Thế giới loài vật qua cách nhìn của nguyễn nhật ánh

Trên tờ nhật báo đó, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều cũng dành cho cuốn sách những lời khen ngợi qua việc ghi nhận về thủ pháp nhân cách hóa không những được nhà văn sử dụng mà ông còn kể về

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Bình Dương, tháng 5 năm 2015

trong khóa luận là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khác

Sinh viên

Đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới quý thầy cô trường Đại học Thủ Dầu Một nói chung, quý thầy cô trong khoa Ngữ văn nói riêng

đã tận tâm truyền đạt tri thức và giúp đỡ em trong suốt thời gian em học tập tại trường, đồng thời giúp em có những kiến thức quý báu để hoàn thành bài khóa luận một cách tốt nhất

Em cũng xin chân thành gửi lời cảm ơn tới cô Trần Thị Sáu- người đã quan tâm và hướng dẫn em thực hiện khóa luận này, góp ý giúp em rút ra những kinh nghiệm quý báu trong quá trình viết bài

Trong thời gian nghiên cứu và tìm hiểu khóa luận, do nhiều nguyên nhân nên những vấn đề mà em trình bày trong bài khóa luận mới chỉ là sơ lược và còn rất nhiều thiếu sót Em kính mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các thầy cô để

em có thể rút ra những kinh nghiệm và hoàn thiện kiến thức hơn

Sau cùng, em xin kính chúc các thầy cô trường Đại học Thủ Dầu Một, đặc biệt là các thầy cô trong khoa Ngữ văn, cô giảng viên hướng dẫn, thật dồi dào sức khỏe và nhiều niềm tin để thực hiện sứ mệnh cao đẹp của mình là truyền đạt kiến thức cho thế hệ mai sau!

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

PHẦN MỞ ĐẦU 1

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

II Mục tiêu nghiên cứu 4

III Lịch sử vấn đề 5

IV Nhiệm vụ nghiên cứu 10

V Phương pháp nghiên cứu 10

5.1 Phương pháp tiểu sử 10

5.2 Phương pháp so sánh 10

5.3 Phương pháp thống kê- phân loại 11

5.4 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu 11

VI Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 11

6.1 Đối tượng nghiên cứu 11

6.2 Phạm vi nghiên cứu 11

VII Cấu trúc đề tài 12

PHẦN NỘI DUNG 13

CHƯƠNG 1 13

NHÀ VĂN NGUYỄN NHẬT ÁNH VÀ ĐỀ TÀI VỀ LOÀI VẬT 13

1.1 Tiểu sử nhà văn Nguyễn Nhật Ánh 13

1.2 Quan niệm về nghề văn và công việc sáng tác 16

1.3 Đề tài về loài vật trong truyện của Nguyễn Nhật Ánh 20

1.3.1 Khái quát chung về đề tài loài vật trong truyện của Nguyễn Nhật Ánh 20

1.3.2Tóm tắt một số truyện về đề tài loài vật trong truyện của Nguyễn Nhật Ánh 22

1.3.2.1 Tôi là Bê tô 22

CÁC KIỂU LOÀI VẬT TRONG TRUYỆN CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH 25

2.1 Thế giới loài vật đa dạng, phong phú trong truyện Nguyễn Nhật Ánh 25

2.1.1 Các con vật nghịch ngợm 25

2.1.2 Các con vật có vai trò trợ thủ 28

2.1.3 Các con vật có vai trò địch thủ 29

2.1.4 Các con vật dũng cảm 31

2.1.5 Các con vật mộng mơ, triết lí 33

2.1.6 Các con vật khác 34

2.2 Thế giới nội tâm của loài vật trong truyện Nguyễn Nhật Ánh 36

2.2.1 Đời sống tình cảm 36

2.2.1.1 Đời sống tình cảm với con người 36

2.2.1.2 Tình cảm với đồng loại 40

2.2.2 Những triết lý về cuộc sống 46

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ ĐÓNG GÓP MỚI VỀ NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN VỀ ĐỀ TÀI LOÀI VẬT CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH 51

3.1 Nghệ thuật xây dựng cốt truyện 51

3.2 Nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật 53

3.3 Ngôn ngữ và giọng điệu 58

3.4.1 Ngôn ngữ 58

3.4.2 Giọng điệu 64

PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 67

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

- Năm 2006: Tác phẩm “Kính vạn hoa” dẫn đầu trong cuộc bầu chọn “10

cuốn sách được yêu thích nhất” do ban văn học thiếu nhi hội Nhà văn Việt Nam,

ban Văn hóa nghệ thuật đài tiếng nói Việt Nam, Nxb Kim Đồng, Nxb Trẻ và Ủy

ban dân số, gia đình và trẻ em phối hợp tổ chức

- Giải thưởng văn học của Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh trao tặng với tác

phẩm “Tôi là Bê tô” năm 2007

- Giải thưởng Văn học của Hội nhà văn Việt nam, giải sách hay của Hội Xuất bản Việt Nam (năm 2009), giải thưởng văn học ASEAN (năm 2010) với

truyện dài “Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ”

- Năm 2012, hai tác phẩm “Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ” và “Lá nằm

trong lá” được độc giả của công ty phát hành sách FAHASA bình chọn là hai trong

mười tác phẩm được yêu thích nhất trong năm Đây cũng là hai tác phẩm duy nhất

của Việt Nam trong danh sách này Bốn tác phẩm “Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ”,

“Kính vạn hoa”, “Cô gái đến từ hôm qua” và “Mắt biếc” lọt vào mười tác phẩm

được yêu thích nhất trong cuộc bình chọn “Sách việt tôi yêu” do Hội nhà văn

TP.HCM và thành đoàn TP.HCM tổ chức

- Mới đây nhất, năm 2013, “Kính vạn hoa” và “Cho tôi một vé đi tuổi thơ”

là hai tác phẩm được chọn vào cuốn “105 tác phẩm được đọc nhiều nhất ở các

nước trên thế giới” do Nxb Ten- books (Nhật Bản) phát hành

Dù thể hiện ngòi bút của mình ở thể loại nào (Truyện ngắn, truyện dài, hay tạp văn, thơ ), Nguyễn Nhật Ánh đều được độc giả đón nhận nồng nhiệt

Nhà thơ Bùi Minh Quốc trong “Nguyễn Nhật Ánh: Hoàng tử bé trong thế giới

tuổi thơ” kể lại: Khi Nguyễn Nhật Ánh thực hiện chuyến đi xuyên Việt tới nhà sách

Thăng Long, đường Tràng Tiền, Hà Nội, độc giả xếp hàng dài cả cây số dưới nắng nóng trong suốt ba tiếng đồng hồ để được gặp ông Sự kiện Nguyễn Nhật Ánh đến

Hà Nội chẳng khác gì ngôi sao ca nhạc: các cửa hàng vốn chẳng liên quan gì đến sách cũng bày sách của Nguyễn Nhật Ánh ra bán, các bãi giữ xe tăng giá gấp đôi, các phương tiện truyền thông quây kín… Sự kiện này được các bạn fan của Nguyễn

Nhật Ánh gọi là “Huyền thoại phố Tràng Tiền” Sự đón nhận nồng nhiệt ấy của độc

giả là minh chứng cho vị trí đặc biệt của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh trong nền văn

học Việt Nam Một số tác phẩm về đề tài động vật của ông còn trở thành “Cơn sốt” trên thị trường sách Việt Nam, đặc biệt là sách dành cho thế hệ trẻ

Ba tác phẩm truyện dài mà chúng tôi chọn khảo sát ít nhiều cũng đều đã khẳng định được giá trị tự thân của nó bằng những giải thưởng, hoặc sự đón nhận

nồng nhiệt từ phía độc giả Với tác phẩm “Tôi là Bê-tô”, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh

đã đạt giải thưởng văn học của Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh trao tặng Cuốn sách

“Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ” đoạt giải Vàng cuộc thi Sách đẹp 2013 do Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức Tác phẩm “Chúc một ngày tốt lành” trong đợt in đầu

tiên với 40,000 bản thì 38,000 bản trong số đó đã được các đơn vị phát hành đặt mua hết ngay từ khi sách chưa được in Vì thế, Nhà xuất bản Trẻ đã phải in nối thêm 15,000 bản để kịp đáp ứng đủ nhu cầu của đọc giả Đây được cho là một trong những hiện tượng của Văn học Việt Nam giữa tình trạng sách đang ế ẩm

