Đối với môn Toán học thì việc “Ứng dụng công nghệ thông tin” trong dạy học là một yêu cầu cấp thiết góp phần phát triển tư duy cho học sinh, đặc biệt là học sinh tiểu học: các em thích
Trang 1THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1.Tên sáng kiến:
“ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY
HỌC MÔN TOÁN LỚP 5”
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
Giảng dạy học môn Toán lớp 5A3
3 Thời gian áp dụng sáng kiến:
Từ tháng 9 năm 2019 đến tháng 6 năm 2020
4 Tác giả:
Trang 2BÁO CÁO SÁNG KIẾN
I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN
Như chúng ta đã biết, việc ứng dụng công nghệ thông tin rộng rãi trên tất cả các lĩnh vực đã cho thấy vai trò to lớn và những tác dụng kỳ diệu của công nghệ thông tin trong đời sống xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục Ngày nay, với
sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật đã xuất hiện nhiều phương tiện dạy học trực quan trong đó phương tiện nghe – nhìn chiếm một vị trí rất quan trọng Vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi phải sử dụng phương tiện dạy học hiện đại nhằm đáp ứng nhu cầu dạy học hiện nay Đối với môn Toán học
thì việc “Ứng dụng công nghệ thông tin” trong dạy học là một yêu cầu cấp thiết
góp phần phát triển tư duy cho học sinh, đặc biệt là học sinh tiểu học: các em thích được tiếp cận với kiến thức mới và các hoạt động Toán gần gũi với thực tế, ham học hỏi, khám phá những kiến thức mới lạ Hơn nữa, việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học luôn là một vấn đề được quan tâm, đẩy mạnh trong những năm gần đây, nó còn được coi là một giải pháp tích cực hữu ích nâng cao chất lượng giáo dục trong thời đại công nghệ số và cuộc cách mạng 4.0 Vì vậy chúng ta cần phải thấy được những ưu điểm của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy – học để phát huy được những điểm mạnh của nó Đây cũng chính là nền tảng để kích thích sự hứng thú học tập của các em, từ đó các em sẽ chủ động và sáng tạo hơn trong học tập Dựa vào thực tế, kinh nghiệm giảng dạy tôi quyết định
lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn
Toán lớp 5”
II MÔ TẢ GIẢI PHÁP
1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến
Thực tế, tôi đã và đang tham gia giảng dạy theo mô hình trường Tiểu học mới VNEN, mô hình này đã tăng cường sự hợp tác giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với học sinh, tạo không khí học tập nhẹ nhàng, thân thiện Học sinh học không thụ động mà bắt buộc phải trao đổi, tìm tòi kiến thức với giáo viên và các bạn học trong lớp Để mô hình vận dụng thành công, hiệu quả thì việc tăng cường đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học hiện đại có vai trò rất quan trọng Năm học này, được sự quan tâm ủng hộ của Ban lãnh đạo nhà trường, địa phương cùng hội cha mẹ học sinh các lớp đã có đầy đủ màn hình ti vi – máy tính kết nối mạng Internet rất thuận tiện cho việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, đặc biệt là đối với môn Toán lớp 5
Trang 3Năm nay, tôi được chủ nhiệm và giảng dạy học sinh lớp 5A3 nhưng thực tế khi nhận lớp tôi thấy:
+ Một số học sinh lười suy nghĩ, thụ động tiếp thu kiến thức, ngại giao tiếp, không mạnh dạn và không linh hoạt Do đó, hiệu quả dạy học chưa cao, đặc biệt là môn Toán
+ Có nhiều em học lực còn kém, tư duy chậm vì vậy nhiều kiến thức toán trừu tượng các em rất khó nắm bắt, hình dung và mất rất nhiều thời gian, thậm chí
có nhiều em không hiểu bài
+ Nhiều học sinh rất hiếu động, thích tìm tòi, hào hứng với những tiết học có
sử dụng công nghệ thông tin
+ Lứa tuổi các em còn nhỏ nên quá trình nhận thức thường gắn với những hình ảnh, hoạt động cụ thể Đặt biệt là các phương tiện trực quan sinh động, rõ nét
sẽ thu hút được sự chú ý của học sinh Bởi vậy các phương tiện trực quan rất cần thiết trong quá trình giảng dạy
