi và các ống chân có các vệt sẫm, mảnh, vắt ngang; mặt dưới cổ chân và bàn chân màu đen Bụng và dưới đùi màu trắng đục với các vết loang lổ Phân bố:

Khu vực nghiên cứu: Mẫu của loài được thu trên cây trong rừng núi đất lẫnnúi đá tại xã Kim Hỷ

Việt Nam: Từ Lào Cai, Hà Giang, đến Đắk Lắk, Đồng Nai (Nguyen et al.2009)

Thế giới: Phía Bắc Ấn Độ, Băng-la-đet, Trung Quốc, Mi-an-ma, Lào, TháiLan (Nguyen et al 2009, Frost 2014)

Họ nhái bầu Microhylidae

4. Nhái bầu hoa Microhyla fissipes (Boulenger, 1884)

Mẫu vật nghiên cứu: 1 mẫu trưởng thành VFU KHA.71 thu vào tháng4/2014, ở độ cao 314 m so với mực nước biển

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBourret (1942), Bain & Nguyen (2004)

Cơ thể nhỏ, bụng hơi phình ở phía sau, SVL 20,9 mm; đầu rộng hơn dài(HW 8,8 mm, HL 8,1 mm); mõm hơi tù, nhô về phía trước so với hàm dưới, vùng

má lõm hơi xiên; lỗ mũi nằm gần mút mõm hơn so với mắt (SNL 1,9 mm, NEL 2,3mm); khoảng cách gian mũi nhỏ hơn gian mắt và lớn hơn chiều rộng mí mắt trên(IND 2 mm, IOD 2,6 mm, UEW 1 mm); màng nhĩ không rõ; lưỡi tròn ở sau, không

xẻ thùy Con đực có túi kêu ở góc miệng

Tương quan chiều dài các ngón tay: I<II<IV<III, các ngón tay tự do, tươngquan chiều dài các ngón chân: I<II<V<III<IV, các ngón chân tự do, không có màngbơi, có củ bàn trong, không có củ bàn ngoài

Da lưng nhẵn, có màu nâu, có nhiều chấm đen; bụng nhẵn

Màu sắc mẫu sống: Đầu nhỏ, miệng hẹp, giữa lưng có một vết sẫm màu thắthai chỗ, kéo từ đầu tới hai bên đùi

Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: Mẫu vật được thu thập ở trên đường lên thác Huổi Cải, xã Côn Minh, ngoài ra còn có nhiều cá thể khác gặp trên bờ ruộng

Việt Nam: Có hầu hết ở các tỉnh (Nguyen et al 2009)

Thế giới: Trung Quốc, Đài Loan, Mi-an-ma, Lào, Thái Lan, Campuchia, lai-xi-a, Xin-ga-po (Nguyen et al 2009, Frost 2014)

Ma-5. Nhái bầu hây-môn Microhyla heymonsi Vogt, 1911

Mẫu vật nghiên cứu: 1 mẫu con cái trưởng thành VFU KHA.74 thu vào tháng 4/2014

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBourret (1942) và Bain & Nguyen (2004).

Cơ thể nhỏ, thon, SVL 25,9 mm; đầu dài hơn rộng (HL 6,8 mm, HW 5,7mm), lỗ mũi nằm gần mút mõm hơn so với mắt (SNL 1,7 mm, NEL 2,2 mm);khoảng cách gian mũi nhỏ hơn gian mắt và lớn hơn chiều rộng mí mắt trên (IND 2,1

mm, IOD 2,8 mm, UEW 1,6 mm); màng nhĩ không rõ

Tương quan chiều dài các ngón tay: I<II<IV<III, các ngón tay tự do, tươngquan chiều dài các ngón chân: I<II<V<III<IV; các ngón tay và ngón chân tự do,không có màng bơi, củ bàn ngoài nhỏ hơn củ bàn trong

Da trên lưng nhẵn, bụng màu trắng vàng

Màu sắc mẫu sống: Lưng đồng màu nâu đỏ, nâu nhạt, giữa lưng có một sọc trắng đục mảnh chạy từ mút mõm tới lỗ huyệt, thường có một chấm đen giữa lưng Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: mẫu vật được thu bên đường cạnh bãi cỏ, ngoài racòn gặp ở các bờ ruộng, ven các hồ nước nhỏ ở khu vực các xã Kim Hỷ, Ân Tình,