Sức hấp dẫn của những cuốn sách về thế giới loài vật trong truyện của Nguyễn Nhật Ánh nằm ở chính thế giới động vật qua cách nhìn của ông- một thế giới sinh động và phong phú Chúng ta nhận ra trong truyện là một hệ thống nhân vật với đủ sắc thái và cung bậc của tính cách được thâu tóm khá trọn vẹn Thế giới động vật được tạo nên bởi các câu chuyện nhẹ nhàng, giàu tính nhân văn Dẫu ngắn gọn giản dị, nhưng các truyện về đề tài này đã có một tác dụng kì diệu, chạm khắc vào thời gian, vào lòng người chân dung những con vật tinh nghịch thông minh, thơ ngây như con trẻ Thế giới loài vật qua cách nhìn của Nguyễn Nhật Ánh hết sức đáng yêu Từ những con vật thân quen: chó, mèo, gà, chuột nhà văn đã thổi vào

đó một sự sống tươi non mang hơi thở, tâm hồn, khát vọng trẻ thơ

Như vậy, một trong những thành công của Nguyễn Nhật Ánh là mảng truyện viết về loài vật Ở mảng truyện này vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào mang tính chuyên sâu, hệ thống toàn diện Việc nghiên cứu những tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh về đề tài loài vật là một việc làm quan trọng và thiết thực Tuy nhiên, trong lí luận và phê bình văn học, các đề tài nghiên cứu có liên quan hầu hết

ít đề cập đến vấn đề về thế giới động vật trong truyện của Nguyễn Nhật Ánh, còn rất nhiều vấn đề cốt lõi cũng như các kiến giải mới cần được đào sâu và mở rộng hơn nữa

quả là khu vực văn học thiếu nhi còn nhiều thiếu sót Từ tình hình chung đó, dẫu được đánh giá là cây bút tiêu biểu của nền văn học thiếu nhi, Nguyễn Nhật Ánh và các tác phẩm của ông vẫn chưa được quan tâm đúng mức

Trên Tạp chí sách số tháng 6 năm 2002, nhà phê bình Nguyễn Hoàng Sơn

nhật xét Nguyễn Nhật Ánh là “nhà ảo thuật” quen thuộc nhân vật của mình Chính

vì thế, ông rất dễ dàng thâm nhập vào thế giới riêng của các em Những câu chuyện loanh quanh trong một nhóm bạn cụ thể, lại dùng ngôn ngữ, thổ ngữ địa phương, nhưng vẫn chinh phục và mê hoặc được độc giả nhỏ tuổi ở khắp mọi vùng miền trong cả nước Các em đọc sách và lại quên mình đang đọc sách, cứ ngỡ như đang can dự vào cuộc sống có thật ở giữa đời thường

Giữa năm 2007, nhà xuất bản Trẻ ấn hành cuốn “Tôi là Bêtô” của Nguyễn

Nhật Ánh Trong dịp này, một số nhà nghiên cứu, nhà văn đã có bài phê bình về

cuốn sách Nhà nghiên cứu Phong Lê, trên tờ nhật báo Thanh Niên (ngày

27/5/2007), tỏ rõ sự hồ hởi: “Đã lâu lắm, tôi mới lại được đọc một truyện thú như

thế” Theo ông, cái hay của “Tôi là Bêtô” nằm ở lối kể tự nhiên về những chuyện

đời thường mà không tẻ nhạt, lại gợi được nhiều ý tưởng và triết lí hồn nhiên Trên

tờ nhật báo đó, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều cũng dành cho cuốn sách những lời khen ngợi qua việc ghi nhận về thủ pháp nhân cách hóa không những được nhà văn

sử dụng mà ông còn kể về con vật đó bằng đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất với một thứ ngôn ngữ gần gũi, giản dị khiến cho người đọc dễ dàng đồng cảm với nhân vật chính của câu chuyện Mặt khác, màu sắc triết lí trong mỗi câu chuyện nhỏ cũng góp phần làm nên giá trị thấm mĩ cho tác phẩm

Trên báo “Kiến thức ngày nay” (số 613/2007), Lã Thị Bắc Lý xem “Tôi là

Bêtô” là một thành công mới của Nguyễn Nhật Ánh Điểm mạnh ở thiên truyện này

là xây dựng nhân vật và cách kể chuyện lôi cuốn, ngôn ngữ giàu chất thơ Trong

báo Lao động cuối tuần, số ra 28-06-2009, nhà thơ Trần Đăng Khoa lại nhận xét

“Có lẽ chỉ có Nguyễn Nhật Ánh mới mê hoặc được bạn đọc của mình như thế Bởi

thế, tôi mới gọi ông ta là một gã phù thủy đại bợm Kinh lắm! Hãi lắm! Không tin ư? Thế thì bạn hãy cứ mở sách của lão ra coi thử Lão đang thả bùa mê đấy Thả bùa mà chẳng thấy bùa đâu!”.[9]

Năm 2010, tác giả Lê Phương Liên có bài viết về Nguyễn Nhật Ánh tựa đề

“Có một Nguyễn Nhật Ánh “say” viết truyện thiếu nhi” trên VnExpress ngày

28-10-2010 đánh giá cao khả năng sáng tác truyện của Nguyễn Nhật Ánh khi ông đã

qua tuổi ngũ tuần “Ở tuối năm mươi- sáu mươi có những người sẽ sống một cuộc

sống đẹp với những dư âm trong trẻo của tuổi thơ, sự đằm thắm của tuổi xuân và

những suy nghĩ chiêm nghiệm quý như vàng Có lẽ tác giả “Kính vạn hoa” không

hề muốn tự dễ dãi với bản thân mình, anh đang mong sáng tạo những trang văn mới” [13]

Bài viết của tác giả Nguyễn Thị Bắc Lý “Cảm nhận về văn học thiếu nhi

Việt Nam đầu thế kỷ XXI” trên báo Văn học quê nhà tháng 10 năm 2011 khẳng

định: Văn học thiếu nhi Việt Nam được tạo đà từ một thành tựu rực rỡ bước sang thế kỷ XXI tràn đầy sức sống, vừa hội nhập với thế giới, vừa giữ gìn và phát huy những nét truyền thống của nguồn mạch dân tộc Trong đó, Nguyễn Nhật Ánh là một trong những nhà văn giao thời giữa hai thế kỷ, nổi lên từ những năm cuối thế

kỷ XX nhưng vẫn giữ được phong độ và cảm hứng sáng tạo trong thế kỷ mới Tác

giả khẳng định, với thành công đặc biệt của “Kính vạn hoa” cùng với gần ba mươi

tập sách viết cho lứa tuổi hoa học trò, Nguyễn Nhật Ánh được bình chọn là tác giả tiêu biểu nhất của văn học thiếu nhi Việt Nam những năm cuối thế kỉ XX Sang đầu

thế kỉ XXI, Nguyễn Nhật Ánh đột ngột “chuyển hướng” sang lối kể chuyện hoang

đường, kì bí (Ví dụ như bộ truyện dài nhiều tập “Chuyện xứ Lang-bi-ang”) Sự

tưởng tượng của Nguyễn Nhật Ánh được dựa trên nền tảng vững chắc, đó là tâm lí trẻ thơ Có lẽ trẻ thơ ở Mĩ, ở Anh, ở Nhật Bản và ở đâu cũng thế Sự phiêu lưu mạo hiểm của chúng bất chấp mọi rào cản Chẳng thế mà Tom Sawyer (Mark Twain) đã

có những cuộc phiêu lưu thật liều lĩnh để săn tìm kho báu; Dim (Xtivenxơn) cũng

có chuyến đi nguy hiểm nhưng thật tuyệt vời ra Đảo giấu vàng; Oliver Twist (Charles Dickens) đã bỏ cửa hàng đóng áo quan để chạy trốn đến Luân-đôn… Và