+ Trong những tiết học có đồ dùng trực quan học sinh sẽ chú ý đến bài giảng hơn, tiếp thu bài tốt hơn, nhớ lâu hơn Đặc biệt đối với một môn học trừu tượng và cần tư duy như môn toán môn Toán việc ứng dụng công nghệ thông tin lại càng cần thiết
2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến
Từ thực tế giảng dạy, ngay đầu năm học, tôi thấy để học sinh tiếp thu kiến thức theo hướng tích cực chủ động, sáng tạo thì việc ứng dụng công nghệ thông tin hướng dẫn học sinh hình thành khái niệm, kiến thức và ghi nhớ kiến thức rất quan trọng Tôi đã thực hiện một số biện pháp để việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy môn Toán lớp 5 có hiệu quả
2.1 Đối với giáo viên
Để việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học có hiệu quả giáo viên cần xác định được vài trò của công nghệ thông tin đối với giáo dục:
+ Mở ra một kho kiến thức vô cùng đa dạng, phong phú cho người dạy, người học, giúp cho việc tìm hiểu kiến thức đơn giản hơn, cải thiện chất lượng dạy – học
+ Người dạy – học được tiếp cận thông tin đa chiều; trao đổi, tiếp cận thông tin một cách hiệu quả, từ đó thúc đẩy quá trình giáo dục mở
+ Kiến thức đa dạng không chỉ từ sách vở mà còn được cung cấp trực tiếp từ internet giúp người học tiếp cận, tự học và giải quyết vấn đề giúp phát triển năng lực, phẩm chất của người học
Trang 4+ Công nghệ thông tin còn tạo không gian, thời gian học linh động, thuận tiện; có thể học mọi lúc, mọi nơi
- Để soạn được một giáo án, bài giảng điện tử hoặc tra cứu, trao đổi thông tin, khai thác, tìm kiếm tài liệu giảng dạy giáo viên phải có kiến thức cơ bản về tin học, phải tìm tòi, nghiên cứu; giáo viên cần thường xuyên soạn giảng và sử dụng bài giảng điện tử của mình Khi đó sẽ giúp cho giáo viên rèn luyện được nhiều kỹ năng và phối hợp tốt các phương pháp dạy học tích cực khác
- Giáo viên cần tự tạo và lưu trữ cho mình một kho tài liệu các nội dung, kiến thức, hình ảnh, bài giảng liên quan đến nội dung kiến thức bộ môn của mình
2.2 Các hình thức ứng dụng công nghệ thông tin
2.2.1 Sử dụng bài giảng điện tử
Qua những năm đứng lớp, tôi luôn chú trọng làm đồ dùng và sử dụng đồ dùng dạy học trực quan (tranh, ảnh, sơ đồ, mô hình, vật mẫu,…) vào các tiết dạy Bài giảng điện tử và các trang thiết bị công nghệ thông tin có thể coi là những công cụ dạy học đa năng vì nó có thể thay thế cho hầu hết các công cụ dạy học khác từ truyền thống (tranh vẽ, bản đồ, mô hình,…) Hơn nữa, nếu các bài giảng điện tử được đầu tư xây dựng cẩn thận thì sẽ đem lại hiệu quả hơn hẳn Tôi đã tìm hiểu, ứng dụng thực tế và sử dụng bài giảng điện tử vào việc giảng dạy
- Giáo phải dành nhiều thời gian cho việc sưu tầm, chuẩn bị chu đáo về tài liệu, kiến thức để có được những hình ảnh minh hoạ, âm thanh phục vụ cho bài giảng Giáo viên phải biết sử dụng thành thạo máy tính và một số phần mềm hỗ trợ cho việc soạn bài giảng điện tử như PowerPoint (trình chiếu), Mindmap (phần mềm vẽ sơ đồ tư duy) Violet (phần mềm tạo bài tập trắc nghiệm, trò chơi, vẽ ) Khi thiết kế bài giảng điện tử (tôi thường trình chiếu Power point hoặc Violet) cần chuẩn bị trước kịch bản, tư liệu, sau đó mới bắt tay vào soạn giảng Cần lưu ý về font chữ, màu chữ, phông nền, màu nền: đảm bảo độ lớn, độ tương phản và hiệu ứng thích hợp (hiệu ứng đơn giản, nhẹ nhàng tránh gây mất tập trung
vào nội dung bài giảng)
- Nội dung bài giảng điện tử cần cô đọng, súc tích; chỉ nên đưa những kiến thức trọng tâm, ý chính của bài vào Slide Những kiến thức cần nhớ chỉ nên chọn hiệu ứng đổi màu hoặc gạch chân, không nên chọn hiệu ứng quá sinh động làm cho học sinh chỉ chú ý xem không chú ý đến kiến thức của bài Không nên nhấn mạnh quá nhiều ý trong một slide
