DAT VAN DE Trước đây các nhà XHCN không tưởng chỉ có thể nói về sự bóc lột của TBCN, chỉ mở ra được một xã hội mà hầu như mọi cái chưa thực tế, nhưng khi Mác và Anghen cho ra đời hai ph
Trang 1Luan van
Đề tài " duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư "
Trang 2DAT VAN DE
Trước đây các nhà XHCN không tưởng chỉ có thể nói về
sự bóc lột của TBCN, chỉ mở ra được một xã hội mà hầu như
mọi cái chưa thực tế, nhưng khi Mác và Anghen cho ra đời hai phát triển vĩ đại là "Chủ nghĩa duy vật lịch sử và "học thuyết giá trị thặng dư" mà XHCN từ không tưởng trở thành
hiện thực Chính nhờ các học thuyết đó mà sau này các nhà
thừa kế xuất sắc như Lê nin đã tiếp thu và phát triển thêm,
tiến tới đoàn kết các giai cấp trong xã hội để xây dựng một
nhà nước XHCN đầu tiên, không phải là không tưởng, mà là
hiện thực, mở ra một thời đại mới, một kỷ nguyên mới của xã
hội loài người, đó là xã hội XHCN lật đồ chế độ TBCN, tư
bản nửa phong kiến
Trong bài viết này, ta chỉ giải thích tại sao nói rằng nhờ hai phát hiện vĩ đại của Mác, Anghen duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư mà chủ nghĩa xã hội từ không tưởng trở thành có tưởng
Trang 3GIAI QUYET VAN DE
Trước thời kỳ XHCN ra đời, xã hội luôn làm su dau tranh
giai cấp, đầu tranh công nông có sự phân hoá sâu sắc, cụ thể
là sau khi cộng đồng nguyên thuỷ tan rã, trong các giai cấp tầng lớp bị áp bức bóc lột đã xuất hiện những tư tưởng muốn phủ định xã hội đương thời, những tư tưởng đó khát vọng đó tuy chưa thực sự rõ rệt và đồng nhất với nhau nhưng điều đó
có điểm chung là muốn có một xã hội công bằng bình đăng, bác ái, nhưng đó cũng là một điểm sáng, một khát vọng nhỏ nhoi là những mớ giả thuyết chưa thực tế còn yêu sách Biện pháp đề đạt được những mơ ước khát vọng đó còn rất mơ hồ Sau khi CNTB ra đời, để tích luỹ tư bản và tạo ra những đội quân lao động làm thuê, giai cấp tư sản dùng mọi biện pháp để bóc lột gia tri thang du, dé chiém doat tai san, mang
quân đội đi đánh chiếm những vùng đất khác để biến nó thành
thuộc địa của mình để có những nguồn nhân công rẻ mạt biến tài nguyên của nước đó thành của mình Trong bối cảnh lịch
sử đó đã xuất hiện những nhà nước XHCN không tưởng, các
ông cho rằng phải có một xã hội thực sự bác ái, phải kết hợp
những nguyên tắc của CN nhân đạo với nguyên tắc cộng đồng dựa theo lòng mong muốn và trí tưởng tượng của mình Những tư tưởng ở thời kỳ này tuy vẫn chỉ là ước mơ nhưng đã được kết tỉnh thành những học thuyết mang tính chặt chẽ hơn,
đã phê phán ngày càng sâu sắc những hạn chế của CNTB và phần nào là tiếng nói của những người lao động trước tình trạng bị áp bức bóc lột ngày càng nặng nẻ
Tuy nhiên, những tư tưởng, những học thuyết này ngày càng mang tính chặt chẽ hơn mà sau này các nhà sáng lập
Trang 4CNXH - KH đã thừa kế một cách có chọn lọc và chứng minh
chúng trên cơ sở khoa học vì đã nêu được những luận điểm có giá trị về sự phát triển của xã hội trong tương lai Hơn nữa, đã nêu được những giá trị nhần đạo, nhân văn, lòng yêu thương, thông cảm và bênh vực đại đa số người lao động, muốn giúp
đỡ và giải phóng họ trong các tác phẩm và hành động của mình Ngoài ra, nó cũng góp phần làm thức tinh tinh than dau
