Tính nữ trong truyện ngắn của võ thị hảo

Đọc truyện ngắn của Võ Thị Hảo chúng tôi thấy được màu sắc nữ tính, quan điểm nữ quyền của chị rất khác lạ so với các nhà văn nữ đương thời, không chỉ phụ thuộc vào dòng chảy chung của v

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

KHOA NGỮ VĂN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NIÊN KHÓA 2013– 2017

TÍNH NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA VÕ THỊ HẢO

Sinh viên thực hiện: Trịnh Thị Yến Lớp: D13NV02

Khoá: 2013 - 2017 Hệ: Đại học Chính quy

Bình Dương, tháng 4 năm 2017

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới quý Thầy (Cô) khoa Ngữ văn trường Đại học Thủ Dầu Một, bạn bè, người thân; đặc biệt là TS Nguyễn Thị Kim Tiến – Người hướng dẫn trực tiếp khóa luận của tôi

Bình Dương, tháng 4 năm 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Khoá luận tốt nghiệp đại học với đề tài Tính nữ trong truyện

ngắn của Võ Thị Hảo là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi Các kết quả nêu trong

khóa luận là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khác

Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện khóa luận này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn đã được chỉ rõ nguồn gốc rõ ràng và được phép công bố

Tôi xin chịu mọi trách nhiệm về công trình nghiên cứu của riêng mình

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN……… 1

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

3.1 Mục đích nghiên cứu 7

3.2 Đối tượng nghiên cứu 7

3.3 Phạm vi nghiên cứu 7

4 Phương pháp nghiên cứu 7

4.1 Phương pháp phân tích - tổng hợp 7

phẩm về vấn đề tính nữ 8

4.2 Phương pháp so sánh 8

4.3 Phương pháp thống kê 8

4.4 Phương pháp phê bình nữ quyền 8

5 Cấu trúc khóa luận 8

CHƯƠNG 1 VÕ THỊ HẢO TRONG DÒNG CHẢY CHUNG CỦA SÁNG TÁC NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 9

1.1 Sự xuất hiện văn học nữ trong sáng tác Việt Nam đương đại 9

1.1.1 Tiếp nhận phê bình nữ quyền trong văn học 9

1.1.2 Tiếng nói nữ quyền trong sáng tác của nữ văn sĩ Việt Nam đương đại 11

1.2 Sáng tác của Võ Thị Hảo nhìn từ sự vận động của các nhà văn nữ Việt Nam đương đại 13

1.2.1 Quan niệm sáng tác nghệ thuật của Võ Thị Hảo 14

1.2.2 Nhà văn Võ Thị Hảo - người dành riêng cho phụ nữ 16

CHƯƠNG 2 TÍNH NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN VÕ THỊ HẢO NHÌN TỪ HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT NỮ 19

2.1 Ý thức về nhân vị cá nhân, bản thể và bản ngã 19

2.1.1 Ý thức về vẻ đẹp nữ giới 19

2.1.2 Ý thức về cái tôi cá thể 23

2.1.3 Ý thức về bản năng làm mẹ 26

2.2 Cái nhìn về tình yêu và tình dục 28

2.2.1 Cái nhìn về tình yêu 28

2.2.1.1 Khát khao tình yêu mãnh liệt 28

2.2.1.2 Bi kịch trong tình yêu 31

2.2.2 Cái nhìn về tình dục 33

2.3 Tính nữ từ tiếng gọi tâm linh 36

CHƯƠNG 3 TÍNH NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN VÕ THỊ HẢO NHÌN TỪ PHƯƠNG THỨC BIỂU HIỆN 41

3.1 Nghệ thuật kiến tạo nhân vật nữ 41

3.1.1 Nghệ thuật miêu tả diện mạo nhân vật nữ 41

3.1.2 Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật nữ 42

3.2 Ngôn ngữ thể hiện tính nữ 45

3.2.1 Ngôn ngữ đời thường 45

3.2.2 Ngôn ngữ mạnh bạo quyết liệt 47

3.3 Giọng điệu thể hiện tính nữ 50

3.3.1 Giọng điệu trữ tình, đằm thắm 50

3.3.2 Giọng điệu triết lí, chiêm nghiệm 51

KẾT LUẬN 54

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Sự có mặt của nữ giới trong văn học Việt Nam ở những giai đoạn trước không chiếm ưu thế Nhưng đến những năm 60 của thế kỉ XX, tiếng nói của người phụ nữ đã thực sự là tiếng nói có âm sắc, tạo nên hương vị riêng cho văn học lúc bấy giờ Bằng tài năng và bản lĩnh, nhiều nhà vănnữ đã thể hiện trọn vẹn thiên chức của mình, họ mang đến một sức sống với những cảm xúc mới mẻ, tạo nên một diện mạo khác cho nền văn học dân tộc Đặc biệt ở lĩnh vực truyện ngắn, họ đã đem lại cho văn xuôi đương đại Việt Nam sự khởi sắc mới, với nhiều cá tính và những thể nghiệm mạnh bạo trong cách viết như: Lê Minh Khuê, Phạm Thị Hoài, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Lý Lan, Bích Ngân, Các nữ nhà văn

đã tạo nên tiếng nói đa sắc màu cho dòng văn học nữ Tiếng nói ấy không chỉ khẳng định được ý thức phái tính mà còn tạo nên một diễn ngôn của giới mang đậm âm hưởng nữ quyền

Xuất hiện trên văn đàn trong những năm đầu của thập niên 90 thế kỷ XX, Võ Thị Hảo được đánh giá là một trong những cây bút nổi bật của văn học nữ đương đại Việt Nam Võ Thị Hảo được các độc giả đặc biệt chú ý bởi cá tính văn chương mới lạ, hơn thế nữa, những truyện ngắn của chị tác động mạnh mẽ đến tâm lí người

đọc Năm 1993, tập truyện ngắn đầu tay Biển cứu rỗi của Võ Thị Hảo đã đạt giải

thưởng B cuộc thi viết tiểu thuyết và truyện ngắn về đề tài Hà Nội của nhà xuất bản

Hà Nội Đặc biệt là truyện ngắn Người sót lại của rừng cười in trong tập Biển cứu

rỗi được đăng trên Văn nghệ Quân Đội, số 1/1991 đã tạo nên ấn tượng mang tên Võ

Thị Hảo Ngoài ra, Võ Thị Hảo còn tạo nên dấu mốc thành công bằng những tập

truyện ngắn như Chuông vọng cuối chiều (1994), Ngậm cười (1998) và nhiều truyện

ngắn lẻ khác Có thể nói, truyện ngắn Võ Thị Hảo là hành trình diễn giải những thụ cảm và nhận thức, về cuộc đời, về nghệ thuật nhất là về vấn đề giới, nữ quyền và tính dục

Đọc truyện ngắn của Võ Thị Hảo chúng tôi thấy được màu sắc nữ tính, quan điểm nữ quyền của chị rất khác lạ so với các nhà văn nữ đương thời, không chỉ phụ thuộc vào dòng chảy chung của văn học nữ, chị còn cho độc giả thấy được sự mới

lạ về quan điểm khi viết về nữ giới Không đơn thuần là chỉ trích hay phê phán xã hội đương thời bóp nghẹt cuộc sống người phụ nữ, mà ở đó còn là tiếng lòng chung nhất giữa sự bình đẳng giới giữa những con người đáng được sống và hưởng hạnh phúc Từ đó, khơi màu ra một thế giới thật về nữ giới không chỉ trên những mảng màu hồng mà đầy rẫy những bất công, tuy vậy, đâu đó hình ảnh của họ vẫn hiện lên thật đẹp trong tình yêu không vụ lợi và mưu cầu hạnh phúc Sự hi sinh lớn lao của

nữ giới là một trong những nét đẹp của phụ nữ, dù cuộc sống có đổi thay, có vất vả

và mọi quyền sống dù bị tước đoạt nhưng nữ giới vẫn cam chịu và luôn hướng về tương lai trước một thực tại đầy rẫy cạm bẫy Thế nhưng, có những lúc không thể tìm ra lối thoát, họ lại cầu cạnh tới thế giới tâm linh, điều ấy được thể hiện quyết liệt trong người phụ nữ, bởi trong một thể xác yếu đuối là một lí trí vô cùng mạnh mẽ trái ngược hoàn toàn với người đàn ông Chính yếu tố đó đã đánh dấu một phần không nhỏ, khiến nhà văn Võ Thị Hảo khai phá mạnh tính nữ trong các sáng tác của mình Đó là hình ảnh người phụ nữ nhận thức về vẻ đẹp bản thể, vẻ đẹp của chính mình, một vẻ đẹp mà bất kì một người phụ nữ nào cũng muốn sở hữu Nhưng không dừng lại ở đó, chính vẻ đẹp đã khiến họ phải chịu nhiều thiệt thòi hay bất công hoặc ở thế ngược lại, với những người phụ nữ mang những nét khiếm khuyết,

họ vẫn mong muốn cuộc chinh phục tìm lại vẻ đẹp tâm hồn chính mình Âm hưởng

nữ quyền trong truyện ngắn của chị tuy đã được nhắc tới, song số lượng công trình nghiên cứu đứng dưới góc nhìn nữ quyền luận vẫn còn khá ít

