Tài liệu Trồng ngô như thế nào cho tốt trên đất - Quyển số III doc

Phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch, bảo quản và chế biến ngôNguyên tắc phòng trừ sâu bệnh Trong dân gian đã có câu "Phòng bệnh hơn chữa bệnh", ví dụ nếu để sâu bệnh phát sinh phá hoại rồi mới

Sách hướng dẫn cho nông dân miền núi

trồng ngô

như thế nào cho tốt

trên đấtQuyển số 3

mục lục

Nguyên tắc phòng trừ sâu bệnh 3

Sâu hại ngoài đồng 4

Bệnh hại ngô 10

Sâu hại trong kho 15

Thu hoạch, tẽ, bảo quản và chế biến ngô 16

Vấn đề phơi ngô 21

Bảo quản ngô như thế như nào để sử dụng được lâu 27

Mọt hại ngô 33

Một số hướng dẫn về cách chế biến ngô 35

Kết luận 45

Phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch, bảo quản và chế biến ngô

Nguyên tắc phòng trừ sâu bệnh

Trong dân gian đã có câu "Phòng bệnh hơn chữa bệnh", ví dụ nếu để sâu bệnh phát sinh phá hoại rồi mới phòng trừ thì chi phí thường rất lớn màhiệu quả kinh tế đưa lại rất ít Muốn vậy phải tuyên truyền phổ biến kiến thức về phòng trừ sâu bệnh để vừa bảo vệ cây trồng vừa bảo vệ được mốicân bằng sinh thái trong tự nhiên và hạn chế ô nhiễm môi trường

Sâu hại ngoài đồng

Sâu xám: là loại sâu nguy hại ngô ở giai đoạn cây con( từ khi nảy mầm đến khi cây cao 20 cm) Quy luật của sâu non thường xuất hiện ở vụ 1 (vụ

Xuân ) Sâu xám phá hoại mạnh về ban đêm bằng cách cắn đứt cây ngô lôi xuống để ăn, làm mất khoảng rõ rệt

Có nhiều cách phòng trừ, tốt nhất là bắt bằng tay vào đầu giờ buổi sáng ( từ 7-9 giờ ) Khi phát hiện cây con bị cắn, lấy tay gạt nhẹ từng lớp đấtmỏng sẽ thấy sâu ở dưới đất Có thể dùng thuốc sâu loại Furadan rắc vào đất; hoặc trộn với phân chuồng lượng từ 2-3 kg cho 1000 m2 bón lóttrước khi gieo ngô

Sâu đục thân (nhân dân ta quen gọi là "sâu tim" ): gây hại cả vụ 1 và vụ 2 Lúc cây còn nhỏ, quan sát thấy các lỗ thủng của lá thẳng hàng với

nhau, làm rách lá và nõn Khi sâu ở tuổi lớn, sâu đục vào nửa dưới của lóng rồi chui vào thân Sâu còn có thể chui vào cả bắp và ăn hạt Nếukhông phát hiện và phòng trừ kịp thời sâu đục thân có thể gây hại nặng từ 50-70% năng suất

Hiện nay có rất nhiều biện pháp phòng chống Một trong những biện pháp là dùng thuốc trừ sâu để tiêu diệt như phun trực tiếp loại thuốc có tên làOfatox với lượng 100-150 ml thuốc pha cho 80-100lít nước trên 1000 m2, hoặc có thể rắc từ 5-6 hạt Furadan cho 1 nõn ngô

Rệp là đối t−ợng hại chủ yếu ở ngô lúc cây trỗ cờ, (nhân dân ta còn gọi là muội ngô) Rệp trích hút chất từ bông cờ suốt từ lúc chuẩn bị trỗ đến

khi trỗ xong Nếu nhiều rệp, còn có thể thấy chúng ở cả trên bắp và râu ngô Rệp xuất hiện nhiều làm ngô thiếu hạt hoặc bắp ngô lép

Thường rệp xuất hiện khi ngô đã trỗ, rất khó phun thuốc phòng trừ Vậy phải đặc biệt chú ý đến thao tác phun Một số loại thuốc có thể phun trừrệp là Padan 95, hay Ofatox với lượng từ 150-200ml thuốc pha trong 80-100 lít nước phun cho 1000 m2.