ở Chuyện xứ Lang-bi-ang, Nguyễn Nhật Ánh để cho hai chú bé Kăply và Nguyên bí

mật lên Đồi phù thủy- nơi mà bất cứ ai dám “liều lĩnh mò lên ngọn đồi đều rớt hết

ráo xuống vực”, mà đó lại là cái vực “sâu không đáy” để khám phá sự bí ẩn bao

trùm hàng ngàn năm đối với người làng Ke thì cũng không có gì là lạ… Cùng với

“Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, “Lá nằm trong lá”, “Có hai con mèo ngồi bên

cửa sổ”… Nguyễn Nhật Ánh đã thể hiện sức viết bền bỉ của mình

Nhận xét về nhà văn Nguyễn Nhật Ánh và sự thành công của ông trong nghệ thuật kể chuyện của thiếu nhi, tác giả Thái Phan Vàng Anh đưa ra ý kiến của mình

trong bài viết “Nguyễn Nhật Ánh- Người kể chuyện của thiếu nhi”, tạp chí Non nước tháng 12 năm 2011 Theo đó, tác giả cho rằng, đọc truyện Nguyễn Nhật Ánh,

ai cũng thấy mình trong đó Để chọn một người lớn thật sự biết kể “chuyện của trẻ

em” theo nhiều điểm nhìn, có lẽ ít ai vượt qua Nguyễn Nhật Ánh Tác giả khẳng

định: Nguyễn Nhật Ánh không chỉ kể chuyện cho thiếu nhi, kể chuyện về thiếu nhi

mà ông còn là người kể chuyện của thiếu nhi Ba khái niệm “kể chuyện cho thiếu

nhi”, “kể chuyện về thiếu nhi”, “kể chuyện của thiếu nhi” là ba khái niệm hoàn

toàn khác nhau, cần phân biệt một cách rõ ràng Cách khái quát của tác giả thoạt nhìn không có gì đao to búa lớn, nhưng lại đặt trên một nền tảng tri thức rộng và

sâu, nên chứa đựng trong đó nhiều điều mới mẻ Gọi Nguyễn Nhật Ánh là “người

kể chuyện của thiếu nhi” nghĩa là, Nguyễn Nhật Ánh là tác giả của những câu

chuyện về thiếu nhi, dành cho thiếu nhi, khi ông đóng vai người kể chuyện, hay thậm chí hóa thân thành những vai kể khác Bởi với thiếu nhi, việc ai thực sự là chủ thể trần thuật trong truyện kể không quan trọng bằng ai mới là người đem lại những chuyện kể ấy Với thiếu nhi, Nguyễn Nhật Ánh như là nàng Scheherazade

trong “Nghìn lẻ một đêm” cùng những câu chuyện bất tận Nguyễn Nhật Ánh được

coi như là người kể chuyện mang điểm nhìn trẻ thơ, và trở thành “người kể chuyện

của thiếu nhi” chính bởi khả năng hóa thân, nhập vai khéo léo của tác giả

Trên báo Thanh niên tuần san số 288, ngày 30 tháng 11 năm 2011 có bài

của tác giả Nguyễn Quang Lập Tác giả nhận xét sự thu hút của văn chương Nguyễn Nhật Ánh là nhờ có một loại “chất gây nghiện”, trẻ con không mấy ai là không biết

ông: “Trẻ con bây giờ đứa nào không biết Nguyễn Nhật Ánh là đứa đó cực dốt văn

Xưa có Tô Hoài, Xuân Sách, Trần Đăng Khoa, giờ có Nguyễn Nhật Ánh, chỉ mỗi Nguyễn Nhật Ánh không còn ai” Nguyễn Quang Lập cũng khẳng định, vị trí của

Nguyễn Nhật Ánh trong nền văn học thiếu nhi là độc nhất và không thể thay thế được

Nhà thơ Lê Minh Quốc là một người đồng hương Quảng Nam của Nguyễn

Nhật Ánh, ông cho ra mắt cuốn sách “Nguyễn Nhật Ánh- Hoàng tử bé trong thế

giới trẻ thơ” , NXB Kim Đồng ấn hành năm 2014, để nói về con người Nguyễn

Nhật Ánh với tư cách vừa là một con người bình thường vừa là một nhà văn tài

năng Đọc “Nguyễn Nhật Ánh- Hoàng tử bé trong thế giới trẻ thơ”, người viết rất

tâm đắc khi phát hiện ra rằng Nguyễn Nhật Ánh là một con người giản dị đời thường nhưng lại rất thành công trong văn nghiệp Trong cuốn sách, Lê Minh Quốc

đã kể những câu chuyện nhẹ nhàng về Nguyễn Nhật Ánh từ tuổi thơ cho tới thời điểm năm 2014 Sách cũng sưu tầm nhiều bài viết của các bạn văn trong và ngoài nước kèm theo nhiều hình ảnh minh họa, phụ lục thơ, tạp bút, bình luận thể thao, tư vấn tình cảm và cả những lời tâm huyết của Nguyễn Nhật Ánh về quan niệm sống

và sáng tác Đó cũng chính là những kiến giải thật sâu sắc và thỏa đáng để trả lời

cho câu hỏi: Vì sao lại gọi Nguyễn Nhật Ánh là “Hoàng tử bé trong thế giới tuổi

thơ”

Từ những điều tìm thấy trong cuốn sách “Nguyễn Nhật Ánh- Hoàng tử bé

trong thế giới trẻ thơ”, tác giả Huỳnh Kim đã giới thiệu cho bạn đọc báo Thanh

niên tìm đến với cuốn sách để hiểu hơn về Nguyễn Nhật Ánh Bên cạnh đó, anh cũng đưa ra những đoạn trích hay nhất trong cuốn sách như một lời minh chứng cụ

thể và sinh động nhất cho việc lấy tựa đề bài viết “Giải mã Nguyễn Nhật Ánh”

Cùng nói về Nguyễn Nhật Ánh và thêm một nhà văn khác cũng viết về đề tài

cho thiếu nhi, tác giả Toàn Quý, báo Tiền phong, số ra ngày 22/04/2014 có bài: “Tô

Hoài, Nguyễn Nhật Ánh đỉnh đến bao giờ” Bài viết đề cập đến hai tác giả “đỉnh”

trong thể loại văn học giành cho thiếu nhi Một là Tô Hoài với “Dế mèn phiêu lưu

ký” và giá trị nguyên vẹn của nó sau tám mươi năm, hai là Nguyễn Nhật Ánh nhiều

năm giữ vững phong độ tác giả ăn khách Bài viết như một cái nhìn tổng thể lại chặng đường sáng tác với những tác phẩm thành công nhất của hai tên tuổi nổi bật, góp phần lớn trong bộ mặt chung của nền văn học thiếu nhi nước nhà

Vấn đề “Thế giới động vật qua cách nhìn của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh” là

một vấn đề còn khá mới mẻ Các ý kiến trên đây chủ yếu chỉ nêu đến tiểu sử, tác giả, những khía cạnh, đặc điểm trong con người, văn phong Nguyễn Nhật Ánh, mà

Từ năm 1973, Nguyễn Nhật Ánh chuyển vào sống tại Sài Gòn, theo học ngành sư phạm Ông đã từng đi Thanh niên xung phong, dạy học, làm công tác Đoàn Thanh niên Cộng Sản Hồ Chí Minh Trước năm 1975 tại miền Nam, học sinh phổ thông thích lập “bút nhóm”, “thi văn đàn” để cùng nâng đỡ, động viên nhau trong quá trình sáng tác Mỗi “thi sĩ nhí” trong các bút nhóm, văn đàn này thường không dùng tên thật mà đặt bút danh riêng Thời ấy, Nguyễn Nhật Ánh đã kí

bằng bút danh “Hoài mộng diễm thư”! Lê Minh Quốc trong cuốn “Nguyễn Nhật

Ánh - Hoàng tử bé trong thế giới tuổi thơ”, NXB Kim Đồng, 2014 đã nhận xét nửa

đùa nửa thật về bút danh “mướt rượt” này: Có thể hiểu Hoài Mộng Diễm Thư là

“mơ màng sách hay” “Bút danh này như “vận” vào cuộc đời của nhà văn có sách

bán chạy nhất hiện nay Nếu sách không hay thì làm sao bán chạy?” [25;9]