tranh của giai cấp bị bóc lột
Tuy vật, CNXH không tưởng còn có những hạn chế của
nó là chưa khai phá ra hết bản chất và quy luật vận động của CNTB, chưa phát hiện ra vai trò lịch sử của giai cấp công nhân - một lực lượng xã hội có đủ khả năng xoá bỏ CNTB dé
xây dựng thành công CNXH Lênin từng viết: "CNXH không
tưởng không thể vạch ra được lối thoát thực sự Nó không thể
giải thích được bản chất của chế độ nô lệ làm thuê trong
XHCNTB, cũng không phát hiện ra những quy luật phát triển
của chế độ TBCN và cùng không tìm thấy lực lượng xã hội có
khả năng trở thành người sáng tạo xã hội mới"
Nhờ hai phát triển vĩ đại của Mác - Ănghen đó là chủ
nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư mà CNXH
từ không tưởng trở thành hiện thực Ta lần lượt xét hai phát
kiến đó:
Chủ nghĩa duy vật lịch sw
Dựa trên những kết quả lý luận và tổng kết lịch sử, Mác
và Ănghen đã nêu ra quan điểm duy vật lịch sử của mình
Mác đã từng viết :"Những quan hệ xã hội đều gắn liền với những lực lượng sản xuất Do có lực lượng sản xuất mới mà loài người thay đổi phương thức sản xuất của mình và do thay
3
Trang 5đối các phương thức sản xuất, cách kiếm sống của mình, loài người thay đối tất cả những quan hệ xã hội của mình Cái cối xay quay bang tay đưa lại xã hội có lãnh chúa, cái cối xay chạy băng hơi nước đưa lại xã hội có nhà tư bản công nghiệp"
Mác đã dùng một tổng thể các quan hệ sản xuất làm tiêu chuẩn trực tiếp phân biệt những giai đoạn phát triển đặc thù
trong lịch sự nhân loại, tức là trực tiếp phân biệt những hình thái khác nhau của xã hội Về sau Anghen viết:"Trong mỗi
thời đại lịch sử, phương thức chủ yếu của sản xuất kinh tế và trao đổi, cùng với cơ cấu xã hội do phương thức đó quyết định
đã câu thành cơ sở cho lịch sử chính trị của thời đại và lịch sử
phát triển trí tuệ của thời đại, cái cơ sở mà chỉ xuất phát từ đó
mới cắt nghĩa được lich su"
Trong học thuyết của mình, Mác đã nhẫn mạnh vai trò quyết định của nhân tô kinh tế, song không bao giờ coi kinh
tế là nhân tô quyết định duy nhất trong lịch sử Chứng minh luận điểm này của Mác, Anghen đã cho răng "Theo quan điểm duy vật lịch sử, nhan tổ quyết định trong lịch sử, xét đến cùng
là sự sản xuất và tái sản xuất ra đời sống hiện thực Do đó,
nếu ai coi kinh tế là nhân tố quyết định duy nhất trong lịch
sử, khiến cho nó có nghĩa là nhân tô quyết định duy nhất thi
như vậy là họ đã biến thành một câu nói trống rỗng, trìu tượng và vô nghĩa Tình hình kinh tế là cơ sở nhưng mọi yếu
tố khác của thượng tầng kiến trúc, sự phát triển về mặt chính trị, pháp luật, triết học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật là dựa
trên sự phát triển kinh tế Hoàn toàn điều kiện kinh tế không
phải là nguyên nhân duy nhất chủ động, còn mọi thứ khác chỉ
Trang 6có tác dụng thụ động” Mác đã nhìn thấy động lực của lịch sử
do hoạt động thực tiễn của con người dưới tác động của các quy luật khách quan Trong học thuyết của mình Mác đã bác
bỏ cách miêu tả một xã hội nói chung một xã hội cẫu thành
chỉ bởi con người Quan điểm phi lịch sử về xã hội phải nhường chỗ cho quan điểm lịch sử Mác đã làm nồi bật những