Bệnh hại ngô

Bệnh khô vằn: bệnh này do nấm gây nên Biểu hiện rõ nhất và nặng hơn cả là khi cây ngô chuẩn bị trổ cờ cho đến lúc thu hoạch

Khi cây bị bệnh, vết bệnh có kiểu hình dáng vằn nh− da hổ Bệnh phá hoại từ gốc lên ngọn lá, khi số lá và thân bị bệnh sẽ gây thối khô vỏ thân vàcây bị đổ làm hạt chín ép hoặc ít hạt.

BiÖn ph¸p cã hiÖu qu¶ cao nhÊt lµ bãc vá c¸c l¸ ë d−íi gèc c©y ng«, råi phun Validacin 3D hay Kitazin víi l−îng 200-250ml thuèc pha cho

80-100 lÝt n−íc phun trong 80-1000 m2

Bệnh đốm lá, bệnh này chủ yếu hại ở trên lá, có hình bầu dục, khi bị nặng lan ra toàn bộ mặt lá Bệnh sẽ bị nặng khi gặp độ ẩm không khí cao và

buổi sáng sớm có sương

Một số loại bệnh khác như mộc hồng, bệnh thối hạt cũng đều do nấm gây nên rất khó phòng trừ Phòng trừ các bệnh này bằng các biện

pháp như thay đổi loại cây trồng trên cùng 1 nương rẫy, hoặc dùng thuốc Zinep 80HP hay Fujione 40EC, ở liều lượng 150-200ml thuốc pha với80-100 lít nước phun trong 1000 m2

Sâu hại trong kho

Mọt ngô là đối t−ợng nguy hiểm nhất ở trong kho Phòng chống bằng nhiều cách nh−ng hiệu quả nhất là phơi thật khô, cất giữ trong các dụng cụkín

Thu hoạch, tẽ, bảo quản và chế biến ngô

Thời điểm thu hoạch

Làm thế nào để thu hoạch được nhanh nhất, tránh được tổn thất sau thu hoạch, là mối quan tâm của rất nhiều người trồng ngô Khi lá bao bắp ngô

đã chuyển từ màu xanh sang màu vàng, cây bắt đầu khô, có điểm đen ở chân hạt, thu hoạch lúc này cho năng suất cao nhất, không nên để quá lâutrên nương dễ bị mất mát do chuột hại

Cã nhiÒu c¸ch thu ho¹ch kh¸c nhau: C¸ch thu ho¹ch theo kiÓu bãc hÕt l¸ bao b¾p sÏ cã nhiÒu thuËn lîi nh− dÔ ph¬i kh« vµ nhanh chãng cÊt gi÷h¹t vµo trong dông cô h¬n kiÓu thu ho¹ch c¶ l¸ bao b¾p theo thãi quen cña n«ng d©n miÒn nói.

Cách thu hoạch cả vỏ là người dân bẻ ngô đem về buộc đuôi quả cứ độ 10 bắp cho 1 túm Sau đó đem treo trên sàn nhà hoặc xếp lần lượt trên gácbếp.

ở một số nơi còn để ngô trên nương sau khi chín một thời gian dài, cách này lợi dụng ưu điểm của giống địa phương có lá bao bắp dài và kín.Ngô có thể để tới mức treo đèn, nhưng dễ bị mất mát do chuột hại, do mối mọt Vì vậy không nên áp dụng phương pháp này

Trong điều kiện đất tốt, phân bón đầy đủ lá bao bắp vẫn còn xanh khi ngô chín Sau khi thu hoạch ngô bắp xong có thể sử dụng lá ngô làm thức

ăn cho trâu bò nhất là trong mùa khô theo công nghệ ủ sillo sẽ giữ đ−ợc thức ăn trong vài tháng

Vấn đề phơi ngô

Ngô vụ 1 thường được thu hoạch vào tháng 6 hoặc tháng 7, bấy giờ nắng nóng, việc phơi ngô sẽ rất thuận lợi Muốn bảo quản tốt, dù là ngô bắphay ngô hạt cũng cần phơi thật già nắng cho ngô khô kiệt có như vậy ngô hạt mới không bị mốc, mọt

Ngô vụ 2 đ−ợc thu hoạch trong điều kiện ánh nắng đầu vụ Đông của tháng 10 hay tháng 11, việc phơi ngô gặp khó khăn hơn do ít nắng Để đạt

đ−ợc độ khô già, thời gian phơi phải lâu hơn

Nông dân ta thường có thói quen tự để một số loại giống nhưng trước khi chọn những bắp to, dài buộc túm, xếp riêng trên gác bếp, cần chú ý khikhông được phơi trên sân xi măng trong nắng mùa hè, hoặc không được chất đống lâu ngày.

