Giá trị hiện thực của mỹ thuật hiện đại việt nam giai đoạn 1945 1954

đ ắn tro n g việc giảng dạy các tác p h ẩ m M ỹ th u ật V iệt N am giai đoạn 1925 -1954 cho các th ế

hệ học sinh trong n h ũ n g giờ th ư ờ n g thứ c m ỹ th uật, khơi dậy tro n g các em n iềm tự hào đối với tru y ền th ống anh h ùn g củ a ông ch a tro n g cuộc đấu tranh giữ nước

- Đ e cao vai trò của h iện thự c tro n g q u á trình tạo sự th ăng hoa củ a các tác ph ẩm ng h ệ thuật

G iúp các sinh viên ở n h ữ n g ch u y ên n g àn h m ỹ th u ật hoặc có liên quan n h ư sinh viên k iến trúc, sinh v iên đô th ị ý thứ c đượ c tầm q u an trọ n g củ a các tiết học th ự c tế tron g quá trìn h sán g tạo các tác p h ẩm nghệ th u ật cũ n g n h ư th iế t kế các đồ án kiến trúc, qui h o ạch đô thị m an g tính thẩm m ỹ

- Đ e tài n g h iên cứu là ng u ồ n tư liệu p h o n g p h ú về các tác p h ẩm M ỹ thuật h iện đại V iệt N am giai đ oạn 1925 - 1954 cần th iết cho q u á trìn h n g h iên cứu củ a các đối tư ợ n g chuyên n g à n h m ỹ thuật

- K ết q u ả ngh iên cứ u cần th iết để ứ ng dụng đối với các đối tư ợ n g sau: C ác h oạ sĩ ch u y ên

n g h ìệ p v ả không ch uyên c á c sinh-viên ch uyên-ngản h m ỹ-thuật kiến-trú c,-sin h v iên sư p h ạm

m ỹ th uật, giáo viên dạy m ỹ th u ật, các trư ờ n g tru n g cấp m ỹ th u ật, đại học m ỹ th u ậ t

Khắ.c n h ục n h ũ n g quan n iệm n hầm lẫn, lệch lạc như đã n êu trên, góp p hần đ ịnh h ư ớ n g quan điểm sáng tác trong giai đ o ạn giao lưu hội nhập vàn h ó a h iệ n nay Tác động trự c tiếp đến đội n g ũ sáng tác v à giảng d ạy m ỹ th u ật để lực lượng n ày có n h ũ n g đón g góp vào công cuộc xây d ụ n g , đổi m ới đất nướ c trên lĩnh v ự c chuyên m ôn củ a m ình.

3 T í n h m ó i v à s á n g t ạ o :

- T hông q u a việc tiếp cận M ỹ th u ật h iện đại giai đoạn 1925 đ ến 1954, ngư ờ i v iết góp ph ần

p h ân tích s iá trị độc đáo của d ò n g n g h ệ th u ật thấm đẩm tín h hiện th ự c v à chủ n s h ĩa anh h ù n g cách m ạn g củ a dân tộ c V iệt N am T ừ cơ sở lý luận trên đề tài đi tìm lời giải đáp cho câu hói

đã từng đư ợ c trả lời n h ư n g k h ô n g ít các h ọa sĩ trong giai đ oạn h iện n ay đ ã nghi n g ờ lời giải đáp ;‘n ghệ th u ật vị nghệ th u ật hay ng h ệ th u ật vị nhân sin h ? ” Q ua đó đề tài chủ đ ộ n g đ ịn h hưởng q u an điểm sáng tác tro ng giai đ o ạn giao lưu hội nhập văn h ỏ a h iện n ay đối với các sinh viên ng ành M ỳ th u ật cũng n h ư các h o ạ sĩ ch u y ên nghiệp T ừ n h ữ n g tác độ ng trự c tiếp về tư tưởng dợi-rigữ-sái-rgnácrchưyềĩnĩgỉứệp và khÔTiguỉĩuyên ng h iệp sẽ có n h ữ n g đóng g ớ p m iĩâ t định vảo cô n g cuộc x ây dựng v ả đổi m ớ i đất nước trên lĩnh vự c v ăn hoá nghệ thuật Đ ặc b iệ t đội ngũ sin h viên sư p h ạm m ỹ th u ật sẽ có n h ữ n g định h ư ớ n g đ ú n g đắn tro n g việc g iản g d ạy các tác p h ẩm M ỹ th u ật V iệt N am giai đo ạn 1925 -1954 cho các th ế hệ h ọ c sin h tro n g n h ũ n g giờ th ư ờ n g thứ c m ỹ thuật, khơi d ậy tro n g các em niềm tự hào đối với tru y ề n th ố n g anh hù n g của ông ch a tro n g cuộc đấu tranh giữ n ư ớ c

K e t q u á n g h i ê n c ứ u :

- T ác đ ộn g trự c tiếp về tư tư ỏ n g , đội n g ũ sáng tác chuyên n g h iệp v à k h ô n g ch uy ên n g h iệp sẽ

có nhữ n g đó n g góp nhất định vào công cuộc xây dụng v à đổi m ớ i đất n ư ớ c trê n lĩnh vực văn hoá nghệ th u ật Đ ặc biệt đội ngũ sinh v iên sư phạm m ỹ th u ật sẽ có n h ữ n g định h ư ớ n g đú ng

n ư ớ c S o n g s o n g v ớ i s ự g ia o lư u k in h tế là s ự x u ấ t h iệ n n h iề u x u h ư ớ n g n g h ệ th u ậ t đ a

d ạ n g c ủ a c á c n ư ớ c p h ư ơ n g tâ y Đ iề u n à y đ ã tạ o c h o M ỹ th u ậ t V iệ t N a m m ộ t d iệ n m ạ o

m ớ i v ừ a p h o n g p h ú đ a d ạ n g n h ư n g c ũ n g k h ô n g k é m p h â n p h ứ c tạ p M ộ t b ộ p h ậ n

k h ô n g n h ỏ c á c n g h ệ s ĩ b ị c h o á n g n g ọ p tr ư ớ c n h ữ n g c á i “ c ũ n g ư ờ i m ớ i t a ” H ọ c h o

r ằ n g “n g h ệ th u ậ t” c h ỉ n ê n v ì “ n g h ệ th u ậ t ” v à k h ô n g c ầ n th iế t p h ả i c ó b ó n g d á n g c ủ a

h iệ n th ự c tr o n g n g h ệ th u ậ t G ía trị h iệ n th ự c tr o n g n g h ệ th u ậ t lại b ị x e m là lạ c h ậ u đ ố i

vớ i n h ữ n g n g h ệ s ĩ Cấp tiế n b ị m ấ t p h ư ơ n g h ư ớ n g trư ớ c n h iề u trà o lư u n g h ệ th u ậ t đ a n g

c h ứ n g g iữ a h iệ n th ự c v à n g h ệ th u ậ t, p h à n líc h g iá tr ị 'd ộ c d á o c ủ a d ò n g n g h ệ th u ậ t

th ấ m đ ẫ m tín h h iệ n th ự c , tín h c h ủ n g h ĩa a n h h ù n g c á c h m ạ n g c ủ a d â n tộ c V iệ t N a m