Khả năng cầm bút của Nguyễn Nhật Ánh tỏ lộ khá sớm Những năm học ở trường phổ thông, Nguyễn Nhật Ánh đã có những bài thơ đăng báo Tác phẩm đầu

tiên in thành sách là tập thơ “Thành phố tháng tư”, nhà xuất bản Tác phẩm mới

năm 1984 (in chung với Lê Thị Kim) Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh còn là tác giả của rất nhiều bài thơ viết về tuổi học trò, về tình yêu - những rung động ban đầu của

tuổi mới lớn được nhiều bạn trẻ yêu thích và chia sẻ như: Đừng như công chúa (2011), Có một buổi chiều nào2011), Chuyện cổ tích dành cho người lớn (2013)… Các tập thơ như Thành phố tháng tư (1984), Đầu xuân ra sông giặt áo (1986), Thơ tình (1988), Tứ tuyệt cho nàng (1994)… Những rung động trong trẻo

của tuổi mới lớn ngân lên thành những bài thơ tình nhẹ nhàng, đáng yêu, nên Nguyễn Nhật Ánh không chỉ là nhà văn của tuổi mới lớn mà còn là nhà thơ được giới trẻ ngưỡng mộ Như vậy, được biết đến là một nhà thơ trước khi là nhà văn, nhưng như một duyên nợ, các tác phẩm văn xuôi mới giúp Nguyễn Nhật Ánh khẳng định vị thế trên văn đàn văn học thiếu nhi Việt Nam và giúp ông chiếm lĩnh cảm

tình của đông đảo bạn đọc Truyện dài đầu tiên của ông là tác phẩm “Trước vòng

chung kết” Hai mươi năm trở lại đây, ông tập trung viết văn xuôi, chuyên sáng tác

về đề tài thanh thiếu niên

Từ năm 1986 đến nay, Nguyễn Nhật Ánh là phóng viên nhật báo “Sài Gòn Giải

Phóng”, lần lượt viết về sân khấu, phụ trách mục tiểu phẩm, phụ trách trang thiếu

nhi và hiện nay là bình luận viên thể thao trên báo “Sài Gòn Giải Phóng” Chủ

nhật với bút danh Chu Đình Ngạn Ngoài ra, Nguyễn Nhật Ánh còn có những bút

danh khác như: Anh Bồ Câu, Lê Duy Cật, Đông Phương Sóc, Sóc Phương Đông,… Nói về nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, phải nói thêm, ông chính là “Anh Bồ Câu”

phụ trách chuyên mục Vườn hồng trên báo Thanh niên, chuyên gia trả lời, gỡ rối

cho những thắc mắc của các bạn trẻ về tình yêu - hôn nhân - gia đình Độc giả đọc

báo Thanh niên ai cũng yêu mến “Anh Bồ Câu” bởi sự tâm lí, giải đáp vấn đề hợp

lí, hợp tình và cách diễn đạt ngắn gọn dễ hiểu, văn phong hóm hỉnh rất có duyên Vào tháng tư năm 1995, Thành Đoàn TNCS thành phố Hồ Chí Minh và Nhà văn

hóa Thanh niên tổ chức cuộc thăm dò trong giới trẻ, kết quả: Trang Vườn hồng

được đọc nhiều nhất và người “giữ vườn” là anh Bồ Câu cũng được chọn là một trong những nhân vật thu hút giới trẻ nhất Đài truyền hình NHK của Nhật trong một phóng sự về tuổi trẻ Việt Nam từng đề nghị được phỏng vấn và giới thiệu anh

Bồ Câu nhưng ông đã từ chối vì trong thời điểm đó ông chưa muốn tiết lộ anh Bồ

Câu là ai Có nhiều độc giả mến mộ đến tòa soạn, tò mò tìm gặp “Anh Bồ Câu” nhưng tòa soạn chỉ trả lời một cách hài hước “Anh Bồ Câu đang bay, không có ở

tòa soạn”, vì vậy rất ít người biết “Anh Bồ Câu” lại chính là nhà văn Nguyễn Nhật

Ánh

Nhà thơ Lê Minh Quốc từng gọi Nguyễn Nhật Ánh là một con người đa tài Ngoài viết văn, làm thơ Nguyễn Nhật Ánh còn là một cây bình luận thể thao (nhất

là bóng đá) rất đặc sắc với bút danh Chu Đình Ngạn trên báo Sài Gòn giải phóng

chủ nhật Cách viết dí dỏm, hài hước và những nhận định sâu sắc của ông đã thu hút rất nhiều fan hâm mộ của môn thể thao vua này Vì mê tiểu thuyết kiếm hiệp của Kim Dung, ông thường sử dụng những ngôn từ kiếm hiệp và có những so sánh liên tưởng khá thú vị giữa võ học và bóng đá làm độc giả nhiều phen phải bật cười và

phục “Chu Đình Ngạn” ở cái tài viết rất sâu sắc mà vẫn hài hước, dí dỏm

Dù con đường sáng tác còn dài, nhưng nhà văn Nguyễn Nhật Ánh từ lâu đã trở thành một nhà văn được nhiều người biết đến với hàng loạt những tác phẩm có số

lượng phát hành, tái bản lớn Trong đó, riêng bộ truyện “Kính vạn hoa” đã phát

hành trên một triệu bản Nguyễn Nhật Ánh vẫn là tác giả được giới trẻ ngưỡng mộ

công việc viết văn với hai từ cao quý là “Sứ mệnh” Là một nhà văn chuyên tâm viết cho thanh thiếu niên, tôi nghĩ công việc của tôi là giúp cho các bạn đọc trẻ giàu

có cảm xúc hơn, qua đó sống tốt hơn” [25,90] Có thể nói, Nguyễn Nhật Ánh là

một nhà văn tâm huyết với nghề, sống hết mình với từng con chữ

Nguyễn Nhật Ánh luôn tự ý thức được đối tượng tiếp nhận, độc giả của mình

là tuổi mới lớn Đúng như cái tên “tuổi mới lớn” là lứa tuổi không còn là trẻ con nhưng vẫn chưa trở thành người lớn Vì vậy mà tâm lý, tính cách của lứa tuổi này rất đặc biệt, hay nói cách khác là chưa định hình, nên khó nắm bắt Hơn ai hết, Nguyễn Nhật Ánh nắm rõ những đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi này Nói như nhà thơ

Trần Đăng Khoa: “Bí quyết tạo sự thành công kì lạ của Nguyễn Nhật Ánh có lẽ là ở

khả năng nắm bắt tâm lí lứa tuổi học trò” [25;104] Sáng tác cho lứa tuổi này, bên

cạnh những thao tác văn chương thuần kĩ thuật, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã thực

sự đồng cảm về mặt tâm hồn với các em mới có thể tạo ra trước hết là sự tin cậy và

kéo theo nó là sự chấp nhận của bạn đọc Nhà văn tâm sự: “Muốn viết thành công ở

thể loại này, nhà văn phải tắm mình trong dòng sông tuổi thơ chứ không phải là kẻ đứng trên bờ nhìn ngắm và miêu tả” [25;50] Chẳng thế mà Nguyễn Nhật Ánh trở

thành cái tên thân thuộc với các em học sinh mọi lứa tuổi, ông nói ra “những điều

mà người lớn không bao giờ biết tới hay không bao giờ nghĩ đến” (Emme Achara)

[26]

Được biết đến là một nhà văn với những trang viết đượm màu sắc thôn quê,

nhà văn Nguyễn Nhật Ánh từng được phóng viên báo Văn hóa văn nghệ phỏng vấn

trong bài “Nguyễn Nhật Ánh: tôi thấy mình số đỏ” về việc một số ý kiến cho rằng

“Nguyễn Nhật Ánh viết hoài về làng quê sắp cạn chữ rồi, các cuốn sau không còn

hay như trước” [30] Nguyễn Nhật Ánh không phủ nhận việc viết về làng quê là

một đề tài không còn mới, nhưng lại khẳng định vấn đề quan trọng không phải nằm

ở đề tài mà nằm ở cách khai thác, tiếp cận của nhà văn Như vậy, có thể thấy Nguyễn Nhật Ánh là một nhà văn đầy bản lĩnh, khiêm tốn, nhưng vẫn tự tin, biết vị trí mình đang đứng ở đâu

Nguyễn Nhật Ánh không thuộc tuýp nhà văn hay phát biểu quan niệm của mình về nghề Ông cũng là một nhà văn thích đi làm từ thiện, thích giao lưu kí tặng

độc giả hơn là tham gia những bài phỏng vấn để tự kể về mình Mỗi khi nhắc tới nghề văn và công việc viết văn, ông thường nhắc tới nghề nghiệp như một cái

“duyên”, một “sự may mắn”, “số đỏ”… Nguyễn Nhật Ánh khẳng định vị trí của bản thân bằng số lượng độc giả luôn yêu mến, đón nhận các tác phẩm của mình