Tẽ hạt

Bằng tay

Trong khi các phương pháp tẽ hạt nhanh và hiện đại ngày nay chưa được sử dụng ở miền núi, do nông hộ sản xuất còn nhỏ và nghèo, thì tẽ ngôbằng tay vẫn là chủ yếu

Đập gậy

Một phương pháp khác là sau khi đã phơi khô kiệt, cho bắp ngô vào bao tải, lấy gậy chắc đập mạnh, hạt ngô sẽ tách khỏi cùi, ta được hạt ngôkhông bị vỡ vụn

Dụng cụ cải tiến

Hiện nay công việc tẽ ngô, đã đ−ợc cải tiến bằng một số dụng cụ đơn giản, dễ làm Đó là ống kim loại tẽ ngô cải tiến hay dụng cụ quay tay cảitiến

Bảo quản ngô nh− thế nh− nào để sử dụng đ−ợc lâu

Để bảo quản cho đến mùa giáp hạt của miền núi xa xôi, thì ngô thuộc dạng sản phẩm rất khó cất trữ Đối t−ợng gây hại số 1 là mọt ngô Vấn đề

đặt ra là làm thế nào để có thể bảo quản ngô đ−ợc lâu hơn?

Một phương pháp bảo quản thích hợp nhất với nông dân miền núi là kiểu treo ngô bắp trên sào, trên sàn nhà hoặc trên gác bếp Cách này có thểlưu trữ được từ 6 tháng tới 1 năm, tuy vẫn có tổn thất do mọt ngô gây hại nhưng không đáng kể.

Có nhiều cách phòng mọt khác nhau, cách phổ biến là chứa trong các chum vại kín, rồi phủ một lớp tro bếp hoặc lá xoan khô lên trên mặt Cáchnày có thể bảo quản đ−ợc lâu từ 9 tháng đến 1 năm.

Một số nông dân đã bảo quản ngô hạt trong túi nilông, nhưng thường không đảm bảo, vì mối mọt vẫn có thể chui qua miệng túi, hoặc cắn thủngtúi để gây hại.

¸p dông ph−¬ng ph¸p b¶o qu¶n b¾p, ë nhiÒu n−íc còng xÕp b¾p ng« thµnh c©y b¾p ngay trªn ruéng cña m×nh, vµ cã lîp m¸i che

áp dụng phương pháp bảo quản bắp, ở nhiều nước cũng xếp bắp ngô thành cây bắp ngay trên đồng ruộng của mình, và có lợp mái che.

Mọt hại ngô

Mọt ngô đục vào phần mềm của hạt tạo thành các lỗ thủng nhỏ và tròn để ăn các chất trong hạt Sau khi bị mọt ăn, hạt ngô sẽ bị đắng, chất l−ợnghạt bị giảm sút rất nhiều

Yêu cầu trước khi bảo quản, ngô phải được phơi kỹ, đề phòng mốc, mọt Đồng thời thường xuyên quét dọn tàn dư mối mọt từ vụ trước còn ở trongkho, hay chum vại Kiểm tra thường xuyên, trong quá trình bảo quản, để phát hiện kịp thời tình trạng sâu mọt, nấm mốc để có cách xử lý

Một số hướng dẫn về cách chế biến ngô

Đã từ lâu nông dân miền núi có nhiều cách chế biến ngô truyền thống, đó là các loại bánh ngô được dùng làm khẩu phần ăn hàng ngày như Mẻnmén, hoặc làm các loại bánh ngô

Sản xuất bánh Mẻn mén

Hạt ngô đã được xay nhỏ thành bột, sàng bỏ mày Nhào bột với nước sao cho đủ ẩm ( nắm bột khi bỏ tay ra bột vừa đủ dính ) Cho vào chõ, đồnhư đồ xôi Sau đó đổ ra nhào với nước lần thứ 2, rồi lại đồ tiếp độ 30 phút bỏ ra có thể ăn được