Đ ịn h h ư ớ n g q u a n đ iể m s á n g tá c tro n g g ia i đ o ạ n h ộ i n h ậ p , k h ẳ n g đ ịn h g ía trị h iệ n th ự c

N h ìn c h u n g c á c c ô n g tr ìn h n g h iê n c ứ u đ ề u tiế p c ậ n v ấ n đ ề từ n h iề u g ó c đ ộ , v ớ i n h iề u

n ộ i d u n g tro n g c á c p h ạ m v i rộ n g h ẹ p k h á c n h a u n h ư n g c ơ b ả n đ ề u th ố n g n h ấ t r ằ n g

h iệ n th ự c v à n g h ệ th u ậ t lu ô n c ó m ố i q u a n h ệ g á n b ó v ớ i n h a u

H ê g h e n m ộ t n h à m ỹ h ọ c c ủ a c h ủ n g h ĩa d u y tâ m k h á c h q u a n , tr o n g p h ầ n n g h iê n c ứ u

v ề c h ủ th ể s á n g tạ o n g h ệ th u ậ t đ ã p h â n b iệ t s ự k h á c n h a u g iữ a n ă n g lự c tư ở n g tư ợ n g

t h ô n g th ư ờ n g v à n ă n g lự c tư ở n g tư ợ n g n g h ệ th u ậ t ở c h ỗ : n ă n g lự c tư ở n g tư ợ n g c ó tín h

n h à tr iế t h ọ c , n h ữ n g c ô n g trìn h n g h iê n c ứ u m ỹ th u ậ t v à n h ữ n g b à i v iế t v ề n g h ệ th u ậ t

c ủ a c á c n h à lv lu ậ n p h ê b ìn h m ỹ th u ậ t là c á c n g u ồ n tri th ứ c h ế t s ứ c q u í g iá g iú p n g ư ờ i

v iế t tr o n g q u á trìn h th u th ậ p th ô n g tin , n g h iê n c ứ u , th a m k h ả o c ó th ể v ậ n d ụ n g n h ư

m ộ t c ơ s ở lu ậ n v ữ n g c h ắ c tro n g q u á t r ìn h lý g iả i m ố i q u a n h ệ b iệ n c h ứ n g g iữ a h iệ n

V ớ i đ ề tà i: “ G ía tr ị h iệ n th ự c c ủ a M ỹ th u ậ t h iệ n đ ạ i V iệ t N a m g ia i đ o ạ n h ìn h

th à n h v à p h á t tr iể n (1 9 2 5 - 1 9 5 4 )” , n g ư ờ i v iế t có n h iệ m v ụ là m s á n g tỏ g iá trị c ủ a h iệ n

th ự c tr o n g s á n g tạ o n g h ệ th u ậ t L ý g iả i m ố i q u a n h ệ b iệ n c h ứ n g g iữ a h iệ n th ự c v à n g h ệ

tr ìn h b à y , p h â n tíc h , c h ứ n g m in h ; c h ứ tro n g th ự c tế s ự p h ả n á n h h iệ n th ự c s in h đ ộ n g từ

1925 đ ế n 19 54 là m ộ t q u á trìn h p h á t triể n th ố n g n h ấ t tổ n g h ò a c ủ a n h ữ n g b iế n đ ộ n g lịc h s ử đ ấ t n ư ớ c tá c đ ộ n g trự c tiế p đ ế n q u a n đ iể m s á n g tá c c ủ a c á c n g h ệ s ĩ q u a từ n g

g ia i đ o ạ n , m ỹ th u ậ t V iệ t N a m n g à y c à n g m a n g đ ậ m s ắ c th á i h iệ n th ự c đ ồ n g n h ấ t v ớ i s ự

r u n g đ ộ n g từ trá i tim n h ữ n g n g ư ờ i n g h ệ s ĩ tr ư ớ c n ổ i đ a u c ủ a đ ấ t n ư ớ c n g à y c à n g m ã n h liệ t h ơ n

Đ e tà i k h ô n g có ý đ ịn h c h ứ n g m in h tín h h iệ n th ự c c ủ a c ả tiế n tr ìn h lịc h s ử m ỹ

th u ậ t V iệ t N a m m à c h ỉ tậ p tru n g là m rõ n é t b ứ c tr a n h s in h đ ộ n g c ủ a h iệ n th ự c lu ô n

p h ả n c h iế u lu n g lin h tr o n g lĩn h v ự c m ỹ th u ậ t từ 192 5 đ ế n 1 9 5 4 T h ô n g q u a đ ó lý g iả i

m ố i q u a n h ệ b iệ n c h ứ n g g iữ a n g h ệ th u ậ t v à h iệ n th ự c , k h ẳ n g đ ịn h g iá trị tíc h c ự c c ủ a

h iệ n th ự c tro n g q u á tr ìn h s á n g tạ o n g h ệ th u ậ t n h ấ t là tro n g g ia i đ o ạ n d a o lư u h ộ i n h ậ p

T ừ c ơ s ở lý lu ậ n , n g ư ờ i v iế t tiế p c ậ n v ớ i m ỹ th u ậ t V iệ t N a m g ia i đ o ạ n 1925 đ ế n

1 9 5 4 đ ế p h â n tíc h đ ặ c đ iế m g iá trị c ủ a n ó P h ư ơ n g p h á p n g h iê n c ứ u c h ủ y ế u đ ư ợ c s ử

T h ô n g q u a v iệ c n g h iê n c ứ u g iá trị h iệ n th ự c tr o n g m ỹ th u ậ t từ g ia i đ o ạ n 1925 đ ế n

1 9 5 4 , đ ề tà i g ó p p h ầ n là m rõ n é t m ố i q u a n h ệ b iệ n c h ứ n g g iữ a h iệ n th ự c v à n g h ệ th u ậ t,

x e m x é t h iệ n th ự c v ớ i tư c á c h là m ộ t y ê u tô q u a n tr ọ n g g iú p c h o s ự th ă n g h o a c ủ a h ọ a

s ĩ tr o n g q u á trìn h s á n g tá c

N g o à i r a t h ô n g q u a v iệ c tiế p c ậ n m ỹ th u ậ t V iệ t N a m g ia i đ o ạ n 1 9 2 5 -1 9 5 4 , n g ư ờ i

v iế t g ó p p h ầ n p h â n tíc h g iá trị đ ộ c đ á o c ủ a d ò n g n g h ệ th u ậ t th ấ m đ ẩ m tín h h iệ n th ự c

lư ợ c N ó k h ơ i d ậ v sự c ă m p h ẩ n tro n g lò n g h à n g triệ u trá i tim c ủ a n h ữ n g n g ư ờ i d â n

