Phát biểu bài toán rút trích thông tin trên cơ sở phân tích cảm xúc

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT KHOA KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ Tên đề tài: NGHIÊN CỨU RÚT TRÍCH THÔNG TIN DỰA TRÊN CƠ SỞ PHÂN TÍCH CẢM XÚC Mã số: Chuyên đề: Phát biểu bài toán rút trích thông t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT KHOA KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ

Tên đề tài: NGHIÊN CỨU RÚT TRÍCH THÔNG TIN

DỰA TRÊN CƠ SỞ PHÂN TÍCH CẢM XÚC

Mã số:

Chuyên đề:

Phát biểu bài toán rút trích thông tin trên cơ sở

phân tích cảm xúc

Chủ nhiệm đề tài : ThS.Nguyễn Tấn Lộc

Người chủ trì thực hiện chuyên đề : ThS.Nguyễn Tấn Lộc

Bình Dương, 08/01/2018

Mục lục

1 Đặt vấn đề 1

1.1Phân tích cảm xúc là gì? 1

1.2 Các vấn đề khó khăn 3

1.3 Tóm tắt lược sử nghiên cứu 4

2 Phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận 8

3 Nội dung nghiên cứu và kết quả đạt được 8

4 Kết luận và kiến nghị 8

5 Tài liệu tham khảo 9

Danh mục chữ viết tắt

TF: term frequency

IDF: inverse document frequency

TF.IDF: term frequency inverse document frequency

DTM: document term matrix

Logistic: hồi quy logistic

P(A): Xác xuất sự kiện A

NER: Named Entity Recognition

SoA: Sentiment analysis – Phân tích cảm xúc

1

PHÁT BIỂU BÀI TOÁN RÚT TRÍCH THÔNG TIN

TRÊN CƠ SỞ PHÂN TÍCH CẢM XÚC

1 Đặt vấn đề

1.1 Phân tích cảm xúc là gì?

Phân tích cảm xúc được ứng dụng trong nhiều ngành để trích xuất tri thức, cảm xúc và quan điểm của khách hàng Rút trích cảm xúc khách hàng có vai trò quan trọng trong quá trình ra quyết, đưa ra chiến lược kinh doanh hợp lý Những quyết định này có thể từ việc mua sản phẩm trực tuyến hoặc dịch

vụ ăn uống, tất cả các cảm xúc, quan điểm ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống hàng ngày Rút trích thông tin quan điểm và cảm xúc là một lĩnh vực nghiên cứu của xử lý ngôn ngữ tự nhiên Nhiệm vụ trích xuất thông tin từ các dòng tin bình luận, trích dẫn để xác định ý kiến, cảm xúc của người dùng về một một chủ đề cụ thể, thường cố gắng trích cảm xúc có trong toàn bộ tài liệu là tích cực hay tiêu cực Do đó, nghiên cứu phân tích cảm xúc không chỉ tác động quan trọng trong lĩnh vực xử lý ngôn ngữ tự nhiên, mà còn tác động sâu sắc về khoa học quản lý, khoa học chính trị, kinh tế và khoa học xã hội bởi tất cả các lĩnh vực đều bị ảnh hưởng bởi ý kiến các chủ thể

Ngôn ngữ của con người rất phức tạp Vì vậy, diễn giải ngôn ngữ cho máy tính hiểu và phân tích các ngữ pháp, vùng miền ứng dụng hay ngữ cảnh, tiếng lóng

và lỗi chính là một quá trình khó khăn

Ngữ điệu ngôn ngữ kết hợp với ngữ cảnh có thể ảnh hưởng đến ngữ cảnh thậm chí mô tả nó còn khó khăn hơn

2

Hình 1 các trạng thái cảm xúc

Ví dụ: “ My flight was delayed Brilliant!”