Lạng San, Côn Minh

Việt Nam: Phân bố rộng khắp từ Lào Cai đến Cà Mau (Nguyen et al 2009).Thế giới: Ấn Độ, Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Campuchia, Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a (Nguyen et al 2009, Frost 2014)

6 Nhái bầu vân Microhyla pulchra (Hallowell, 1861)

Mẫu vật nghiên cứu: 2 mẫu con cái trưởng thành VFU KHA.11 và VFUKHA.8 thu vào tháng 9/2012 và 7/2013

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBourret (1942)

Màu sắc mẫu sống: cơ thể bầu, SVL 34,5 mm - hình tam giác, đầu nhỏ,miệng hẹp và mõm hơi nhọn, mắt to, lồi; lưỡi hình bầu dục; lưng màu nâu đất hayxám đỏ với những vạch xám đen hoặc nâu làm thành những hình tam giác xen nhau

có đỉnh hướng về phía đầu

Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: Mẫu được thu tại trên vũng nước tại xã Côn Minh và

xã Kim Hỷ

Việt Nam: Từ Bắc vào Nam (Nguyen et al 2009)

Thế giới: Trung Quốc, Ấn Độ, Lào, Thái Lan, Campuchia (Nguyen et al

2009, Frost 2014)

Họ Ếch nhái chính thức Dicroglossidae

7. Ếch đồng Hoplobatrachus rugulosus (Weigmann, 1834)

Mẫu vật nghiên cứu: Đây là loài phổ biến nên không thu mẫu Mô tả theoảnh chụp tại Khe Nà Dường

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của loài phù hợp với mô tả củaBourret (1942)

Đầu dài hơn rộng; mắt lớn và lồi; mõm hơi tù, nhô về phía trước so với hàmdưới; gờ mõm không rõ; vùng má lõm và hơi xiên; màng nhĩ rõ

Màu sắc mẫu sống: Là loài ếch khá lớn, lưng màu nâu xám với nhiều nốt sẫmrải rác, bụng và mặt dưới đùi trắng Trên lưng có nhiều nốt sần và các nếp da nhỏ đứt quãng; trên màng nhĩ có nếp da rõ; ngón chân có màng bơi gần hoàn toàn, trên các ngón tay và chân không có đĩa bám Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: mẫu được thu bên bờ ruộng ở Khe Nà Dường, xã ÂnTình

Việt Nam: tất cả các tỉnh trong cả nước (Nguyen et al 2009)

Thế giới: Trung Quốc, Đài Loan, Mi-an-ma, Lào, Thái Lan, Campuchia, lai-xi-a (Nguyen at el 2009, Frost 2014)

Ma-8 Ếch nhẽo ban-na Limnonectes bannaensis Ye, Fei & Jiang, 2007

Mẫu vật nghiên cứu: 1 mẫu con đực trưởng thành VFU KHA.75 thu vào

tháng 4/2014, ở độ cao khoảng 393 m so với mực nước biển.

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả của

Ye et al (2007)

Kích thước cơ thể trung bình, SVL 71 mm; đầu dài hơn rộng (HL 28,5 mm, HW25,2 mm); mõm tròn, nhô về phía trước so với hàm dưới, vùng má hơi xiên; lỗ mũinằm gần mút mõm hơn so với mắt (SNL 4,3 mm, NEL 5,1 mm); khoảng cách gian mũilớn hơn gian mắt và chiều rộng mí mắt trên (IND 4,6 mm, IOD 4,2 mm, UEW 4,5mm); màng nhĩ rõ, có đường kính nhỏ hơn đường kính mắt (TD 3,5 mm); gờ da trênmàng nhĩ rõ; răng xếp lá mía xếp thành hình chữ V, lưỡi xẻ thùy ở phía sau

Tương quan chiều dài các ngón tay: I<II<IV<III, các ngón tay tự do, không

có màng bơi; tương quan chiều dài các ngón chân: I<II<III<V<IV, ngón chân cómàng bơi hoàn toàn, mút các ngón chân có đĩa bám; có củ bàn trong, không có củbàn ngoài; khi gập dọc thân khớp chày-cổ đạt đến mắt

Da trên lưng trơn, bụng có màu trắng

Màu sắc mẫu sống: Lưng màu nâu, trên lưng có các đốm đen nhỏ sau mũi, ổ mắt, có vệt sẫm mầu, mặt trên các chi có màu nâu, bụng màu trắng, có vân nâu dướingực Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: mẫu vật được thu ở thác nước Huổi Cải tại xã Côn Minh