V iệ t N a m y ê u n ư ớ c N ổ i b ậ t trê n n ề n tr a n h là h ìn h ả n h tê n g iặ c P h á p v ớ i th â n h ìn h lự c

h ợ p c á c sắ c th á i c ủ a m à u x a n h trê n n ề n s ơ n m à i v à n g so n đ ã tá i h iệ n lại n h ữ n g g ia n

k h ổ m à n g ư ờ i d â n V iệ t N a m p h ả i g á n h c h ịu k h i đ ấ t n ư ớ c b ị x â m lư ợ c K h ô n g g ia n c ủ a tra n h là m ộ t k h u r ừ n g â m u , n h ữ n g lù m c â y im lìm d ư ớ i á n h tră n g n h ợ t n h ạ t G iữ a c á i

k h ô n g g ian v ắ n g lặ n g đ ó là h ìn h ả n h h a i n g ư ờ i p h ụ n ữ h à n h tra n g trê n ta y đ a n g n ắ m

n h ữ n g n g ư ờ i tro n g c ù n g m ộ t g ia đ ìn h , c h iế n tr a n h đ ã g ắ n liề n số p h ậ n h ọ v ớ i n h a u , h ọ

c h ấ t liệ u s ơ n đ ắ p đ ã lý g iả i m ộ t p h ạ m tr ù h ế t s ứ c trừ u tư ợ n g b ằ n g n g ô n n g ữ h ìn h

tư ợ n g r ấ t g ầ n g ũ i v à d ễ h iể u H ìn h ả n h c h ín h tro n g tra n h , m ộ t n g ư ờ i th iế u p h ụ v ớ i

c h iế c á o ế m , v á y x ò e m ề m m ạ i đ a n g v á c b ó lú a trĩu h ạ t tr ê n v a i B ê n c ạ n h là đ ứ a b é tra i trò n trịa , d ễ t h ư ơ n g đ a n g n ũ n g n ịu ô m c h â n m ẹ N g ư ờ i m ẹ n h ìn c o n v ớ i c á i n h ìn

tr ìu m ế n P h ía x a là n h ữ n g lù m tre m ộ t h ìn h ả n h rấ t đ ặ c t r ư n g v à g ầ n g ũ i c ủ a n ô n g

. -C h iế n tra n h d ã c ư ỏ p di c ủ a n g ư ờ i V iệ t N a m n h ữ n g p h ú t g iâ v b in h y ê n , th ế n h ư n g

n iề m k h á t k h a o đ ư ợ c tồ n tạ i, đ ư ợ c p h á t triể n v ẫ n b ừ n g lê n m ộ t c á c h m ã n h liệ t T á c

tra n h đ ã c ư ó p đi c ủ a c á c e m n h ữ n g g iờ h ọ c b ìn h y ê n n ơ i m á i tr ư ờ n g y ê u d ấ u n h ư n g

k h ô n g n g ă n đ ư ợ c k h á t v ọ n g k h á m p h á k iế n th ứ c c ủ a c á c e m g iữ a m ư a b o m b ã o đ ạ n

V ớ i c á c h x ử lý k h ô n g g ia n th e o p h ư ơ n g th ứ c đ ơ n tu y ế n b ìn h đồ C á c h tạ o h ìn h th e o lối tra n h d â n g ia n , h ọ a s ĩ T rầ n V ă n c ẩ n đ ã lồ n g v à o c á i n ề n tru y ề n th ố n g d â n tộ c m ộ t n ộ i

d u n g m a n g tín h th ờ i đại trà n đ ầ v g iá trị h iệ n th ự c H ìn h ả n h h a i e m b é n g ồ i h ọ c b ê n

n h a u sa y s ư a n h ư m ộ t n iề m h y v ọ n g m ã n h liệ t c ủ a đ ấ t n ư ớ c v à o tư ơ n g lai c ủ a th ế h ệ trẻ m a i sa u C á c e m n b ư n h ữ n g b ô n g h o a , n h ữ n g m ầ m x a n h c ủ a d â n tộ c V iê t N a m

lu ô n n ở r ự c r ỡ d ù h o à n c ả n h k h ắ c n g h iệ t K h á t v ọ n g h ọ c tậ p k h ô n g c h ỉ d ừ n g lại ở lớ p trẻ m à n ó là tin h th ầ n c h u n g c ủ a n h â n d â n T á c p h ẩ m “Đ ố t đ u ố c đi h ọ c " (H ìn h 2 3 2 )

“ là q u á trìn h tìm tò i k h á m p h á đ ể h iể u b iế t đ ố i tư ợ n g n g h ệ th u ậ t, tứ c là q u á trìn h tư du y

h ìn h tư ợ n g v ề tự n h iê n , x ã h ộ i, c o n n g ư ờ i c ủ a n g h ệ sĩ H iể u b iế t đ ố i tư ợ n g v à tái h iệ n ,

tá i tạ o h a y tư ở n g tư ợ n g n g ô n n g ữ n g h ệ th u ậ t” [7, tr 2 0 5 ] T r o n g c u ộ c k h á n g c h iế n

c h ố n g P h á p , n h ữ n g n g ư ờ i c h iế n s ĩ c á c h m ạ n g đ ã ra đi b ỏ lạ i s a u lư n g h ậ u p h ư ơ n g th â n

th ư ơ n g , n ơ i c ó m á i g ia đ ìn h ấ m c ú n g in đ ậ m h ìn h b ó n g v ợ c o n y ê u d ấ u , c ó lá n g g iề n g

th â n th u ộ c v ớ i m á i đ ìn h , c â y đ a , b ế n n ư ớ c , c o n đò S ự g ặ p g ỡ g iữ a CUỘC c h iế n á c liệ t

c h o d ù là tìn h c ả m g ia đ ìn h v ớ i n h ữ n g ru n g c ả m r iê n g tư h a y s ự g ặ p g ỡ g iữ a n h ữ n g

H ọ a s ĩ M a i V ă n H iế n v ớ i c h ấ t liệ u b ộ t m à u tr o n g trẻ o , h ò a sắ c tư ơ i tắ n , đ ậ m đ à đ ã

th ể h iệ n m ộ t c u ộ c “ G ặ p 2Ỡ” (H 2 3 3 ) c ả m đ ộ n g d iễ n ra g iữ a v ù n g đ ồ i n ú i b a o la h o a n g

v ắ n g K h ô n g g ia n u tịc h b ổ n g n h ộ n n h ịp h ẳ n lê n t r u ớ c s ự x u ấ t h iệ n c ủ a n h ữ n g c ô d â n

c ô n g d u y ê n d á n g v à n h ữ n g a n h b ộ đ ộ i v u i tín h H ọ c ù n g đi v ề m ộ t h u ó n g lẫ n c ả v à o

n h a u h ồ h ở i v à v ộ i v ã M ộ t a n h b ộ đ ộ i v a i n ặ n g trĩu b a lô , s ú n g k h o á c trê n v a i đ ộ t

n h iê n tá c h r a k h ỏ i h à n g q u a y lại h u ớ n g v ề p h ía c ô d â n c ô n g có k h u ô n m ặ t tr ò n trĩn h

c h ít k h ă n m ỏ q u ạ , áo b à b a g iả n d ị, đ ô i b ồ n ô n g v ẫ n c h u a k ịp đ ặ t x u ố n g c h â n H ọ lặ n g

lẽ tra o c h o n h a u á n h m ắ t d ịu d à n g , đ ằ m th á m , m ộ t c á c h b iể u đ ạ t tìn h c ả m h ế t s ứ c Á