Từ những vấn đề trên, cộng với quá trình tìm hiểu của cá nhân về nhà văn

Võ Thị Hảo và những tác phẩm của chị, chúng tôi quyết định chọn đề tài Tính nữ

trong truyện ngắn của Võ Thị Hảo cho việc hoàn thành khóa luận tốt nghiệp Chúng

tôi đứng dưới góc nhìn của nữ quyền luận để nghiên cứu tính nữ về cả mặt nội dung lẫn nghệ thuật Với mong muốn đem đến cái nhìn toàn diện nhất về nhà văn và các nội dung tư tưởng về vấn đề tính nữ qua từng trang viết, phục vụ cho việc học tập

và nghiên cứu

2 Lịch sử vấn đề

Bàn về vấn đề nữ quyền và ý thức phái tính trong văn học đương đại Việt Nam, một số tác giả đã có những nghiên cứu, nhận định, đánh giá một cách khách quan về vấn đề này thông qua các bài viết, có thể kể đến như:

Nguyễn Đăng Điệp qua bài viết Vấn đề phái tính và âm hưởng nữ quyền

trong văn học Việt Nam đương đại đã đề cập đến cái gọi là “văn học nữ tính”, chỉ ra

sự đóng góp và thừa nhận tài năng của các nhà văn nữ: “Ở Việt Nam, văn học sau

1986 cũng chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của văn học nữ tính đến mức có người cho rằng đây là thời kỳ “âm thịnh dương suy” với sự góp mặt của những cây bút có thực tài như Phạm Thị Hoài, Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ,… và gần đây là Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thư, Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Ngọc Tư,… Những cây bút này đã đem đến cho văn đàn những tiếng nói mới mẻ, buộc các nhà văn và các nhà phê bình nam giới phải thừa nhận tài năng của họ”[14;294]

Trong bài viết Ý thức về địa vị “giới thứ hai” trong một số sáng tác văn xuôi

của tác giả nữ Việt Nam và Trung Quốc từ 1980 đến nay, Hồ Khánh Vân đưa ra

nhận xét: “Trong sáng tác văn xuôi của các tác giả nữ Việt Nam thời kì này, ý thức

về thân phận người phụ nữ cũng hiện lên đậm nét, và có thể xem đó là một dạng ý thức chủ đạo khi nhìn vào đối tượng nữ giới” [14;321]

Trong bài viết Văn xuôi thế hệ các nhà văn nữ sau 1975 – nhìn từ diễn ngôn

giới, Thái Phan Vàng Anh đã khẳng định vị thế của các nhà văn nữ trên văn đàn nói

chung, đồng thời ghi nhận những đóng góp của họ trong tiến trình phát triển văn học: “Sự lên tiếng của những người viết văn nữ làm nên một diện mạo khác, riêng

so với nam giới”[14;275] Tác giả còn đưa ra nhận xét một cách khái quát về vấn đề

ý thức giới đến tinh thần nữ quyền trong các sáng tác của các nhà văn nữ: “Đa dạng

về phong cách, thể loại, những người đàn bà viết thế hệ hệ sau 1975 đã đi từ diễn ngôn cá nhân đến diễn ngôn của giới, biến những ý thức về giới trong xã hội thành

những “tuyên bố” của giới nữ thông qua những câu chuyện trải nghiệm giới tính trong văn chương”[14;282] Từ những phân tích của mình, Thái Phan Vàng Anh đã đưa ra kết luận chung nhất nhằm khẳng định vị trí quan trọng của bộ phận văn học

nữ sau 1975: “Văn học, văn xuôi nữ trở thành một bộ phận không thể chia cắt, tách rời của nền văn học đương đại Diện mạo của văn học đương đại sẽ khuyết thiếu, bất thành hình nếu không tính đến sự góp phần của văn xuôi nữ, đặc biệt là văn xuôi của các nữ nhà văn sau 1975”[14;287]

Sự thành công rực rỡ của nền văn học đương đại phải kể đến sự đóng góp đều đặn và bền bỉ của nhà văn Võ Thị Hảo, quan trọng hơn cả là sáng tác truyện ngắn của chị

Trải qua bao thăng trầm trong nghề viết, Võ Thị Hảo đã để lại dấu ấn khó quên trong lòng các độc giả Tất cả sáng tác của chị, đặc biệt là mảng truyện ngắn đang được các nhà phê bình nghiên cứu, các nhà lí luận nhìn nhận, đánh giá ở nhiều góc độ khác nhau Chúng tôi xin trích ra đây một số ý kiến tiêu biểu:

Trong bài viết Đọc truyện ngắn của Võ Thị Hảo, Đỗ Hoàng đã phân tích một

cách khái quát một số truyện ngắn của chị và đưa ra nhận xét như sau: “Truyện của

Võ Thị Hảo thường đan xen giữa hư và thực Cái này chính là một trong nguyên nhân tạo ra sức truyền cảm trong truyện của chị Có nhiều vấn đề có tính khái quát cao Một trong những ưu điểm của ngòi bút Võ Thị Hảo là truyện của chị tuy viết

về nỗi bất hạnh, những mất mát vô cùng của người phụ nữ, nhưng chị có cái nhìn nhân ái, không lụy Những người con gái bất hạnh muôn đời ấy cuối cùng vẫn để lại cho đời một bông hoa, một loài hoa, một loài cây ý nghĩa Nó thật là hư ảo nhưng cũng thật là đời thực Truyện của Võ Thị Hảo đã thành công như thế Điều này làm cho cây bút của chị và những trang viết có sức âm vang”[11;200]

Trần Thị Bích Vân qua bài Nhân vật nữ trong sáng tác của Võ Thị Hảo đã

nêu lên những nội dung về vấn đề giới tính trong sáng tác của Võ Thị Hảo: “Viết về vấn đề giới tính các nhân vật nữ trong sáng tác của mình, Võ Thị Hảo đã đề cập đến con người bản năng, vấn đề giới tính, những nhân vật dám sống thật với những khao khát của mình Nhà văn thể hiện sự trân trọng, ngợi ca khát vọng tình yêu

chân chính được đẩy tới cùng của sự hòa hợp giữa thể xác và tâm hồn và coi đó là điều thiêng liêng cao quý nhất”[22] Về nghệ thuật, tác giả còn nhận xét như sau:

“Để xây dựng thành công nhân vật nữ trong sáng tác của mình, nhà văn Võ Thị Hảo

đã kết hợp sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật, trong đó tập trung ở nghệ thuật miêu

tả ngoại hình, nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật, và nghệ thuật tạo màu sắc huyền thoại, nhằm khắc họa sống động và rõ nét về cuộc đời, tính cách và số phận của nhân vật”[22]

Trong bài phỏng vấn Võ Thị Hảo Suốt đời chỉ mơ một giấc, Nguyễn Hằng đã

nhận định rằng: “Chị được xếp vào hàng những cây bút sắc sảo và giàu nữ tính Những thân phận đàn bà, những con người nhỏ bé trước bão lũ, cuộc đời, những gì rất riêng tư mà chẳng riêng tư chút nào, là điều mà chị luôn trăn trở trên các trang viết của mình”[8;239]

Đoàn Ánh Dương qua bài viết Nữ quyền của kiểu Võ Thị Hảo đã nêu lên

những điểm mới lạ trong quan điểm nữ quyền của Võ Thị Hảo: “Điểm độc đáo trong quan điểm nữ quyền của Võ Thị Hảo là việc nó không có dấu vết của lí thuyết phương Tây Nó là một nhu cầu tự thân cần được phơi bày Vì thế màu sắc nữ tính,

nữ quyền của Võ Thị Hảo cũng rất khác lạ so với các nhà văn nữ đương thời, vốn đang là một cao trào của văn học nữ Nó cũng khác xa với nữ quyền được dân tộc hóa ở Việt Nam trước đó, như một đề xuất có ảnh hưởng của nhà nghiên cứu lịch sử phụ nữ người Pháp Francoise Thébaud Diễn ngôn nữ quyền ở Võ Thị Hảo vừa chống lại quan điểm nữ quyền dân tộc chủ nghĩa vừa đặt lại vấn đề nữ quyền trên quan điểm giới và tính dục”[4;159] Cũng trong bài viết, Đoàn Ánh Dương còn cho người đọc thấy được biểu hiện sức mạnh của thiên tính nữ trong truyện ngắn của Võ Thị Hảo: “Võ Thị Hảo đã không ngần ngại phơi bày tất cả những trái ngang trong

cuộc sống, tình yêu, tình dục của người phụ nữ, trong những Con dại của đá, Vườn

yêu, Vũ điệu địa ngục, Góa phụ đen, Hồn trinh nữ, Bàn tay lạnh,… Ở đây, không

chỉ còn lòng bao dung của người phụ nữ, khả năng cảm hóa của thiên tính nữ Ở đấy, trong cuộc sống mưu sinh, phụ nữ cũng phải đánh đổi, cũng nghiệt ngã, cũng phải vùng lên để khẳng định quyền được sống, được yêu, quyền được hạnh phúc ngang bằng với những gì mà họ đã dâng tặng cuộc đời”[4;161]

Trong bài giới thiệu tập truyện Biển cứu rỗi của Võ Thị Hảo, Đoàn Minh

Tuấn nhận xét truyện ngắn Võ Thị Hảo đã “bộc lộ cái nhìn dung dị, bẩm sinh của các cây bút nữ nhưng ở chị còn sâu sắc hơn bởi khi chấm dứt câu chuyện, chị đã gióng lên trong lòng người đọc âm vang của sự lo lắng Những lo lắng mơ hồ về cuộc đời biển cả” [21;167] Ngoài ra, tác giả còn đưa ra nhận định về phương diện nghệ thuật của truyện ngắn: “lối viết trữ tình để đạt hiệu quả nhận thức – một trong những đặc điểm của thể loại truyện ngắn hiện đại”[18;167]

Trong tuyển tập tổng hợp Các tác giả văn chương Việt Namtập 2, Nguyễn

Mạnh Thường cũng nêu ra một số bài viết nhận xét về các truyện ngắn của Võ Thị

Hảo:Truyện Tim vỡ, Người sót lại của rừng cười, Nguyễn Văn Lưu khẳng định:

“thể hiện rất rõ tình cảm của người viết Tình yêu là một mỹ từ mà cánh mày râu thường dùng để mê hoặc những trái tim thiếu nữ ngây thơ, trong trắng Nhưng phần nhiều họ chỉ dừng lại nơi làn môi, khóe mắt và thân xác hứa hẹn đầy lạc thú… Còn tâm hồn ư? Vô hình, vô ích, chỉ như một làn khói mỏng tan biến giữa tinh

không…”[16;1353] Bình về Tập truyện ngắn chọn lọc Võ Thị Hảo, Lương Thị

Bích Ngọc viết: “… Đọc truyện chị, thấy cuốn hút cứ tưởng hình như mình bị mê hoặc bởi lối kể chuyện cuốn hút, có duyên và lối văn phong vừa cũ, vừa mới, vừa quen, vừa lạ Thế nhưng khi gấp trang sách lại thấy quặn thắt lại vì một cái gì đó đằng sau những câu chữ, đằng sau những câu chuyện của người của đời… Truyện

Võ Thị Hảo phản ánh hiện thực một cách nghiệt ngã, nhưng người đọc lại không nhìn thấy sự cay nghiệt của một người viết Lan tỏa trên những trang viết, một tấm lòng nhân ái của một người đàn bà cầm bút hết lòng yêu cuộc sống và con người…”[16;1354]

Những nhận xét khác nhau đó chứng tỏ truyện ngắn của Võ Thị Hảo đã thu hút được đông đảo bạn đọc từ khắp nơi, ở mọi thành phần nghề nghiệp, lứa tuổi Đồng thời, qua các bài viết, ta còn thấy được Võ Thị Hảo là người có khả năng nắm bắt, phản ánh hiện thực nhạy bén, sâu sắc và có giọng điệu đặc biệt Mỗi nhà phê bình, lí luận, phóng viên, với vốn sống, trình độ hiểu biết và đứng trên bình diện khác nhau nên có cách bình giải khá khác nhau về nội dung cũng như nghệ thuật trong sáng tác của Võ Thị Hảo

Từ những ý kiến trên, chúng tôi nhận thấy, vấn đề nữ quyền trong văn Võ Thị Hảo đã được đề cập đến ở các bài viết, tuy nhiên còn khá tản mạn, chưa sâu ở nhiều phương diện Do đó, những gợi ý quý báu từ các bài viết giúp chúng tôi quyết định lựa chọn, đi sâu tìm hiểu tính nữ trong truyện ngắn của Võ Thị Hảo, nhằm đánh giá, kiến giải những điểm nổi bật, thành công của chị khi viết về người nữ, khẳng định tiếng nói cho người nữ qua phương diện nội dung và hình thức nghệ thuật trong mỗi tác phẩm

3 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là tìm hiểu, khám phá tính nữ trong truyện ngắn của Võ Thị Hảo một cách toàn diện qua phương diện nội dung và nghệ thuật Từ đó, khẳng định tài năng và những đóng góp của tác giả vào tiến trình văn học Việt Nam sau thời kì Đổi mới.Đồng thời, khóa luận hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo cho sinh viên ngành Ngữ Văn về học phần Lí luận văn học và Văn học Việt Nam sau năm 1975

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Tính nữ, nhân vâ ̣t nữ trong truyện ngắn của Võ Thị Hảo

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận tập trung nghiên cứu 27 truyện ngắn của nhà văn Võ Thị Hảo trong các tập truyện:

Võ Thị Hảo (2005), Hồn trinh nữ, NXB Phụ Nữ

Võ Thị Hảo (2006), Người sót lại của rừng cười, NXB Phụ Nữ

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình hoàn thành khóa luận Tính nữ trong truyện ngắn của Võ Thị

Hảo chúng tôi sử dụng các phương pháp sau đây:

4.1 Phương pháp phân tích - tổng hợp

Với phương pháp này chúng tôi sẽ phân tích vấn đề tính nữ trên cái nhìn tổng quan nhất để làm rõ được sự tương quan giữa nội dung của các tác phẩm về vấn đề tính nữ

Chúng tôi tiến hành thống kê các truyện ngắn của Võ Thị Hảo để làm rõ

những biểu hiện của tính nữ trên cả phương diện nội dung và nghệ thuật

4.4 Phương pháp phê bình nữ quyền

Sử dụng phương pháp này nhằm mục đích lí giải những quan niệm, đặc trưng của nữ quyền luận.Từ đó, giúp người đọc tiếp nhận một cách có hệ thống

những đặc điểm của tính nữ trong truyện ngắn của Võ Thị Hảo

Ngoài ra, chúng tôi còn kết hợp với thi pháp học hiện đại để làm rõ được quan điểm cầm bút của nhà văn đối với vấn đề tính nữ

5.Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, phần nội dung của khóa luận được triển khai thành 3 chương như sau:

Chương 1: Võ Thị Hảo trong dòng chảy chung của sáng tác nữ Việt Nam đương đại

Chương 2: Tính nữ trong truyện ngắn Võ Thị Hảo nhìn từ hình tượng nhân vật nữ

Chương 3: Tính nữ trong truyện ngắn Võ Thị Hảo nhìn từ phương thức biểu hiện

CHƯƠNG 1 VÕ THỊ HẢO TRONG DÒNG CHẢY CHUNG CỦA SÁNG

TÁC NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 1.1 Sự xuất hiện văn học nữ trong sáng tác Việt Nam đương đại

Trong dòng chảy của lịch sử nói chung, nhu cầu được sống không riêng gì đối với nam giới mà nữ giới cũng rất cần Tự nhiên sinh ra đã có sự xuất hiện của hai cá thể sống như nhau, cùng nhau sinh sống và tồn tại đó là lẽ thường tình Nhưng trong một thời gian rất dài, dần dần quyền làm chủ của một nửa kia – người phụ nữ không còn, đó là lí do rất nhiều nữ giới tự đứng lên đòi quyền sống cho cá nhân bằng cách này hay cách khác Xét về bình diện văn học, quyền được viết của phụ nữ cũng còn rất nhiều hạn chế Đối chứng với sự phát triển của lịch sử, văn học cũng là một phương tiện cần thiết để phái yếu đòi hỏi nhu cầu về quyền sống cho

mình

1.1.1 Tiếp nhận phê bình nữ quyền trong văn học

Tư tưởng Nho giáo trước đây đề cao sức mạnh của nam quyền, nam quyền lên ngôi, độc chiếm xã hội và gia đình Nữ giới luôn bị xã hội coi nhẹ, xem thường, chìm lấp; bị áp bức về chính trị, kinh tế lẫn văn hóa và luôn bị phụ thuộc vào nam giới Sự bất bình đẳng giới trở thành nguyên nhân cho chủ nghĩa nữ quyền xuất hiện, tư tưởng phê bình nữ quyền từ đó được hình thành Từ đó, giới nữ bắt đầu đứng lên đấu tranh khẳng định tiếng nói, vị trí của mình trên các lĩnh vực chính trị và xã hội Thông qua những hoạt động đấu tranh chính trị và xã hội ấy, giới nữ còn chống lại tư tưởng độc tôn nam quyền trong xã hội, đòi lại những lợi ích chính đáng của mình để đạt đến sự bình đẳng

với nam giới

Vấn đề phê bình nữ quyền hình thành khá sớm ở các nước phương Tây từ những thập niên cuối thế kỉ XVIII Sự xuất hiện của Marry Wollstonecraft, là một trong những người sáng lâ ̣p triết ho ̣c phê bình nữ quyền ,bà đề cao lý trí, đạo đức của nhà văn nữ và khẳng định: không thể loại phụ nữ ra khỏi vị trí xã hội Tiếp đó là

sự ra đời của cuốn tiểu luận Một căn phòng riêng (A Room of One’s Own, 1929)

của nhà văn nữ Virginia Woolf người Anh, được coi là cuốn “sách vỡ lòng” - đặt

nền móng cho trường phái phê bình nữ quyền luận trong văn học “Nhờ Woolf mà các tác giả nữ ngày nay có những khái niệm gợi mở về cách suy nghĩ lùi thông qua người mẹ, về ý kiến của đàn bà, và về tinh thần song giới (dung hoà cả hai giới tính)[20] Nữ triết gia – nữ văn sĩ đại diện cho nữ giới - Simone de Beauvoir người

Pháp, cho xuất bản Giới tính thứ hai (The Second Sex, 1949) Đây là một trong

những tác phẩm có tầm quan trọng đặc biệt trong sự phát triển của chủ nghĩa nữ quyền Beauvoir đã phân tích cụ thể về vấn đề nữ tính, đồng thời đưa ra những nguyên nhân và giải pháp cho vấn đề bất bình đẳng giới một cách toàn diện nhằm muốn tạo ra sự bình đẳng giữa giới tính thứ hai (đàn bà)với giới tính thứ nhất (đàn ông) Phong trào nữ quyền từ đây bắt đầu lan rộng, phát triển và có sức tác động mạnh mẽ đến nhận thức của những cây bút đương thời “Như vậy, chỉ có phụ nữ mới có tiếng nói của giới họ Điểm lại tiếng nói nữ quyền trên thế giới, càng thấy rõ rằng, các nhà văn nữ tỏ ra có nhiều ưu thế hơn trong việc giúp phần còn lại của thế

giới và cả thế giới hiểu rõ phụ nữ, họ là ai, thông qua các tác phẩm văn chương”

[14;280]

