Nghiên cứu hiện trạng đất trống đồi núi trọc tại huyện lạc sơn tỉnh hòa bình và đề xuất giải pháp phủ xanh​

Nghiên cứu ở ngoài nước Trong thời gian gần đây với sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế, nhữngnghiên cứu nhằm phục hồi, phát triển đất trống đồi núi trọc đã và đang đượcthực hiện tại nhiề

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

-TRỊNH THỊ TRANG NHUNG

NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG ĐẤT TRỐNG ĐỒI NÚI TRỌC TẠI HUYỆN LẠC SƠN TỈNH HÒA BÌNH VÀ ĐỀ

XUẤT GIẢI PHÁP PHỦ XANH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP

HÀ NỘI - 2010

TRỊNH THỊ TRANG NHUNG

NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG ĐẤT TRỐNG ĐỒI NÚI TRỌC TẠI HUYỆN LẠC SƠN TỈNH HÒA BÌNH VÀ ĐỀ

XUẤT GIẢI PHÁP PHỦ XANH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ BẢO VỆ RỪNG

MÃ SỐ: 60.62.68

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ ĐỒNG TẤN

HÀ NỘI - 2010

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hệ sinh thái rừng có vai trò cực kỳ quan trọng đối với việc bảo vệ môitrường sống và nền kinh tế quốc dân ở nhiều quốc gia Giữ đất, giữ nước, điềuhoà khí hậu, phòng chống ô nhiễm và thiên tai là những tác dụng chính củarừng Vì vậy, cho đến nay nhiều nước trên thế giới đã coi tác dụng bảo vệ môitrường của rừng lớn hơn nhiều so với giá trị kinh tế của nó

Tuy nhiên sức ép về kinh tế và dân số đã và đang dẫn đến việc sử dụngquá mức tài nguyên rừng ở các nước đang phát triển, đặc biệt là nạn chặt phárừng bừa bãi Tình hình đó làm cho nguồn tài nguyên có thể tái tạo được nhưrừng và đất rừng bị cạn kiệt nhanh chóng, môi trường rừng nói riêng và môitrường sống nói chung bị suy thoái nghiêm trọng Thảm thực vật rừng thoáihoá kéo theo quá trình suy thoái của đất do xói mòn, rửa trôi Đất rừng ở nhềunơi bị hoang hóa trở thành những vùng đất trống đồi trọc, giảm sức sản xuấtcủa đất

Thực tế cho thấy, ở nhiều vùng đất trống trọc rộng lớn ở vùng nhiệt đớichâu Á, châu Phi và châu Mỹ La-tinh hiện nay đều có nguồn gốc từ rừng docác hoạt động khai thác và sử dụng quá mức của con người tạo nên Trênnhững vùng đất đó, tiềm năng sẳn xuất đều giảm, năng suất cây trồng khôngcao, chức năng bảo vệ đất, bảo vệ môi trường cũng bị suy giảm Các nhà khoahọc đã nhận định mất rừng dẫn đến trọc hoá đất đai là nguyên nhân chính gây

ra các thảm họa như thiên tai, bão lụt và hạn hán

Theo số liệu thống kê của Cục Kiểm lâm, tính đến đến ngày 31/12/2008diện tích rừng trên toàn quốc là 13,12 triệu ha, đạt độ che phủ 38,7%; tổngdiện tích đất trống đồi núi trọc khoảng hơn 5 triệu ha chiếm 13,01% diện tíchđất tự nhiên và chiếm 35,1% diện tích đất có rừng (Quyết định 1267/QĐ-BNN-KL ngày 04/5/2009 về việc công bố hiện trạng rừng toàn quốc năm2008) Ngoài diện tích đất trống đồi núi trọc đã quy hoạch cho lâm

nghiệp còn có một số diện tích đất trống trọc đang được sử dụng trong nôngnghiệp chưa được thống kê một cách cụ thể Phần lớn diện tích đất trống trọcphát sinh từ các hệ sinh thái rừng đã bị thoái hoá ở các mức độ khác nhaunhưng vẫn còn tiềm năng cho sản xuất và phủ xanh Vấn đề đặt ra là thực hiệnnhư thế nào để phát huy hiệu quả và tiềm năng vốn có của chúng Nghĩa làcần có những đánh giá chính xác hiện trạng, nhu cầu và điều kiện kinh tế củatừng địa phương để từ đó xác định chiến lược phủ xanh đúng đắn.

Huyện Lạc Sơn của tỉnh Hoà Bình là một huyện miền núi có tỷ lệ diệntích đất trống trọc khá cao so với diện tích đất tự nhiên Điều này có ảnh hưởngđến chức năng phòng hộ, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường và phòng tránhthiên tai Để góp phần khắc phục những tồn tại nói trên, chúng tôi đề xuất thực

hiện đề tài đề tài: “Nghiên cứu hiện trạng đất trống đồi núi trọc tại huyện Lạc

Sơn tỉnh Hoà Bình và đề xuất giải pháp phủ xanh” nhằm mục đích

đánh giá hiện trạng, tiềm năng đất trống đồi núi trọc và đề xuất giải pháp phủxanh hợp lý

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước

Trong những năm gần đây, diện tích rừng của Việt Nam và các nướcđang phát triển đang bị suy giảm nhanh chóng Theo tài liệu của Đại hội Lâmnghiệp diễn ra vào tháng 10 năm 1997 tại Thổ Nhĩ Kỳ, tổ chức Nông lươngthế giới FAO đã thống kê được sự suy giảm diện tích rừng trong những nămvừa qua là hết sức nghiêm trọng Theo thống kê, trong giai đoạn 1990 - 1995,khi Châu Âu và khu vực Bắc Mỹ trồng được 8,50 triệu ha rừng, thì các châulục khác bị mất đến 64,90 triệu ha rừng Nguyên nhân của tình trạng suy giảmdiện tích rừng có nhiều nhưng nguyên nhân trực tiếp vẫn là tình trạng phárừng để phát triển sản xuất nông nghiệp theo phương thức quảng canh của cáccộng đồng dân cư tại các nước đang phát triển mà điển hình là hình thức canhtác nương rẫy, trong đó có Việt Nam Các nhà khoa học ước tính có khoảng từ

250 đến 300 triệu người trên thế giới đang sống bằng hình thức canh tácnương rẫy và tác động đến gần một nửa diện tích đất của vùng nhiệt đới.Trong đó, riêng vùng Châu Á Thái Bình Dương đã có hơn 30 triệu người sốngphụ thuộc vào hệ canh tác nương rẫy trên diện tích khoảng 75 triệu ha(Srivastava, 1986) Như vậy, đói nghèo và tình trạng phá rừng diễn ra songhành với nhau như “hai chân đi về một hướng” [20]

Canh tác nương rẫy là một dạng sử dụng đất, có lịch sử lâu đời và tỏ raphù hợp với điều kiện sinh thái của vùng nhiệt đới Trong hệ thống canh tácnương rẫy truyền thống chỉ có từ 5% đến 10% diện tích đất được sử dụng theođúng nghĩa, còn lại bị bỏ hoang hoá để tự phục hồi gọi là thời kỳ hưu canh(Fallow) Canh tác nương rẫy xét ở góc độ nào đó thì có thể coi là mộtphương thức sử dụng đất bền vững trong điều kiện mật độ dân cư thưa Người

ta ước tính có khoảng 2,8 triệu ha đất đang hoặc đã qua canh tác nương rẫy,

hàng năm có khoảng 30 nghìn ha rừng nguyên sinh bị chặt hạ để làm nươngrẫy, vì vậy vô hình đã biến những diện tích rừng nguyên sinh thành những

vùng đất trống đồi núi trọc chỉ sau một vài chu kỳ canh tác [20].

Canh tác nương rẫy đã gây ra tình trạng xói mòn, thoái hoá đất do vậy

để phục hồi lại những vùng đất bị xói mòn, thoái hoá, đã có nhiều nhà khoahọc quan tâm và nghiên cứu

1.2.1 Nghiên cứu ở ngoài nước

Trong thời gian gần đây với sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế, nhữngnghiên cứu nhằm phục hồi, phát triển đất trống đồi núi trọc đã và đang đượcthực hiện tại nhiều nước trên thế giới Các chương trình đã thực hiện chủ yếudựa vào nguồn hỗ trợ của các tổ chức quốc tế

Trung tâm nghiên cứu Quốc tế về nông lâm nghiệp (ICRAF) trong báocáo hàng năm cho biết, trong giai đoạn 1996 – 1998 đã nghiên cứu phủ xanhđất trống đồi trọc bằng nhiều giải pháp khác nhau Có thể nêu một sô mô hình

đã thực hiện như sau:

Tại châu Phi: gồm các nước Zambia, Tanzania, Zimbabwe Các mô

hình đã thực hiện [18]:

- Mô hình thảm cỏ luân phiên (Rotation wooslost) nhằm phủ xanh đất

trong thời kỳ bỏ hoá Trong mô hình này, người ta đã dùng cây Điển (Sesbania

sesban) một loài cây thuộc họ Đậu trồng để phủ xanh đất trong thời kỳ bỏ hoang.