Con người khá trực quan khi giải thích giai điệu của một bài viết Hầu hết mọi người giải thích rằng người bình luận cảm xúc mỉa mai, châm biếm Chúng ta biết rằng đối với hầu hết những người có chuyến bay trễ không phải là một trải nghiệm tốt Bằng cách áp dụng ngữ cảnh này cho câu này, có thể dễ dàng xác định cảm xúc là tiêu cực

Nếu không áp dụng ngữ cảnh, máy tính phân tích câu trên có thể thấy từ

"Brilliant" và nó phân loại là tích cực

Giả sử bạn muốn biết mọi người trên Yelp nghĩ rằng thực phẩm nhà hàng Việt Nam là tốt hay xấu, món ăn nào là phổ biến nhất

Phân tích cảm xúc bộ dữ liệu nhà hàng Yelp sẽ giúp chúng ta trả lời câu hỏi này Doanh nghiệp thậm chí có thể tìm hiểu lý do tại sao mọi người nghĩ rằng thực phẩm là tốt hay xấu, bằng cách trích xuất các từ chính xác cho thấy lý do tại sao người ta hoặc không thích thức ăn Trích xuất món ăn phổ biến và các chủ đề xuất hiện nhiều nhất Doanh nghiệp ngay lập tức có một ý tưởng tốt hơn

về lý do tại sao người tiêu dùng không hài lòng

Doanh nghiệp muốn đạt được tầm nhìn sâu sắc về khảo sát và tìm kiếm thông qua nghiên cứu thị trường, thay vì phải dành rất nhiều ngân sách và thời gian

để tiến hành các cuộc điều tra và gọi điện thoại khách hàng? Thông qua các

3

công cụ khai thác văn bản, bạn sẽ nhận được câu trả lời trong vài giây và kết quả rất khách quan từ mạng xã hội

Phân tích cảm xúc có thể được xác định trên nhiều cấp độ Cấp mức tài liệu (Một cách nhìn tổng thể tiêu cực hoặc tích cực chung) và cảm xúc của từng từ hoặc cụm từ trong tài liệu

Hình 2 Mô hình tính toán trọng số từ, cụm từ

1.2 Các vấn đề khó khăn

Hình 3 các vấn đề thách thức

- Đảo ngược cảm xúc: à một vấn đề quan trọng nhất cần được giải quyết

trong phân tích cảm xúc Vấn đề này phát sinh do sự dịch chuyển trạng thái phân cực như phủ định (ví dụ: "Tôi không thích phở") và tương phản (ví dụ

"phở thì ngon, nhưng không phải sở thích của tôi") Câu “Tôi không thích phở” rất giống với

câu “Tôi thích phở” Vì vậy phát hiện đảo ngược phân cực có ý nghĩa rất quan trọng cho trích xuất quan điểm và cảm xúc

4

- Phân loại cảm xúc: các thuật toán học máy chưa phân loại được độ mạnh

cảm xúc, chỉ dừng lại tích cực hay tiêu cực Trong khi đó, cảm xúc từ các bình luận phản ánh đa dạng và mức độ ảnh hưởng cảm xúc là khác nhau

"Tích cực", "tích cực hơn", "Tiêu cực", “ rất tiêu cực " và "trung tính" Bằng cách tăng hạng phân loại chính xác cải thiện độ chính xác làm cơ sở cho trích xuất cảm xúc

- Dữ liệu thưa: dữ liệu phát sinh từ một số nguồn giới hạn ký tự giới hạn

trong vi blog / các trang web truyền thông xã hội Chẳn hạn, giới hạn bình luận trong twitter là 140 ký tự Chủ thể sẽ không diễn đạt ý kiến của họ một cách rõ ràng

- Tóm lại, Tất cả ba các vấn đề liên quan chặt chẽ đến tính chính xác cảm xúc

và trong một bài viết thường tồn tại các phát biểu mâu thuẫn nhau, đối với những câu văn nói ngắn gọn hoặc không theo quy tắc, thì người nói thường lồng nhiều ý kiến vào trong một câu