Việt Nam: Cao Bằng (Nguyen et al 2009) Đây là lần đầu tiên ghi nhận loàinày ở tỉnh Bắc Kạn

Thế giới: Trung Quốc (Nguyen et al 2009, Frost 2014)

Ghi chú: Trước đây, các ghi nhận của loài ếch nhẽo ở miền Bắc Việt Nam

đều được định loại là loài L kuhlii Tuy nhiên McLeod (2010) cho rằng Limnonectes kuhlii (Tschudi, 1838) chỉ phân bố ở In-đô-nê-xi-a, các ghi nhận trước đây của loài L kuhlii ở Nam Trung Quốc và Việt Nam được xác định lại là L bannaensis.

9 Nhái Fejevarya limnocharis (Gravenhorst, 1829)

Mẫu vật nghiên cứu: 3 mẫu VFU KHA.18, VFU KHA.19, VFU KHA.21 thuvào tháng 4/2013 ở độ cao 316 m so với mực nước biển

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBourret (1942)

Cơ thể thuôn dài, SVL 40,8-41,2 mm ở 2 con đực, 44,3 mm ở 1 con cái; đầudài hơn rộng (HL 17,8 mm, HW 15,6 mm); mõm hơi nhọn, nhô về phía trước so vớihàm dưới, gờ mõm tù; lỗ mũi tròn, gần với mút mõm hơn so với mắt; khoảng cáchgian mũi lớn hơn gian mắt và chiều rộng mí mắt trên (IND 4,7 mm, IOD 4,01 mm,UEW 4,18 mm); màng nhĩ rõ; răng lá mía xếp thành 2 hàng chữ V; lưỡi dài xẻ thùy

ở phía sau Con đực có túi kêu

Ngón tay tự do, tương quan chiều dài các ngón tay: II<IV<I<III; tương quanchiều dài các ngón chân: I<II<III<V<IV; ngón chân khoảng 3/5 có màng bơi; củbàn trong dài, củ bàn ngoài nhỏ; mút các ngón tay và ngón chân nhọn, không có đĩabám; khi gập dọc thân, khớp cổ-bàn chạm mút mõm

Da trên lưng sần sùi, có nhiều nếp da đứt quãng, bụng khá nhẵn

Màu sắc mẫu sống: Lưng màu xám hay xám xanh, có nhiều vệt xám đen, một

số cá thể có vạch trắng chạy giữa sống lưng; bụng và mặt dưới tay, chân trắng Phânbố:

Ở khu vực nghiên cứu: gặp nhiều trên đường đi có các vũng nước, bờ ruộng,

bờ ao

Việt Nam: Tất cả các tỉnh trong cả nước (Nguyen et al 2009)

Thế giới: Afghanistan, Pakistan, Ấn Độ, Nepal, Sri lanka, Băng-la-đét, TrungQuốc, Mi-an-ma, Lào, Thái Lan, Campuchia, Ma-lai-xi-a, Singapo, In-đô-nê-xi-a,Philipine, Nhật Bản (Nguyen et al 2009, Frost 2014)

Họ Ếch nhái Ranidae

10 Chẫu Hylarana guentheri (Boulenger, 1882)

Mẫu vật nghiên cứu: 1 mẫu con cái trưởng thành VFU KHA.22 thu vàotháng 7/2013 ở độ cao 316 m so với mực nước biển.

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBourret (1942)

Cơ thể lớn, SVL 74,6 mm; đầu dài hơn rộng (HL 27,6 mm, HW 25,4 mm);mõm tròn, nhô về phía trước so với hàm dưới, vùng má hơi xiên; lỗ mũi nằm gầnmút mõm hơn so với mắt (SNL 4,3 mm, NEL 5,1 mm); màng nhĩ rõ, có đường kínhnhỏ hơn đường kính mắt (TD 6 mm, ED 9 mm), gờ da trên màng nhĩ rõ; răng xếp lámía hình chữ V, lưỡi xẻ thùy ở phía sau

Tương quan chiều dài các ngón tay: II<I<IV<III, các ngón tay tự do, không cómàng bơi; tương quan chiều dài các ngón chân: I<II<III<V<IV, chân ¾ có màng bơi,mút các ngón chân phình thành đĩa nhỏ; khi gập dọc thân khớp chày-cổ đạt đến mắt