Sau 2 -3 năm có thể khai thác làm củi phần còn lại đốt hoặc để mục để tăng thêmchất mùn và chất dinh dưỡng cho đất

- Mô hình trồng cây gỗ + cây ăn quả đa tầng (Multi-strata) Trong môhình này, các loài cây trồng chủ yếu là cây bản địa sẽ tạo ra một hệ thống trồng trọtbền vững có nhiều sản phẩm và tăng thu nhập

- Mô hình chăn nuôi lâm sinh bằng việc tạo ra thảm cỏ chăn nuôi dưới tán rừng thứ sinh

Tại châu Mỹ Latinh gồm các nước: Brazil, Peru, Mexico Các mô hình

đã được xây dựng đều nhằm mục đích bảo đảm an toàn lương thực và phủxanh đất trống trọc Những mô hình đã thực hiện gồm:

- Mô hình trồng trọt cải tạo vườn nhà (Homegarden)

Mô hình nông lâm kết hợp đa tầng, nhiều sản phẩm (Multitistrata),trồng cây ăn quả với cây lấy gỗ theo mô hình đa loài nhiều tầng

Kỹ thuật sử dụng đất bền vững:

Kỹ thuật canh tác nông nghiệp đất dốc (SALT) là hệ thống canh tácnhằm sử dụng đất dốc bền vững đã được trung tâm đời sống nông thônBapstit Mindanao Philipin tổng kết, hoàn thiện và phát triển từ những năm

1970 đến nay Cho đến năm 1992 đã có 4 loại mô hình tổng hợp về kỹ thuật

canh tác nông nghiệp đất dốc bền vững đã được ghi nhận ứng dụng [22] là:

Mô hình kỹ thuật canh tác nông nghiệp đất dốc (SALT1) - với cơ cấu câytrồng được sử dụng để bảo đảm được sự ổn định và có hiệu quả nhất là 75%cây nông nghiệp và 25% cây lâm nghiệp Trong cây nông nghiệp thì 50% làcây hàng năm và 25% cây lâu năm

- Mô hình kỹ thuật canh tác nông súc kết hợp đơn giản (SALT2) - cơ cấu

sử dụng đất thích hợp ở đây là 40% dành cho nông nghiệp, 20% cho lâm nghiệp,20% cho chăn nuôi

- Mô hình kỹ thuật canh tác NLKH bền vững (SALT3) - với cơ cấu sửdụng đất thích hợp ở đây là 40% nông nghiệp, 60% lâm nghiệp (mô hình đòi hỏiđầu tư cao)

- Mô hình kỹ thuật SXNLN với cây ăn quả kết hợp quy mô nhỏ (SALT4)

- cơ cấu sử dụng đất thích hợp là 60% lâm nghiệp, 15% nông nghiệp, 25% cây ăn quả (mô hình này đòi hỏi đầu tư cao)

Các mô hình trên đã được nông dân chấp nhận và cũng đã và đang được kiểm nghiệm ở nhiều nước Đông Nam Á

Tại châu Á gồm các nước: Malaysia, Thái Lan và Việt Nam Các mô hình đã thực hiện là:

- Nghiên cứu sử dụng tri thức bản địa trong canh tác phủ xanh kết hợp bảo vệ đất và tăng thu nhập cho hệ nương rẫy

- Mô hình nông lâm kết hợp để cải tạo thảm cỏ tranh (Imperata

cylindrinca).

- Mô hình trồng cây họ đậu trên đỉnh đồi để chống xói mòn

- Mô hình sử dụng độ tàn che của cây họ đậu để kiểm soát cỏ dại

Những nghiên cứu khác cũng đã được thực hiện: phương pháp xâydựng mô hình nông lâm kết hợp (CH.Trachummok, 1982; L.Roche, 1982),đào tạo và huấn luyện kỹ năng xây dựng mô hình nông lâm kết hợp để phủ

xanh đất trống đồi núi trọc (R.F.Fisher, 1991).[18]

1.1.2 Nghiên cứu ở trong nước

Trong những năm gần đây, tình hình phát triển Lâm nghiệp ở các tỉnhmiền núi phía Bắc nước ta có nhiều chuyển biến tích cực Tuy nhiên, nhìntổng thể thì quá trình phát triển vẫn còn tương đối chậm, diện tích đất trốngđồi núi trọc, đất không được sử dụng có hiệu quả và hợp lý vẫn không ngừng

đã gia tăng Trong những năm qua, các nhà khoa học cũng như các nhà quản

lý có những công trình nghiên cứu và đưa ra các chính sách để phục hồi pháttriển và đưa những diện tích đất trống đồi núi trọc vào sản xuất nhằm pháttriển kinh tế cũng như giải quyết vấn đề nông thôn miền núi

Công cuộc phủ xanh đất trống đồi núi trọc ở nước ta đã được thực hiện

từ những năm 1960 Đến năm 1980 thực sự trở thành vấn đề cấp bách Điều

đó được thể hiện qua nhiều chương trình, dự án đã và đang thực hiện:

- Dự án PAM - phủ xanh đất trống đồi núi trọc

- Chương trình 327 - trồng rừng phòng hộ

- Dự án trồng rừng trên đất cát ven biển Nam Trung Bộ Việt Nam (PACSA)

- Dự án trồng rừng phòng hộ đầu nguồn JBIC tại 5 tỉnh miền trung

- Chương trình trồng mới 5 triệu ha rừng do Quốc hội thông qua tại kỳhọp thứ 2 Quốc hội khoá X ngày 29/7/1997

- Chương trình nghiên cứu cấp Nhà nước “phủ xanh đất trống đồi núitrọc ” mã số 04A (1986 - 1990) do Bộ Lâm nghiệp chủ trì

- Chương trình nghiên cứu cấp Nhà nước “Khôi phục rừng và phát triểnlâm nghiệp” mã số KN03, Bộ Lâm nghiệp chủ trì

Theo hướng nghiên cứu này, Trung tâm Khoa học tự nhiên nay là Việnnghiên cứu khoa học và công nghệ Việt Nam cũng đã đầu tư một số đề tàinghiên cứu như:

- Nghiên cứu xây dựng mô hình phủ xanh đất trống đồi trọc miền núiNghệ An (1993 - 1997), GS.TSKH Trần Đình Lý làm chủ nhiệm

- Nghiên cứu cơ sở khoa học và xây dựng mô hình phủ xanh đất trốngđồi núi trọc ở Bắc Trung Bộ (1997 -1999), GS.TS Trần Đình Lý làm chủ nhiệm

- Nghiên cứu cơ sở khoa học và xây dựng mô hình cải tạo, sử dụng hợp

lý hệ sinh thái vùng cát huyện Gio Linh, Quảng Trị (2001 - 2003), GS.TSKH Trần Đình Lý làm chủ nhiệm đề tài

Ngoài các chương trình trên, còn có nhiều đề tài cấp cơ sở thuộc cácviện nghiên cứu chuyên ngành như: Viện Khoa học lâm nghiệp Việt Nam,

Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam, Viện Sinh thái và tài nguyênsinh vật Việt Nam đã và đang được thực hiện.

1.2 Xu hướng nghiên cứu phủ xanh đất trống đồi núi trọc

1.2.1 Khái niệm và phân loại đất trống đồi núi trọc

Trong nhiều tài liệu của nước ta hiện nay, đề cập đến ĐTĐNT thì vấn

đề cải tạo, sử dụng hợp lý chúng để đảm bảo sự phát triển bền vững đã trởthành vấn đề rất được quan tâm Mặc dù vậy, cho đến nay chưa có tài liệu nàotrình bày rõ nghĩa và chính xác khái niệm này Vì hiểu khái niệm ĐTĐNTkhác nhau dựa trên những tiêu chuẩn không giống nhau nên cách đánh giá về

số liệu diện tích ĐTĐNT đưa ra không thống nhất Ví dụ, Bộ Lâm nghiệp (cũ)

và Tổng cục thống kê đưa ra số liệu diện tích ĐTĐNT của cả nước năm 1993

là 11 triệu ha, cũng trong thời gian đó các địa phương cũng đưa ra số liệu vềĐTĐNT của địa phương mình nhưng khi tổng hợp thì các số liệu đó khôngkhớp nhau ở cả hai phía Trong năm 2005 một số tài liệu cho rằng diện tíchĐTĐNT của Việt Nam là 9,5 triệu ha, một số tài liệu khác nhau lại đưa số liệukhoảng 11 triệu ha Sở dĩ có sự sai khác đó là vì không thống nhất về kháiniệm nên việc xác định đối tượng và mức độ tác động để phủ xanh trên cácđối tượng đó cũng khác nhau, mức chi phí và cách thực hiện cũng khác nhau

[26].