Đ ô n g k h ô n g d ồ n d ậ p v ộ i v ã m à lắ n g đ ọ n g , th â m trầ m C ó lẽ sự k ín đ á o đ ó đ ã là m c h o

m ọ i n g ư ờ i k h ó x á c đ ịn h đ ư ợ c m ố i q u a n h ệ c ủ a h ọ T h ờ i g ia n tư ở n g n h ư n g ừ n g lạ i, h ọ

tậ n h ư ở n g từ n g p h ú t g iâ y q u í g iá ấy , k h ô n g k ịp tìm m ộ t c h ổ b ằ n g p h a n g đ ể d ừ n g lại,

đ ô i c h â n g iẫ m c ả lê n n h ữ n g c à n h c â y M ộ t a n h b ộ đ ộ i c ạ n h b ê n q u a y lại n h ìn h ọ m ĩm

th ế h iệ n tá c p h â m c ủ a m ìn h n g a y tạ i th ờ i đ iể m d iễ n ra c u ộ c g ặ p g ỡ , c h o n ê n t ìn h h u ố n g

v ớ i n h ữ n g s ự k iệ n g ià u c ả m x ú c ấ y đ ã in đ ậ m d ấ u ấ n h iệ n th ự c tr o n g q u á tr ìn h s á n g tạ o

v ừ a n h ư đ ứ a c o n v ê u d ấ u m à m ẹ đ ã đ ư a tiễ n ra đi n ă m n à o H ìn h ả n h a n h b ộ đ ộ i c a o

to , r á n rỏ i v ớ i n é t m ặ t h ồ n n h iê n b ê n c ạ n h h ìn h ả n h n g ư ờ i m ẹ q u ê g ầ y g ò , c h ấ t p h á c

tạ o n ê n ấn tư ợ n g m ạ n h m ẽ v ề s ự k h ắ n g k h ít c ủ a tìn h d â n q u â n tro n g k h á n g c h iế n X a

x a b ầ u trờ i ử n g lê n s ắ c v à n g ấ m á p , c á i b á t tr ê n ta y a n h á n h lên sắ c trắ n g tro n g n g ầ n

đ ô i m ắ t h iề n từ , c h ò m r â u m ề m m ạ i n h ư m ộ t tiê n ô n g C h â n d u n g th ế h iệ n đ ư ợ c n é t u y

n g h iê m c ủ a m ộ t v ị lã n h tụ tà i b a n h ư n g v ẫ n k h ô n g m ấ t đi n é t th â n t h ư ơ n g h iề n từ c ủ a

v ị c h a g ià d â n tộ c

C h iế n tra n h v ớ i sự tà n p h á h ủ y d iệ t c ủ a n ó lu ô n b a o p h ủ k h ắ p n ơ i, to à n d â n tộ c V iệ t

N a m đ ã c h iế n đ ấ u b ằ n g n h iề u h ìn h th ứ c v ớ i m ụ c đ íc h s a u c ù n g là g iả i p h ó n g đ ấ t n ư ớ c

42

v à c u ộ c c h iế n b ằ n g trí ó c là c u ộ c c h iế n â m th ầ m n h ư n g c ò n n g u y h iể m h ơ n c ả m ư a

b o m b ã o đ ạ n , b ở i v ì n ó q u y ế t đ ịn h v ậ n m ệ n h c ủ a to à n d â n tộ c T á c p h ẩ m “B á c H ồ làm

v iệ c ở B ắ c B ộ p h ủ ” ( H 2 37) c ủ a h ọ a s ĩ T ô N g ọ c V â n đ ư ợ c th ể h iệ n b ằ n g c h ấ t liệ u sơ n

d ầ u v ớ i h ìn h ả n h c h ín h là B á c H ồ , v ị lã n h tụ k ín h y ê u c ủ a d â n tộ c đ a n g n g ồ i là m v iệ c

c h ă m c h ú trê n c h iế c b à n g iấ y , x u n g q u a n h m ọ i v ậ t đ ề u rấ t đ ơ n s ơ từ c h iế c g h ế d ự a đ ế n

k h u n g tra n h ở b ứ c tư ờ n g p h ía sa u B á c n g ồ i đ ó d á n g v ẻ r ấ t u n g d u n g n h ư n g h à n g n g à n

s u y tín h đ a n g d iễ n r a tro n g b ộ ó c c ủ a n h à q u â n s ự tà i b a ấy H à n g n g à n c ô n g v ă n , th ư tín b á o tin từ c á c c h iế n tr ư ờ n g tr o n g c ả n ư ớ c g ử i v ề B á c n h ư v ị tư ớ n g p h â n tíc h

n h ữ n g th ô n g tin trê n , c â n n h ắ c m ộ t c á c h th ậ n tr ọ n g đ ể đ ư a r a n h ữ n g q u y ế t đ ịn h c h iế n

lư ợ c q u a n trọ n g M ộ t q u y ế t đ ịn h th ô n g m in h , s á n g s u ố t c ủ a n g ư ờ i c ó th ể đ ả o n g ư ợ c tìn h th ế m a n g lại n h ữ n g th ắ n g lợ i v ẽ v a n g , g iú p to à n d â n tộ c tin v à o m ộ t n g à y m a i tấ t

h iề n h ò a , p h ú c h ậ u v à b a e m th iể u n h i đ ạ i d iệ n c h o b a m iề n N a m , T r u n g , B ắ c n g ộ

n g h ĩn h , đ á n g y ê u h iệ n lê n g iữ a tr a n h n h ư m ộ t n iề m k h á t k h a o đ ấ t n ư ớ c th ố n g n h ấ t c ủ a

to à n d â n V iệ t N a m tr o n g c u ộ c đ ấ u tra n h g ià n h lại c h ủ q u y ề n đ ấ t n ư ớ c D ò n g m à u đ ỏ

th ấ m s â u , h ò a q u y ệ n v à o từ n g s ớ lụ a tr ắ n g tin h k h ô i đ ã tạ o n ê n c h ấ t liệ u đ ặ c b iệ t c h o

tá c p h ẩ m Đ ó c h ín h là n iề m tin , là tìn h c ả m th ư ơ n g n h ớ v ô b ờ c ủ a h ọ a s ĩ D iệ p M in h

r n i ẻ n t ả h i ẽ n t h ư c d ấ t n ư ó c v à c o n n g ư ò i V iê t N a m tro n g c u ô c k h á n g c h iế n c h ố n g

P h á p , Đ â y là a u á trìn h tíc h lũ y k in h n g h iệ m v à tư liệ u v ề h iệ n th ự c c á c h m ạ n g , g ắ n b ó

v ớ i th ự c tiễ n lịc h sử c ủ a d â n tộ c M ỹ th u ậ t g ia i đ o ạ n n à y đ ã n h a n h c h ó n g th o á t ly

k h u v n li h ư ớ n g “ h iệ n th ự c - lã n g m ạ n ” c ủ a th ờ i k ỳ MJ? th u ậ t Đ ô n g D ư ơ n g đ ể c h u y ể n

s a n g k h u y n h h ư ớ n g “h iệ n th ự c - x ã h ộ i” n h ư n g v ẫ n k h ô n g đ á n h m ấ t đ i n é t n ê n th ơ , tr ữ tìn h