Xét về nền văn hóa phương Đông, âm hưởng nữ quyền manh nha từ rất sớm thông qua hình ảnh người phụ nữ bị chà đạp trong muôn vàn đau khổ và không được hưởng hạnh phúc trọn vẹn mà bị sa lầy trong kiếp chồng chung đầy đắng cay

Tự ý thức về quyền cho mình, nhưng để thay đổi một thể chế phong kiến thì điều đó chưa thể thành, bởi lẽ, phái nam có sức ảnh hưởng quá lớn về nhiều mặt Ngoài ra, giữa nam giới và nữ giới lại có một khoảng cách khá xa - điều mà nữ giới cần phải lấp đầy, “về bản chất tự nhiên, nam giới thiên về hướng ngoại, phóng chiếu cái nhìn của mình ra thế giới khách quan và tìm kiếm cái khác để soi chiếu và tìm hiểu chính mình ngược lại, nữ giới mang cái nhìn hướng nội, xoay chuyển vào thế giới bên trong bằng hành trình tự khám phá và cảm nhận chính mình bằng cái nhìn nội giác”[5;719] Dựa trên cơ sở đó, nữ giới không phải không có năng lực mà điều cần thiết là phải lấp đầy lỗ hổng, hay nói cách khác là cải biến chính bản thân mình mang những đặc tính khách quan mà nam giới có Qua một thời gian, nữ giới dần đưa tiếng nói của mình vào trong sáng tác, góp phần khơi nguồn cho giới nữ tiếp

tục thể hiện quan niệm, cách nhìn về hiện thực nữ giới; bộc lộ cái nhìn về thân phận

mình

Trong sáng tác văn học, ý thức về giới được thiết lập trong tư tưởng nữ quyền Người phụ nữ đã trở thành đối tượng trung tâm và giữ vai trò chủ đạo bao trùm hầu hết sáng tác nữ Điều đó khẳng định, sự ý thức về giới đã được đề cao Từ

đó, các văn sĩ bắt đầu đi sâu vào khai thác và tìm hiểu những vấn đề bị cấm kị trước đây: tính dục, khẳng định cái tôi cá nhân, đề cao vẻ đẹp nữ giới, đả phá trật tự nam quyền,… Bên cạnh tiếng nói về giới, văn học nữ quyền còn đề cập đến tiếng nói

số phận mà nam giới tự dựng lên, hay sự héo hon chung thủy, hoặc một tình yêu tan

vỡ không thành bởi chữ hiếu,… nhưng như thế vẫn chưa đủ Ở đó, người phụ nữ chỉ hiện lên qua sự oán trách của thể chế phong kiến mà vẫn mờ nhạt khi nhận định đầy

đủ về vấn đề nữ quyền

Bước vào thời kì Đổi mới “Trong bối cảnh xã hội hiện đại, dưới chủ trương bình đẳng giới tựa như tấm phông màn ngày càng căng rộng trên chu vi đời sống, các nhà văn nữ với nhiều góc nhìn khác nhau đã đưa ra những nhận thức về giới, về địa vị và trạng thái xã hội của người phụ nữ một cách sâu sắc hơn, đa diện hơn” [14;318] Nữ giới “đề cao cá tính, giành lấy sứ mệnh cách tân, người phụ nữ viết văn đã tự mình vươn lên một nhân cách tự do, bình đẳng Họ viết để tố khổ, để bộc bạch nhu cầu hạnh phúc, để chế giễu cay độc mẫu hình phụ nữ cam chịu làm nô lệ

hay làm một thứ cây cảnh của đàn ông, để giải thiêng “tam tòng tứ đức”, để “gây hấn” và… trả giá, miễn sao được là mình Thực tế cho thấy, họ đã trình diện trên văn đàn nhiều gương mặt riêng, độc đáo”[14;303]

Nhìn chung, văn học nữ giới dần được hoàn thiện nhưng nếu xét trong dòng chảy thì tạm chia văn học nữ giới trên hai bình diện nội dung như sau:

Ở bình diện thứ nhất, văn học nữ giới tập trung đả kích và phê phán chế độ nam quyền để đòi quyền sống, quyền tự do Trong một quãng thời gian rất dài, nữ giới vẫn chưa có tiếng nói trong mọi hoạt động do sự chi phối quá mạnh của một thể chế nam quyền, mặc nhiên những quyền sống, mưu cầu hạnh phúc không được dần tái lập mà tự mất đi Dần dà sự tự ý thức về quyền làm chủ được nhận thức qua dòng chảy của lịch sử nổi bật sau giai đoạn Đổi mới với nhà văn nữ, Lê Minh Khuê

qua hàng loạt tác phẩm: Cơn mưa mùa hạ, Bi kịch nhỏ, Dòng sông, Đồng đô la vĩ

đại, Các vấn đề thế sự nóng hổi được nhắc đến như một lẽ tất yếu trong một cơ

chế thị trường đầy biến động của những con người, vì đồng tiền họ chà đạp lên hạnh phúc, quyền sống của con người, mà đặc biệt là người phụ nữ Nổi bật qua các tác phẩm, thấy được nhu cầu sống của người phụ nữ chịu thương chịu khó và lên án xã hội đầy rẫy những con người nhơ nhớp – người đàn ông, đang chạy theo sự hấp dẫn của những cám dỗ đời thường mà quên đi mất giá trị đích thực của cuộc sống là một nửa kia lam lũ, vất vả dường nào Tùy thuộc vào góc nhìn của mỗi nhà văn nữ, mỗi vấn nạn của cuộc sống được đẩy lên cao trào nhằm đả kích sâu cay một xã hội chuyên quyền, mất nhân tính mà nam giới đang nắm giữ

Ở bình diện thứ hai, vấn đề được cho là chưa từng thấy trong văn học của nữ giới đó chính là vấn đề tính dục Việc người phụ nữ táo bạo nói đến dục tính trong văn chương tuy mới lạ nhưng lại cần thiết, theo lẽ “tính dục có lẽ là mặt trận duy nhất mà phái nam có và chịu thua phái nữ Thành trì bảo vệ cho phái nam còn một góc hớ hênh là tính dục Do đó, không có gì lạ khi phái nữ cần nói lên tiếng nói phản kháng hay nữ quyền thì họ dùng ngay lợi khí tính dục” [15;291] Khả dĩ, nữ giới đề cập đến tính dục không nhằm mục đích vào yếu tố xác thịt mà thay vào đó là nhu cầu được hạnh phúc Phụ nữ cần đến tính dục bởi lẽ, vì một tình yêu đẹp, lãng

mạn như mơ, tính dục đối với phụ nữ không để giải tỏa nhu cầu ham muốn mà ở đây, họ có quyền được hưởng cái mà tình yêu đem lại Như nhân vật nữ không

tênmà tác giả đã giấu đi trong tác phẩm Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư,

yêu thương người cha của những đứa trẻ không cùng máu mủ, vậy nên, cô đã hiến dâng để được nhận cái hạnh phúc mà cô vẫn mơ ước Xét trên phương diện khác, chính tính dục mang lại cho nữ giới hạnh phúc gia đình Hạnh phúc gia đình đối với riêng cá nhân nữ giới đó không chỉ đơn thuần là sự yêu đương lãng mạn đối với người khác giới mà hơn hết, đó là những đứa con Thử hỏi nếu không có tính dục

thì việc dẫn đến sự có mặt của những đứa con là bằng cách nào Với tác phẩm Nhân

tình của Y Ban, một cô thư kí xinh đẹp sẵn sàng cuộc sống làm lẽ, để đến với người

mình yêu qua hai tiếng buổi trưa từ thứ hai đến thứ bảy để được gì? Với cô, đó là một đứa con để níu giữ người mình yêu khỏi vợ con của anh ta Xét trên bề nổi, điều đó vô cùng phi lí nhưng đó là nhu cầu tự nhiên và nới rộng ra, cô mong muốn

có được hạnh phúc của riêng mình

Dù nhìn nhận từ phương diện nào thì văn học nữ giới đến thời kì Đổi mới đã

có những bước chuyển biến quan trọng, đánh dấu sự nhận thức mới mẻ về quyền của phụ nữ Các nhà văn nữ đã không ngần ngại thâm nhập vào “vùng cấm”, điều

mà trong một thời gian dài manh nha mới có được Văn học Việt Nam ngày càng đổi mới theo lẽ tất yếu, vậy nên, nhu cầu phát triển của văn học nữ giới hay việc đòi

quyền sống của phụ nữ là cần thiết

1.2 Sáng tác của Võ Thị Hảo nhìn từ sự vận động của các nhà văn nữ Việt Nam đương đại

Trải qua rất nhiều thăng trầm và biến cố trong quá trình sáng tác văn học, mãi đến giai đoạn Đổi mới nền văn học nước nhà có thể nhận định như sau:“Hành trình văn học ta mấy năm qua, từ cố gắng rút ra khỏi đề tài số phận chung của cả khối cộng đồng nhất đi đến hiện thực Xã hội ngổn ngang với nhiều tính chất tả thực vội vã, rồi tiếp tục đi sâu vào thế giới bên trong của từng con người, cuộc hành hương vô tận, cuộc tìm kiếm khó nhọc bên trong thế giới của từng con người - hành trình ấy không phải là một hành trình thu hẹp dần phạm vi quan tâm của văn học