1.3 Tóm tắt lược sử nghiên cứu

Trong phần này, chúng tôi khảo sát các phương pháp và các hướng tiếp cận phân tích cảm xúc Dữ liệu văn bản tiềm ẩn rất nhiều tri thức có giá trị do con người tạo ra nhằm chia sẻ với cộng đồng chẳn hạn như kinh nghiệm,ý kiến và cảm xúc trải qua Mỗi khi cần đưa ra một quyết định gì, chúng ta thường tham khảo đến ý kiến của cộng đồng bằng cách tìm kiếm trên Internet Các công cụ khai phá quan điểm thực hiện một cách tự động và hệ thống trích xuất các khía cạnh liên quan cho một vấn đề cụ thể, trên cơ sở phân tích ý kiến, chúng ta đưa

ra các quyết định hành động hợp lý

Hình 4 Các hướng tiếp cận phân tích cảm xúc

5

Nhiệm vụ phân tích cảm xúc là xác định các quan điểm, các đặc trưng khía cạnh, các thực thể và xác định chủ thể Công việc khai thác tri thức giúp họ hiểu rõ hơn về khách hàng, sản phẩm, dịch vụ đề (B Agarwal et al.,2013)[1] Mục tiêu tự động hóa trích xuất đặc trưng đối tượng và phân loại cảm xúc (Basant et al., 2015)[2] dựa trên xử lý ngôn ngữ tự nhiên từ nguồn các bình luận

Mục tiêu chính thực hiện phân loại cảm xúc là xếp hạng các chỉ số đánh giá cảm xúc diễn giải trong văn bản Nó được xem xét ở 03 mức độ : Tài liệu (RuiXia

et.al.,2016)[3].(Ainur et al.,2010)[4], câu từ (Noura et al., 2010)[5], và mức khía cạnh đặc trưng đối tượng (Haochen et.al.,2015)[6]

Trong nghiên cứu này, chúng tôi phân tích cảm xúc dựa vào nguồn dữ liệu thu thập từ dịch vụ Yelp Yelp là một tập đoàn đa quốc gia của Hoa Kỳ được thành lập vào 2004 nhằm giúp mọi người định vị doanh nghiệp dựa trên rên mạng xã hội chức năng và đánh giá xếp hạng dịch vụ Hàng triệu người sử dụng dịch vụ Yelp cung cấp một khối dữ liệu khổng lồ và ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn thực phẩm của người tiêu dùng Do đó, các bình luận từ Yelp trở thành chỉ số đánh giá cho chất lượng ngành dịch vụ ẩm thực Những năm gần đây, nhiều công trình nghiên cứu tiếp cận khai thác dữ liệu nhằm rút trích cảm xúc và diễn giải ý nghĩa

Hướng tiếp cận phương pháp học máy được sử dụng rộng rãi cho lĩnh vực xử lý ngôn ngữ tự nhiên chẳn hạn như: (RuiXia et al.,2016) đề xuất mô hình PSDEE để phát hiện cảm xúc không nhất quán trong văn bản Nghiên cứu này trình bày mô hình ba giai đoạn để phân loại cảm xúc:(1) phát hiện chuyển đổi phân cực, (2) loại

bỏ phân cực trong các phủ định, và (3) chuyển đổi phân cực theo mô hình tổ hợp (Haochen Zhou et al.,2015)[6] xây dựng mô hình POSLDA lựa chọn các đặc trưng văn bản Nó thực hiện tách các lớp ngữ nghĩa (danh từ, động từ, tính từ và trạng từ)

và các lớp cú pháp ( giới từ, và từ liên kết), xác định các từ có ý nghĩa và bổ sung thông tin các thực thể cụ thể (James Huang et al,.2014.) Nhóm tác giả áp dụng Latent Dirichlet Allocation (LDA) khám phá các chủ đề ẩn , dự đoán xếp hạng sao mỗi chủ đề ẩn đồng thời liên hệ thông tin thời gian cao điểm của nhà hàng, rút trích thông tin chi tiết thú vị và chắc chắn hữu ích cho chủ nhà hàng

(Ruhui Shen, et al,2016) xây dựng các mô hình hồi quy tuyến tính, hồi quy LASSO , hồi quy học máy vector (SVM) và thước đo RMSLE để tiên lượng và trích lọc các bình luận hữu ích dựa trên cơ sở túi từ BOW (Bag of word), ngôn ngữ, địa lý, thống

kê, phổ biến và khác các tính năng định tính được trích từ người dùng, doanh nghiệp