Đ â y là đ iề u k iệ n th u ậ n lợ i đ ể b ắ t đ ầ u h ìn h th à n h m ộ t p h o n g c á c h n g h ệ th u ậ t h iệ n th ự c

c ố đ iể n N g h ệ th u ậ t tạ o h ìn h g iờ đ â y k h ô n g c h ỉ p h ụ c v ụ c h o c u n g đ ìn h , v u a c h ú a , tô n

g iá o m à c ò n p h ả n á n h h iệ n th ự c , d iễ n tả c o n n g ư ờ i, c u ộ c s ố n g , lịc h s ử v à n h ữ n g v ấ n đ ề

k h á c

45

n g o ạ n sự r u n g c ả m trư ớ c n h ữ n g c á i b ìn h dị tr o n g c u ộ c s ố n g T u v n h iê n tín h h iệ n th ự c tro n g g ia i đ o ạ n n à y c ũ n g c h ỉ đ ư ợ c c á c n g h ệ s ĩ p h ả n á n h d ừ n g lại tr o n g m ộ t số c h ủ đ ề

s á n g tá c “N g h ệ th u ậ t v ị n g h ệ th u ậ t” h a y “N g h ệ th u ậ t v ị n h â n s in h ” C o n đ ư ờ n g c á c h

m ạ n g v ị n h â n s in h m ở r a tr ư ớ c m ă t n g ư ờ i n g h ệ s ĩ v ớ i h iệ n th ự c s in h đ ộ n g c ủ a đ â t

n ư ớ c “N h ư v ậ y lả n g h ệ th u ặ t đ ã s ẵ n s à n g p h ụ c v ụ c á c h m ạ n g , n g h ệ s ĩ đ ã đ ế n v ớ i c á c h

m ạ n g N g h ệ th u ậ t g ặ p c á c h m ạ n g v à c á c h m ạ n g là m n ả y s in h n g h ệ th u ậ t c á c h m ạ n g ” [52, t r l l ] M ỹ th u ậ t h iệ n đ ạ i p h ả n á n h h iệ n th ự c n h ằ m đ á p ứ n g n h u c ầ u tấ t y ế u c ủ a

th ể h iệ n lò n g y ê u n ư ớ c q u a n h ữ n g h o ạ t đ ộ n g m ỹ th u ậ t p h ụ c v ụ n h â n d â n N e n n g h ệ

th u ậ t h iệ n th ự c đ ã p h ô i th a i v à lớ n lê n q u a c u ộ c k h á n g c h iế n tr ư ờ n g k ỳ c ủ a d â n tộ c

tu ô n g ứ n g v ớ i n h ữ n g th ử th á c h m à c á c n g h ệ s ĩ đ ã r è n lu y ệ n đ ể s ự r u n g đ ộ n g đ ố i v ớ i

h iệ n th ự c n g à y c à n g m ã n h liệ t h ơ n tro n g q u á tr ìn h s á n g tá c

Đ ặ c b iệ t s a u lờ i p h á t b iể u c ủ a H ồ C h ủ T ịc h “ C á c n g h ệ s ĩ ta lâ u n a y đ ã c ố g a n g tìm r a m ộ t c o n đ ư ờ n g n h ư n g tiế c m ộ t đ iề u là k h ô n g m u ố n đi d ư ớ i đ ấ t m à c ứ m u ố n v ụ t lên trờ i, c h ấ t m ơ m ộ n g n h iề u q u á m à c á i c h â n th ậ t c ủ a s ự s in h h o ạ t rấ t ít” [4 4 , tr 9 7 -

n g ư ỡ n g n é t đ ẹ p c ủ a c ơ th ể p h ụ n ữ k h ô n g p h ả i đ ằ n g sa u v ẻ tô n n g h iê m c ủ a c á c n h â n

v ậ t tô n g iá o n h ư Q u a n  m B ồ T á t, c á c tiê n n ữ m à là n h ữ n g c o n n g ư ờ i tr o n g c u ộ c s ố n g

h iệ n th ự c , đ ó là n h ữ n g c ô th ô n n ữ tr o n g s in h h o ạ t đ ờ i th ư ờ n g , n h ữ n g c ô d u k íc h d ũ n g cảm tro n g c h iế n đ ấ u N ế u n h ư tr ư ớ c đ â y n h ữ n g lờ i tố c á o s ự th ố i n á t c ủ a c h ế đ ộ p h o n g

k iế n p h ả i k h é o lé o th ể h iệ n đ ằ n g s a u c á c tá c p h ẩ m “ Đ á m c ư ớ i c h u ộ t” h a y “ Đ á n h g h e n ”

th ì g iờ đ â y đ ư ợ c th ể h iệ n m ộ t c á c h đ a n h th é p q u a c á c tá c p h ẩ m “ G iặ c đ ố t là n g t ô i ” ,

“ G iặ c đ ố t, g iặc h i ế p ” H iệ n th ự c c u ộ c s ố n g đ ư ợ c th ể h iệ n m ộ t c á c h s in h đ ộ n g tr o n g

c u ộ c s ố n g c h ín h là đ ố i tư ợ n g m à n g h ệ s ĩ p h ả i đi s â u v à o , p h á t h iệ n v à tá i h iệ n tro n g

c á c m ố i q u a n h ệ c ủ a q u á tr ìn h s á n g tạ o

H iệ n th ự c x ã h ộ i từ n ă m 1945 đ ế n n ă m 1954 v ớ i n h ữ n g b iế n đ ộ n g lớ n c ủ a lịc h s ử

c h ín h là m ả n h đ ấ t m à u m ỡ , là c h ấ t x ú c tá c tạ o s ự th ă n g h o a c h o c á c h ọ a s ĩ tro n g q u á trìn h s á n g tạ o N g h ệ th u ậ t k h á c v ớ i c á c h ìn h th á i ý th ứ c k h á c ở c h o n ó p h ả n á n h th ế

g iớ i b ằ n g h ìn h tư ợ n g N ộ i d u n g c h ủ y ế u c ủ a n g h ệ th u ậ t th ể h iệ n ở th ế g iớ i h ìn h tư ợ n g

đ ư ợ c tá c g iả s á n g tạ o n ê n , v à k h i c ô n g c h ú n g th ư ở n g th ứ c n g h ệ th u ậ t c ũ n g là th ư ở n g

th ứ c h ìn h tư ợ n g n g h ệ th u ậ t đ ư ợ c p h ả n á n h tr o n g tá c p h ẩ m N ế u n h ư h ìn h tư ợ n g n g h ệ

th u ậ t tro n g c á c tá c p h ẩ m trư ớ c 1945 c h ỉ g iớ i h ạ n ở c á c h ìn h tư ợ n g c á c n h â n v ậ t tô n

g iá o , c á c n h â n v ậ t c h ố n c u n g đ ìn h h a y h ìn h ả n h c á c c ô th iế u n ữ k iê u sa, đ à i c á c đ a n g e