Đất trống đồi núi trọc (Denuded hills and waste lands) là đất còn bịhoang hoá hiện chưa có rừng hoặc chưa có thảm thực bì có giá trị sử dụngnhất định che phủ hoặc chưa được sử dụng vào canh tác nông lâm nghiệp haycác mục đích khác [Thuật ngữ lâm nghiệp, nhà xuất bản nông nghiệp 1996]

Có quan niệm cho rằng ĐTĐNT là những vùng đất trống không có câymọc Với quan niệm này thì diện tích ĐTĐNT rất ít, nhất là ở những vùngnhiệt đới, nơi có mưa nhiều, độ ẩm cao thì những vùng đất không có cây mọcchỉ là sa mạc, đồi cát Các bãi biển, đất trơ sỏi đá do xói mòn rửa trôi quámạnh hoặc một số dải đất mới bồi tụ

Trong thống kê lâm nghiệp người ta đã xếp tất cả các trạng thái IA (cỏ,lau lách), IB (cây bụi, gỗ, tre rải rác), IC (nhiều cây gỗ tái sinh), núi đá khôngcây và các bãi cát, lầy, đất bị xâm hại vào nhóm đất trống trọc (Diện tích rừng

và đất rừng chưa sử dụng cho quy hoạch lâm nghiệp năm 2004, BộNN&PTNT, 2005)

Dưới góc độ lâm nghiệp Trần Đình Lý (2003) lại quan niệm ĐTĐNT lànhững vùng đất lâm nghiệp nhưng chưa có rừng hoặc rừng đã bị mất do tànphá Nói cách khác là vùng đất lâm nghiệp mà ở đó chưa có hoặc không cònthảm thực vật mà cây gỗ là chủ yếu, có độ che phủ của cây gỗ hiện có dưới0,3 và cây có chiều cao 3-5m trở lên chiếm ưu thế Ở đây cũng cần nhấn mạnhrằng, rừng không phải chỉ là cây lâm nghiệp mà các kiểu thảm thực vật khácnhư cây ăn quả, cây công nghiệp dài ngày (Cao su, Cà phê, Cọ dầu…) nếuchúng có độ tàn che hơn hoặc bằng 0,3 với chiều cao 3-5m trở lên đều thuộc

khái niệm rừng (rừng xoài, rừng cao su…).[26]

Các đối tượng sau đây được xếp vào loại hình ĐTĐNT:

- Rừng mới bị khai thác kiệt, đất còn tốt

- Rừng bị chặt phá làm nương rẫy sau một thời gian ngắn bỏ hoang

- Thảm cây bụi xen cây gỗ thưa thớt, độ tàn che của cây gỗ dưới 0,3

- Các bãi bồi ở các cửa sông, các dải cát ven biển và nội đồng hiện không có cây gỗ hoặc có nhưng không đáng kể

- Các vùng trồng cây ăn quả, cây công nghiệp hay đồng cỏ chăn nuôi

đã bị thoái hoá, năng suất thấp, độ che phủ kém (<0,3), đất bị bào mòn, rửa trôi

mạnh.[26]

Từ góc độ tổng quát về nông – lâm nghiệp và môi trường, Trần Đình

Lý đưa ra định nghĩa “Đất trống đồi núi trọc là những vùng đất chưa có thảmthực vật cây gỗ là chủ yếu hoặc đã có nhưng bị tàn phá mà trên đó chỉ còn lànhững trảng cỏ, trảng cây bụi hoặc các loại cây ăn quả, cây công nghiệp hay

đồng cỏ chăn nuôi bị thoái hoá, năng suất thấp, không ổn định” [25] Đây là

định nghĩa đầu tiên về đất trống trọc ở nước ta Tác giả cũng đã căn cứ vàothành phần thực vật, cấu trúc phẫu diện và độ phì của đất, phân chia đất trốngtrọc ở nước ta thành 3 nhóm như sau:

- Nhóm I: gồm những diện tích do rừng bị khai thác kiệt hoặc do bị đốt,chặt phá rừng để trồng cây nông nghiệp sau 2 – 3 vụ (đôi khi hơn ) rồi bỏ hoá

- Nhóm II: là các loại đất trống đồi trọc được hình thành do rừng bịchặt, đốt để lấy đất trồng cây nông nghiệp ngắn ngày lặp đi lặp lại nhưngkhông có biện pháp bảo vệ để giữ gìn độ phì của đất, làm cho đất bị xói mònrửa trôi thoái hoá mạnh

- Nhóm III: gồm các bãi cát ven biển và nội đồng, các loại núi trọc trơsỏi đá mà lớp đất mặt còn rất mỏng hoặc đất phát sinh chưa hoàn chỉnh

1.2.2 Giải pháp phủ xanh đất trống đồi núi trọc

Trước đây quan niệm phủ xanh là trồng rừng trên đất trống đã bị mấthoặc chưa có rừng Nhưng đến đầu những năm 1980, cùng với trồng rừng, cácbiện pháp khác như nông lâm kết hợp, trồng cây ăn quả, cây công nghiệp đềuđược coi là phủ xanh đất trống đồi trọc

Trong quyết định số 661/QĐ-TTg ngày 29/7/1998 của Thủ tướngChính phủ về mục tiêu, chính sách và tổ chức thực hiện chương trình trồngmới 5 triệu ha rừng đã nêu rõ nhiệm vụ đến năm 2010 phải đạt được các chỉ

tiêu trồng mới 5 triệu ha rừng Trong đó rừng phòng hộ và rừng đặc dụng 1triệu ha, khoanh nuôi có trồng bổ sung 1 triệu ha, trồng mới rừng sản xuất 2triệu ha, trồng cây công nghiệp và cây ăn quả 1 triệu ha

Như vậy, phủ xanh đất trống đồi trọc không chỉ có trồng rừng, mà nócòn có giải pháp khác Đó là thực hiện canh tác theo mô hình nông lâm kếthợp, trồng cây ăn quả, cây công nghiệp, xây dựng vườn rừng, đồng cỏ chănnuôi…

Phủ xanh đất trống đồi núi trọc bằng trồng rừng

Từ những năm 1976, Chính phủ Việt Nam đã bắt đầu thực hiện nhữngchương trình trồng rừng rộng lớn Hàng năm trồng được 150.000 ha, chi phícho trồng rừng là 3 triệuVND/ha (Nguyễn Văn Đẳng, 1998), từ năm 1998chúng ta thực hiện chương trình 661 trồng rừng trên quy mô toàn quốc Trảiqua thực hiện giai đoạn 1998-2005, Dự án đã thu được kết quả nhất định; một

số mục tiêu dự án đạt kết quả chưa cao, tiến độ của dự án chỉ mới thực hiệntốt đối với trồng rừng phòng hộ, đặc dụng (đạt 63 % nhiệm vụ dự án), trongkhi đó trồng rừng sản xuất còn chậm (đạt 34 % nhiệm vụ dự án) Diện tíchrừng tự nhiên có chiều hướng tăng lên nhưng chất lượng rừng còn tăng chậm,diện tích rừng trồng tăng lên về số lượng nhưng năng suất còn tăng chưa đồngđều (Báo cáo tổng kết Dự án 661 giai đoạn 1998 - 2005)

Đối với việc trồng rừng (rừng sản xuất, rừng đặc dụng, rừng phòng hộ)bằng các loài cây nhập nội, các nghiên cứu thường tập trung vào việc tuyểnchọn và khảo nghiệm giống, nghiên cứu điều kiện lập địa, phương thức trồng,sinh trưởng phát triển của các loài, cấu trúc rừng phục vụ cho công tác chămsóc tu bổ

Đối với việc trồng rừng nhằm mục đích phòng hộ và bảo vệ môitrường, các tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu phục hồi các hệ sinh thái rừngnhiệt đới theo hướng đa loài nhiều tầng bằng các loài cây bản địa

Trần Ngũ Phương (2000) đã mô tả quy luật cấu trúc và quá trình phụchồi của các kiểu rừng nhiệt đới ở Việt Nam và đưa ra giải pháp tái sinh nhântạo bằng trồng rừng hỗn loài nhiều tầng kết hợp cây lấy gỗ, cây công nghiệp,cây ăn quả, cây đặc sản và các sản phẩm phi gỗ khác Theo mô hình này, tầngtrên (tầng cây gỗ) là các loài cây gỗ bản địa có giá trị thương mại cao Tầngdưới (tầng ưu thế sinh thái) là các loài cho quả, cây đặc sản Tầng dưới tán làcác loài cây thuốc, cây làm thức ăn gia súc và cây lương thực.

Hoàng Văn Thắng, Nguyễn Bá Chất, Vũ Đức Năng (2005) đã có thôngbáo về kết quả xây dựng mô hình trồng rừng hỗn loài tại Cầu Hai – Phú Thọ

Mô hình được xây dựng theo phương thức kết hợp cây phụ trợ để bảo vệ câynon mới trồng có 2 mô hình đã thực hiện sau đây:

- Cây phụ trợ là Keo, cây trồng chính là Vạng trứng + Trám trắng + Regừng

Phủ xanh đất trống đồi núi trọc bằng khoanh nuôi phục hồi rừng

Phục hồi rừng trước hết là phục hồi lại thành phần thành phần chủ yếucủa rừng là thảm thực vật cây gỗ Sự hình thành nên thảm cây gỗ này sẽ tạođiều kiện cho sự xuất hiện các thành phần khác của rừng như tầng cây bụi,tầng cỏ quyết, khu hệ động vật, vi sinh vật… và các yếu tố khác của rừng như

chế độ nhiệt, chế độ ẩm,…[7] Vì vậy khái niệm phục hồi rừng sẽ có ý nghĩa

rộng lớn hơn là phục hồi lại cả một quần lạc sinh vật hay một hệ sinh tháirừng hoàn chỉnh Trong thực tế quá trình phục hồi rừng được đánh giá bằng

sự xuất hiện và chất lượng của thế hệ mới các cây gỗ

Phục hồi rừng là một quá trình sinh học gồm nhiều giai đoạn và kếtthúc bằng sự xuất hiện một thế hệ mới thảm thực vật cây gỗ bắt đầu khép tán.Quá trình phục hồi sẽ tạo điều kiện cho sự cân bằng sinh học xuất hiện, đảmbảo cho sự cân bằng này tồn tại liên tục và cũng vì thế mà chúng ta có thể sửdụng liên tục

Phục hồi rừng sau nương rẫy là quá trình phục hồi lại hệ sinh thái rừngtrên đất nương rẫy bỏ hoá