6

Trong nghiên cứu này, chúng tôi tiến hành thực nghiệm gồm 02 gai đoạn: (1) xây

dựng mô hình hồi quy logistic phân loại cảm xúc.(2) trích xuất thông tin các bình

luận quan trọng chứa cảm xúc tốt nhất và tệ nhất ẩm thực theo quốc gia

T

T

Tiêu đề Giải quyết

vấn đề

Phương pháp

Bộ

dữ liệu

Độ chính xác

Hạn chế

1 RuiXia,

FengXu et

al (2016)

Dịch chuyển phân cực cảm xúc

Các quy tắc PSDEE và phương pháp thống kê

Movie Reivew 87.1% Độ chính

xác chưa cao

Singh,

R.Piryani

et al

Dịch chuyển phân cực cảm xúc và độ chính xác

Từ điển cảm xúc

Movie Reivew SWN(AC

C)

=77.6%

SWN(AA AVC)-78.7%

Alchemy=

77.4%

Khó mở rộng từ điển, không xác định được ngữ cảnh

3 Y Ainur,

Y Yisong

et al

(2010)

Kết hợp trích xuất các câu hữu ích làm cơ

sở phân loại cảm xúc ở mức tài liệu

Reviews

phản ánh mức độ cảm xúc chỉ có tích cực và tiêu cực

4 A Basant,

M Namit

a

dựa trên các thông tin phổ biến và ngữ cảnh

Ontology, ConcepNet

restaurant review

rộng ontology cho các domain

7

Zhou and

Fei Song

modelling, Lựa chọn các đặc trưng, chia tách ngữ nghĩa

và cú pháp câu

Maximum Entropy classifier

thực hiện cho unigram

6 Huang, J.,

Rogers,

S., & Joo

Phát hiện chủ

đề phụ - Topic modelling

Latent Dirichlet Allocation (LDA)

cập

Chỉ thực hiện unigram

7 Ruhui

Shen,

Jialiang

Shen,

Yuhong Li

(2016)

Dự đoán và trích lọc các bình luận hữu ích cho các nhà hàng địa phương

Mô hình tuyến tính Locally Weighted Regression (LOESS)

of 0.47769

Không phát hiện ngữ cảnh bình luận

Zhao,Hon

glei, et al

(2015)

Các vấn đề chuyển đổi cú pháp câu

Kỹ thuật cộng hưởng cảm xúc trước khi thực hiện phân tích cảm xúc

Chinese blog No_comp

_ssc=

88.78%

Manual_c omp_ssc=

88.5%

Kỹ thuật cộng hưởng cảm xúc chưa đạt độ chính xác cao

Bảng 1 So sánh các hướng tiếp cận phân tích cảm xúc

Trong nước, Nhóm tác giả Huong Nguyen Thi Xuan, Anh Cuong Le, (2012) [15] thực hiện phân loại câu văn chứa xúc cảm hay không chứa cảm xúc dựa trên 22 mẫu phân tích trên mẫu cơ sở cú pháp (syntax-based patterns) Phương pháp phân tích của các tác giả [15] dựa vào phân tích từ vựng để xác định từ loại từ trong câu văn bản và

sử dụng mẫu cú pháp để nhận dạng tính từ, cụm tính từ tương ứng; trợ động từ, động

từ và cụm động từ; danh từ và cụm danh trên cơ sở cú pháp mà các tác giả đề xuất để thực hiện trích xuất

8

2 Phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận

- Thu thập tài liệu của các tác giả trong, ngoài nước có liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu và phát triển lý thuyết phục vụ đề tài

- Xây dựng mô hình dựa trên các thuật toán học máy và đánh giá hiệu suất

- Nghiên cứu thực nghiệm ,đánh giá kết quả dựa vào phương pháp thống kê

3 Nội dung nghiên cứu và kết quả đạt được

- Nghiên cứu tổng quát về lĩnh vực phân tích cảm xúc và các ứng dụng của lĩnh vực trong đời sống