đ ứ n g trê n m ộ t trậ n tu y ế n c h ố n g g iặ c n g o ạ i x â m M ỗ i n g ư ờ i d â n đ ề u trở th à n h c h iế n s ĩ

n h ư n g đ ặ c b iệ t a n h b ộ đ ộ i C ụ H ồ đ ã tr ở th à n h h ìn h tư ợ n g tiê u b iể u v ề n g ư ờ i c h iế n s ĩ

v ũ tra n g tr o n g g ia i đ o ạ n m ớ i T r ư ớ c đ â y h ìn h ả n h n h ữ n g n g ư ờ i d ũ n g s ĩ c h ỉ đ ư ợ c m ô tả

m ộ t c á c h c h ư a rõ n é t trê n n h ữ n g c h iế c tr ố n g đ ồ n g , n h ữ n g th ạ p g ố m , m ộ t số tra n h d â n

g ian v ề v u a Q u a n g T r u n g , Đ in h B ộ L ĩn h , B à T r i ệ u đ ế n n h ữ n g b ứ c tra n h tra n g trí

sơ n m à i s a u n à y , h ìn h ả n h n g ư ờ i c h iế n s ĩ h iệ n lê n r ấ t n h ỏ b é Q u a th ờ i g ia n , n h ữ n g tá c

p h ẩ m m iê u tả h ìn h tư ợ n g n g ư ờ i c h iế n s ĩ v ũ tr a n g v ớ i n h iề u n ộ i d u n g k h á c n h a u đ ã ra

đ ờ i từ h iệ n th ự c s in h đ ộ n g c ủ a c u ộ c c h iế n H ìn h tư cm g n g ư ờ i c h iế n s ĩ v ớ i tin h th ầ n

d ũ n g c ả m tr o n g n h ữ n g tr ậ n d á n h á c liệ t v ớ i k ẻ th ủ đ ư ợ c k h ắ c h ọ a rõ n é t q u a c á c tá c

p h ẩ m “D u k íc h tậ p b ắ n ” c ủ a N g u y ễ n Đ ỗ C u n g , “ H à N ộ i v ù n g đ ứ n g lê n ” c ủ a T ô N g ọ c

V â n , “ T iể u đ ộ i p h á o ” c ủ a N g u y ễ n T ư N g h iê m , “ Q u â n b in h x ư ở n g k h u 5 ” c ủ a V ă n

G ia o , “ T r ậ n T ầ m V u ” c ủ a N g u y ễ n H iê m , “ D u k íc h h ậ u đ ịc h ” c ủ a T r ịn h B á P h ò n g .K h ô n g c h ỉ tr o n g n h ữ n g trậ n c h iế n n g u y h iể m k h i đ ố i m ặ t v ớ i q u â n th ù , h ìn h ả n h

n g ư ờ i c h iế n s ĩ r a đi b ả o v ệ q u ê h ư ơ n g là c h ấ p n h ậ n h y s in h b ỏ lạ i s a u lư n g g ia đ ìn h

th â n th ư ơ n g , x ó m là n g th â n y ê u v à n h ữ n g h o à i b ã o c ò n c h ư a th ự c h iệ n H ìn h ả n h

n h ữ n g c u ộ c c h ia ly v à n h ữ n g b u ổ i g ặ p g ỡ h iế m h o i c ủ a c á c a n h trê n n h ữ n g n ẻ o đ ư ờ n g

h à n h q u â n đ ã tr ở th à n h n é t đ ẹ p đ ặ c tr ư n g c ủ a tìn h c ả m c á c h m ạ n g đ ư ợ c n â n g lê n th à n h

48

h ìn h tư ợ n g n g h ệ th u ậ t th à n h c ô n g v ề n g ư ờ i c h iế n s ĩ n h ư “ G ặ p g ỡ ” c ủ a M a i V ă n H iế n ,

v à n h ữ n g c ố n g h iế n to lớ n c ủ a n g ư ờ i đ ố i v ớ i đ ấ t n ư ớ c đ ã tạ o c h o c á c n g h ệ s ĩ n h ữ n g tìn h c ả m th iê n g liê n g , m ố i q u a n h ệ th ẩ m m ỹ đ ặ c b iệ t v ề đ ố i tư ợ n g tro n g q u á trìn h s á n g

tạ o N h iề u n g h ệ s ĩ đ ã k h a i th á c h ìn h tư ợ n g c ủ a B á c từ n h iề u g ó c đ ộ n h ư : d iễ n tả p h o n g

tá c p h ấ m th ế h iệ n v ị lã n h tụ k ín h y ê u c ủ a m ìn h C h ín h ở đ ố i tư ợ n g n g h ệ th u ậ t c a o q u í,

lớ n la o đ ã th ú c đ ẩ y c á c n g h ệ s ĩ tìm r a h ìn h th ứ c p h ù h ợ p đ ể c h u y ể n tả i th à n h c ô n g n ộ i

d u n g m à m ìn h m u ố n g ử i g ắ m

49

c h o x ã h ộ i N g h ệ th u ậ t p h ả n h iệ n th ự c th ì q u a y lư n g lạ i v ớ i c u ộ c số n g , c á c v ấ n đ ề trọ n g đại c ủ a c o n n g ư ờ i M ỹ h ọ c M a c L ê N in đ ã k h ẳ n g đ ịn h r ằ n g n g h ệ th u ậ t k h ô n g

th ể tá c h rờ i th ờ i đ ạ i, d â n tộ c v à g ia i c ấ p , n g h ệ s ĩ k h ô n g th ể đ ố i lậ p v ớ i q u y ề n lợ i c ủ a

m ộ t g ia i c ấ p n h ấ t đ ịn h M ộ t n ề n n g h ệ th u ậ t k h ô n g th ể đ ộ c lậ p v ớ i th ờ i đ ạ i, n g o ả n h m ặ t trư ó'c v ậ n m ệ n h c ủ a d â n tộ c v à x o a v lư n g lại tr ư ớ c n h ữ n g n ỗ i th ố n g k h ố c ủ a đ ô n g b à o

C ó th ể n ó i n g h ệ th u ậ t là “ tấ m g ư ơ n g ” p h ả n c h iế u c u ộ c số n g , tá c p h ẩ m n g h ệ

th u ậ t lu ô n p h ả n á n h n h ữ n g d iễ n b iế n q u a n tr ọ n g c ủ a đ ờ i số n g T u y n h iê n , n ó k h ô n g

p h ả i là c h iế c m á y ả n h v ô tri c h ỉ b iế t g h i lại m ộ t c á c h th ụ đ ộ n g h ìn h ả n h c ủ a th ê g iớ i v à

n h ữ n g h iệ n tư ợ n g x ả y ra n g o à i đ ờ i số n g T á c n h ẩ m n g h ệ th u ậ t c ó g iá trị là tấ m g ư ơ n g

k ỳ d iệ u b iế t g ạ n đ ụ c , k h ơ i tr o n g m ọ i d iễ n b iế n q u a n trọ n g c ủ a c u ộ c số n g N h ữ n g c h ấ t

lư ợ n g c a o n h ấ t đ ư ợ c c h ọ n lọ c q u a tâ m h ồ n n g ư ờ i n g h ệ s ĩ đ ể k ế t tin h th à n h h ìn h tư ợ n g

tộ c V iệ t N a m v à c ủ n g c ố n iề m tin v à o c u ộ c đ ấ u tra n h c h ín h n g h ĩa N g h ệ th u ậ t tạ o h ìn h