Ngược lại đó là hành trình mở ra, ngày càng rộng hơn, phong phú đa dạng hơn của văn học” [12; 291] Nhà văn dần được làm chủ với các trang viết của chính mình thông qua những vấn đề thường nhật trong cuộc sống, và đó cũng là lúc các nhà văn

nữ cất lên tiếng nói của chính bản thân mình như: Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ, Ngoài những con người được độc giả biết đến, Võ Thị Hảo cũng tô nét cho nền văn học Đổi mới thông qua hình ảnh một nữ giới mạnh mẽ đứng lên đòi quyền sống với quan điểm sáng tác táo bạo và một kho

tàng bí ẩn về người phụ nữ Việt Nam

1.2.1 Quan niệm sáng tác nghệ thuật của Võ Thị Hảo

Trong quá trình hình thành “những đứa con tinh thần” của riêng mình, Võ Thị Hảo đã không ngừng tìm kiếm, thâm nhập vào cuộc sống để viết lên những mảnh đời hào nhoáng hay lay lắt trong xã hội Điều đó đã đủ cho thấy thành công củamột Võ Thị Hảo ngày nay chưa? Xin nhấn mạnh rằng, đó là một trong những yếu tố cần thiết, nhưng vấn đề quan trọng vẫn phải dựa vào một quan niệm sáng tác riêng biệt, khác lạ và có tầm ảnh hưởng lớn tương đương với các nhà văn cùng thời Theo như nhận xét của Đoàn Minh Tuấn về các tác phẩm của Võ Thị Hảo đã “bộc

lộ cái nhìn dung dị, bẩm sinh của các cây bút nữ nhưng ở chị còn sâu sắc hơn bởi khi chấm dứt câu chuyện, chị đã gióng lên trong lòng người đọc âm vang của sự lo lắng Những lo lắng mơ hồ về cuộc đời biển cả”[18;289] Nếu xét về bình diện nội dung, ắt hẳn sau khi gấp lại trang sách của nhà văn, ai ai cũng tự nghiền ngẫm một điều gì đó cho riêng cá nhân về những mảnh đời vất vưởng mà Võ Thị Hảo đã phác họa nên và tự đặt vào đó một cái nhìn sâu cay hay đồng cảm với từng hình tượng nhân vật trong một xã hội bấp bênh mà con người tự đặt cho mình cái thiện – cái ác Hơn thế, từ những bằng chứng cụ thể, nhà văn đã gầy dựng theo một diện mạo hoàn toàn mới về việc vận dụng nghệ thuật “bởi vấn đề mà chị đặt ra, bởi lối viết hầu như

đã tỉnh lược hết vẻ rườm rà, diêm dúa của ngôn từ để ý tưởng được thực hiện ra một cách bộc trực, thẳng thắn, mạnh bạo” [11;291] Nghệ thuật là vấn đề muôn thuở của các nhà văn, tùy vào nhu cầu sáng tác, nhà văn tự đặt ra một quan điểm về nghệ

thuật riêng biệt, Võ Thị Hảo cũng tự mang lại cho những trang viết của mình một

hình thức nghệ thuật cuốn hút và hấp dẫn độc giả

Việc đề cập đến cuộc sống riêng tư của mỗi cá nhân, thông thường, ít ai quan tâm tới, nhưng tùy thuộc vào mỗi trường hợp thì công việc này lại mang đến một số nhận định khách quan về quá trình sáng tác văn chương của nhà văn nói riêng Nhà văn Võ Thị Hảo sống trong một thời kì xã hội có nhiều chuyển biến, đó là lí do ảnh hưởng rất nhiều đến quan điểm sáng tác của nữ văn sĩ Sinh ra tại mảnh đất xứ Nghệ anh hùng - vùng đất nổi tiếng với âm hưởng hùng tráng của phong trào cách mạng

Xô Viết Nghệ Tĩnh nhưng sự bén duyên với văn chương từ sớm đã làm thay đổi một Võ Thị Hảo hoàn toàn khác trong khi “một số người xứ Nghệ thường cặm cụi

“chuốc lấy” nhiều việc và vì thế họ đâm vất vả, vì họ có một “trái tim không quen chờ đợi”[6;228] Đi và viết rất nhiều nơi khiến nhà văn quen dần với lối nhìn chậm nhưng suy tư, điều đó được thực nghiệm rất rõ ràng trong các sáng tác của nhà văn Nhưng xét về góc độ tính cách đặc trưng, có thể thấy rõ được khí phách của nhà văn

nữ đầy cá tính như chính lời nhận xét về mình “đúng rồi, tôi mang ra Hà Nội khá nhiều khí chất của một “cô đồ gàn” Chưa đủ, cô đồ ấy đã vác sự gàn dở vào tận Sài Gòn và những nơi cô ta đến”[6;228] Văn chương xét theo thời đại đều chịu ảnh hưởng rất nhiều, song với cá tính riêng của mỗi người, như Võ Thị Hảo thì có thể thấy, ở chị mang đầy những đặc trưng của một người phụ nữ Dù luôn bị vòng hiện thực bao trùm nhưng chị vẫn là một con người mang đầy nét phá cách với lối suy diễn riêng của mình qua từng trang viết Xét ở góc độ của từng trang viết, có thể thấy rõ một Võ Thị Hảo đầy mạnh mẽ và quyết liệt trong mọi khía cạnh của cuộc sống, nhưng nhìn lại cuộc đời đầy thăng trầm của chị thì độc giả không khỏi ngỡ ngàng với bao sóng gió vây quanh chị.Đó cũng chính là một trong những động lực thôi thúc nhà văn đến với sự nghiệp văn chương,làm nên một Võ Thị Hảo đầy mạnh

mẽ, quyết liệt, vượt qua mọi khó khăn trong cơ chế bao cấp khắc nghiệt để thực hiện việc đòi hỏi quyền sống cho người phụ nữ chịu nhiều bất hạnh.Đúng như Lương Thị Bích Ngọc trên báo thể thao và văn hóa viết: “… Bên ngoài chị khẽ khàng, dịu nhẹ… Thế nhưng trong những bài viết, tôi đọc tôi thấy một Võ Thị Hảo

quyết liệt, dữ dội đến không ngờ ” [16;1354]

Nhìn chung với nhà văn, bất kì ai khi thâm nhập vào cuộc sống đời thường qua một vài mẩu tin thường nhật với những tâm tư được chính nhà văn bộc lộ thì vẫn thấy được một người nữ đầy quả cảm cất tiếng nói trước một văn đàn đầy lạ lẫm với vấn đề nhân sinh đòi quyền sống cho người phụ nữ Từ đó, những vấn đề nổi bật được phô bày rõ và đâu đó, độc giả vẫn thấy được bài học thâm thúy là hãy giành quyền sống cho người phụ nữ đang dần mất tiếng nói trước cuộc sống vật

chất và đầy những dục vọng thấp hèn

1.2.2 Nhà văn Võ Thị Hảo - người dành riêng cho phụ nữ

Mỗi nhà văn đều tạo cho mình một dấu riêng về quan niệm, về hiện thực mà nhà văn nhắm tới Sau giai đoạn Đổi mới, mỗi nhà văn đều tự ý thức về những mảng đời sống mà trước đó chưa ai nhắc đến hay không thực hiện được vì một số nguyên nhân nào đó Chính sự cải biên và mở rộng về đề tài, khiến giới văn chương

tự muốn đào sâu và giữ một hình thái viết về một vấn đề nào đó cho riêng mình Hàng loạt các nhà văn đã luôn nhắc tới sự ảnh hưởng của một cuộc sống bao cấp hay đầy rẫy sự khó khăn của một vài tầng lớp đang cố gắng tìm lại bản thân sau những vất vả, thích nghi với một cuộc sống mới tưởng chừng màu hồng nhưng đầy rẫy cạm bẫy, có thể làm mối họa tha hóa bản thân Như Nguyễn Minh Châu luôn cố gắng đi kiếm tìm cái đẹp cuộc sống nhưng ông dần vỡ lẽ trước thực tại nhìn thế

nhưng lại không phải vậy qua truyện ngắnChiếc thuyền ngoài xa Hoặc nhà văn Lê

Minh Khuê lại muốn phản ánh một sự thực đầy biến động giữa sự ảnh hưởng của thế sự, đời tư một quan hệ khăng khít nhưng nếu soi xét kĩ thì ắt hẳn độc giả sẽ ngỡ

ngàng trước những nhân vật lùi lũi bước ra mang đầy nỗi bất hạnh và cô đơn

Võ Thị Hảo cũng phản ánh cuộc sống trên nhiều bình diện nhưng khi đánh giá kĩ thì lại thấy nhà văn mang hơi hướng hiện thực trong quá trình tìm kiếm bản năng và quyền sống cho người phụ nữ “Quả vậy, chị là một cây bút nữ, lại chỉ viết

và bày giãi nỗi riêng tư của giới mình nên chị có nhiều thế mạnh mà những cây bút mày râu không khai thác được”[6;195] Việc nhà văn đi tìm thân phận cho người

phụ nữ đượcthể hiện rõ nét qua hai vấn đề sau:

Đầu tiên, nhà văn đã dựng lên một bức tượng đài của những người phụ nữ đắm mình trong nỗi cô đơn túc trực hàng giờ, hàng ngày, trong nỗi bất hạnh đời thường với bao nhiêu sự ràng buộc bao vây Bước ra khỏi cuộc chiến tử thần, tưởng rằng bức màn màu hồng của thời bình sẽ hé mở nhưng đâu phải vậy Chính những người phụ nữ dần mất cảm quan vào cuộc sống mà họ cố giành giật trong sự đối diện giữa sự sống và cái chết, thì nay, họ dần cách li với hiện thực bởi căn bệnh chiến tranh đã xóa bỏ đi thời thanh xuân và tước quyền mọi thứ trong cuộc sống

hỗn độn Đọc Người sót lại của rừng cười, Thảo là người phụ nữ bị nỗi đau chiến

tranh giày vò nhưng khi bước ra khỏi cuộc sống xưa cũ, cô dần thấy mình tự thay đổi, bởi chiến tranh quá gay gắt ngay trong ngoại hình và suy nghĩ để rồi cô phải tự nhận cho mình nỗi đau là sự cô đơn