Khoanh nuôi phục hồi rừng là một giải pháp quan trọng để tái tạo lạirừng Đó là việc lợi dụng triệt để quy luật tái sinh và diễn thế đi lên của thảmthực vật với sự can thiệp hợp quy luật của con người nhằm thúc đẩy quá trìnhphục hồi lại rừng trong một thời gian xác định theo mục đich đề ra Mục đíchcủa khoanh nuôi phục hồi rừng là biến những vùng đất lâm nghiệp hiện chưa

có rừng hoặc không còn rừng mà điều kiện thổ nhưỡng và khả năng tái sinh tựnhiên cho phép thành các loại rừng phòng hộ, sản xuất hoặc rừng đặc dụngtrong khoảng thời gian không quá 10 năm

Cho đến nay, khoanh nuôi phục hồi rừng đang là một giải pháp tích cực

để tăng nhanh độ che phủ của rừng nước ta Vấn đề này đã được nhà nước đặcbiệt quan tâm, thể hiện qua việc ban hành 2 quy phạm nhằm lợi dụng năng lựctái sinh tự nhiên cho phục hồi rừng:

Quy phạm các giải pháp lâm sinh áp dụng cho rừng sản xuất và rừngđặc dụng (QPN 14 - 92) và Quy phạm phục hồi rừng bằng khoanh nuôi xúctiến tái sinh (QPN 21 - 98)

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về khả năng phục hồi tự nhiên củathảm thực vật đã bị thoái hoá cần phải phủ xanh (Nguyễn Bá Chất và cộng sự,

1993; Lâm Phúc Cố, 1996; Nguyễn Ngọc Công, 2002…) Kết quả nghiên cứucủa các tác giả cho thấy thảm thực vật đã bị suy thoái đến thảm cỏ, thảm câybụi đều có khả năng phục hồi thành rừng bằng con đường tái sinh tự nhiên.vấn đề là thời gian và chất lượng rừng được phục hồi.

Lê Đồng Tấn và các cộng sự đã nghiên cứu xây dựng mô hình khoanhnuôi tái sinh tại một số địa phương: Kon Hà Nừng (giai đoạn 1990 - 1995),Con Cuông - Nghệ An (giai đoạn 1992 – 1996); Sơn La (giai đoạn 1990 -2000); Lai Châu (giai đoạn 2000 - 2002) và gần đây là tại Trạm Đa dạng sinhhọc Mê Linh (giai đoạn 2001 – 2005) cho thấy khả năng phục hồi tự nhiêncủa thảm thực vật không cao Trên đất tốt sau 8 – 9 năm nếu không bị lửarừng, chặt phá hay chăn thả thì từ thảm cỏ có thể phục hồi thành rừng non đápứng được yêu cầu phòng hộ Còn về phương diện kinh doanh thì không đápứng được yêu cầu phòng hộ Về phương diện kinh doanh không đáp ứng được

do tỷ lệ các loài cây có giá trị kinh tế không nhiều Trên đất xấu quá trình lâuhơn, có thể mất 14 – 16 năm (ở Sơn La, Mê Linh – Vĩnh Phúc) mới có thểhình thành rừng Tuy nhiên, nếu có biện pháp lâm sinh thích hợp (phát luỗng,

vệ sinh, trồng dặm) thì quá trình sẽ nhanh hơn

Đinh Hữu Khánh (2005) đã nghiên cứu khoanh nuôi thảm cỏ (trạng tháiIC) cho thấy sau 2 – 5 năm áp dụng giải pháp khoanh nuôi đã tăng độ che phủcủa thảm thực vật cây bụi Tổ thành thực vật cũng thay đổi theo chiều hướngcây gỗ chiếm ưu thế, sinh trưởng của cây tái sinh cũng tăng lên đáng kể

Tái sinh tự nhiên: một vài nhà khoa học ủng hộ việc sử dụng tái sinh tựnhiên, hỗ trợ hoặc không trái với quan điểm chung của các nhà hoạch định chínhsách, đó là rừng phải được trồng và phát triển một cách triệt để trong điều kiện

có thể Sự thực là có một khả năng to lớn về tái sinh tự nhiên ở một số vùng, nhưvùng Sông Đà (Hoà Bình), điều này đảm bảo cung cấp gỗ có chất lượng tốt hơn(mặc dù các loài cây khác nhau) So sánh phạm vi giới hạn những cây mọcnhanh sử dụng trong trồng rừng cho thấy các loài cây bản địa đòi hỏi giá trị đầu

tư cao hơn so với những cây ngoại lai đã được thuần hóa, do vậy biện

pháp tái sinh tự nhiên là phương án được lựa chọn đầu tiên cho công tác phục hồi phát triển rừng

Phủ xanh đất trống đồi núi trọc bằng các giải pháp nông lâm kết hợp

Ở Việt Nam, tập quán canh tác nông lâm kết hợp đã có từ lâu đời, nhưcác hệ thống canh tác nương rẫy truyền thống của đồng bào các dân tộc ít người,

hệ sinh thái vườn nhà ở nhiều vùng địa lý sinh thái trên cả nước Xét ở khía cạnh

mô hình và kỹ thuật thì nông lâm kết hợp ở Việt Nam đã phát triển không ngừng

[1].

Từ những năm 1960, hệ sinh thái Vườn-Ao-Chuồng (VAC) được nôngdân các tỉnh miền Bắc phát triển mạnh mẽ và lan rộng khắp cả nước với nhiềucải tiến khác nhau để thích hợp cho từng vùng sinh thái cụ thể Sau đó là hệthống Rừng-Vườn-Ao-Chuồng (RVAC) và vườn đồi được phát triển mạnh mẽ

ở các khu vực dân cư miền núi Các hệ thống rừng ngập mặn-nuôi trồng thuỷsản cũng được phát triển mạnh mẽ ở vùng duyên hải các tỉnh miền Trung vàmiền Nam Các dự án ODA cũng giới thiệu các mô hình canh tác trên đất dốctheo đường đồng mức (SALT) ở một số khu vực miền núi Theo đó, cho đếnnay các mô hình nông lâm kết hợp bao gồm: các mô hình NLKH vùng đồinúi, các mô hình NLKH vùng ven biển

Trước đây, sự kết hợp NLN đã đóng góp cho nền kinh tế tự cung tựcấp Thực tế hiện nay ở nhiều vùng núi hẻo lánh ở nước ta, NLKH đang tạo ranhững sản phẩm lương thực tại chỗ nhằm duy trì cuộc sống của đồng bào địaphương; Một số nơi, sản phẩm NLKH đã trở thành hàng hoá Đây là tiềmnăng và cơ hội cho sự thoát nghèo của người dân Do vậy, các cấp ban ngànhliên quan cần tạo điều kiện thuận lợi để nông nghiệp, nông thôn miền núi có

cơ hội phát triển và hội nhập

Trong những năm gần đây, tình hình phát triển Lâm nghiệp ở các tỉnhmiền núi phía Bắc nước ta có nhiều chuyển biến tích cực Tuy nhiên, nhìn tổngthể thì quá trình phát triển vẫn còn tương đối chậm, diện tích đất trống đồi núi

trọc, đất không được sử dụng có hiệu quả và hợp lý vẫn không ngừng đã giatăng Trong những năm qua, các nhà khoa học cũng như các nhà quản lý cónhững công trình nghiên cứu và đưa ra các chính sách để phục hồi phát triển

và đưa những diện tích đất trống đồi núi trọc vào sản xuất nhằm phát triển

kinh tế cũng như giải quyết vấn đề nông thôn miền núi [20].

Từ những năm 1980 đã có nhiều công trình nghiên cứu về xây dựng môhình nông lâm kết hợp để phủ xanh đất trống đồi núi trọc

Theo Phan Xuân Đợt (1994), sử dụng đất trống đồi núi trọc theophương thức nông lâm kết hợp nhằm phát huy hiệu quả tiềm năng lao động vàtài nguyên rừng phục vụ các nhiệm vụ kinh tế xã hội, bảo vệ môi trường

Lâm Công Định (1982, 1984) đã có một số công bố trong đó trình bày

cơ sở khoa học và cơ cấu sản xuất nông lâm kết hợp, những phương pháptrong nông lâm kết hợp và giới thiệu một số mô hình nông lâm kết hợp có thểthực hiện được ở nông thôn miền núi để phủ xanh đất trống đồi trọc

Những nghiên cứu về cơ cấu cây trồng trong hệ canh tác nông lâm kếthợp đã được nhiều tác giả nghiên cứu và thử nghiệm như: Đàm Tạ Quang(1984) – nghiên cứu về cơ cấu cây trồng theo phương thức nông lâm kết hợp

ở Thanh Hoá; Phan Thanh Hội (1986) – Xây dựng mô hình nông lâm kết hợp

ở bản Tẩu, Cao Bằng; Nguyễn Ngọc Bình (1990) – Xây dựng mô hình nônglâm kết hợp trên một số địa bàn đất trống đồi núi trọc; Trần Đình Đại và cộng sự(1990) - Xây dựng mô hình nông lâm kết hợp tại Sơn La; Trần Đình Lý (1996,

2000, 2003) – Nghiên cứu xây dựng mô hình kinh tế sinh thái trên vùng đồi tại cáctỉnh Nghệ An, Quảng Trị, Quảng Bình

Theo hướng xây dựng mô hình kinh tế môi trường, Nguyễn Hải Tuất vàcộng sự (1993) đã nghiên cứu xây dựng mô hình kinh tế môi trường bền vững