V iệ t N a m lại g ầ n g ũ i v ớ i c u ộ c số n g , v ớ i n g ư ờ i d â n T r o n g s ự p h á t tr iể n c ủ a lịc h s ử m ỹ

n g h ệ th u ậ t, n h ấ t là tr o n g g iai đ o ạ n x ã h ộ i c ủ a m ộ t d â n tộ c c ó n h ữ n g b iế n đ ổi tiế n b ộ Ở

b ìn h d iệ n n h â n s in h q u a n v à th ế g iớ i q u a n c ũ n g n h ư ở lý tư ở n g th ẩ m m ỹ c ủ a n ó M ỹ

T r o n g g ia i đ o ạ n h iệ n n a y , v ớ i x u th ế to à n c ầ u h ó a c á c n ư ớ c tr o n g k h u v ự c , c á c

n g h ệ s ĩ c à n g c ầ n p h ả i b á m s á t v à o h iệ n th ự c c ủ a đ ấ t n ư ớ c tro n g q u á tr ìn h s á n g tá c th ì

m ớ i trá n h đ ư ợ c n g u y c ơ b ị đ ồ n g h ó a tr o n g q u á trìn h h ộ i n h ậ p M ộ t tr o n g n h ữ n g th u ộ c tín h c ủ a h iệ n th ự c c ũ n g c h ín h là tín h d â n tộ c , m ộ t tá c p h ẩ m đ ậ m đ à b ả n sắ c d â n tộ c là

53

T ro n g g ia i đ o ạ n h iệ n n a y , c á c n g h ệ s ĩ n g o à i v iệ c k ế th ừ a m ộ t c á c h c ó c h ọ n lọ c

g iá trị h iệ n th ự c th ấ m đ ẫ m c ủ a n ề n m ỹ th u ậ t trả i q u a h a i c u ộ c k h á n g c h iế n tr ư ờ n g k ỳ

c ủ a d â n tộ c , h ọ c ầ n p h ả i c ó c á c h n h ìn n h ậ n đ ú n g đ ắ n v ề tín h h iệ n th ự c v à áp d ụ n g n ó

m ộ t c á c h lin h h o ạ t tro n g q u á trìn h s á n g tạ o Đ ã có m ộ t th ờ i g ia n , n g ư ờ i ta k h ô n g h iể u

đ ú n g v ề tín h h iệ n th ự c tro n g n g h ệ th u ậ t v à đ á n h g iá v ấ n đ ề n à y th e o q u a n đ iể m c ủ a m ỹ

h ọ c d u y v ậ t th ô sơ M ộ t số n g ư ờ i c h o r ằ n g n g h ệ th u ậ t c h ỉ m ô tả “ c h â n th ự c ” h ìn h d á n g

b ê n n g o à i c ủ a sự v ậ t đ iề u đ ó d ẫ n đ ế n c h ủ n g h ĩa tự n h iê n tro n g n g h ệ th u ậ t M á c đ ã từ n g

v ạ c h rõ th iế u só t c ủ a c h ủ n g h ĩa d u y v ậ t th ô s ơ ở đ iể m x e m x é t s ự v ậ t ở g ó c đ ộ k h á c h

th ể c h ớ k h ô n g p h ả i c h ủ th ể , d o đ ó đ ố i tư ợ n g c ủ a n g h ệ th u ậ t đ ư ợ c h iể u là to à n b ộ h iệ n

t h ụ c n ó i c h u n g Q u a n đ iể m đ ó k h ô n g p h â n b iệ t đ ư ợ c đ ố i tư ợ n g c ủ a n g h ệ th u ậ t v à đ ố i

tư ợ n g c ủ a k h o a h ọ c

C h ủ n g h ĩa d u y v ậ t b iệ n c h ứ n g c h o rằ n g n g h ệ th u ậ t p h ả n á n h ý th ứ c c o n n g ư ờ i tro n g k h i đ ó ý th ứ c lại b ắ t n g u ồ n từ n h ậ n th ứ c v ậ t c h ấ t C h ín h L ê N in c ũ n g đ ã n h ấ n

m ạ n h k h ía c ạ n h tâ m lý x ã h ộ i c ủ a ý th ứ c tro n g s á n g tạ o n g h ệ th u ậ t T u y n h iê n s u ố t

đ ộ đ ẹ p n h ấ t, lý tư ở n g n h ấ t C u ộ c s ố n g h iệ n n a y r ấ t đ a d ạ n g , p h o n g p h ú v ớ i n h iề u v ấ n

đ ề c ấ p b á c h c ủ a x ã h ộ i h iệ n đ ạ i, n g ư ờ i n g h ệ s ĩ c ầ n đi s â u , p h á t h iệ n v à tá i h iệ n c h ú n g

3 2 2 Đ ố i v ớ i đ ộ i n g ủ g i ả n g v i ê n v à s i n h v i ê n c á c n g à n h m ỹ

í h u â t•

L ú c s in h tiề n H ồ C h ủ T ịc h đ ã từ n g n ó i “ V ì lợ i Ích m ư ò i n ă m trồ n g c â y , v ì lợ i íc h tră m n ă m tr ồ n g n g ư ờ i” M ỹ th u ậ t v ớ i v a i trò s á n g tạ o c ái đ ẹ p lu ô n g ó p p h ầ n q u a n trọ n g tro n g q u á trìn h h o à n th iệ n n h â n c á c h c o n n g ư ờ i V ì v ậ y g iá o d ụ c th ẩ m m ỹ c h o

th iế u n h i là v iệ c là m r ấ t c ầ n th iế t G iá o d ụ c th ẩ m m ỹ g iú p th iế u n h i c ả m n h ậ n c á i đ ẹ p

th ụ , đ á n h g iá s á n g tạ o th ẩ m m ỹ , th ì k h ô n g th ể tá c h rờ i g iá trị g iá o d ụ c n g h ệ th u ậ t v ớ i

tư c á c h s á n g tạ o c ủ a c o n n g ư ờ i th ô n g q u a c á c h ìn h tư ợ n g c ủ a c o n n g ư ờ i M ỹ th u ậ t V iệ t

N a m g ia i đ o ạ n 1925 đ ế n 1 9 5 4 c h ín h là p h o s ử th i đ ồ sộ đ ư ợ c x â y d ự n g từ c á c tá c

p h ẩ m n g h ệ th u ậ t N ó c h ín h là ” trí n h ớ c ủ a x ã h ộ i, n ó g iữ lại k in h n g h iệ m v ă n h ó a c ủ a

c o n n g ư ờ i tr o n g c á c h ìn h tư ợ n g ” [25 , tr 4 0 0 ] C á c tá c p h ẩ m m ỹ th u ậ t g ia i đ o ạ n n à y

v ớ i h iệ n th ự c s in h đ ộ n g c ó th ể m a n g lạ i n h iề u tá c d ụ n g g iá o d ụ c q u ý g iá c h o c á c g iả n g

v iê n v à s in h v iê n n g à n h m ỹ th u ậ t tro n g q u á tr ìn h g iả n g d ạ y