Dù gặt gái được nhiều thành công trong văn nghiệp, Nguyễn Nhật Ánh vẫn

là một cây bút luôn trăn trở, tự đổi mới hoàn thiện mình, làm sao viết được những tác phẩm có giá trị, góp phần giáo dục nhân cách, hướng thiện cho trẻ em, văn

chương cần “mài sắc các ý niệm đạo đức” (chữ dùng của nhà văn) Sự tự hoàn thiện

đổi mới mình của ông diễn ra trong một quá trình đầy nghiêm khắc và tâm huyết đối với nghề Không hề chủ quan hay coi nhẹ tác phẩm khi viết cho đối tượng là độc giả nhỏ tuổi, Nguyễn Nhật Ánh chấp nhận nghề, và cũng chấp nhận những áp

lực do nghề mang lại “Theo đuổi công việc viết văn là chấp nhận sống dưới áp lực

thường trực từ nhiều phía Áp lực của độc giả Áp lực của sự đổi mới, Áp lực vượt qua chính mình” [30] Với Nguyễn Nhật Ánh, mỗi nhà văn đều tự nhiên có một nhà

phê bình trong người, chất lượng văn chương của một nhà văn tùy thuộc vào chất lượng phê bình của chính nhà văn đó

Tuổi thơ Nguyễn Nhật Ánh gắn bó với làng quê xứ Quảng êm đềm Là một người con xa quê, ông luôn nhớ về quê hương với những tình cảm tốt đẹp nhất Lần theo kí ức của Nguyễn Nhật Ánh, chúng ta thấy rằng, làng quê nghèo và yên ả của những năm tuổi thơ đã để lại trong tâm trí ông những tình cảm thân thương, dịu ngọt Hơn bốn mươi năm sống xa quê - hoàn cảnh này là một thôi thúc, tạo chiều sâu cho mảng sáng tác với cảm hứng tình yêu quê hương trong sáng tác của ông Mỗi khi có dịp viết về miền đất và con người Quảng Nam, nguyễn Nhật Ánh luôn

tỏ ra say sưa với những tình cảm quê hương ngọt ngào, nhất là khi nó gắn liền với những kí ức tuổi thơ trong trẻo, mộc mạc mà thấm sâu trong lòng ông Kỉ niệm tuổi thơ một thời đã in đậm dấu ấn trên những sáng tác của ông Có những tác phẩm,

Nguyễn Nhật Ánh viết nặng lòng với quê hương như “Người Quảng ăn mì

Quảng”, “Sương khói quê nhà” Ngoài ra, có những tác phẩm viết cho thiếu nhi

không nhắc tới địa điểm nhưng người đọc vẫn thấy phảng phất đâu đó hình bóng

của quê hương xứ Quảng, của làng quê tuổi thơ Nguyễn Nhật Ánh Ông tâm sự “Tôi

là nhà văn nên tôi thỏa nỗi nhớ quê của mình theo cách của người hành nghề bằng con chữ”, “Tuổi thơ đối với tôi là cả một thế giới đầy ám ảnh Tôi luôn luôn bắt gặp mình thổn thức khi nhớ về những ngày thơ ấu Ấy là khi tôi nhận ra mình đã ở quá xa sân ga tuổi nhỏ Và tôi viết những cuốn sách để kéo chúng gần lại” [30] Có

lẽ vì vậy mà những kỉ niệm, những vùng đất, những gương mặt bạn bè ấu thơ thi nhau hiện lên trong từng trang viết Nặng lòng với quê hương, Nguyễn Nhật Ánh cho rằng đó chính là nguyên nhân sâu xa khiến ông trở thành nhà văn chuyên viết

về tuổi thơ, tuổi thiếu thời, về “một thế giới lung linh mà một kẻ tha hương không

nguôi nhớ đến và tìm mọi cách tái tạo trong những trang viết của mình” [30]

Nguyễn Nhật Ánh là một nhà văn tâm huyết với nghề, ý thức về công việc cầm bút và đối tượng độc giả, nặng lòng với quê hương Ông cũng được biết đến là một con người giản dị, gần gũi trong cuộc sống thường ngày Nguyễn Nhật Ánh luôn xuất hiện trước mắt độc giả với nụ cười tươi, cặp kính cận quen thuộc Trẻ em, thậm chí thanh thiếu niên khắp mọi miền đất nước hâm mộ Nguyễn Nhật Ánh đều

gọi ông bằng cách gọi thân mật “chú Ánh” Trên mạng xã hội, có rất nhiều trang mạng được các bạn trẻ lập ra để bàn luận về những tác phẩm của ông, từ những tác

phẩm cũ gắn liền với tuổi thơ một thời đến những tác phẩm mới, hay những tác

phẩm sắp ra mắt như website: Kính vạn hoa fan club, fanpage Nguyễn Nhật Ánh,

Những người thích đọc truyện Nguyễn Nhật Ánh, Hội những người cực yêu truyện Nguyễn Nhật Ánh Nguyễn Nhật Ánh không phụ lòng các bạn trẻ, tác phẩm nào

của ông viết ra cũng được ngợi ca, trân trọng Ông mở một tiệm sách ở thành phố

Hồ Chí Minh là tiệm “Kính vạn hoa” Đây cũng là địa chỉ quen thuộc mà rất nhiều

bạn trẻ thường ghé tới, xếp hàng từng lượt dài để mong gặp “chú Ánh”, xin chữ

kí… Điều đó đã chứng tỏ sức hút của những tác phẩm văn chương Nguyễn Nhật Ánh và sự mến mộ của thế hệ độc giả dành cho nhà văn này Mặc dù lịch làm việc dày đặc, Nguyễn Nhật Ánh vẫn luôn quan tâm đến các độc giả của mình, ông chưa bao giờ lỡ hẹn hoặc trễ hẹn trong bất kì cuộc hẹn nào với độc giả

Giải trí và giáo dục là hai chức năng cơ bản, thiết yếu nhất của văn học thiếu nhi Là một nhà văn có trách nhiệm, Nguyễn Nhật Ánh đã hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình khi thực hiện cả hai chức năng, vai trò của một nhà văn trong việc vừa

Ở thể loại truyện này, với hình thức nhân cách hóa loài vật, rất thích hợp với thị hiếu và tâm lí bạn đọc nhỏ tuổi Đó là loại truyện tưởng tượng, sử dụng tưởng tượng để khái quát cuộc sống thông qua việc miêu tả hình tượng theo nguyên tắc kết hợp các mặt tự nhiên và xã hội, loài vật và trẻ em Nhờ sự kết hợp này mà diện tích nghĩa của hình tượng được nới rộng, người đọc không chỉ tiếp nhận bức tranh đời sống loài vật mà còn cảm nhận được cuộc sống của con người

Trong thể loại truyện viết về đề tài động vật, nhân vật có thể là cả loài vật và

cả con người nhưng nhân vật trọng tâm vẫn là loài vật, và chúng được miêu tả theo một số nguyên tắc nhất định: nhân cách hóa, cách điệu hóa… vừa phản ánh thế giới loài vật, vừa ẩn dụ về cuộc sống con người

Nhắc đến số lượng phong phú các tác phẩm văn học viết cho thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh, thể loại truyện viết về loài vật bao giờ cũng được các bạn nhỏ

yêu thích Từ “Xin lỗi mày, tai to” - một tập trong bộ truyện dài “Kính vạn hoa”, đến bút kí của một chú cún “Tôi là Bê tô”, truyện dài “Có hai con mèo ngồi bên

cửa sổ”, “Chúc một ngày tốt lành”… Dẫu đề tài về loài vật chiếm số lượng

không lớn trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh nhưng giá trị của chúng

là không thể phủ nhận Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cũng từng tâm sự trong bài

phỏng vấn “Nguyễn Nhật Ánh: Tôi thấy mình số đỏ”, báo Lao động, ngày

21-04-2014, dự định ban đầu của ông trong năm 2015 này sẽ viết một tác phẩm về con

dê: “Vì năm nay là năm mùi và tôi đang có hứng thú viết về các con vật Tôi đã

từng viết về con chó, con mèo, con heo, con gà… trong các tác phẩm “Tôi là Bê

tô”, “Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ”, “Chúc một ngày tốt lành”… Nếu tính

cả các con vật xuất hiện trong bộ truyện “Chuyện xứ Lang Biang” thì có tới

mười một con vật trong mười hai con giáp có mặt trong sáng tác của tôi, trừ con

dê”; “Tôi từng đưa nai, khỉ, nhím, chồn… vào cuốn “Ngồi khóc trên cây” đó chứ

Nhưng với những loài vật “dữ dằn” hơn như hổ, tê giác, gấu… thì chắc phải đợi lúc nào đó tôi viết chuyện đường rừng Thật ra tôi cũng không phải là nhà bảo vệ môi trường để nhất định theo đuổi đến cùng đề tài động vật hoang dã Nhưng nếu một hôm nào đó tôi viết về đề tài liên quan thì có thể các con vật đó sẽ đi vào các trang sách của tôi một cách tự nhiên Thỉnh thoảng nhìn lại, tôi phát hiện ra trong