Kế đến, nhà văn cũng mở ra trong một xã hội với hình ảnh thân phận những người phụ nữ bé mọn, truân chuyên Cái khổ, cái đói tưởng chừng là vô thường, tuy vậy, trong hiện thực của miếng cơm manh áo thật tàn ác Hình ảnh người phụ nữ

dần tự thu bé và bé nhỏ trong cái xã hội đồng tiền Trong Biển cứu rỗi, đối diện với

người vợ bị tha hóa sau chiến tranh, người đàn ông đã mất tất cả niềm tin về phái

nữ Sau đó, nỗi uất hận dường như biến thành nỗi thèm muốn một nửa kia nên anh

đã hành động một cách dại dột, mong muốn tìm kiếm được cái thù ghét lâu nay Đã thỏa ước nguyện của bản thân nhưng anh lại cảm thấy ghê tởm rồi trốn chạy Cuối cùng, chính anh đã giết đi niềm tin của người phụ nữ kia – người lặn lội đường xa tìm ra biển để gặp mình; cũng chính anh đã dẫn đến cái chết đầy thương tâm cho chị Hiện thực đôi khi phù phiếm khiến con người và biến con người trở nên mất nhân tính trước lối cư xử giữa người với người

Võ Thị Hảo, một nữ văn sĩ luôn khát khao tìm sự giải phóng, luôn bao bọc

và tìm kiếm lẽ sống cho những thân phận bé mọn là người phụ nữ qua từng dòng tâm sự trong từng trang viết của mình.Sự hiện diện của nhà văn đã khẳng định được

vị thế và tiếng nói của người phụ nữ trong cuộc sống, qua đó, thấy được tầm ảnh hưởng quan trọng của nhà văn đối với văn đàn Việt Nam

Tiểu kết

Dòng chảy văn học Việt Nam đã trải qua một chiều dài tiến trình trong việc chứng minh tiếng nói của nữ giới đã manh nha và quá trình tồn tại ra sao qua sự đóng góp không ngừng của các nữ nhà văn trong vấn đề chung là tìm lại tiếng nói bình đẳng giữa nam giới và nữ giới trong văn học

Tiếp nhận dòng chảy văn học viết về người phụ nữ, nhà văn Võ Thị Hảo cũng khiến độc giả không khỏi ngỡ ngàng về hình ảnh nữ giới trong cuộc sống tưởng chừng bình dị mà thay vào đó là đầy sự hi sinh lớn lao trong công cuộc tìm lại chính mình với quan điểm viết riêng biệt Dẫu biết quan điểm viết là một trong những yếu tố quyết định sự thành bại của nhà văn, vậy mà,Võ Thị Hảo đã cố gắng kiếm tìm một thiên hướng cho những hình ảnh người phụ nữ xuất hiện trong từng trang viết của mình Có nhiều vấn đề tác động đến quá trình hình thành quan điểm viết, nhưng nhìn chung, nhà văn đã rất thành công trong việc dựng lại hình tượng người phụ nữ Việt mang đúng bản sắc

Có thể nói, việc đồng tình cảnh là phận nữ, nhà văn Võ Thị Hảo đã xây dựng một cách chân thực nhất nhân vật nữ, để từ đó, thổi vào hồn những nhân vật tiếng nói chung, tiếng nói của sự đồng cảm, khát khao đòi quyền sống hạnh phúc Thật đáng thiếu sót khi không nhận ra hình ảnh nhà văn Võ Thị Hảo chính là nhà văn dành cho người phụ nữ Ở trang văn của chị, có thể tìm thấy những người phụ nữ bị chà đạp, vùi dập đến tận đáy của cô đơn và đau khổ, nhưng ẩn đằng sau đó là cả một sự đáng trân trọng, nâng niu về họ - giới tính nữ

CHƯƠNG 2 TÍNH NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN VÕ THỊ HẢO NHÌN TỪ

HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT NỮ 2.1 Ý thức về nhân vị cá nhân, bản thể và bản ngã

Xét về phương diện chung, khi nhắc đến người phụ nữ, điều đầu tiên mà ắt hẳn cá nhân nào cũng nhận thấy đó chính là biểu trưng cho cái đẹp trong cuộc sống

Sở hữu vẻ đẹp vốn có, người phụ nữ cũng tự cho thấy họ cũng có quyền để nhận thức và sở hữu vẻ đẹp cho chính mình Hơn thế, từ sự nhận thức chung, người phụ

nữ xét về một số góc độ, chính bản thân họ cũng tự khẳng định riêng về cái tôi cá nhân không trùng lặp với một cá nhân nào khác trong cuộc đời này, điều này đánh dấu sự đa dạng về suy nghĩ và hành động của nữ giới Nhìn lại, ở họ vẫn thấy được

dù gì đi nữa, khát khao cháy bỏng trong họ vẫn là bản năng và nhu cầu được làm

mẹ và hưởng hạnh phúc gia đình, có thể đó là điểm dừng trước một sự lựa chọn của một tình yêu cháy bỏng

2.1.1 Ý thức về vẻ đẹp nữ giới

Nhìn tổng thể trong văn học Việt Nam qua nhiều giai đoạn trong một quãng dài lịch sử, độc giả ít ai thấy được sự nhận diện về ý thức vẻ đẹp bản thể của nam giới Hầu hết nam giới không tô điểm sự hào nhoáng hay phong lưu của nhân vật hiện diện trong truyện, có chăng chỉ là hình thái nhỏ của những nhân vật anh hùng

Có thể nói, đó chính là một trong những điểm yếu mà bằng cách này hay cách khác nam giới vẫn ít đề cập tới trong một hình thái riêng của văn học Không thể phủ nhận hoàn toàn điều đó, bởi rất nhiều nguyên nhân nhưng chung quy nam giới không thể phô bày cái đẹp của chính bản thể trong mối tương quan với những vấn

đề hiện thực đang xảy ra, bởi nam giới cố tìm kiếm những hình ảnh phi thường qua từng nhân vật với trang viết Quay lại với vấn đề nữ quyền, trong bình diện chung,

nữ quyền không chỉ được thể hiện ở phạm vi hẹp là đòi quyền sống mà thực tế các nhà văn nữ vẫn đề cập đến hình ảnh của những thiếu nữ đôi mươi trong cái nhìn về chính vẻ đẹp bản thể Phụ nữ chính là sự hiện diện cho nét đẹp và đàn ông biểu hiện

cho sức mạnh Nét đẹp mang lại thế mạnh cho phụ nữ và hơn thế, là một thế giới riêng nữ giới chiếm hữu mà nam giới cố gắng tìm kiếm và chinh phục

Nhà văn Võ Thị Hảo cũng cho thấy mình có sức ảnh hưởng lớn trong văn đàn, bởi nét chấm phá qua ngòi bút với những nhân vật nữ mang trong mình vẻ đẹp

của tự nhiên mà dù trong hoàn cảnh nào nam giới luôn thèm khát Với Người sót lại

của từng cười, một nữ chiến sĩ Thảo “cô gái thứ năm về, bốn người nhìn thấy mái

tóc óng mượt dài chấm gót của cô[8;87], nét cuốn hút khiến nam giới luôn mê mẩn trong cái nhìn đầu tiên với người con gái họ nhìn thấy đó chính là mái tóc Mái tóc không chỉ là điểm mạnh đối với nữ giới mà ở đó còn là một sức hút không thể cưỡng lại, và vì mái tóc đó Thảo là một cô sinh viên Văn khoa đẹp,có chàng hoàng

tử luôn say đắm yêu mình Hay vẻ đẹp hoang sơ mà đầy quyến rũ của thiếu nữ

trong tác phẩm Gió hoang “ngực trần và váy quấn dịu dàng… Bộ ngực trinh nữ với

đôi núm vú nhỏ hơi lũm giữa êm ả áp xuống mặt lá”[9;24].Ngoại hình của phụ nữ không chỉ đẹp với nét đẹp vốn có mà còn được đánh giá bởi cái đẹp vào thứ phụ

họa được ăn bận trên người Trong Vườn yêu, hình ảnh bản thể của một cô gái lần

đầu bước vào ngưỡng cửa của tình yêu, cô cũng tự “bận trên người cũng một thứ quần áo bằng giấy không sột soạt, lóng lánh và nhẹ bỗng Né xa một chút vì sợ anh

làm hỏng đôi giầy và bộ quần áo của tôi”[9;7] Nhân vật Phương trong Phiên chợ

người cùi cũng là người phụ nữ đẹp tinh tế, chị tự chọn cho mình một kiểu trang

phục với màu sắc rất riêng, nó toát lên nét nữ tính của người “đàn bà đang ở độ tuổi chín mùi nhất của đời mình”[9;33]; “Phải nói rằng chị bận màu xám trông thật sang trọng Và trên cái nền áo xám tao nhã lượt là che phủ tấm thân kiều diễm đang cử động uyển chuyển”[9;32] Nhìn thấy rõvẻ đẹp ấy của người phụ nữ, nhà văn Võ Thị Hảo đã từng bước hoàn thiện vẻ đẹp bản thể của nhân vật qua từng cách chăm chút

về ngoại hình

Phụ nữ với vũ khí sắc đẹp luôn cuốn hút nam giới, nhưng ở đó lại chứa mối tiềm ẩn nguy hiểm cận kề, bởi chính sắc đẹp lại mang đầy rẫy những bi kịch Sở hữu một vẻ đẹp cuốn hút tưởng chừng sẽ mang đến những ước mơ đẹp nhưng nào được vậy.Bằng chứng là nữ giới trong truyện ngắn Võ Thị Hảo lại rơi vào những khốn cực vô thường của cuộc sống đầy cạm bẫy Như nhân vật xưng tôi trong