ở vùng thượng nguồn sông Trà Khúc Lê Trần Chấn (1994) xây dựng mô hìnhnông lâm kết hợp 3 tầng: tầng vượt tán là cây công nghiệp, tầng ưu thế sinh thái làCam Bù và tầng dưới tán cây chịu bóng đa tác dụng

Phan Anh (2004) đã xây dựng mô hình Vườn – Ao - Chuồng (VAC),

mô hình Vườn – Ao - Chuồng - Rừng (VACR) nhằm nhanh chóng phủ xanhđất trống đồi trọc ở Bản dân tộc Vân Kiều – Phú Lộc, xã Xuân Lộc, huyệnPhú Phú Lộc tỉnh Thừa Thiên Huế Trên cơ sở kết quả đạt được tác giả đềxuất giải pháp phát triển vườn cây lâu năm theo hướng vườn đồi, vườn rừng,phát triển lâm nghiệp theo hướng nông nghiệp để làm vườn đồi, vườn rừng.Các mô hình tương tự như hệ thống canh tác vườn - ao - chuồng (VAC)hoặc luân canh rừng, rẫy và bãi chăn thả là những mô hình kỹ thuật nông -lâm - súc kết hợp đơn giản nhưng rất hiệu quả cũng đã được thực hiện ở nhiềuđịa phương

VAC là mô hình lập vườn để trồng cây, đào ao để thả cá và làm chuồng để chăn nuôi Đây là hệ thống theo chu trình khép kín, các bộ phận bổ sung và hỗ trợ nhau Quy mô không lớn, nhưng lợi ích thì nhiều, phù hợp với mọi nhà, mọi nơi.Luân canh rừng - rẫy - bãi chăn thả cũng là một mô hình kết hợp đơngiản Song ngoài việc lựa chọn kỹ các loài cây trồng và vật nuôi phù hợp còn

bố trí thời gian quay vòng sao cho đất dốc có điều kiện phục hồi và phải ápdụng biện pháp chăn dắt, có hàng rào cây xanh bảo vệ,

1.3 Những nghiên cứu phủ xanh đất trống đồi trọc tại tỉnh Hoà Bình

Tại Hoà Bình, công tác phủ xanh đất trống đồi núi trọc chủ yếu đượcthực hiện qua các chương trình do Nhà nước đầu tư: Dự án trồng rừng PAM,

Dự án trồng rừng 327, Dự án trồng mới 5 triệu ha rừng, dự án hỗ trợ pháttriển rừng sản xuất giai đoạn 2007 - 2015, Dự án LNXH Sông Đà, Dự ántrồng rừng theo cơ chế phát triển sạch ở huyện Cao Phong, Dự án phát triểnvùng nguyên liệu cà phê tại một số xã vùng cao của huyện Lạc Sơn… Và mớiđây nhất có 2 huyện Cao Phong và Đà Bắc đang triển khai dự án D&G trồngrừng nguyên liệu Keo tai tượng

Nhìn chung những nghiên cứu về phủ xanh đất trống đồi núi trọc cònrất hạn chế

1.4 Một số nhận xét chung

Từ những phân tích trên, chúng tôi có một số nhận xét như sau:

Trên thế giới những nghiên cứu phủ xanh đât trống đồi trọc chủ yếu làxây dựng mô hình nông lâm kết hợp theo hướng đa loài, nhiều tầng, nhiều sảnphẩm, cải tiến các hệ canh tác nông lâm nghiệp bằng việc sử dụng các loàicây đa chức năng (trong đó chủ yếu là cây họ đậu) để tăng năng suất cây trồng

và bảo vệ đất

Ở trong nước, phủ xanh đất trống đồi núi trọc là nhiệm vụ cấp thiết.Điều đó được thể hiện qua các chương trình đầu tư cho trồng rừng của Nhà nước,các chương trình nghiên cứu từ cấp Nhà nước đến cấp Bộ, cấp cơ sở đã và đangthực hiện tại các trung tâm, viện nghiên cứu khoa học

Có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung phủ xanh đấttrống đồi núi trọc đã được công bố Phần lớn các công trình là những bài báođược đăng trên các tạp chí khoa học, tuyển tập các công trình nghiên cứu, kỷyếu của các Hội thảo, báo cáo của các đề tài nghiên cứu khoa học nhưng chưa

có chuyên khảo nào về lĩnh vực này

Các nghiên cứu đã tập trung theo 3 hướng giải pháp: phủ xanh đất trốngđồi trọc bằng trồng rừng, phủ xanh đất trống trọc bằng khoanh nuôi tái sinh tựnhiên, phủ xanh đất trống đồi núi trọc bằng các giải pháp NLKH Mặc dù đãđạt được những thành tựu đáng kể trong công cuộc phủ xanh đất trống đồitrọc nhưng cho đến nay vẫn còn tồn tại một số vấn đề thời sự cần được giảiquyết như sau:

- Trước hết, đó là việc định lượng, đưa ra tiêu chí xác định và đánh giámột cách chính xác về diện tích và tiềm năng đất trống đồi trọc Đây là vấn đề khókhăn nhất đối với công tác quy hoạch và thực hiện các giải pháp phủ xanh đấttrống đồi trọc hiện nay ở nước ta Như trên đã trình bày, Bộ NN&PTNT đã xếp tất

cả các trạng thái thực bì từ IA đến IB, IC, núi đá không

cây, bãi cát, bãi bồi vào đất trống trọc Nghĩa là chỉ căn cứ vào hiện trạngthảm thực vật, còn đất đai - một số điều kiện quyết định sự sinh trưởng vàphát triển của thực vật lại chưa được quan tâm Điều đó đã gây ra khó khăncho các địa phương khi thực hiện giao đất giao rừng và thực hiện phủ xanh

- Cho đến nay, Bộ NN&PTNT đã ban hành 2 quy phạm: Quy phạm cácgiải pháp lâm sinh áp dụng cho rừng sản xuất và rừng đặc dụng (QPN 14 - 92) vàQuy phạm phục hồi rừng bằng khoanh nuôi xúc tiến tái sinh (QPN 21 - 98) Nhưngviệc thực hiện các quy phạm này còn rất nhiều bất cập Trong đó chủ yếu là quytrình thực hiện như thế nào cho đúng và phù hợp với mỗi vùng, mỗi địa phương

- Những nghiên cứu đã thực hiện chủ yếu tập trung vào khâu kỹ thuật

Ví dụ: đối với các mô hình nông lâm kết hợp là tuyển chọn loài cây, thiết kế xâydựng mô hình, kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Đối với các mô hình khoanh nuôi

là các biện pháp lâm sinh (phát tỉa, trồng dặm) nhằm nâng cao năng suất và chấtlượng rừng Trong khi những nghiên cứu về yêu cầu xã hội, quy trình thực hiện,quyền lợi nghĩa vụ của người dân, đầu tư về khoa học kỹ thuật, về vốn còn chưađược quan tâm thích đáng Những thiếu sót này là những nguyên nhân làm cho các

mô hình ít đi vào cuộc sống và thường thất bại sau khi hết kỳ hạn của chươngtrình, dự án

- Các giải pháp phủ xanh cho từng đối tượng chưa rõ ràng, dẫn đến hiệuquả không cao Thực tế cho thấy có những vùng đất trống đồi trọc nếu phủ xanhbằng giải pháp nông lâm kết hợp, làm kinh tế trang trại thì sẽ cho hiệu quả cao hơnrất nhiều so với khoanh nuôi phục hồi rừng Nhưng cũng có những khu vực nếuphủ xanh bằng giải pháp làm kinh tế trang trại, vườn rừng hay nông lâm kết hợpthì sẽ thu được lợi nhuận rất cao, nhưng vì tính cấp thiết thì cần phải phủ xanhbằng phục hồi rừng Đây cũng là vấn đề tồn tại cần

được giải quyết

Tất cả những nội dung trên đã được đề cập đến trong báo cáo năm 2005của Bộ NN&PTNT trình Chính phủ về việc thực hiện chương trình trồng mới

5 triệu ha rừng giai đoạn 1998 – 2004

- Huyện Lạc Sơn, tỉnh Hoà Bình là một huyện miền núi thuộc vùngmiền núi phía Tây Bắc nước ta Tuy nhiên, những nghiên cứu về phủ xanh đấttrống đồi trọc còn rất ít, đặc biệt là những nghiên cứu về giải pháp và quy trìnhthực hiện nhiệm vụ phủ xanh đất trống đồi trọc tại địa phương

- Phần lớn diện tích đất trống đồi trọc của huyện đều phân bố ở những

xã vùng sâu, vùng xa, địa hình dốc Điều này có ảnh hưởng đến khả năng phòng hộ

và bảo vệ nguồn nước cũng như phòng tránh thiên tai không chỉ cho các xã tronghuyện mà còn đối với toàn tỉnh cũng như các địa phương lân cận

- Huyện Lạc Sơn tỉnh Hoà Bình là cái nôi nền văn minh đất Mường.Các dân tộc sống trong vùng đều có tinh thần lao động cần cù nhưng đến nay cuộcsống của những người dân vẫn còn khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo cao trong khi tiềmnăng đất đai vẫn còn khá lớn Vì vậy, nghiên cứu tìm ra giải pháp đúng để phủxanh đất trống đồi trọc là một biện pháp tích cực góp phần cải thiện và nâng caohiệu quả sử dụng đất, nâng cao đời sống cho người dân

Chương 2 MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ GIỚI HẠN CỦA ĐỀ

TÀI 2.1 Mục tiêu nghiên cứu

2.1.1 Mục tiêu khoa học

Nghiên cứu hiện trạng, xác định nguyên nhân, đánh giá tiềm năng vàkhả năng phủ xanh đất trống đồi núi trọc; thống kê và đánh giá hiệu quả củacác mô hình làm cơ sở khoa học cho việc đề xuất giải pháp phủ xanh đất trốngđồi trọc ở huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình

2.1.2 Mục tiêu thực tiễn

Nghiên cứu tìm ra giải pháp phủ xanh hợp lý để chống xói mòn rửatrôi, bảo vệ đất, bảo vệ môi trường, đồng thời mang lại hiệu quả kinh tế caogóp phần cải thiện và nâng cao đời sống cho người dân địa phương

2.2 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: đất trống đồi núi trọc hiện có trên địa bànhuyện

- Địa điểm nghiên cứu: huyện Lạc Sơn, tỉnh Hoà Bình

2.3 Nội dung

Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu đề ra, luận văn tập trung vào các nội dung nghiên cứu sau:

- Đánh giá hiện trạng thảm thực vật

- Phân loại đất trống trọc và đánh giá tiềm năng đất trống đồi trọc

- Đánh giá thực trạng của công tác phủ xanh đất trống đồi trọc

+ Tình hình giao đất giao rừng

+ Đánh giá về đầu tư cho phủ xanh đất trống trọc (chủ trương chính sách, vốn, khoa học công nghệ ).

