Lịch sử và văn hóa việt nam qua bộ truyện tranh thần đồng đất việt

Là một độc giả yêu thích truyện tranh, đặc biệt là thể loại truyện tranh về lịch sử và văn hóa dân tộc, bản thân tôi đã đọc nhiều truyện tranh Việt Nam và thế giới, nhưng trong số đó để

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

ĐỀ TÀI LịCH Sử VÀ VĂN HÓA VIệTNAM

QUA Bộ TRUYệN TRANH

THầN ĐồNG ĐấT VIệT

Giảng viên hướng dẫn: TS HÀ THANH VÂN

Sinh viên thực hiện: HUỲNH THỊ THU THẢO

Lớp: D11NV01

Khóa: 2011-2015

Hệ: Chính quy

Bình Dương, tháng…/ năm 2015

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khóa luận với đề tài “Lịch sử và văn hóa Việt Nam qua bộ truyện

tranh Thần đồng đất Việt” em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến cô Hà Thanh Vân,

người đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình tìm hiểu và viết bài

Bên cạnh đó, em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy cô trong khoa Ngữ văn đã tạo điều kiện tốt nhất để em có thể hoàn thành bài báo cáo

Luôn luôn bên cạnh động viên, khích lệ tinh thần cho em là những người thân trong gia đình và bạn bè Chính vì vậy, lời cảm ơn chân thành, sâu sắc xin được gửi đến mọi người

Xin chân thành cảm ơn!

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong khóa luận là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khác

Sinh viên (ký tên)

Huỳnh Thị Thu Thảo

MỤC LỤC

PHẦN MỘT: MỞ ĐẦU 1

Lý do chọn đề tài 1

Lịch sử vấn đề: 3

Mục tiêu nghiên cứu: 10

Phương pháp nghiên cứu: 10

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 11

PHẦN HAI: NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI PHONG

KIẾN VÀ BỘ TRUYỆN TRANH THẦN ĐỒNG ĐẤT VIỆT 13

1.1 Lịch sử và văn hóa Việt Nam thời phong kiến 13

1.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của chế độ phong kiến Việt Nam 13