truyện ngắn Vườn yêu, cô không những đẹp mà rất đẹp là đàng khác Cô bước vào

tình yêu nồng cháy với người tình cân xứng nhưng kết cục lại thật bi hài “tôi ngồi bật dậy Giận dữ đẩy anh ra và nói “không ngờ anh lại khinh rẻ tôi! Mẹ ơi” tôi khóc”[9;12] Bước vào tình yêu ai cũng có sự lựa chọn cho mình, cô gái cũng vậy Nhưng trước một xã hội đầy nham hiểm, vẻ đẹp trinh trắng ấy có thể bị bóc trần bởi những thứ dung tục đời thường mà một gã nam giới dày dặn tình trường muốn cấu

xé Hay có thể thấy cô Hương trong tác phẩm Ngậm cười, một thiếu nữ từ nhỏ sinh

ra đã được “Làng này ai cũng bảo có phúc thần ẩn trong người nó Ai gặp nó rồi cũng gặp may”[9;159] Thế nhưng vẻ đẹp trời phú mang cái phúc phần may mắn ấy chỉ có ích cho thiên hạ chứ còn với bản thân nhan sắc kia “cặp mắt phượng dài thăm thẳm… khiến cho vị tả tướng từng đánh đông dẹp bắc xao động”[9;156] lại ẩn chứa nhiều mối hiểm họa Cô phải hứng chịu bao nhiêu uất ức, thiệt thòi, cay đắng, thậm

chí hy sinh cả tình yêu, tính mạng và đứa con của mình Hoặc trong Tim vỡ, hình

ảnh một cô gái không chỉ mang những vẻ đẹp hình thể,ở cô còn chứa đựng một giọng hát trời ban, vậy mà, sắc đẹp ấy lại làm cho ba người đàn ông tranh giành, cấu

xé không thương tiếc Không còn lựa chọn nào khác, cô quyết định hủy hoại nhan sắc của mình “Vậy thì ta sẽ hủy hoại, hủy hoại hết, tất cả những gì mà các người thèm muốn Ta sẽ phá công trình của các người, những gì mà ngày nay, các người

đã lấy đó để kể ơn và đòi ta chia sẻ…”[9;59] Kết cục không thể tưởng tượng được khi cả ba gã đàn ông đều bỏ đi và để lại một vết thương lòng đau đớn cho cô Một tình yêu đẹp với một người con gái đó chính là sự thủy chung nhưng đối với đàn ông thì có thể thấy, một tình yêu đẹp phải có sự cân xứng về ngoại hình trước đã Đối diện với sự được mất và tồn tại của những người phụ nữ trong cuộc sống đầy bấp bênh của miếng cơm manh áo, không ít hình ảnh người phụ nữ phải dùng chính thân xác – vẻ đẹp cá nhân để đổi lấy sự sinh tồn qua những đồng tiền của các gã đàn

ông ném lại sau cuộc vui Miền bọt là một nhân chứng với hình ảnh những cô gái

làm nghề cực chẳng đã mua vui nhưng xét thấy họ đâu có quyền lựa chọn, vì cuộc sống này không thể giúp gì hay mang lại miếng ăn hàng ngày cho họ Điều họ làm khi ấy là điều cần để duy trì được quá trình sống, bằng không họ sẽ rơi vào tình trạng cực cùng, không nơi nương tựa

Xét về sự ý thức về vẻ đẹp, với mong muốn đòi quyền sống trong nhu cầu riêng của mỗi cá nhân là cần thiết nhưng nhà văn Võ Thị Hảo còn cho thấy cái quyền được ước vọng với những số phận không may mắn về ngoại hình Hình ảnh những người con gái tật nguyền, không may mắn về nhan sắc và trong những tâm hồn mạnh mẽ ấy là một cuộc chiến giữa sự ái ngại và đòi quyền hạnh phúc Bà

Diễm trong Người gánh nước thuê “Diễm là đẹp, là diễm lệ Ngoài vẻ đẹp còn

mang vẻ sang Có ai gọi củ khoai là diễm lệ đâu Hẳn bố mẹ bà xưa đặt tên cho con thầm ao ước sao cho con vừa đẹp lại khỏi vừa lầm than Nhưng trôngbà cả một sự nhạo báng cái mong ước đó Dáng người bà Diễm bé loắt choắt, bộ mặt nhăn nheo, gầy sạm chỉ còn hai con mắt Bà vừa đo vừa lắc lư cái lưng còng”[8;58] Tưởng chừng đời bà chỉ gắn chặt với cái gánh nước trên vai và chẳng hề mong ước tới một người đàn ông nào, nhưng sau khi có sự xuất hiện của ông Tiếu, ý thức bản năng đã thôi thúc bà từ một con người suốt ngày lẩm bẩm,mọi người xa lánh, bà đã nhả lời với ông Tiếu thế này “Thôi ông về đây mà ở cùng tôi Tôi và ông cũng sắp xuống lỗ rồi, chắc chẳng ai dị nghị gì đâu Ông ơi, hai cái cây đã bị đánh bật hết rễ, biết tựa vào nhau thì sẽ lâu đổ hơn”[8;63] Đó là một con người mang vẻ ngoài xấu xí

nhưng thẳm trong tâm hồn là khát khao hưởng hạnh phúc Trong Mắt miền Tây,

hình ảnh một cô gái khờ khạo luôn bị lừa gạt và trong chuyện tình duyên cũng vậy Chị cũng bị một gã điển trai kém hơn dăm ba tuổi lừa tiền hết lần này đến lần khác, vậy mà chị vẫn yêu hắn, đó còn chưa kể chị suốt ngày bị đánh đập Chung quy về cuộc đấu tranh tâm lí, có thể chị nhận ra được vìmình không có được sự cuốn hút như những cô gái khác, đó là lí do cô luôn kiếm tìm và gìn giữ hạnh phúc cho riêng

mình.Nhắc đếnLàn môi đồng trinh, Hằng “bị mù từ lúc lên hai tuổi vì thiếu Vitamin

A ác tính Hằng chưa bao giờ thấy mặt mình, cũng chưa bao giờ biết rằng trên đời này có một giống người khác nàng”[9;89].Nếu các nhân vật khác được nhắc tới đều

tự cám cảnh với số phận của mình để đi tìm hạnh phúc thực sự thì Hằng - một khiếm khuyết của tạo hóa lại mang trong mình những mong muốn riêng của hạnh phúc lứa đôi, của một nửa khi mà chưa từng nhìn thấy Thực hiện cho ước mơ ấy, Hằng thường đứng dưới trời mưa để cảm nhận những giọt mưa khẽ chạm vào môi

mình, và đó cũng là hạnh phúc riêng với cá nhân cô gái tật nguyền nhưng đầy khao khát yêu đương này

Ở khía cạnh ý thức về vẻ đẹp bản năng, nhà văn Võ Thị Hảo không dừng lại

ở việc tô điểm cho nữ giới vẻ đẹp vốn tồn tại để hưởng hạnh phúc trọn vẹn mà ở đó những người phụ nữ do lỗi của tạo hóa vẫn có quyền đòi hỏi hạnh phúc cho riêng bản thân

2.1.2 Ý thức về cái tôi cá thể

Sáp nhập vào văn đàn, đánh dấu bước phát triển của văn học nữ có thể nhắc đến các nữ nhà văn như: Đoàn Thị Điểm, Bà huyện Thanh Quan, Hồ Xuân Hương,… một bước đi tiên phong trong cách tư duy về chính ý thức cá nhân trong nỗi cô đơn bất hạnh và chịu nhiều khổ đau.Để có được tiếng vang đến tận bây giờ,

nữ giới đã không ngần ngại bước qua rào cản xã hội mà đã một thời lên án.Bởi giới tính luôn chi phối theo lẽ “giới tính luôn bị quy định bởi truyền thống văn hóa tập tục, giáo dục, tôn giáo, chính trị,… nghĩa là toàn bộ những gì ta cảm quan thấy qua cách nhìn nhận của một cá nhân hay tập thể về tính cách nam nữ Và vấn đề giới tính, thực chất là vấn đề thể hiện một hệ thống biểu trưng hay ý nghĩa nối liền các giống với những nội dung văn hóa tương ứng với những giá trị và đẳng cấp xã hội tương ứng”[1].Trải qua một chặng dài lịch sử đến thời kì Đổi mới, văn học dần xóa nhoà khoảng cách giữa hai giới với nhau, việc đó cũng đồng nghĩa với hình tượng tính nữ dần được bộc lộ và tự xưng cái tôi của mình thông qua hình ảnh các nhân vật nữ

Trước tiên, khi đến với các sáng tác của Võ Thị Hảo, không ai không thấy một nữ nhà văn táo bạo đến thế, nhà văn trực tiếp hiện diện mình qua hàng loạt các

tác phẩm: Vườn yêu, Mắt miền Tây,… Tác giả không nhờ đến sự giúp sức thông qua

các hình tượng nhân vật mà đặt mình vào hoàn cảnh tương ứng với những cá tính riêng biệt để hướng độc giả có thể hình dung là chính tôi – nhà văn và nhân vật trong truyện là một Võ Thị Hảo từng tâm sự: “Tôi thích người đọc hình dung về tôi qua các tác phẩm hơn là tự vẽ cho mình một chân dung đã đóng khung Một người đàn bà bình thường? Quái dị? Xấu? Đẹp? Mờ nhạt? Tất cả đều có thể và trí tượng

tượng không bị giới hạn Bạn đọc không biết mặt tôi Càng thú vị”[16;1352] Như

trong Vườn yêu, nhân vật xưng tôi theo ngôi thứ nhất có thể hình dung đó là một Võ