+ Các hoạt động phủ xanh đất trống trọc khi được giao quyền sử dụngđất

- Đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình phủ xanh đất trống trọc.+ Điều tra phân loại các mô hình phủ xanh

+ Hiệu quả của các mô hình phủ xanh

- Đề xuất giải pháp phủ xanh đất trống đồi trọc

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp điều tra thu thập số liệu

Điều tra ngoài thực địa được thực hiện theo phương pháp điều tra tuyến

và ô tiêu chuẩn theo phương pháp ngẫu nhiên

Tuyến điều tra được thiết lập vuông góc hoặc song song với đường đồng mức Đã thực hiện 5 vùng nghiên cứu như sau:

- Vùng 1: đi qua các xã Miền Đồi, Tuân Đạo, Tân Lập, Mỹ Thành,Nhân Nghĩa, Quý Hoà và Văn Nghĩa

- Vùng 2: đi qua các xã Phú Lương, Phúc Tuy, Văn Sơn, Chí Đạo, Chí Thiện và Thượng Cốc

- Vùng 3: đi qua các xã Yên Nghiệp, Tân Mỹ, Vũ Lâm, Bình Chân, Bình Cảng và Ân Nghĩa

- Vùng 4: đi qua các xã Ngọc Lâu, Tự Do, Ngọc Sơn

- Vùng 5: đi qua vùng trung tâm huyện gồm các xã Liên Vũ, VụBản, Hương Nhượng, Yên Phú, Định Cư, Bình Hẻm và Xuất Hoá

Ô tiêu chuẩn có kích thước 400m2 (20x20m) cho đối tượng nghiêncứu là thảm cỏ, cây bụi và kích thước 1600m2 (40x40m) cho đối tượng nghiên cứu

là rừng thứ sinh và rừng già (rừng trưởng thành) Ô tiêu chuẩn

được bố trí dọc theo tuyến điều tra, mỗi tuyến điều tra bố trí 6 ô tiêu chuẩn

400 m2 và 3 OTC 1600 m2 để thu thập số liệu Số lượng ô tiêu chuẩn điềutra như sau:

- Trạng thái thảm cỏ, thảm cây bụi: 30 OTC

- Trạng thái rừng thứ sinh: 15OTC

Thu thập số liệu (chiều cao, đường kính cây, độ tàn che) trên ô tiêuchuẩn được thực hiện theo các phương pháp điều tra đang được áp dụng hiệnnay

Đánh giá hiệu quả của các mô hình phủ xanh, dọc theo các tuyến điềutra tiến hành thống kê, thu thập số liệu của các mô hình phủ xanh Các môhình đã nghiên cứu gồm:

- Mô hình nông lâm kết hợp

- Mô hình khoanh nuôi phục hồi rừng

Số liệu thu thập trong mô hình gồm: tên mô hình, địa điểm, diện tích,thời gian xây dựng mô hình; những đặc trưng chính của mô hình như chủngloại cây trồng, phương thức trồng trọt, mức đầu tư, thu nhập; các sản phẩmcủa mô hình, tình hình tiêu thụ sản phẩm theo phương pháp phỏng vấn kếthợp kế thừa số liệu

Áp dụng phương pháp điều tra có sự tham gia của người dân (PRA) đểthu thập số liệu về kinh tế xã hội, đánh giá hiệu quả kinh tế sinh thái của các

mô hình phủ xanh Cụ thể đã làm việc với Ban lãnh đạo của Hạt Kiểm lâm,Ban quản lý rừng phòng hộ huyện để thu thập số liệu về rừng và đất rừng, cácthông tin về việc thực hiện dự án 661, số liệu giao đất giao rừng, các biệnpháp kỹ thuật áp dụng trong khoanh nuôi phục hồi rừng Thực hiện phỏng vấn

và làm việc với lãnh đạo các cấp xã, thôn, cán bộ chuyên môn về lâm nghiệp,khuyến nông, khuyến lâm để tìm hiểu tình hình chăm sóc bảo vệ rừng, mức

đầu tư và thu thu nhập từ mô hình phủ xanh đất trống đồi trọc của người dân địa phương

Kế thừa các số liệu đã có về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địaphương, số liệu thống kê về rừng và đất rừng, các tài liệu có liên quan về hệthực vật, các tài liệu về qui hoạch sử dụng đất (bản đồ hiện trạng sử dụng đấtcủa huyện), các báo cáo khoa học và báo cáo tổng kết của các dự án có liênquan đến vấn đề phủ xanh đất trống đồi trọc đã và đang thực hiện tại vùngnghiên cứu

2.4.2 Phương pháp xử lý số liệu

* Phân loại thảm thực vật theo khung phân loại của Thái Văn Trừng

(2000) [23] và UNESCO (1973) [33] Sử dụng các tài liệu Danh lục thực vật Việt

Nam, tên cây rừng Việt Nam (2000) và cây cỏ Việt Nam để chỉnh lý tên khoa học

các loài cây [21].

* Phân loại và đánh giá tiềm năng đất trống đồi trọc theo phương phápcủa Trần Đình Lý (2003) Theo phương pháp này, đất trống đồi núi trọc ở nước ta

có thể phân chia thành 3 nhóm:

+ Nhóm loại I: gồm những diện tích do rừng bị khai thác kiệt hoặc do

bị đốt, chặt phá rừng để trồng cây nông nghiệp sau 2 – 3 vụ (đôi khi hơn ) rồi bỏhoá

+ Nhóm loại II: là các loại đất trống đồi trọc được hình thành do rừng

bị chặt, đốt để lấy đất trồng cây nông nghiệp ngắn ngày lặp đi lặp lại nhưng không

có biện pháp bảo vệ để giữ gìn độ phì của đất, làm cho đất bị xói mòn rửa trôithoái hoá mạnh

+ Nhóm loại III: gồm các bãi cát ven biển và nội đồng, các loại núi trọctrơ sỏi đá mà lớp đất mặt còn rất mỏng hoặc đất phát sinh chưa hoàn chỉnh

(1)(2)

Trong đó: P: là tổng lợi nhuận trong 1 năm

TN: là tổng thu thập trong 1 năm

CP: là tổng chi phí sản xuất kinh doanh trong 1 năm

- Phương pháp động:

Coi các yếu tố về chi phí và thu nhập trong mối quan hệ động với mụctiêu đầu tư, thời gian và giá trị đồng tiền Các chỉ tiêu kinh tế được tập hợp vàtính toán bằng các hàm: NPV, BCR, BPV, CPV, IRR, trong phần mềm xử lý

số liệu Excel 7.0

Các tiêu chuẩn:

+ Giá trị hiện tại thuần NPV (Net Present Value): NPV là hiệu số giữa

giá trị thu nhập và chi phí thực hiện các hoạt động sản xuất trong các mô hình khi

đã tính chiết khấu để quy về thời điểm hiện tại

Bt : Là giá trị thu nhập ở 1 năm t (đồng)

Ct: Là giá trị chi phí ở năm t (đồng)

i: Là tỷ lệ chiết khấu hay lãi suất (%)

t: Là thời gian thực hiện các hoạt động sản xuất (năm)

NPV dùng để đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình kinh tế hay các phương thức canh tác NPV càng lớn thì hiệu quả càng cao

- Tỷ lệ thu nhập so với chi phí BCR (Benefit to Cost Ration): Là hệ sốsinh lãi thực tế, phản ánh chất lượng đầu tư và cho biết mức thu nhập trên một đơn

Trong đó: BCR là tỷ suất thu nhập và chi phí (đồng/đồng)

BPV là giá trị hiện tại của thu nhập (đồng)CPV là giá trị hiện tại của chi phí (đồng)Nếu mô hình nào hoặc phương thức canh tác nào có BCR > 1 thì có hiệuquả kinh tế BCR càng lớn thì hiệu quả kinh tế càng cao Ngược lại BCR < 1thì kinh doanh không có hiệu quả

- Tỷ lệ thu hồi nội bộ IRR (Internal Rate of Return): IRR là chỉ tiêu đánh

giá khả năng thu hồi vốn đầu tư có kể đến yếu tố thời gian thông qua tính chiết khấu IRR chính là tỷ lệ chiết khấu khi tỷ lệ này làm cho NPV = 0, tức là khi:

* Đề xuất giải pháp phủ xanh đất trống trọc: Trên cơ sở số liệu điều trathực địa, các bài học kinh nghiệm từ mô hình thực tế, kết hợp tham khảo tài

liệu, các chủ trương chính sách, các văn bản pháp lý hiện hành, các quy trình

hiện có đang áp dụng trong ngành nông lâm nghiệp hiện nay để đề xuất giải pháp về kỹ thuật, chế độ chính sách và vốn cho phủ xanh đất trống đồi trọc.