quan hệ xã hội vật chất, tức là quan hệ hình thành mà không
thông qua ý thức Đó là quan hệ sản xuất mà Mác đã coi những quan hệ cơ bản ban đầu và quyết định mọi quan hệ khác Mác đã đánh đồ mọi quan niệm cho rằng xã hội là một
tổ hợp có tính chất máy móc, có thể tuỳ ý kiến thay đổi theo
đủ kiêu, một tô hợp sinh ra và biên hoá một cách ngâu nhiên Như vậy, quá trình lịch sử tự nhiên của sự phát triển xã hội chăng diễn ra bằng con đường phát triển tuần tự mà còn bao hàm cả trường hợp bỏ qua một hình thái kinh tế xã hội nhất định trong những hoàn cảnh lịch sử cụ thể nhất định Vì vậy những quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử đã làm sáng tỏ tính chất lịch sử của hình thái kinh tế xã hội TBCN, tính tất yếu và những tiền đề khách quan, chủ quan của cuộc cách mạng XHCN
Học thuyết giá trị thặng dư
Bắt đầu từ việc nghiên cứu hình thái tế bào của xã hội CNTB, tức là hình thái hàng hoá, Mác đã nói rõ lên đời sống kinh tế - xã hội của CNTB ở đây, Mác đã phát hiện ra tính
hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá: lao động cụ thể và lao động trừu tượng Giải thích tính hai mặt này, Mác đã nêu
ra mâu thuẫn cơ bản của sản xuất hàng hoá (là mâu thuẫn giữa
lao động tư nhân với lao động xã hội) Nhờ đó, chính Mác là
Trang 7người đầu tiên đã chỉ rõ: Bất cứ quá trình lao động nào cũng
phải đòi hỏi có ba nhân tố chủ yếu là lao động có mục đích
cua con ngudi, đối tượng lao động và công cụ sản xuất Không thể xem nhẹ hoặc bất cứ nhân tố nào Đặc biệt, Mác đã nhân mạnh vai trò của công cụ sản xuất, Mác nói rằng công cụ sản xuất không tạo ra giá trị mà chỉ là phương tiện mạnh mẽ nhất để nâng cao sức sản xuất của lao động sống Từ đó Mác
đã vạch ra bản chất của gia tri thang du và của ché d6 tu ban Mác nói "Tư bản là lao động chết, nó giống như con quỷ hút máu, chỉ sống nhờ hút được lao động sống và nó càng hút được nhiều lao động sống bao nhiêu thì nó lại càng sống được nhiều bấy nhiêu" Mác cũng nói: "Nếu đứng về mặt kết quả của nó, tức là đứng về mặt sản phẩm mà xét toàn bộ quá trình
thì cả tư liệu lao động lẫn đối tượng lao động đều biểu hiện ra
là tư liệu sản xuất, còn bản thân lao động thì biểu hiện ra là lao động sản xuât”
Mác đã để cập đến vai trò của lao động quản lý trong quá trình tạo ra giá trỊ khi nói về nền sản xuất xã hội hoá: Nền sản xuất xã hội hoá được ví như một dàn hợp xướng, nếu đàn hợp xướng cần phải có vai trò điều khiển của người nhạc trưởng thì trong công nghiệp phai có những ”sĩ quan công nghiệp và
hạ sĩ quan" Nếu nhà tư bản là nhà quản lý thì lao động của họ trực tiếp tạo ra giá trị thặng dư, thu nhập của họ từ khoản này
là một bộ phận năm trong tư bản khả biến tức tiền công Trên thực tế thì nhà tư bản không trực tiếp quản lý sản xuất nhưng vẫn có thu nhập cao trong khi những người công nhân trực tiếp tạo ra của cải vật chất lại được hưởng một phần gia tri thang du rat nho
Trang 8Như vậy, học thuyết giá trị thặng dư nhăm nghiên cứu quy luật vận động của xã hội tư bản, nó có ý nghĩa vạch trần bản chất bóc lột của chế độ tư bản, vạch rõ mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản là mâu thuẫn đối kháng,
không thể điều hoà.