Thị Hảo thực sự khi bước vào ngưỡng cửa tình yêu Cô rụt rè, sợ hãi nhưng cũng

thật mãnh liệt, mong muốn một tình yêu trong cái tuổi đôi mươi Còn Mắt miền

Tây, nhà văn tham gia đóng vai trònhư một nhân vật phụ dẫn dắt cốt truyện nhưng

vẫn thấy hình ảnh của một con người từng trải, dày dặn kinh nghiệm qua nhiều vấn

đề hiện thực của cuộc sống Nếu chỉ xây dựng hình ảnh nhân vật dựa trên con mắt quan sát thì cá nhân độc giả khi đọc đâu thấy được sự quyết liệt và táo bạo trong tình yêu như thế nào Suy xét cho cùng thì nhân vật là một phần cuộc đời của tác giả trong lần đầu tiên đến với tình yêu, mà dưới ngòi bút, tác giả đã dựng lại dựa trên một nhân vật mình tâm huyết.Soi xét vào từng tác phẩm, ý thức về cái tôi cá thể được tuyến nhân vật nữ bộc lộ rất rõ ràng Tuyến nhân vật nữ có mặt trong truyện không chỉ đóng vai trò dẫn dắt từng tình huống truyện theo một thiên truyện nhất định mà có thể thấy tùy vào mỗi tình huống truyện, các nhân vật nữ mở ra hết từ bất ngờ này đến bất ngờ khác trong mối tương quan với cuộc sống về sự tự ý thức cái tôi cá nhân Việc ý thức và đòi hỏi cái tôi cá nhân, xét thấy là một vấn đề rộng lớn của: tình yêu, quyền sống, những ham muốn đời thường, hay hạnh phúc gia đình

Dù xét trên bình diện nào thì Võ Thị Hảo cũng dựng diễn rất thực qua từng nhân vật

trong vấn đề ý thức quyền cá nhân riêng tư cho chính mình Trong Khát của muôn

đời, một hiện tượng không còn quá xa lạ với công chúng, đó chính là tình yêu,

nhưng tình yêu trong thiên truyện có đôi điều phi lí như khi Trời là chúa muôn loài

và không có trái tim yêu đương nhưng khi tỉnh ra thì Trời lại hốt hoảng: “xin nàng!

Ta xin nàng, nàng Hđiêu xinh đẹp, cao thượng và đau khổ Xin nàng đừng đi như thế, hãy ở lại cùng ta Ta sẽ bỏ ngôi cao uy cả ở trên kia xuống đây cùng nàng Ta

sẽ che chở cho nàng và sẽ làm cho nàng hạnh phúc”[9;113].Ở đây, một nghịch lí xảy ra khi hình ảnh một ông Trời uy quyền lại rợp bóng trước một cây chanh bé nhỏ.Nhưng xét trên phương diện tính nữ, điều đó cao cả hơn nhiều Qua hình ảnh một cô Hđiêu dại dột với chuyện tình duyên của mình, trải qua bao nỗi bất hạnh và khi gặp Trời cao cô có thể bộc bạch, giúp Ngài nhận ra rằng tình yêu là một thứ mê hoặc khiến con người thường bước vào sự mù quáng sai lầm, mà nếu ông Trời cứ ở

mãi trên ngôi vương cao kia thì đâu thấu hiểu nổi Hình ảnh người phụ nữ trong truyện Võ Thị Hảo không đơn thuần chỉ mang dáng dấp thông qua vai trò có mặt, các nhân vật dần tự ý thức được vai trò và trách nhiệm vốn có của mình Trong

truyện ngắnMiền bọt, tác giả tự hóa thân dưới dáng dấp của người đàn ông từng trải,

đi tìm lẽ sống Nhưng trong quá trình dài dằng dặc ấy, vô tình nhân vật đã nhận thấy trước một cuộc sống tưởng chừng đầy hào nhoáng ấy là hình ảnh của những người phụ nữ đang bòn rút chính bản thân mình trong kiếp sống của những cô gái điếm trong quán karaoke Nếu dưới hình thức một nhân vật nữ thì sự nhạy cảm và xâm nhập vào cuộc vui trác táng ấy đâu được phơi bày ra rõ ràng, nhưng chung quy ta vẫn thấy nhà văn đang tự bộc lộ những cái có trong cuộc sống này dù ở thân phận nào đi chăng nữa mà yếu tố tự khẳng định tính cá nhân chung nhất vẫn hiện hữu

Hoặc trong tác phẩm Ngậm cười, hình ảnh một cô gái bị chết oan có lỗi với chính

người tình và vị hôn thê sắp cưới Nếu cái chết đó là chấm dứt thì ắt hẳn câu chuyện

đã không gây được sự tức tối đối với độc giả Một tầng lớp quan sai lạm dụng chức quyền để uy hiếp, giết người vô tội, mà sau cái chết ấy là quá trình đi đòi công lí của chàng trai cho người phụ nữ Cuối cùng sự ngu muội của những người dân trong làng đã bị xóa bỏ hết thì cũng là lúc thân phận của cô gái được thay đổi Vô hình trung ta thấy được, dù bằng cách này hay cách khác, nhà văn cũng tự mở cửa

để cho người phụ nữ tự kiếm tìm lấy cái tôi cá nhân của chính họ Nhân vật người

con trong Trận gió màu xanh rêu tưởng chừng nhiều lúc không còn đủ sức để dõi

bước theo người mẹ điên dại cứ luôn chạy tìm người chồng đã chết của mình nữa Nhưng chính nơi tận cùng của nỗi đau, nơi chỉ toàn phụ nữ chung sống với nhau, cô cũng tự tìm cách để học nghề đục đá tiếp nối cuộc sống thiếu thốn của mình và để gần gũi, chăm locho người mẹ suốt ngày có những hành động lập dị Cuối cùng, chính cô cũng phải cất bước ra đi tìm tới một nơi để tương lai của mình sẽ xán lạn hơn Điều đó xem chừng có vẻ tàn nhẫn nhưng thực chất đó chính là quá trình khẳng định cái tôi và đòi quyền sống cho chính cá nhân mà điều đó chỉ có những người phụ nữ ở đó mới hiểu thấu được

Sự tự ý thức về cái tôi cá nhân là điều nên thấy nhiều hơn ở hình ảnh nhân vật nữ Võ Thị Hảo cũng đã ra sức để giúp cho văn đàn Việt Nam mang dáng dấp

tính nữ nhiều hơn, bởi cuộc sống của người phụ nữ trong rất nhiều thời gian qua họ chưa khẳng định được vị thế của mình.Hơn thế, dù đứng trên góc độ nào thì từ những hoạt động của mỗi cá nhân nữ cũng tự cho thấy họ vẫn mong muốn khẳng định được cái tôi cho cá nhân mình

2.1.3 Ý thức về bản năng làm mẹ

Hạnh phúc là điều tất yếu đối với mỗi cá nhân, bởi hạnh phúc không chỉ mang lại sự nhiệt huyết sống, mà nhờ đó, con người còn có một chỗ dựa vững chắc trong cuộc sống Văn học Việt Nam dưới góc nhìn chân thật của nữ giới, các nhà văn thổi hồn vào các nhân vật nữ không chỉ riêng những hạnh phúc vụn vặt đời thường Chúng ta có thể thấy rõ được hạnh phúc lớn nhất đối với người phụ nữ đó chính là việc được sống và chứng kiến những sinh linh mà mình mang nặng đẻ đau, hàng ngày hàng giờ lớn lên hoặc sự đồng cảm với những số phận trôi nổi của những

đứa trẻ bơ vơ, lạc lõng giữa dòng đời không nơi nương tựa Trong I am đàn bà, Y

Ban đã thể hiện tâm hồn của người phụ nữ bằng cái nhìn chân thật nhất Một người đàn bà sống trong cảnh nghèo túng, khốn khó với một đàn con, nhưng cái nghèo, cái đói không làm mất đi trong chị lòng vị tha, nhân hậu Khi bắt gặp đứa bé mới sinh bị bỏ nơi rừng hoang “sau sự sợ hãi là sự đau đớn chất cùng phả ra từ bản năng

làm mẹ của thị”[2;5], chị đã không do dự mà chạy đến “ôm sát thằng bé vào ngực

thị”[2;6] Chị đã dùng tình thương của mình, một tay chăm sóc nuôi lớn bầy con, cả

đứa bé bị bỏ rơi Thiên tính mẫu dường khi không bao giờ vơi cạn trong chị

Quay lại các truyện ngắn của Võ Thị Hảo, hình ảnh người phụ nữ hiện lên rất

rõ thông qua sự mong muốn được một chỗ dựa tinh thần là những đứa con, đó chính

là hạnh phúc lớn nhất hay nói cách khác là bản năng cốt có của người phụ nữ – bản

năng làm mẹ Bà Diễm trong truyện ngắn Người gánh nước thuê, dù là một người

phụ nữ xấu xí và bị coi là dở hơi bởi cái thói cứ lẩm bẩm, ấy thế, khi nên vợ nên chồng với ông Tiếu, bà vẫn thấy được sự quan tâm hàng ngày với ông là cần thiết, bằng chứng là bà đã chăm sóc ông trong lúc ốm đau bệnh tật Để đến khi ông Tiếu sắp lìa xa bà, thì bản năng làm mẹ trỗi dậy trong bà, một nhân cách đáng trân trọng

Vì “người ta bảo nhau rằng, dạo này bà Diễm càng dở hơi tệ, vì ngoài cái tật cứ nói