- Thực nghiện phân tích cảm xúc dựa trên các mô hình học máy

- Trích xuất các bình luận tích cực và tiêu cực nhất

- Trên cơ sở phân tích cảm xúc, chúng tôi tiến hành rút trích tri thức các đặc trừng và các khía cạnh của các thực thể đang được quan tâm nhằm nắm bắt khuynh hướng cảm xúc khách hàng nhà hàng Yelps về chất lượng thái độ dịch vụ, tóm tắt ẩm thực từng quốc gia, các món ăn phổ biến

- Hỗ trợ ra quyết định dựa trên cơ sở phân tích quan điểm, cảm xúc của công chúng về một vấn đề nào đó cần quan tâm

4 Kết luận và kiến nghị

- Trong nghiên cứu này, Tôi thực hiện khảo sát và so sánh hướng tiếp cận phân loại cảm xúc dựa vào các thuật toán học máy, từ điển và ontology và đánh giá các kỹ thuật rút trích thông tin dựa trên cơ sở phân loại cảm xúc Cụ thể đề tài đạt được một số cột mốc quan như sau

- Nghiên cứu tổng quan về phân tích cảm xúc các ứng dụng thực tế cuộc sống

- Nghiên cứu các phương pháp rút trích thông tin và các phương pháp phân tích cảm xúc

- Xây dựng mô hình thử nghiệm rút trích thông tin theo truy vấn từ dữ liệu

- Đánh giá thử nghiệm dữ liệu thuật toán hồi quy logistic và lựa chọn tham số tối ưu để nâng cao độ chính xác thuật toán

9

5 Tài liệu tham khảo

[1] B Agarwal and N Mittal, “Optimal feature selection for sentiment analysis,”

in Proceedings of the 14th International Conference on Intelligent Text Processing and Computational Linguistics (CICLing 13), vol 7817, pp 13–24, 2013

[2] A Basant, M Namita, B Pooja, Sonal Garg “Sentiment Analysis Using Common-Sense and Context Information” Hindawi Publishing Corporation Computational Intelligence and Neuroscience (2015)

[3] RuiXia, FengXu, JianfeiYu,” Polarity shift detection, elimination and ensemble: A three stage model for document-level sentiment analysis” Information Processing and Management 52 (2016) 36– 45

[4] Y Ainur, Y Yisong, C Claire “Multi-level structured models for document-level sentiment classification”.Proceedings of the 2010 Conference on Empirical Methods in Natural Language Processing, MIT, Massachusetts, Association for Computational Linguistics, USA (2010), pp 1046-1056

[5] F Noura, C Elie, A.A Rawad, H Hazem “Sentence-level and document-level sentiment mining for arabic texts”.Proceeding IEEE International Conference on Data Mining Workshops (2010)

[6] Hao chen Zhou and Fei Song.(2015) “Aspect-level sentiment analysis based on a generalized probabilistic topic and syntax model” Proceedings of the Twenty-Eighth International Florida Artificial Intelligence Research Society Conference, Association for the Advancement of Artificial Intelligence (2015)

[7] Ariyasriwatana, W., Buente, W., Oshiro, M., & Streveler, D (2014) Categorizing health-related cues to action: using Yelp reviews of restaurants in Hawaii New Review

of Hypermedia and Multimedia, 20(4), 317-340

[8] Hicks, A., Comp, S., Horovitz, J., Hovarter, M., Miki, M., & Bevan, J L (2012) Why people use Yelp com: An exploration of uses and gratifications Computers in Human Behavior, 28(6), 2274-2279

[9] Huang, J., Rogers, S., & Joo, E (2014) “Improving restaurants by extracting

subtopics from yelp reviews” iConference 2014 (Social Media Expo)

[10] Ruhui Shen, Jialiang Shen, Yuhong Li & Haohan Wang (2016), ” Predicting usefulness of Yelp reviews with localized linear regression models”, 2016 7th IEEE International Conference on Software Engineering and Service Science (ICSESS) [11] Solov'ev A N., Antonova A Ju., Pazel'skaia A G., (2012), Using sentiment-analysis for text information extraction I-Teco (Moscow)