Trang 9KET THUC VAN DE
Nhờ hai phát kiến vĩ đại đó của Mác và Anghen ma sau này Lênin đã thừa kế và phát huy, lãnh đạo nhân dân lao động và giai cấp công nhân đứng lên lật đỗ chế độ Nga hoàng
và mở ra một thời kỳ mới, một kỷ nguyên mới, một hình thái
xã hội mới: Xã hội chủ nghĩa
Từ một kiểu nhà nước XHCN không tưởng trở thành hiện
thực là do hai phát kiến vĩ đại của Mác - Anghen là chủ nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết gia tri thang du.
Trang 10MỞ ĐẦU
Gia đình là một xã hội thu nhỏ, vậy đặc biệt nó có tác dụng rất quan trọng đối với sự phát triển của xã hội và Anghen chỉ rõ “Theo quan điểm duy vật thì nhân tố quyết định trong lịch sử, và qui cho đến cùng thì gia định là cái nôi để trực tiếp sản xuất và tái sản xuất ra đời sống trực tiếp nhưng bản thần nó lai có hai loại:
Loại một: Sản xuất ra sản phẩm tiêu dùng, loại hai là sản xuất ra ngay con người và là tồn tại và phát triển ra con người Một là trình độ
phát triển của gia đình, hai là trình độ phát triển của lao động Theo lời
của Cố Tổng bí thư Lê Duân cũng viết "Gia đình là một tế bào tự nhiên của xã hội là một hình thức tôn tại của đời sống con người không có con
người dé tái sản xuất thì xã hội không thể tổn tại và phát triển được
Vì những lý do trên cộng với mối liên hệ của chính bản thân xét thay tam quan trọng của nó em xin được trình bày "Gia đình quyết định
sự tôn tại và phát triên của xã hội".
Trang 11NỘI DUNG
Trong các chế độ khác nhau, vị trí gia đình có các biểu hiện khác
nhau ở xã hội có giai cấp vị trí và tác dụng của xã hội với gia đình bị
hạn chế, nhưng ở XHCN gia đình là tế bào có tác dụng kích hoạt xã hội
phat trién
IL Mối quan hệ cá nhân và sia đình xã hội
Và trong lịch gia đình và các hình thức gia đình phát triển từ thấp
đến cao do sự tác động của điều kiện kinh tế xã hội cụ thể, đồng thời gia đình còn chịu tác động mạnh của chính trị, văn hoá, đạo đức, tôn giáo Mác chỉ rõ tôn giáo gia đình nhà nước, pháp quyên, đạo đức, khoa học v.v chỉ là một quá trình hình thức đặc thù của nhà nước phục tùng những qui luật chung của sản xuât
Cá nhân, gia đình và xã hội có mối quan hệ hữu cơ và gia đình là
khâu trung gian, cá nhân là thành viên của xã hội nhưng trước tiên phải
là thành viên của xã hội nhưng trước tiên phải là thành viên của mỗi gia đình và do gia đình nuôi dưỡng, bảo vệ, và giáo dục, gia đình, gần với đời sống hạnh phúc của cá nhân và là đơn vị nhỏ nhất của xã hội và là
hạt nhân của xã hôi Và khi con người mới cải tiễn khác đầu tiên thì việc
đầu tiên tiếp xúc với người mẹ, người cha và những thành viên khác vì
vậy xấu, tốt một phần ảnh hưởng của từng gia đình, khi mới sinh ra trẻ
nhỏ đối với các đồ vật, sinh vật Xung quanh đều rất là và dần dần cũng năm bớt được những điều hay hoặc xuất rất nhanh, tỉ lệ cao cho những gia đình có sự giáo dục tốt
Dưới chủ nghĩa xã hội thì việc lợi ích của mỗi cá nhân, gia đình và
xã hội là có sự đồng nhất và cả 3 có mối quan hệ biện chứng thúc đây nhau cùng tương hỗ để phát triển, xây dựng đúng đắn mối quan hệ giữa
cá nhân gia đình và xã hội Cần phải gác bỏ gia đình là việc riêng không
liên quan mật thiết với nhau và không cho rằng quan tâm đến gia đình là
biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân là tiểu tư sản Nhưng cũng tránh tình trạng vì lợi ích của gia đình mà quên đi nghĩa vụ của một công dân
10