mức có thể chia sẻ từng chuyện vui buồn, lo lắng và chăm sóc, giúp nhau từ miếng

ăn đến “chiến lược” để tồn tại lâu dài Đan xen vào đó là câu chuyện tình yêu của mèo Gấu và mèo Áo Hoa, của chuột Tí hon và Út Hoa sống trong một “lâu đài” (thật ra là một ngôi nhà bình thường) với một gia đình bình thường (Người chồng làm tài xế, vợ làm bánh, cô con gái học lớp 11), qua con mắt của các con vật trở thành “Nhà vua Sang Năm”, “Hoàng hậu Năm Ngoái”, “Công chúa Dây Leo” Câu chuyện không chỉ đơn thuần xoay quanh “lâu đài” nơi mèo Gấu ở và những biến cố nho nhỏ của bầy chuột nhắt thường xuyên cắn phá trong nhà mà thể hiện sợi dây tình cảm giữa các con vật đồng loại và cả khác loài, của tình cảm giữa con người và con vật

Cuốn truyện có độ dày vừa phải, nhưng sinh động, sắc nét, làm hiện lên dáng

vẻ, tính cách của từng loài vật Truyện hấp dẫn duyên dáng, điểm những bài thơ tình lãng mạn nao lòng nhưng cũng vô cùng hài hước, vui nhộn

Tiểu kết

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh là một cây bút thân thiết của thiếu nhi Việt Nam Ông là một nhà văn đầy trách nhiệm và tâm huyết với nghề cầm bút Ý thức về nghề, về đối tượng độc giả của mình, Nguyễn Nhật Ánh đã hoàn thành tốt sứ mạng của một nhà văn viết cho thiếu nhi

Những năm gần đây, Nguyễn Nhật Ánh cho ra đời ba tập truyện dài về loài vật

Đó là những câu chuyện được viết theo một hướng đi mới trong sáng tác của ông: viết về đề tài loài vật Tuy vậy, điều đó không làm cho ngòi bút của Nguyễn Nhật Ánh bị khựng mà ngược lại rất thành công và nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình từ phía độc giả Nói một cách văn hoa, Nguyễn Nhật Ánh chính là người đã giúp thiếu nhi vén tấm màn cách biệt về thế giới loài vật- con người để hai thế giới ấy có điều kiện hòa nhập, bổ sung cho nhau để nói lên thông điệp mà nhà văn gửi gắm

nhiều thứ đồ đạc (giày dép, sách vở, đồng hồ) và luôn cả chiếc điện thoại của ba chị

Ni cũng mau chóng trở thành một món “rất thích hợp nằm trong thùng rác” [2;15]

Viết về những trò đùa vui phá phách của các loài vật, Nguyễn Nhật Ánh tỏ ra rất am

hiểu và thông cảm Đối với thế giới của loài chó, “bướng bỉnh và phá phách bao

giờ cũng quyến rũ hơn đóng vai ngoan ngoãn” [2;27], trò chơi ưa thích nhất của

chúng là “gặm tất cả những gì có thể gặm, xé tất cả những gì có thể xé” [2;6]

Nguyễn Nhật Ánh đã sử dụng con mắt tinh tường của mình để phát hiện ra những

suy nghĩ của Bê tô “Bạn thử gặm một chiếc giày đi, vừa nhá vừa nhay nhay, vừa lắc

mạnh đầu cho nó nảy qua nảy lại Thật mê ly So với cảm giác tuyệt vời này, nhấm nháp một miếng bít-tết chỉ là thú vui rẻ tiền của bọn mèo bình dân Miếng bít-tết sẽ chui tọt vào bụng trong nháy mắt, nhưng một chiếc giày hay một quyển sách thì không vậy Nó vẫn ở với bạn, cùng chơi với bạn cho đến khi bạn mệt nhoài còn nó thì lam nham những dấu răng hoặc rách bươm ra” [2;5] Vì vậy, Bê tô không hề

coi việc phá hoại thành công những đồ vật trong nhà là một việc làm sai, mà ngược lại, nó tự hào liệt kê “thành tích” đáng nể của mình: làm hỏng tám cuốn tập, mười hai cuốn sách, bốn chiếc đồng hồ, năm đôi giày, sáu đôi dép, hàng chục đôi vớ của các thành viên trong nhà

Cùng với nhân vật Bê tô, Lai ca cũng là một chú chó nghịch ngợm và thường gây rắc rối Khác với Bi nô, một chú chó điềm tĩnh mang dáng dấp của một nhà hiền triết, Laica là một chú chó nghịch ngợm Đây là điểm tương đồng giữa Bê tô

và Laica, khiến chúng thân với nhau từ ngày đầu tiên Lai ca dạy cho Bê tô nhiều

trò của loài chó Chẳng hạn, trò “nhảy chồm chồm trong giờ ăn”: Bởi vì Lai ca cho

rằng, bất cứ con cún đần độn nào cũng có thể ăn đàng hoàng trong bát ăn của mình, nên nếu như không muốn là một chú cún đần độn thì nhất thiết phải nhảy trong bữa

ăn để kiếm được miếng gì đó Tuy nhiên, những trò nghịch ngợm mà Lai ca dạy cho

Bê tô đã không đem lại kết quả tốt đẹp ngay từ lần thực hành đầu tiên trong bữa ăn

gia đình, khiến nó nhận ra “những con cún nhảy chồm chồm trong bữa ăn mới là

những con cún đần độn” Nhưng dù vậy thì “Laica dĩ nhiên là một đứa bạn hấp dẫn, cho dù vì hắn mà tôi thường xuyên bị mắng” [2;27]

Nhân vật chú heo Lọ Nồi trong “Chúc một ngày tốt lành” cũng tiêu biểu cho

kiểu con vật nghịch ngợm trong truyện về loài vật của Nguyễn Nhật Ánh Kiểu con vật này là nguyên nhân xoay chuyển cốt truyện theo những rắc rối mà chúng gây ra,

vì vậy, chúng thường đóng vai trò làm nhân vật trung tâm, hoặc nhân vật chính của

câu chuyện Chẳng hạn, mọi chuyện trong “Chúc một ngày tốt lành” bắt đầu từ cơn

buồn chán bất chợt của Lọ Nồi, nên chú bày trò giả tiếng gà, tiếng chó sau đó lại dạy cho lũ gà, chó học tiếng heo Trò chơi này thu hút báo chí, rồi kéo theo khách tham quan Nhưng chỉ ít lâu sau, chú heo Lọ Nồi lại buồn chán Kết quả là tiếng của các loài heo, chó, gà được trộn lại thành một thứ ngôn ngữ tổng hợp Ngôn ngữ đó

được thằng Cu, con bà Đỏ phiên dịch thành tiếng người Ví dụ như: “un un gô - gô

un un” là “chào buổi sáng”, “chiếp un un” là “anh khỏe không”, “un un” là “khỏe ạ”, “ăng gô gô” là “chúc một ngày tốt lành”, “un gô gô” là “chúc ngủ ngon” Dân

làng học thuộc ngôn ngữ mới này để nói chuyện với các con vật Một lần nữa, khu vườn nhà bà Đỏ khiến báo chí, dư luận xôn xao, các nhà nghiên cứu vào cuộc

Có thể thấy, những trò chơi của con vật nghịch ngợm không hoàn toàn gây phiền phức, mà đôi khi chúng còn vô tình “lập công” bởi những trò chơi tưởng như chỉ để giải trí của mình Không giống như các nhà văn, nhà thơ khác thường coi việc nghịch ngợm của các con vật là việc xấu và dẫn đến những hậu quả khó lường

và luôn miêu tả nó như một thói cần phải tránh xa ngay từ đầu, Nguyễn Nhật Ánh coi việc nghịch ngợm của loài vật như lẽ tất yếu của bản tính trẻ thơ và chỉ cần trong phạm vi giới hạn thì sẽ không sao cả Ông không sợ trò phá phách của Bê tô

mà ngược lại, còn lên tiếng bênh vực “Một chú cún không nghịch ngợm là một chú

cún bỏ đi” [2;7], nhưng cũng nói thêm “một con cún nghịch ngợm quá có khi còn bỏ

đi sớm hơn” [2;7] Có lẽ đây là điểm mới ở Nguyễn Nhật Ánh mà chúng ta ít tìm

thấy ở các nhà văn khác Đến với “Dế mèn phiêu lưu ký” của Tô Hoài, chúng ta

nhận thấy, chỉ vì nghịch ngợm, trêu ghẹo chị Cốc mà Dế Mèn đã phải trả cái giá rất