Da trên lưng nhẵn, nếp da bên lưng rõ, bụng nhẵn

Màu sắc mẫu sống: Lưng màu xám, có những vết nâu sẫm, màng nhĩ rõ, màunâu sẫm, xung quang có viền xám Trên chân có những vệt ngang nâu sẫm Bụngtrắng, ngực thường lốm đốm nâu

11 Chàng mẫu sơn Hylarana maosonensis Bourret, 1937

Mẫu vật nghiên cứu: 1 mẫu trưởng thành VFU KHA.1 thu vào tháng 9/2012.Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBourret (1942)

Cơ thể hơi thuôn dài, SVL 39,5 mm; đầu dài hơn rộng (HL 14,8 mm, HW13,7 mm); lỗ mũi gần với mút mõm hơn so với mắt (SNL 2,5 mm, NEL 3,7 mm);mõm tròn, vùng má hơi xiên, lõm; khoảng cách gian mũi lớn hơn gian mắt và chiều

rộng mí mắt trên (IND 4 mm, IOD 3,3 mm, UEW 3,2 mm); màng nhĩ to, rõ, đườngkính màng nhĩ bằng ½ đường kính mắt theo chiều ngang (TD 3,6 mm, ED 5,4 mm),

gờ da trên màng nhĩ rõ

Ngón tay tự do, tương quan chiều dài các ngón tay: II<IV<I<III, đĩa đệmnhỏ; tương quan chiều dài các ngón chân: I<II<III<V<IV, ngón chân 2/3 có màngbơi; khi gập dọc thân khớp chày-cổ chạm tới giữa mắt

Da mặt trên lưng sần sùi với nhiều mụn cóc nhỏ

Màu sắc mẫu sống: Trên màu nâu với nhiều vệt tối không đều nhau; trên tay,đùi và ống chân có những vệt ngang màu đen; hai bên sườn và phần trước đùi cónhiều chấm đen lớn

Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: Mẫu được thu tại khu vực xã Kim Hỷ

Việt Nam: Ở miền Bắc cho đến Thừa Thiên Huế (Nguyen et al 2009)

Thế giới: Lào (Nguyen et al 2009, Frost 2014)

12. Ếch bắc bộ Odorrana bacboensis (Bain, Lathrop, Murphy, Orlov & Ho,

Ngón tay tự do, tương quan chiều dài các ngón tay: II<IV<I<III, tay ngắn,mút ngón tay phình thành đĩa rộng; tương quan chiều dài các ngón chân:I<II<III<V<IV, giữa các ngón chân có màng bơi hoàn toàn, củ bàn trong dài, không

có củ bàn ngoài, khi gập dọc thân, khớp cổ bàn chạm đến mút mõm

Da trên lưng ráp; lưng, hai bên thân, các chi có nhiều nốt sần; bụng nhẵn Màu sắc mẫu sống: Mặt trên lưng màu xám xanh, có nhiều vân xanh từ mắtxuống đến lưng xung quanh các nốt to, sẫm màu, chia thành các nốt hai bên lưng; môi màu xám với những nốt sẫm mầu xung quanh; họng, bụng và mặt dưới các chi

có màu trắng; mặt trên hai bên đùi có nhiều hoa văn màu tối, màng bơi sẫm màu Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: Mẫu được thu ở khu vực gần suối thôn Bản Cuôn, xã Côn Minh

Việt Nam: Lào Cai, Tuyên Quang, Bắc Kạn, Nghệ An (Nguyen et al 2009).Thế giới: Đây là loài mới chỉ được biết đến ở Việt Nam (Nguyen et al 2009,Frost 2014)

13 Ếch xanh Odorrana chloronota (Günther, 1876)

Mẫu vật nghiên cứu: 1 mẫu con đực trưởng thành VFU KHA.72 thu vàotháng 4/2014, ở độ cao khoảng 370 m so với mực nước biển

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBain et al (2003)

Cơ thể thuôn, SVL 49,7 mm; đầu dài hơn rộng (HL 20,6 mm, HW 15,7 mm),

lỗ mũi tròn, gần với mút mõm hơn so với mắt (SNL 3 mm, NEL 4,4 mm); khoảngcách gian mũi lớn hơn gian mắt và chiều rộng mí mắt trên (IND 5,3 mm, IOD 4,4

mm, UEW 5,1 mm); mắt to và lồi; màng nhĩ to, rõ, đường kính màng nhĩ bằng 2/3đường kính mắt (TD 4,2 mm, ED 6,3 mm), gờ trên màng nhĩ rõ; răng lá mía xếpthành hình chữ V; lưỡi rộng, xẻ thùy ở phía sau

Ngón tay tự do, tương quan chiều dài các ngón tay: II<I<IV<III, tương quanchiều dài các ngón chân: I<II<III<V<IV, giữa các ngón chân có màng bơi hoàn

toàn; có củ bàn trong; khi gập dọc thân, khớp cổ bàn chạm gần đến mút mõm Conđực không có túi kêu.