- Không lạm dụng công nghệ thông tin nếu chúng không tác động tích cực đến quá trình dạy học và sự phát triển của người học
Trang 5- Tìm hiểu cách sử dụng đa dạng các phần mềm soạn giảng, đầu tư thiết kế các hoạt động tương tác (các trò chơi, hoạt động kéo thả, ) để hướng sự tập trung của học sinh trong giờ học, tạo không khí vui tươi thoải mái trước khi vào giờ học
và củng cố kiến thức cho học sinh
Trang 6Một số trò chơi trình chiếu bằng PowerPoint sử dụng trong môn Toán
- Giáo viên cần hướng dẫn học sinh ghi chép:
+ Cần thể hiện bố cục của bài giảng trong suốt quá trình giảng dạy (tên bài dạy, các đề mục…) để học sinh dễ dàng củng cố
+ Khi trình chiếu và giảng bài giáo viên cần quy định màu chữ, kí hiệu, hướng dẫn học sinh cách ghi bài học vào vở bằng kí hiệu riêng
+ Trong tiết học, học sinh phải có sẵn trước mặt sách giáo khoa và dùng
vở để ghi chép
- Khi sử dụng phần mềm Violet cần chọn những bài toán phù hợp với nội dung kiến thức của bài để học sinh chơi trò chơi, bài giảng có âm thanh, hình ảnh, chuyển động và tương tác rất phù hợp với học sinh từ tiểu học
- Violet cho phép tạo được một số kiểu bài tập trắc nghiệm:
Bài tập kéo thả chữ
Trang 7Bài tập lựa chọn đáp án đúng (một hoặc nhiều đáp án đúng)
Bài tập Đúng/Sai
- Để thiết kế, sử dụng bài giảng điện từ có hiệu quả thì giáo viên cần:
Bước 1: Nghiên cứu phân tích mục tiêu, nội dung bài dạy, nội dung soạn bài
giảng
Bước 2: Xây dựng kế hoạch và thiết kế bài giảng
Trang 8Tập hợp các nội dung cần đưa lên màn chiếu
Xác định thứ tự các nội dung sẽ đưa lên màn chiếu
Nội dung có thể đưa lên màn chiếu là:
+ Những tình huống đặt vấn đề
+ Nội dung câu hỏi, hình vẽ hay biểu đồ, bảng tổng hợp kiến thức
+ Những bài tập củng cố, bài tập tình huống, bài tập trắc nghiệm, trò chơi
+ Những hình vẽ, đoạn Video clip minh hoạ
+ Hướng dẫn bài về nhà
Bước 3: Thể hiện kịch bản trên máy vi tính, Tạo hiệu ứng cho nội dung trình
chiếu
Bước 4: Xem xét, điều chỉnh, thể hiện trình chiếu thử
Ví dụ: Tôi đã trình chiếu một số slide hình minh họa để hình thành và củng
cố khái niệm; công thức tính thể tích hình hộp như sau:
Bài 76: Thể tích hình hộp chữ nhật
Hoạt động cơ bản 3: Tính thể tích của hình hộp chữ nhật có chiều dài 20
cm, chiều rộng 16 cm, chiều cao 10 cm
Trang 9
Hoạt động ứng dụng:
Câu 1: Tính thể tích của khối gỗ có dạng như hình sau:
(Sử dụng slie trình chiếu có hiệu ứng cắt ghép)
Trang 10Câu 2: Tính thể tích của hòn đá nằm trong bể nước theo hình:
(Sử dụng slie trình chiếu có hiệu ứng chuyển động của viên đá, mực nước)
Trang 112.2.2 Tìm kiếm tài liệu, tra cứu thông tin trên mạng Internet
Giáo viên cần phải có thói quen và khả năng tự học để bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, tích luỹ kiến thức Tuy nhiên việc tìm kiếm tài liệu, tra cứu thông tin còn gặp khó khăn, do các thư viên truyền thống chưa đáp ứng đủ nhu cầu học hỏi, tìm hiểu và nghiên cứu của họ Vì vậy, Internet và máy
vi tính chính là một phương tiện giúp mỗi người tự học tốt nhất Giáo viên và học sinh có thể tìm kiếm, tra cứu tri thức về mọi lĩnh vực Tôi thường hay tra cứu,
khai thác thông tin tại một số địa chỉ website: http://www.google.com.vn,
Trang 12https://viettelstudy.vn, http://123doc.net, http://vndoc.com, http://violet.vn; www:toantuoitho.vn; Từ cửa sổ của các trang web đó, người truy cập chỉ cần gõ
trực tiếp những từ hoặc cụm từ cần tìm và gõ phím Enter, các trang chủ sẽ kết nối (link) đến các địa chỉ chứa những từ hoặc cụm từ người sử dụng cần tìm Khi đó giáo viên có thể in trực tiếp hoặc lưu trữ bằng cách down load các tài liệu liên quan
2.2.3 Tham khảo sách điện tử, giáo trình
Hiện nay, phần lớn các thư viện, nhà xuất bản, viện nghiên cứu, trường đại học, cao đẳng trong nước và nước ngoài đều có trang web riêng Trên các trang web đó có đăng tải các công trình nghiên cứu khoa học, các cuốn sách và giáo trình điện tử Giáo viên có thể tải các giáo án, bài giảng, tư liệu, đề thi và tài liệu