Chương 3 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC

NGHIÊN CỨU 3.1 Điều kiện tự nhiên

3.1.1 Vị trí địa lý

Huyện Lạc Sơn nằm ở phía nam của tỉnh Hòa Bình, tổng diện tích tựnhiên 58.155,44 ha; toạ độ địa lý được xác định từ 200 21’ đến 200 37’ vĩ độbắc, từ 1050 21’30” đến 1050 36’40” kinh tuyến đông Phía Bắc giáp huyệnKim Bôi và Cao Phong, phía Đông giáp huyện Yên Thủy, phía Tây giáphuyện Tân Lạc, phía Nam giáp huyện Thạch Thành (Thanh Hoá)

3.1.2 Khí hậu, thuỷ văn

- Nhiệt độ trung bình 230C, mùa hè ngày nóng lên tới 36 0C - 40 0C,mùa đông ngày rét xuống dưới 100C

- Độ ẩm không khí trung bình 84%,, cao nhất 100%, thấp nhất 24%

- Số giờ nắng trung bình mùa hè 6 – 7 giờ, mùa đông 3 – 4 giờ/ngày

- Gió thịnh hành theo 2 hướng Đông Nam và Đông Bắc Mùa hè có gióĐông Nam là chủ yếu; gió Lào xuất hiện không thường xuyên, thổi thành

từng đợt, mỗi đợt từ 3 – 5 ngày, một năm có 5 – 7 đợt, gây ảnh hưởng đến sứckhỏe con người, cây trồng và gia súc Mùa đông có gió Bắc và Đông Bắc xuấthiện thành từng đợt, mỗi đợt 3 – 5 ngày, gây rét đậm; sương muối thườngxuất hiện vào tháng 12 và tháng 1 năm sau gây ảnh hưởng tới cây trồng vậtnuôi

3.1.2.2 Thủy văn

Sông Bưởi là sông lớn nhất của huyện Lạc Sơn Đây là thượng lưu củasông Con và là chi lưu của sông Mã Sông Bưởi được hình thành từ 3 nhánhchính:

- Nhánh suối Cái bắt nguồn từ huyện Tân Lạc, dài gần 50 km

- Nhánh suối Bìn, bắt nguồn từ huyện Tân Lạc dài gần 40 km

- Suối Yên Điềm do hai nhánh nhỏ tạo nên (Cộng Hòa – Yên Điềm) dài

Địa hình của huyện dốc theo 2 hướng: Tây Bắc – Đông Nam và Bắc –Nam, chia thành 2 vùng lớn:

- Vùng cao: gồm các xã Tự Do, Ngọc Lâu, Ngọc Sơn, Miền Đồi

- Vùng thấp: gồm 24 xã và thị trấn Vụ Bản, các xã và thị trấn nằm vencác sông suối lớn: sông Bưởi, suối Cái, suối Bìn, suối Yên Điềm

- Nhóm đất Feralit màu nâu sẫm, tầng đất dày ≥ 80 cm phát triển trên

đá vôi và biến chất, phân bố chủ yếu ở vùng đồi núi có độ cao từ 600 m trở lên

- Nhóm đất Feralit biến đổi do trồng lúa nước

3.2 Tình hình kinh tế, xã hội

Lạc Sơn có 29 đơn vị hành chính, gồm 28 xã và 01 thị trấn trong đó có

04 xã vùng cao, 02 xã vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn thuộc diện

xã vùng 135

3.2.1 Dân số, dân tộc, lao động

Dân số 135.246 người (theo số liệu thống kê năm 2007) chiếm 18,4%dân số của toàn tỉnh với 90.37 % dân tộc Mường, 9,49 % dân tộc Kinh, cònlại là dân tộc khác Mật độ dân số trung bình 223,5 người / km2, là huyệnđông dân thứ 2 sau thành phố Hoà Bình

Nhân dân các dân tộc huyện Lạc Sơn có truyền thống cần cù lao động,lực lượng lao động rất dồi dào Số lượng người trong độ tuổi đang trực tiếplao động sản xuất gần 80.000 người, trong đó số người có trình độ chuyênmôn kỹ thuật, được đào tạo nghề cũng dần được tăng lên Tuy nhiên phần lớn

là lao động phổ thông, lao động chưa qua đào tạo nên chưa đáp ứng so vớiyêu cầu, cán bộ quản lý lao động và lao động kỹ thuật còn thiếu trầm trọng

- Cơ cấu kinh tế chủ yếu là Nông - lâm nghiệp chiếm 60,2%, Côngnghiệp - tiểu thủ công nghiệp 14,4 %, thương nghiệp dịch vụ 25,4 %

- Nông nghiệp với giá trị sản xuất tăng bình quân 5% / năm; sản lượnglúa đạt 43.000 tấn đạt bình quân đầu người 317,94 kg/người/năm; sản lượngngô đạt 15.000 tấn; sản lượng sắn đạt 402.500 tấn; sản lượng mía 450 tấn.

3.2.2 Cơ sở hạ tầng, đường giao thông

Toàn huyện có 11 tuyến đường liên xã, tổng chiều dài 151 km, đến nay

đã và đang được đầu tư 28km rải nhựa, số còn lại chưa có vốn để đầu tư vìvậy ở những xóm vùng sâu vùng xa, vùng cao đi lại vẫn còn khó khăn, đặcbiệt là vào mùa mưa

3.2.3.Giáo dục

Là huyện miền núi nên Lạc Sơn cũng được nhận nhiều đầu tư và hưởngcác chính sách phát triển giáo dục Công tác giáo dực thường xuyên đượcchăm lo, chất lượng giáo dục đã được quan tâm đầu tư có chiều sâu, hệ thốnggiáo dục được nâng lên Năm 2007-2008 toàn huyện có 86 trường học thuộccác bậc học, tổng số học sinh 33.224 em, bình quân cứ 4 người dân có 01người đi học Cơ sở vật chất trường lớp, trang thiết bị đồ dùng dạy học đãđược trang bị cơ bản, phần lớn các nhà trường được đầu tư xây dựng theochương trình kiên cố hoá trường lớp Tuy nhiên, cơ sở vật chất trường lớp cònkhó khăn, các phòng chức năng, nơi làm việc cho giáo viên còn thiếu thốn,nhiều trường cơ sở vật chất xuống cấp chưa được đầu tư xây dựng

3.3 Nhận xét và đánh giá chung

3.3.1 Thuận lợi

- Lạc Sơn có vị trí địa lý khá thuận lợi cho phát triển sản xuất hàng hoá

- Lực lượng lao động khá dồi dào, người dân có truyền thống sản xuấtnông lâm nghiệp và quan tâm, gắn bó với rừng

- Có tiềm năng lớn về lâm nghiệp, chất lượng đất tốt, khí hậu và thổnhưỡng của huyện Lạc Sơn thích hợp cho sự phát triển của nhiều loại cây

trồng

tự nhiên hiện có khó bảo tồn nguyên vẹn.

- Do điều kiện địa hình đồi núi chia cắt, độ dốc lớn, đất đai dễ bị thoái hóa bạc màu nếu không có biện pháp bảo vệ trong quá trình sản xuất

- Là vùng miền núi chủ yếu có dân tộc Mường sinh sống Cơ cấu kinh

tế chủ yếu là nông – lâm nghiệp, yếu tố thị trường còn chưa phát triển do cơ

sở hạ tầng còn thiếu thốn, đường giao thông đi lại còn nhiều khó khăn đặc biệt

ở các xã vùng cao; chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển sản xuất và đời sống

Chương 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 4.1 Hiện trạng thảm thực vật

4.1.1 Hệ thực vật

Nghiên cứu tính đa dạng của hệ thực vật là hết sức cần thiết, đặc biệtvới các nội dung nghiên cứu về phủ xanh đất trống đồi núi trọc Tuy nhiên, dođiều kiện thời gian, hơn nữa mới gần đây, năm 2007 tỉnh Hòa Bình đã chothực hiện dự án điều tra thực vật Khu Bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – NgổLuông Kết quả đã đưa ra một danh lục khá chi tiết với 667 loài thực vật cómạch Trên cơ sở kế thừa danh lục thực vật đã có, chúng tôi bổ sung và cậpnhật những thông tin cần thiết nhằm phục vụ cho việc đánh giá tiềm năng đấttrống đồi trọc và xây dựng giải pháp phủ xanh hợp lý

Sau khi cập nhật những thông tin thu thập được, tổng hợp số liệu, kếtquả cho thấy hệ thực vật vùng nghiên cứu khá đa dạng và phong phú, với 667loài thực vật có mạch thuộc 373 chi của 140 họ, trong đó:

- Ngành Khuyết lá thông có 1 họ, 1 chi, 1 loài

- Ngành Thông đất có 2 họ, 3 chi, 9 loài

- Ngành Dương xỉ có 17 họ, 24 chi, 54 loài

- Ngành Hạt trần có 3 họ, 3 chi, 3 loài

- Ngành Hạt kín có 117họ, 342 chi, 600 loài

+ Lớp 2 lá mầm có 98 họ, 289 chi, 502 loài

+ Lớp 1 lá mầm có 19 họ, 53 chi, 98 loài

Trong hệ thực vật họ có nhiều chi nhất là họ Thầu dầu (Euphorbiaceae)

có 23 chi, họ Cà phê (Rubiaceae)- 13 chi, họ Hòa thảo (Poaceae) - 13 chi, họ

Re (Lauraceae)- 10 chi, họ Dâu tằm (Moraceae)- 6 chi, họ Cau (Areaceae)- 7chi, họ Lan (Orchidaceae)- 7 chi, họ Trôm (Sterculiaceae)- 6 chi, họ Tếch(Verbenaceae) - 6 chi, họ Cam (Rutaceae)- 6 chi, họ Trinh nữ (Mimosaceae)-

4 chi, họ Vang (Caesalpiniaceae) - 6 chi

Có những họ chỉ có 1 chi như họ Bách bộ (Stemonaceae), họ Râu hùm(Taccaceae), họ Trầm (Thymelaceae), họ Cơm vàng (Proteaceae), họ Mã đề(Plantaginaceae), họ Dứa dại (Pandanceae), họ Tô hạp (Altingiaceae)

Những họ có nhiều loài nhất là họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) có 38loài, họ Dâu tằm (Moraceae) có 27 loài, họ Re (Lauraceae)- 25 loài, họ Càphê (Rubiaceae)- 22 loài, họ Cau (Areaceae)- 11 loài, họ Lan (Orchidaceae)-

14 loài

Hệ thực vật ở huyện Lạc Sơn tỉnh Hoà Bình khá nghèo về các loài câyhạt trần Ở đây mới chỉ thống kê được 3 loài thuộc 3 chi, 3 họ Trong đó có họTuế (Cycadaceae), họ Dây gắm (Gnetaceae), họ Kim giao (Podocarpaceae).Đối với họ Lan (Orchidaceae) mới thống kê được 14 loài

Lạc Sơn nằm trong vùng Tây bắc, một trong vùng 9 vùng địa lý sinhhọc có tính đa dạng cao về thực vật, đặc biệt là quần xã thực vật trên núi đávôi Trong số 667 loài thực vật đã được ghi nhận có nhiều loài thực vật quýhiếm và đặc hữu, có 28 loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007, 7loài ghi trong Nghị định 32/2006, 10 loài ghi trong danh mục đỏ của IUCN

2008 và 14 loài thực vật đặc hữu của Việt Nam Đặc biệt, ở đây hiện còn

nhiều quần thể Nghiến (Excentrodendron tonkinense), một kiểu thảm thực vật

đặc trưng trên núi đá vôi ở Việt Nam Các quần thể Nghiến khá lớn và tậptrung trong khu vực Khu bảo tồn Ngọc Sơn - Ngổ Luông Cây Mun

(Diospyros mun) một loại thực vật được liệt vào loài cực kỳ nguy cấp bởi

IUCN cũng được tìm thấy ở KBT

Đa số các loài đều có sự phân bố rộng và có thể gặp tại nhiều vùngtrong khu vực nghiên cứu cũng như ở các vùng trong cả nước Đó là các loàithuộc các họ Thầu dầu (Euphorbiaceae), họ Dâu tằm (Moraceae), họ Cà phê(Rubiaceae) Nhưng cũng có những loài chỉ thấy trong phạm vi hẹp với số

lượng ít cần được bảo vệ như Nghiến (Excentrodendron tonkinense), Trai lý (Garcinia fagraeoides).

Về hiện trạng, kết quả điều tra cho thấy:

- Các loài ưu thế trong các trạng thái rừng nguyên sinh khi bị khai thác

thì khả năng tái sinh tự nhiên là rất kém như Nghiến (Excentrodendron

tonkinense), Trai lý (Garcinia fagraeoides), Sâng (Pometia pinnata).

- Trong hệ thực vật có nhiều thành phần là cây gỗ tiên phong ưa sáng

có khả năng tái sinh tự nhiên tốt như: Hu đay (Trema angustifolia), Ba soi (Macranga denticulata), Bồ đề (Styrax tonkinensis), Hu nâu (Mallotus

paniculatus), Dẻ gai (Castanopsis sp.), Chẹo (Engelhardtia roburghiana, E spicata), Vối thuốc (Schima wallichii), Ràng ràng (Ormosia sp.), Re (phoebe

sp.), Ngát (Gironiera subaequalis), Thành ngạnh (Cratoxylon polyanthum), Hoắc quang (Wendlandia paniculata), Sơn rừng (Rhus rhetsoides)…

- Các loài cây bụi, cây cỏ chịu hạn đang có xu hướng lan tràn và chiếm

ưu thế trên các vùng đất trống trọc làm cản trở quá trình tái sinh và phục hồi

tự nhiên của thảm thực vật rừng

4.1.2 Thảm thực vật

Theo hệ thống phân loại thảm thực vật của Thái Văn Trừng (2000),thảm thực vật Lạc Sơn – Hòa Bình được phân chia thành 2 đai độ cao với cáckiểu rừng như sau:

4.1.2.1 Rừng kín thường xanh mưa mùa nhiệt đới

Kiểu này phân bố trên núi đất ở độ cao dưới 700m Đây là kiểu rừng rất

đa dạng, phong phú và giàu có cả về thành phần và trữ lượng Tuy nhiên, chođến nay rừng đã bị phá hủy hoàn toàn, thay thế vào đó là các trạng thứ sinhnhân tác đang phục hồi ở các mức độ khác nhau từ thảm cỏ, cây bụi đến rừngthứ sinh (xem mục 4.1.2.4)

4.1.2.2 Rừng kín thường xanh trên núi đá vôi ở độ cao dưới 700m

Kiểu này phân bố ở xã Ngổ Luông và Ngọc Sơn trên độ cao 500 - 700

m Rừng ít bị tác động nên những tính chất nguyên sinh vẫn còn được lưu giữ.Rừng có cấu trúc gồm 5 tầng, trong đó có 3 tầng cây gỗ

Tầng A1 (tầng vượt tán): gồm những cây gỗ cao 30 – 35m, có khi đến 50m có tán không đồng đều tạo thành tầng nhô với độ tàn che 0,3-0,4 Trong

40-tầng này thường gặp các loài Nghiến (Excentrodendron tonkinense), Trai lý (Garcinia fagraeoides), Sâng (Pometia pinnata), Cà lồ (Caryodaphonopsis

tonkinensis), Sung rừng (Ficus sp.), Chò nhai (Anogeissus acuminata)

Tầng A2 (tầng tán rừng): gồm những cây gỗ lá rộng cao 20 – 25 m cótán khép kín tạo thành tầng tán rừng Thành phần loài khá đa dạng, ngoài các

loài ở tầng trên (tầng A1), thường gặp Mọ (Deutzianthus tonkinensis), Xoan nhừ (Choerospondias axillaris), Lòng mang (Pterospermum heterophyllum,

P truncatolobatum), Kháo (Beilschmiedia sp.), Nhãn rừng (Dimocarpus

fumatus), Cui rừng (Heritiera macrophylla), Sảng nhung (Sterculia lanceolata), Nhội (Bischofia javanica), Thị rừng (Diospyros sp.), Vạng trứng (Endospermum chinense), Vàng anh (Saraca dives) Đặc biệt ở tầng này có

xuất hiện Kim giao (Nageia fleuryi), một loài cây hạt trần thường mọc trên

các sườn núi và đỉnh núi đá vôi ở miền Bắc Việt Nam

Tầng A3 (tầng dưới tán): cao 8 - 15 m gồm những loài chịu bóng vàcây con của các loài gỗ lớn tầng trên Những loài thường gặp là: Vàng anh

(Saraca dives), Ruối (Streblus spp.), Thị rừng (Diospyros sp.), Trâm trắng (Syzygium wightianum), Nanh chuột (Cryptocarya lenticellata), Đỏm (Bridelia balansae) Ôrô (Tacxotrophis macrophylla), Mạy tèo (Streblus

macrophyllus), các loài thuộc họ Na (Annonaceae), họ Dẻ (Fagaceae), họ Re

(Lauraceae), họ Đậu (Fabaceae), họ Chè (Theaceae), họ Thầu dầu(Euphorbiaceae)

Tầng cây bụi cây bụi cao 3-4 m gồm chủ yếu các loài Trọng đũa

(Ardiasia quinquegona), Xẻn gai (Zanthoxylum aviceniae), Dóng xanh (Justicia vetricosa), Nóng (Saurauia napaulensis), Đu đủ rừng (Trevesia

sphaerocarpa), Mua (Medinilla assamica, Medinilla bauchei), Ô rô (Streblus ilicifolia), Xương cá (Canthium diccocum), Lấu (Psychotria balansae, Psychotria montanai), Móc câu đằng (Uncaria macrophylla), Bố dại

(Corchorus aestuans), Gai (Boehmeria nivea), Han tím (Dendrocnide

stimulans), Han trâu (Dendrocide urentissima ), Bọ mắn (Pouzolzia zeylanica), Dứa dại (Pandanus sp.), Trôm (Sterculia sp.)

Tầng thảm tươi: thảm tươi có độ dày rậm Cop1 - Cop2, gồm chủ yếucác loài thuộc họ Ráy (Araceae), họ Gừng (Zigiberaceae), họ Cói(Cyperaceae) và các loài dương xỉ