Da trên lưng nhẵn; mặt bụng nhẵn

Màu sắc mẫu sống: Mặt trên lưng màu xanh, hai bên sườn có màu nâu nhạt,họng, bụng và mặt dưới các chi có màu trắng; môi có sọc trắng, kéo dài đến trêncánh tay, kết thúc là một chấm trắng nhỏ; miệng rộng, mõm tròn; chân và tay màunâu, có nhiều sọc ngang sẫm

Ma-14 Ếch g-ra-mi-ne Odorrana garaminae (Boulenger, 1900)

Mẫu vật nghiên cứu: Một mẫu con cái trưởng thành VFU KHA.7 thu vàotháng 9/2012

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBain et al (2003)

Cơ thể lớn SVL 90,7 mm; đầu rộng hơn dài (HW 33,4 mm, HL 32,9 mm), lỗmũi gần với mút mõm hơn so với mắt (SNL 6,6 mm, NEL 8,3 mm); khoảng cáchgian mũi lớn hơn gian mắt và chiều rộng mí mắt trên (IND 9,2 mm, IOD 8,5 mm,UEW 8,1 mm); mắt to và lồi; màng nhĩ rõ, đường kính màng nhĩ bằng ½ đườngkính mắt theo chiều ngang (TD 5,4 mm, ED 11,4 mm), gờ da trên màng nhĩ rõ; răng

lá mía xếp hình chữ V, lưỡi to dài, xẻ thùy ở phía sau

Ngón tay tự do, tương quan chiều dài các ngón tay: II<I<IV<III, đĩa đệmnhỏ; tương quan chiều dài các ngón chân: I<II<III<V<IV, giữa các ngón chân cómàng bơi hoàn toàn, có củ bàn trong

Da trên lưng ráp.

Màu sắc mẫu sống: Lưng màu xanh lá cây, hai bên sườn có màu nâu, cónhiều hạt sần nhỏ Môi có sọc trắng; họng, bụng và mặt dưới các chi có màu trắng;mặt trên hai chân và tay có các sọc ngang màu nâu sẫm Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: Mẫu được thu ở khu vực xã Ân Tình Việt Nam: Bắc Kạn, Lạng Sơn, Lâm Đồng (Nguyen et al 2009) Thế giới: Trung Quốc (Nguyen et al

2009, Frost 2014)

15. Ếch G-ra-ham Odorrana grahami (Boulenger, 1917)

Mẫu vật nghiên cứu: Một mẫu con cái trưởng thành VFU KHA.6 thu vàotháng 9/2012

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBain et al (2003)

Cơ thể lớn, SVL 103,5 mm; đầu dài hơn rộng (HL 37,9 mm, HW 36,7 mm);

lỗ mũi gần với mút mõm hơn so với mắt (SNL 7,8 mm, NEL 8,6 mm); khoảng cáchgian mũi lớn hơn gian mắt và chiều rộng mí mắt trên (IND 10,6 mm, IOD 10,4 mm,UEW 8,1 mm); mắt to và lồi; màng nhĩ rõ, đường kính màng nhĩ bằng ½ đườngkính mắt theo chiều ngang (TD 5,8 mm, ED 11,5 mm), gờ trên màng nhĩ rõ, răng lámía xếp hình chữ V, lưỡi to dài, xẻ thùy ở phía sau

Ngón tay tự do, tương quan chiều dài các ngón tay: II<I<IV<III, đĩa đệmnhỏ; tương quan chiều dài các ngón chân: I<II<III<V<IV, các ngón chân có màngbơi hoàn toàn, có củ bàn trong

Da trên lưng ráp, bụng nhẵn

Màu sắc mẫu sống: Mặt trên lưng màu xám xanh, có nhiều vân xanh từ mắtxuống đến lưng Môi màu xám với những nốt sẫm mầu xung quanh; họng, bụng vàmặt dưới các chi có màu trắng; mặt trên hai bên đùi có nhiều vân hoa màu tối, màngbơi sẫm màu

Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: Mẫu được thu ở Bản Kẹ xã Kim Hỷ.