đắt (gây ra cái chết cho nhân vật khác) hay trong “Mèo con đi học” của Trần Đăng

Khoa, chú mèo lười biếng đi học đã suýt bị cắt đuôi Cùng chọn những “tật xấu” của trẻ thơ và giáo dục các em bằng tấm lòng nhân ái, nhưng Nguyễn Nhật Ánh có cách xử lý khác Ông thông cảm với trẻ thơ, đứng về phía chúng Qua đó, chúng ta

quan toàn phán xét mọi phát ngôn và hành vi trong cộng đồng chuột nhắt Dù bất mãn, nhưng cộng đồng chuột không một ai dám chống đối lại lão, ngoài trừ chú chuột Tí Hon dũng cảm

Nhân vật Chuột Cống là đại diện tiêu biểu cho bản tính tham lam, ích kỉ của con người Để thỏa mãn bản tính tham lam của mình, lão thường sai phái bọn chuột nhắt ra phố lùng sục thức ăn mang về, bất chấp nhiều con chuột rơi vào miệng mèo hoang khi thực hiện nhiệm vụ nguy hiểm này Chuột Cống luôn cho mình là đúng

và không chấp nhận bất cứ kẻ nào chống lại lão Lão sai chuột Tí Hon vẽ một bức

tranh con mèo “nằm ngửa, chống cẳng lên trời, rúm ró, tội nghiệp, và đang bị hai

con chuột cầm đuôi lôi đi xềnh xệch như lôi một miếng giẻ ướt” [3,31]và mang bức

tranh láu cá ấy chạy ngang qua chỗ mèo Gấu nằm phơi nắng, khiêu khích nó những

ba lần Cộng đồng chuột đều lo sợ Tí Hon sẽ không thể thoát khỏi móng vuốt của mèo Gấu, nhất là khi chú lại là một con chuột què, khó lòng chạy thoát thân May

thay, mèo Gấu lại là một con mèo: “sinh ra là mèo nhưng không có chút khoái cảm

gì với chuyện bắt chuột” [3;11] Vì vậy, mèo Gấu bắt Tí Hon cũng bởi tò mò, hơn là

vì bản năng bắt chuột Khi mèo Gấu trở thành bạn thân của Tí Hon, Chuột Cống lại càng tức tối, tìm đủ mọi cách hãm hại Tí Hon…

Nhìn lại con vật địch thủ trong cái nhìn đối sánh với nhân vật địch thủ của các nhà văn khác viết cho thiếu nhi, chúng tôi nhận thấy loại nhân vật này trong truyện về loài vật của Nguyễn Nhật Ánh không nhiều (Lão Chuột Cống là con vật độc ác duy nhất trong hệ thống truyện về loài vật) Thường thì để xây dựng một câu chuyện, nhà văn có thể xây dựng hệ thống nhân vật phong phú và có nhiều con vật địch thủ Trong cùng một câu chuyện, hoàn toàn có thể có nhiều con vật địch thủ đặt ra thử thách khiến cho nhân vật chính phải vượt qua nhiều lần để đi tới cái kết

tốt đẹp Nhân vật Dế Mèn trong “Dế mèn phiêu lưu ký” của Tô Hoài đã phải vượt

qua rất nhiều thử thách của con vật địch thủ Trong hành trình ấy, chú gặp phải muôn vàn khó khăn, có lúc tưởng như không thể vượt qua cùng với người bạn đồng hành Dế Choắt Trong hành trình vươn tới một cái kết tốt đẹp, các nhà văn thường miêu tả một hành trình dài của con vật chính trong truyện, và gặp phải rất nhiều rào cản của các con vật địch thủ: Chẳng hạn như chú ong Buzz với hành trình đi tìm ý

lão Chuột Cống một cách ngây thơ: Trong lâu đài chỉ có một con mèo, Chuột Cống

lại hô khấu hiệu “Chết quách chúng nó đi” [4;37]; Chuột Cống nói “Mèo là cái gai

trong tim chúng ta” [4;37], nhưng mà theo Tí Hon thì, nếu có một cái gai trong tim

thật thì lũ chuột sẽ chết mất…

Tí Hon không những là một con chuột dũng cảm mà còn là con chuột có tình cảm Tình yêu của Tí Hon và chuột Út Hoa đã đâm chồi từ lúc nào không rõ Chỉ

biết khi ở bên cạnh Út Hoa, Tí Hon cảm thấy êm đềm, cảm thấy “hạnh phúc đến tức

thở” [4;135] khi Út Hoa bẽn lẽn tặng cho nó một hạt ngô, và vô cùng hành diện khi

thủ thỉ bên tai nàng những câu thơ tình tứ “chôm” được của mèo Gấu “Mùa đông về

tới cửa rào/ Nhớ tìm áo ấm mặc vào, Út Hoa”[4;135] .Về sau, tình yêu với Út Hoa

đã trở thành chất xúc tác giúp Tí Hon đủ dũng cảm chống lại Chuột Cống Dù sự chống đối ấy còn có phần rụt rè, nhưng sự dũng cảm của Tí Hon trong cộng đồng chuột nhắt là không thể phủ nhận Có những lúc, Tí hon tưởng như nó sắp bị đầu hàng số phận khi bị giáo sư Chuột Cống đuổi theo sau mỗi lúc một gần Tí Hon hết quẹo trái đến quẹo phải, chân cẳng cuống cuồng, tim thắt lại khi nghe tiếng thở phì phò của giáo sư đằng sau Khoảng cách giữa nó và giáo sư chuột, hay nói cách khác

là khoảng cách giữa sự sống và cái chết dần bị thu hẹp và Tí Hon hoàn toàn có thể

đo được điều đó qua riếng rít của giáo sư Chuột Cống đang ở rất gần nó Nếu như nơi cư ngụ của cộng đồng chuột nhắt không có vô số những đường ngang ngõ tắt,

có lẽ Tí Hon đã rơi vào tay Chuột Cống từ lâu Cứ vào lúc con chuột nhắt cảm thấy chiếc vuốt của Chuột Cống sắp ghim xuống đầu mình, thì nó lại gặp một lối rẽ ngay trước mặt Đó là cuộc rượt đuổi không cân sức vì Tí Hon là con chuột què, theo như nhà văn nói thì nó là cuộc rượt đuổi giữa một chiếc máy bay và một chiếc ô tô xẹp một bánh May thay, lỗ hổng ánh sáng đã cứu vớt Tí Hon, còn lão Chuột Cống vì quá béo mập đã bị mắc kẹt Cái kết của truyện: lão Chuột Cống chết, cộng đồng chuột được giải thoát, Tí Hon trở thành “người hùng”… là kiểu kết quen thuộc trong văn học thiếu nhi mà chúng ta đã bắt gặp nhiều trong những truyện về loài vật

khác, như “Trí khôn của ta đây”, “Nước mắt cá sấu”, “Trí thông minh của thỏ”

Nhân vật dũng cảm được đền đáp xứng đáng, đồng thời khẳng định chân lí “Cái thiện luôn chiến thắng cái ác”

là người yêu lí tưởng Nhìn chung, các con vật này đều mang đặc điểm đáng yêu, dễ thương

Nói về ngoại hình, đây là những con vật mang dáng vẻ xinh đẹp “nữ tính”:

Áo Hoa là nàng mèo tam thể có “chiếc áo nhiều màu” duyên dáng; Út Hoa là chú chuột “mặc áo hoa giữa một đàn chuột mặc áo xám” [3;37] mà Tí Hon thấy rằng chú “chưa từng thấy một con chuột nào đẹp như vậy” [3;37]; còn Đeo Nơ là chú

heo có chiếc nơ đỏ trên cổ, dưới con mắt của Lọ Nồi thì Đeo Nơ có một rèm mi dài

và trắng như tơ, mắt nàng tròn như có vẻ ngạc nhiên, rèm mi lúc nào cũng óng ánh như có nắng chiếu qua Mỗi khi nàng thong thả cất bước bên kia hàng rào, trông