phục vụ cho công tác nghiên cứu và giảng dạy tại các trang web như: edu.net.vn
(mạng giáo dục); vnschool.net (công ty công nghệ tin học nhà trường), thuvienkhoahoc.com; http://www.nlv.gov.vn (trang web của Thư viện Quốc
gia); https://sachvui.com; https://nxbhcm.com.vn (nhà xuất bản tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh); https://violet.vn (Thư viện trực tuyến)… Đây là những điểm
truy cập tập trung các thông tin về giáo trình, bài giảng, nội dung tham khảo, các nguồn học liệu Tại các website này, người dạy – học có thể tìm kiếm trực tuyến kho giáo trình, tài liệu ở các trình độ, cấp học
2.2.4 Gửi, nhận, trao đổi thông tin trên mạng Internet
Kết nối mạng Internet, giáo viên không chỉ có thể tìm thấy ngay những kiến thức, nhưng tài nguyên mình cần mà còn có thể chia sẻ, trao đổi thông tin với nhau Hình thức trao đổi, chia sẻ thông tin với nhau đơn giản nhất là phổ biến nhất hiện nay là thông qua các diễn đàn trên mạng Diễn đàn giáo viên: địa
chỉ http://violet.vn, là diễn đàn chuyên cho giáo viên trao đổi với nhau về những
kinh nghiệm dạy học, các kiến thức về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
Một hình thức trao đổi, chia sẻ thông tin khác nữa trên internet là tham gia các mạng xã hội Ở các mạng này, mỗi người có thể xây dựng các blog (có thể coi
là trang web riêng) cho mình Tại đó, giáo viên có thể chia sẻ các kinh nghiệm trong dạy học và trong cuộc sống Bạn bè đồng nghiệp có thể vào xem các blog của nhau và gửi lên ý kiến của mình Qua các trang mạng cá nhân tôi có thể tìm hiểu thêm tâm lý, sở thích của học sinh từ đó có những phương pháp giáo dục học sinh đạt hiệu quả.Tuy nhiên, tùy từng mục đích sử dụng, các blog có thể phát huy
Trang 13tính tích cực rất cao, mà đặc biệt nếu các giáo viên biết sử dụng để làm tốt hơn cho công việc giảng dạy của mình
Giáo viên có thể lập blog hay trang web hay các câu lạc bộ để trao đổi cùng đồng nghiệp, phụ huynh và học sinh để nâng cao trình độ chuyên môn cũng như nghiệp vụ sư phạm của mình
Năm nay là một năm học đặc biệt do dịch Covid – 19 bùng phát, việc dạy – học ở trường bị gián đoạn thì việc ứng dụng công nghệ thông tin để dạy học đóng một vai trò rất quan trọng và cần thiết Thực hiện phương châm "tạm đừng đến trường, không dừng việc học", tôi đã thực hiện triển khai việc học online trong thời
gian nghỉ dịch dạy trực tuyến qua phần mềm Zoom; liên lạc, trao đổi với học sinh, phụ huynh qua Zalo, messenger; lập nhóm zalo kết nối với tất cả các phụ huynh
để giao nhiệm vụ, trao đổi chấm chữa bài cho các em học sinh thường xuyên trong tuần
Trang 14Học trực tuyến qua phần mềm Zoom
Ngoài ra tôi còn đăng kí, tạo lớp học trên SHub Classroom: là ứng dụng tạo bài tập từ file phi cấu trúc dưới mọi định dạng, bài tập được tạo chỉ với vài thao tác đơn giản mà không cần soạn thảo đề bài SHub Classroom là công cụ có nhiều tính năng tiện ích cho cả giáo viên và học sinh là một công cụ tuyệt vời để quản lý lớp học dành cho giáo viên, với cách thức hoạt động như sau:
+ Giáo viên: Tạo lớp học, bài tập trên SHub Classroom và gửi mã lớp học đến học sinh
+ Học sinh: Tham gia lớp học thông qua mã lớp và làm bài trên ứng dụng
do giáo viên tạo sẵn
+ Hệ thống: Tự động chấm bài, thống kê và tổng hợp giúp giáo viên dễ dàng nắm bắt tình hình lớp học, nâng cao hiệu quả giảng dạy và chất lượng học sinh
Trang 15Đối với học sinh: thông qua mạng Internet, học sinh có thể trao đổi, học tập kinh nghiệm với các bạn trong cả nước Học sinh có thể vào các trang web kể trên
để tìm tòi các tài liệu liên quan đến toán học, các bài tập cơ bản và nâng cao, các kiến thức liên quan đến toán học, các trò chơi ô chữ phát triển trí tuệ, giải toán trên internet (Vi-olympic)