Việt Nam: Lai Châu, Lào Cai (Nguyen at al 2009) Đây là lần đầu tiên ghinhận loài này ở tỉnh Bắc Kạn

Thế giới: Trung Quốc (Nguyen et al 2009, Frost 2014)

16 Hiu hiu Rana johnsi Smith, 1921

Mẫu vật nghiên cứu: 1 mẫu con cái trưởng thành VFU KHA.9 được thu vàotháng 9/2012

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp với mô tả củaBourret (1942) và Inger (1999)

Kích cỡ nhỏ, SVL 53,4 mm; đầu dài hơn rộng (HL 19 mm, HW 17,9 mm),chiều dãi mõm dài hơn đường kính mắt (SL 7,6 mm, ED 6 mm); màng nhĩ rõ, gầnbằng 3/4 đường kính mắt (TD 4 mm, ED 6 mm); khoảng cách gian mũi hẹp hơn sovới khoảng cách gian ổ mắt nhưng rộng hơn so với mí mắt trên (IND 4,4 mm); córăng lá mía

Ngón tay không có màng bơi, mút ngón không có đĩa; chân sau dài và mảnh,chân có 1/3 màng bơi

Da: gờ da trên màng nhĩ rõ; gờ da lưng-sườn nhỏ kéo dài từ mắt đến háng;trên đùi và cẳng chân có những nếp da xiên chéo

Màu sắc mẫu sống: Lưng có màu xám nhạt; có một vệt hình thoi màu đenphủ hết màng nhĩ; bụng trắng, ngực và ức có đốm xám

Họ Ếch cây Rhacophoridae

17. Ếch cây sần nhỏ Kurixalus bisacculus (Taylor, 1962)

Mẫu vật nghiên cứu: 1 mẫu trưởng thành VFU KHA.35 thu vào tháng7/2013, ở độ cao 409 m so với mực nước biển

Đặc điểm hình thái: Đặc điểm hình thái của mẫu vật phù hợp mô tả củaTaylor (1962)

SVL 44,7 mm; đầu dài hơn rộng (HL 17,2 mm, HW 16,6 mm); mõm hìnhtam giác, mút mõm nhọn, nhô về phía trước so với hàm dưới, vùng má lõm; lỗ mũinằm gần mút mõm hơn so với mắt (SNL 3,1 mm, NEL 4,3 mm); khoảng cách gianmũi lớn hơn so với gian mắt và nhỏ hơn chiều rộng của mí mắt (IND 3,6 mm, IOD2,9 mm, UEW 3,9 mm); màng nhĩ rất rõ, có đường kính (TD 3,6 mm), nếp da trênmàng nhĩ rõ; lưỡi xẻ thùy phía sau

Tương quan chiều dài các ngón tay: I<II<IV<III, tay không có màng bơi.Tương quan chiều dài giữa các ngón chân: I<II<III<V<IV; chân có màng bơi, ởgiữa các ngón II, III, IV, V chiếm ¾ chiều dài ngón chân, riêng màng ở giữa ngón I

và II chỉ chiếm một nửa Chiều rộng đĩa bám của ngón chân nhỏ hơn chiều rộng đĩabám của tay Có củ bàn trong, không có củ bàn ngoài

Da trên lưng có nhiều nốt sần nhỏ Hai bên sườn, hai bên đùi và trên đầucũng có nhiều nốt sần nhỏ

Màu sắc mẫu sống: Lưng màu nâu sẫm, khu vực sau mắt có màu nâu đen hình tam giác; có 2 đường đen sau mắt kéo dài lên mí mắt trên màng nhĩ, và kéo dàixuống hai bên hông Trên tay và chân có nhiều vệt màu đen ngắn, dưới cằm và bụng

có nhiều nốt đen, họng, ngực và dưới tay có màu vàng trắng Mặt dưới chân, tay và

lỗ huyệt có nhiều nốt nhỏ màu trắng Phân bố:

Ở khu vực nghiên cứu: Mẫu của loài được tìm thấy trên cây ở trong rừng ởCốc San, giữa xã Ân Tình và xã Côn Minh