Đeo Nơ mới uyển chuyển làm sao Điều đó làm cho Lọ Nồi “ngẩn ngơ” và “nó có

cảm giác mỗi bước đi của nàng làm nở một bông hoa” [2;86]

Không chỉ miêu tả đúng những đặc điểm bề ngoài “nữ tính” của các con vật này, Nguyễn Nhật Ánh còn miêu tả đặc điểm tính cách thường là vô tâm của chúng

Vì vậy, Áo Hoa quên mất mèo Gấu, sánh vai bên một chàng mèo khác; Đeo Nơ vô

tư chê bai vết đen xấu xí trên mặt Lọ Nồi “Mặt anh giống như trang giấy bị vấy

mực, trông bẩn bẩn thế nào” [4;198] May thay, chỉ còn lại Út Hoa là quan tâm tới

chuột Tí Hon

Các con vật như Áo Hoa, Đeo Nơ, Út Hoa là con vật có vai trò chi phối và ảnh hưởng tới tâm lí của nhân vật chính Nếu thiếu những nhân vật này, tác phẩm sẽ trở nên khô khan và mất đi tính thú vị Đặc biệt, những nhân vật này cũng mang chất thơ lãng mạn, nửa người lớn, nửa trẻ con trong các sáng tác Nguyễn Nhật Ánh

Đó là một chất thơ mang đậm phong cách của ông

Ngoài những nhân vật trung tâm, nhân vật chính thì những nhân vật phụ khác cũng góp phần vào sự sinh động trong thế giới động vật của truyện Nguyễn

Nhật Ánh Đó là những nhân vật như: ả mèo Phi Hùng (Tôi là Bê tô), chị Vện, chị Nái Xề, gà Cánh cụt, lũ chíp hôi (Chúc một ngày tốt lành), cộng đồng chuột nhắt (Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ)

Vài chiếc lá không tạo nên một rừng cây, một vài người không thể tạo thành

xã hội, một vài con vật không thể gọi là “thế giới” Vì vậy, viết về loài vật, Nguyễn

Nguyễn Nhật Ánh cũng nhìn từng con vật dưới góc độ của tình cảm thẩm mỹ, của cảm xúc thẩm mỹ trong mối quan hệ nhiều mặt với đời sống tinh thần con người

Trong truyện “Tôi là Bê tô”, thông qua những tâm sự đời thường của một

chú chó, Nguyễn Nhật Ánh đã nói lên tình cảm xúc động giữa loài chó và con người

mà cụ thể hơn là tình cảm của chú chó Lai ca với bà cố, của Bê tô, Bi nô và những

người chủ của mình: “Loài người yêu thương chúng tôi và chúng tôi đáp lại bằng

một tình cảm còn sâu sắc hơn Tình cảm đó không cần phải học Nó như một thứ bản năng có sẵn trong máu” [2;65] Nếu như Bê tô vẫn còn là một chú chó ngây

thơ, vô tư thì bạn của chú - Lai ca đã phải chịu nỗi đau khi người chủ của chú bị hen suyễn và qua đời Tạo ra hoàn cảnh đặc biệt ấy và đẩy nhân vật vào, Nguyễn Nhật Ánh đã tạo điều kiện cho Lai ca thể hiện tình yêu thương vô bờ bến của mình dành cho bà chủ

Lai ca không chịu ăn uống gì kể từ khi chủ nó mất Nó gầy xọp đi, mặt mày

lơ láo đến nỗi không nhờ chiếc mũi thì không thể nhận ra chú chó Lai ca ngày nào Chúng tôi đồng ý với quan điểm của Georger Graham Vest - một luật sư nổi tiếng

người Mĩ từng phát biểu xúc động về loài chó “Và một khi trò đời hạ màn, thần chết

đến rước linh hồn ta đi,… thì khi ấy vẫn còn bên nấm mồ con chó cao thượng của ta nằm gục mõm giữa hai chân trước, đối mắt ướt buồn vẫn mở to cảnh giác, trung thành và trung thực ngay cả khi ta đã chết rồi”[37] Sở dĩ đề cập đến ý kiến trên

của Georger Graham Vest bởi vì chúng tôi nhận ra sự tương đồng trong cách miêu

tả về loài chó của G.Vest và cách miêu tả về hình ảnh chú chó Lai ca của Nguyễn Nhật Ánh Khi bà cố mất, Lai ca không chịu ăn uống, nô đùa nữa Nó chui vào một

xó, “mõm gục giữa hai chân trước như thể cái đầu quá nặng”, “nằm bất động,

không buồn chớp mắt” [4;105]

Tình yêu thương đã chi phối những suy nghĩ hành động của loài vật, của những chú chó như Bê tô, Lai ca, Bi nô Vì tình yêu thương, chúng như trở thành những đứa trẻ thơ ưa nũng nịu, chờ đợi những cái vuốt ve yêu thương của chủ nhân

Vì tình yêu thương, chúng trở nên hi sinh và đầy tin tưởng vào con người Vì tình yêu thương bà chủ khi bà qua đời khiến cho Lai ca hoàn toàn kiệt sức không ăn uống, không thiết sống để rồi cũng tình yêu thương ấy lại dìu nó dậy mạnh mẽ hơn

bất cứ liều thuốc nào Cũng vì tình yêu thương, loài vật đã đi vào trang văn, trở thành thực thể sống động, có chiều sâu, tâm hồn và tính cách Điều đó đã giúp Bê tô

hiểu ra “Nhưng tôi biết Lai ca không lựa chọn hành vi của mình Đó là một phản

ứng tự nhiên xuất phát từ lòng yêu thương”[4,54] Tình cảm của Lai ca dành cho

chủ của mình làm chúng tôi liên tưởng đến hình ảnh của chú chó Buck và hành

trình kéo tuyết nơi xứ lạnh trong truyện “Tiếng gọi nơi hoang dã” của nhà văn Mỹ

Jack London Buck là một chú chó có xúc cảm và biết yêu thương Sức mạnh yêu thương là sức mạnh hùng tráng nhất, cũng là bi kịch nhất trong cuộc đời Buck Buck và Laica đều chịu nỗi đau mất chủ nhưng nếu như ở Lai ca, qua sự việc nó hồi sinh sau cuộc điện thoại, thì rõ ràng những điều mà nhà văn thể hiện là một sự lạc quan Tiếc là ở Buck, J London đã để cho nhân vật của mình lên tới đỉnh cao bi kịch, hoàn toàn tuyệt vọng Buck ngoài nỗi đau khủng khiếp mà nó phải chịu đựng với cái chết của chủ và hàng loạt những xác người và vật nằm la liệt, còn là nỗi cô đơn bất tận trong khu rừng hoang vắng, sự tận cùng của đau đớn đã kiến Buck bất lên tiếng tru bản năng Trong khoảnh khắc, Buck hóa Sói, và bi kịch của nó là bi kịch không thể cứu vãn

Tương tự như “Tôi là Bê tô”, đọc “Chúc một ngày tốt lành”, chúng ta sẽ

nhận ra tình cảm của những con vật dành cho chủ của mình Không phải yêu thương, tôn thờ kiểu Lai ca, bởi vì dẫu sao hoàn cảnh cũng chưa đưa Lọ Nồi, Đuôi Xoăn, Mõm Ngắn… đến sự đau khổ hay mất mát, nhưng trên hết tình cảm của loài vật dành cho con người vẫn là sự quý mến, biết ơn Đặc biệt, các loài vật trong

truyện “Chúc một ngày tốt lành” nhìn ra những điểm đồng dạng giữa bản thân và

chủ của nó - thằng Cu Vì vậy, độc giả có cảm nhận dường như mối quan hệ giữa những con vật trong truyện và chủ của chúng là những người bạn, thể hiện qua cách xưng hô: mày - tao (thằng Cu và Lọ Nồi) hoặc cũng có thể là chị - em (nhỏ Hà và

Đeo Nơ) Có thể thấy, với “Chúc một ngày tốt lành”, vị trí của các con vật đã được

nhà văn kéo lại gần hơn so với trước đó: từ chủ- tớ, đã thay đổi thành chị-em và mày - tao theo kiểu bạn bè Nói như vậy để thấy rằng, Nguyễn Nhật Ánh không chỉ yêu thương trẻ em mà còn yêu thương, mà còn dành cả sự bao dung của mình cho những loài vật Nguyễn Nhật Ánh đã thay đổi quan niệm trên - dưới giữa vật và