T h ô n g q u a c á c g iờ th ư ờ n g th ứ c m ỹ th u ậ t, c á c g iả n g v iê n v à s in h v iê n n g à n h s ư

m ộ t g ó c lả n g q u ê , m ộ t đ ịa d a n h c ủ a đ ể t- n ư ớ c v ớ i đ ặ c t r u n g c ủ a từ n g v ù n g m iề n k h á c

n h a u sẽ g iú p c á c e m n h ậ n đ ư ợ c n é t đ ẹ p c ủ a đ ấ t n ư ớ c , k h ơ i g ợ i n iề m tự h à o , tìn h y ê u

đ ố i v ớ i q u ê h ư ơ n g Đ ặ c b iệ t c á c tá c p h ẩ m p h ả n á n h h iệ n th ự c c u ộ c k h á n g c h e n c h ố n g

P h á p c ủ a to à n d â n tộ c sẽ là n h ữ n g tra n g s ử b ằ n g h ìn h ả n h tá c đ ộ n g m ộ t m ạ n h m ẽ đ ế n tìn h c ả m c ủ a c á c e m t h ô n g q u a g iờ th ư ơ n g th ứ c m ỹ th u ậ t N h ữ n g tá c p h ẩ m tố c á o tộ i

ác c ủ a th ự c d â n P h á p đ ố i v ớ i đ ấ t n ư ớ c n h ư “ G iặ c g iế t, g iặ c h iế p ” , “ c h ạ y g iặ c tr o n g

r ừ n g ” sẽ k h ơ i d ậ y lò n g c ă m th ù đ ố i v ớ i q u â n x â m lư ợ c , ý th ứ c đ ư ợ c n h ữ n g b ấ t c ô n g

m à m ộ t n ư ớ c y ế u b ị đ ố i x ử đ ể h ìn h th à n h tin h th ầ n tự c ư ờ n g d â n tộ c C á c tá c p h ẩ m đ ề

56

tà i c h iế n đ ấ u th ể h iệ n c u ộ c c h iế n k h ô n g c â n s ứ c g iữ a q u â n d â n ta tro n g q u á tr ìn h đ ấ u tra n h c h ố n g P h á p C á i k h í th ế h à o h ù n g s ẵ n s à n g h y s in h k h ô n g h ề n a o n ú n g q u y ế t g iữ lấy tự d o d â n tộ c sẽ g iá o d ụ c c á c e m tr u y ề n th ố n g đ ấ u tra n h o a i h ù n g c ủ a d â n tộ c tr o n g tiế n trìn h d ự n g n u ớ c v à g iữ n u ớ c q u a từ n g th ờ i đ ạ i N ó sẽ th ú c g iụ c c á c e m s ẵ n s à n g

N g o à i g iá trị g iá o d ụ c tư tư ở n g c h o c á c e m h ọ c s in h th ô n g q u a n h ữ n g g iờ th ư ờ n g

th ứ c m ỹ th u ậ t, c á c tá c p h ẩ m g ia i đ o ạ n 1 9 2 5 -1 9 5 4 c ò n g iú p s in h v iê n c á c n g à n h c ó liê n

k h ô n g h ò a v à o c u ộ c c h iế n v ớ i n h ữ n g g ia n la o , n g u y h iể m th ì n g ư ờ i n g h ệ s ĩ k h ô n g th ế

n à o d iễ n tả đ ư ợ c s ự n g ư n g đ ọ n g c ủ a th ờ i g ia n k h i a n h b ộ đ ộ i v à c ô d â n c ô n g g ặ p n h a u

57

tr o n g g iờ p h ú t y ê n b ìn h h iế m h o i g iữ a c u ộ c c h iế n H a y k h ô n g k h í k h ẩ n tr ư ơ n g v à

v ừ a là m ộ t n g ư ờ i n g h ệ s ĩ v ừ a là m ộ t c h iế n s ĩ tr ê n m ặ t trậ n v ă n h ó a , c á c tá c p h ẩ m c ủ a

h ọ đ ã c ủ n g c ố n iề m tin c ủ a m ọ i n g ư ò i v à o c u ộ c đ ấ u tra n h c h ín h n g h ĩa , g ó p p h ầ n to lớ n

v à o c h iế n th ắ n g c ủ a to à n d â n tộ c

P h o n g c á c h s á n g tá c h iệ n th ự c là p h o n g c á c h b a o trù m tr o n g m v th u ậ t V iệ t N a m

k h ô n g c h ỉ tr o n g th ờ i c h iế n m à c ò n có tá c d ụ n g đ ịn h h ư ớ n g q u a n đ iể m s á n g tá c tro n g

g iai đ o ạ n h ò a b ìn h h iệ n n a y N ó c h ín h là n g u ồ n lự c n ộ i s in h g iú p n g ư ờ i n g h ệ s ĩ c ó đ ủ

n h ữ n g c ả m x ứ c th ẳ m m ỹ , h ư ở n g h ọ tớ i n h ữ n g -g iá -trị c ủ a c h â n , th iệ n , m ỹ T h iê n n h iê n ,

d ắ t n ư ớ c c o n n g ư ờ i V iệ t N a m lu ô n là đ ố i tư ơ n g v ả là n g ư ờ i th ầ y trự c tiế p c ủ a c á c n g h ệ

s ĩ tro n g q u á trìn h s á n g tá c

58

n g h ệ th u ậ t x ã h ộ i c h ủ n g h ĩa th e o k iể u V iệ t N a m c h â n p h ư ơ n g v à g iả n dị C á c n g h ệ s ĩ

đ ã đi tá i h iệ n m ộ t c á c h s in h đ ộ n g h ìn h ả n h c ủ a q u â n v à d â n ta k h á n g c h iế n c h ố n g P h á p V ớ i q u a n đ iể m p h ả n á n h lịc h s ử m ộ t c á c h c h â n th ự c , s in h đ ộ n g , c á c n g h ệ s ĩ đ ã g ó p

p h ầ n th ú c đ ẩ y p h ư ơ n g p h á p h iệ n th ự c tr ở th à n h m ộ t k h u y n h h ư ớ n g n g h ệ th u ậ t p h á t triể n m ạ n h m ẽ là tiề n đ ề c h o n h ữ n g g ia i đ o ạ n sa u G ía trị h iệ n th ự c tr o n g m ỹ th u ậ t đ ã

m à th ô n g q u a đ ó k h ơ i d ậ y lò n g y ê n n ư ớ c c ủ a q u â n v à d â n V iệ t N a m c ủ n g c ô n iê m tin

c h o v ư ờ n h o a n g h ệ th u ậ t V iệ t N a m th ê m r ự c r ỡ sá c m à u n h ư n g đ ừ n g b a o g iờ q u ê n đi

n h ữ n g lo à i h o a c ú c , h o a se n , h o a h ồ n g q u e n th u ộ c c ủ a d â n tộ c Đ ó c ũ n g là c á i r iê n g đ ế

ta o n ê n v ẻ đ ẹ p c ủ a n ề n n g h ệ th u ậ t n ư ớ c ta tr o n g v ư ờ n h o a n g h ệ th u ậ t c ủ a n h â n lo ạ