Sản xuất tinh bột ngô

Quy trình rất đơn giản, đầu tiên hạt đem ngâm nước ấm 2 sôi 3 lạnh trong 1 giờ Sau đó lấy hạt ra xay, sàng bỏ mày, rồi lại ngâm nước, cứ 2-3ngày phải thay nước một lần Sau 20-25 ngày thì xay thành dịch bột, để một thời gian lắng đọng đem lọc lấy một lớp bột ngô, nặn thành bánh trôi,bánh rán, hay có thể tiếp tục phơi khô để cất trữ dùng dần

Chế biến ngô bung

Người ta thường hay dùng ngô nếp để bung Ngô hạt đem ngâm nước 10-12 giờ ở nước vôi trong, sau đó đem luộc lần 1 khoảng 30 phút cho ngôchín Tiếp đến, đem đãi sạch mày, bung lần 2 với đậu, lạc, thịt lợn, và gia vị Cách này tạo ra món ăn ngon và bổ

S¶n xuÊt b¸nh quy ng«

Dïng mét nöa lµ bét ng« trén víi bét m×, hoÆc víi tinh bét kh¸c Trén lÉn c¸c lo¹i bét nµy víi trøng, ®−êng, muèi, mì, vµ ph¶i cã bét në §emn−íng trong lß ta cã b¸nh quy ng« ¨n th¬m ngon vµ bæ

Sản xuất bánh mì pha bột ngô

Cũng gần như cách làm bánh quy ngô, bột ngô đem ngâm nước từ 3-4 giờ Sau đó đem trộn với bột mì và men để làm bánh mì, rồi ủ bột trongvòng 12 giờ Nặn thành bánh và đem nướng trong lò bánh mì, ta có bánh mì ngô

Sản xuất bánh lương khô ngô

Từ ngô hạt đem nổ bỏng, xong xay nhỏ thành bột mịn Lấy tờ báo cũ rải xuống đất để bột ngô đã nghiền mịn vào cán đều, phía trên phủ một tờbáo nữa Sau khoảng 1 ngày, mở tờ báo, nắm bột vào tay không bị tung ra, thì đem bột này trộn với đường kính trắng đóng thành bánh phục vụcho lễ tết

Chế biến bỏng ngô

Bỏng ngô được chế biến bởi một loại máy đốt nhiệt riêng Khi được đun nóng đột ngột, thay đổi áp suất, hạt ngô sẽ nở hình hoa xoè, có mùi thơmngon, hấp dẫn Sau đó đun đường kính hoặc đường phèn cho đủ độ sôi, cho bỏng ngô vào đảo đều, lấy khuôn ép để khoảng 15 phút cho vào túi nilông cất trữ

Ngoài ra còn có thể chế biến làm bánh dầy, bánh dợm, bánh chua, ngô nướng, ngô luộc,

Các loại bánh này được chế biến tương tự nhau ví dụ cách làm bánh dầy: Ngô nếp ngâm nước ấm, đem xay, sàng bỏ mày Ngâm nước tiếp 1 tuần

có thay nước và đãi vỏ Đem đồ sôi, rồi giã nhuyễn, nặn thành bánh Hạt bí già đem rang, giã nhỏ rồi rắc lên trên mặt bánh Bánh chua thì dùngngô tẻ, và cần bột nở Cách làm bột nở như sau: Lấy một ít bột ở trên, cho đủ nước, đem quấy nóng lên Lúc này có thể pha thêm một ít bột sốngvào, để cạnh bếp lửa cho đủ ấm Sau độ 3-5 ngày bột này lên men thành bột nở Hoà bột nở ra, trộn với bột sống, nặn thành bánh đem nướng trênbếp củi

Sản xuất rượu ngô

Ngô được dùng để nấu rượu thường có chất lượng cao

Kết luận

1 Nếu không phòng trừ sâu bệnh kịp thời, và không dùng đúng thuốc, đúng lúc thì tác dụng của giống tốt, phân bón, xới xáo sẽ bằng không

2 Cần thu hoạch ngô nhanh gọn, tránh tổn thất sau thu hoạch

3 Ngô rất dễ bị sâu mọt phá hoại, nên cần được phơi khô trước khi cất trữ bảo quản, dùng một số cách cổ truyền như dùng tro bếp, lá xoan đểbảo quản vẫn cho hiệu quả phòng trừ mọt

4 Để chống mất mát do mọt gây ra, phải có dụng cụ cất trữ đảm bảo kín

5 Khi công nghiệp phát triển, chắc chắn còn có nhiều cách chế biến ngô ngon và bổ hơn nữa