1.1.2 Đặc điểm chế độ phong kiến Việt Nam 16

1.1.3 Xã hội và văn hóa Việt Nam dưới thời vua Lê Thánh Tông 22

1.1.3.1 Xã hội Việt Nam dưới thời vua Lê Thánh Tông 23

1.1.3.2 Nền văn hóa Việt Nam dưới thời vua Lê Thánh Tông 28

1.2 Những vấn đề chung về truyện tranh 32

1.2.1 Khái niệm “truyện tranh” 32

1.2.2 Sơ lược về lịch sử hình thành truyện tranh 34

1.2.2.1 Lịch sử truyện tranh thế giới 34

1.2.2.2 Lịch sử truyện tranh Việt Nam 35

1.2.3 Nội dung cơ bản của truyện tranh 39

1.2.4 Nhân vật trong truyện tranh 41

1.3 Đôi nét về bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt 43

1.3.1 Tác giả 43

1.3.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của công ty Phan Thị 43

1.3.1.2 Những ấn phẩm truyện tranh tiêu biểu 46

1.3.2 Nội dung chính của bộ truyện Thần đồng đất Việt 46

1.3.2.1 Bối cảnh xây dựng truyện 47

1.3.2.2 Hệ thống nhân vật 49

1.3.2.3 Ý nghĩa bộ truyện tranh Thần đồng đất việt 51

Tiểu kết 53

CHƯƠNG 2: THẦN ĐỒNG ĐẤT VIỆT- BỨC TRANH LỊCH SỬ VIỆT NAM CHÂN THỰC VÀ SINH ĐỘNG 54

2.1 Toàn cảnh lịch sử xã hội Việt Nam dưới góc nhìn văn học 54

2.1.1 Hoàn cảnh lịch sử 55

2.1.2 Kinh tế 61

2.1.3 Chính trị 70

2.1.4 Giáo dục 73

2.2 Người Việt Nam trong mối quan hệ với cộng đồng, quê hương đất nước 78

2.2.1 Con người Việt Nam trong tương quan với đất nước 78

2.2.1.1 Con người dũng cảm phi thường trước sự an nguy của đất nước 78

2.2.1.2 Sự gắn bó, thủy chung với quê hương xứ sở 81

2.2.2 Con người Việt Nam trong lao động, sản xuất 83

2.2.1.1Đức tính cần cù, chịu khó trong công việc 83

2.2.1.2 Tính cộng đồng từ quan hệ sản xuất đến tình nghĩa xóm làng 86

Tiếu kết 88

CHƯƠNG 3: THẦN ĐỒNG ĐẤT VIỆT– SỰ TỰ HÀO VỀ NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC 90

3.1 Văn hóa Việt Nam nhìn từ khía cạnh tổ chức đời sống tập thể 90

3.1.1 Dấu ấn nông thôn Việt Nam, một đặc trưng của truyền thống văn hóa nông nghiệp 90

3.1.2 “Làng nước” Việt Nam với truyền thống văn hóa trọng văn 93

3.2 Văn hóa tổ chức đời sống cá nhân trong các lĩnh vực xã hội 97

3.2.1 Tín ngưỡng 97

3.2.2 Phong tục 103

3.2.2.1 Khái niệm 103

3.2.2.2 Phong tục hôn nhân 104

3.2.2.3 Phong tục tang ma 106

3.2.2.4 Phong tục lễ tết 109

3.2.3 Lễ hội truyền thống 116

3.2.3.1 Lễ hội mùa xuân 116

3.2.3.2 Tết Trung thu 120

3.2.3.3 Lễ hội múa rối nước 121

3.2.3.4 Trò chơi dân gian 123

Tiểu kết 127

PHẦN BA: KẾT LUẬN 128

Tài liệu tham khảo 131

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trên thế giới, mỗi quốc gia, dân tộc đều có quá trình hình thành và phát triển riêng, chính vì vậy mà diện mạo đất nước cũng hoàn toàn khác biệt Trong đó, những giá trị lịch sử và văn hóa chính là yếu tố làm nên những đặc trưng của mỗi dân tộc Văn học

là một bộ phận của lịch sử, văn hoá vì thế nên văn học chịu sự ảnh hưởng và chi phối trực tiếp từ môi trường văn hoá thời đại và truyền thống văn hoá của dân tộc Đồng thời nó cũng thể hiện tâm lí lịch sử, văn hoá của một cộng đồng, một thời đại Do đó, quá trình nghiên cứu về lịch sử và văn hóa trong văn học cũng chính là hành trình khám phá con đường trở về với cội nguồn văn hoá của dân tộc Hơn nữa, đó còn là con đường tìm kiếm và đi đến những giá trị chân, thiện, mỹ trong cuộc sống để giúp con người ngày càng hoàn thiện hơn

Trong xu thế hội nhập thế giới, nền văn hóa của các nước được người Việt tìm hiểu

và tiếp nhận một cách khá tường tận, rõ ràng Nhưng bên cạnh việc tìm hiểu để giao lưu và làm phong phú văn hóa nước mình thì một số người lại hiểu sai, làm sai dẫn đến tình trạng "sính ngoại", hiểu văn hóa nước ngoài hơn cả nước mình Từ thực trạng đó, tìm hiểu về những giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của dân tộc được chuyển tải qua tác phẩm văn học không chỉ là để khẳng định sự tự hào về những nét đẹp, tinh hoa, giá trị văn hóa lâu đời của người Việt mà còn là sự thể hiện lòng yêu nước của thế hệ trẻ đối với đất nước mình

Là một độc giả yêu thích truyện tranh, đặc biệt là thể loại truyện tranh về lịch sử và văn hóa dân tộc, bản thân tôi đã đọc nhiều truyện tranh Việt Nam và thế giới, nhưng

trong số đó để lại ấn tượng cho tôi nhất chính là bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt

Bộ truyện là một sáng tạo độc đáo và mới lạ về cả nội dung lẫn hình thức trong cách

thể hiện Chính vì vậy mà nó có một sức hút kì lạ, khiến người ta phải say mê và dõi theo từng nhân vật cũng như chi tiết trong truyện

Thứ nhất, nhìn từ mặt bằng chung của thị trường truyện tranh Việt Nam thì có thể

thấy rằng Thần đồng đất Việt là bộ truyện tranh đặc sắc và thành công nhất của công ty

Phan Thị nói riêng và của truyện tranh Việt Nam nói chung Bộ truyện đã chuyển tải thành công được thông điệp của mình với không chỉ những bạn đọc nhỏ tuổi mà còn

đến với tất cả những ai yêu thích lịch sử, văn hóa dân tộc Thần đồng đất Việt đã làm

nên một bước đột phá mạnh mẽ vào thị trường truyện tranh ở Việt Nam, tạo ra một thay đổi lớn trong bối cảnh đại đa số bạn trẻ thật sự rất mù mờ về lịch sử, văn hóa dân tộc, và đã rất hiệu quả trong việc khơi gợi sự tò mò hiểu biết của lớp trẻ ngày nay về lịch sử văn hóa Việt đang dần bị lãng quên

Thứ hai, để có thể chuyển tải cả một kho tàng văn hóa lịch sử đồ sộ của dân tộc vào

một bộ truyện là chuyện không hề dễ, nhưng Thần đồng đất Việt đã bước đầu làm được

điều đó Chính vì thế mà tuy hướng vào đối tượng độc giả từ 7-15 tuổi, nhưng trên thực

tế, bộ truyện đã thu hút được một lượng lớn độc giả ở mọi độ tuổi, từ các em bé thiếu

nhi cho đến cả những cụ già lớn tuổi đều yêu thích và say mê tìm đọc Thần đồng đất

Việt Đây là một thành công mà có lẽ cho đến nay vẫn chưa có ấn phẩm truyện tranh

Việt nào đạt được

“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, câu nói của Thân Nhân Trung cho tới ngày

nay vẫn là một lời định hướng đúng đắn trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ Bởi vậy, sự nhận thức về phương pháp giáo dục con người ngay từ lúc nhỏ thông qua những ấn phẩm phù hợp là điều hết sức quan trọng và cần thiết Để các em nhỏ tiếp xúc với truyện tranh không chỉ với mục đích giải trí mà đó còn là sự khởi đầu cho việc giúp các em làm quen sớm với văn học, nghệ thuật Vì vậy, việc tìm hiểu, khám phá những tác phẩm truyện tranh hay bên cạnh ý nghĩa trân trọng những giá trị của tác

phẩm, còn là một hành động góp phần thúc đẩy sự nhận thức của mọi người trong cách giáo dục con cái bắt đầu từ những giá trị nhân văn gần gũi nhất với các em

Với tất cả những lí do trên, người viết quyết định lựa chọn bộ truyện Thần đồng đất

Việt để nghiên cứu với đề tài là: “Lịch sử và văn hóa Việt Nam qua bộ truyện tranh

Thần đồng đất Việt” Trong quá trình tìm hiểu, người viết đi sâu vào phân tích, so

sánh, tổng hợp để tìm ra những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bộ truyện, góp phần vào sự khẳng định giá trị của truyện cũng như những đóng góp của tác giả Mong rằng những kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ giúp ích phần nào cho những ai quan tâm, tìm hiểu về lịch sử và văn hóa người Việt trong truyện tranh Việt

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Tình hình nghiên cứu truyện tranh ở Việt Nam

So với các nước có nền công nghiệp truyện tranh phát triển lâu đời bậc nhất thế giới như Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc…thì nền công nghiệp truyện tranh Việt Nam vẫn còn khá non trẻ Về cả nội dung lẫn hình thức thể hiện, nhìn chung người đọc vẫn chưa tìm thấy được nét đặc trưng riêng, sự mới mẻ, hấp dẫn mang tính khám phá, tìm tòi trong bản thân của những cuốn truyện Chính vì vậy mà truyện tranh Việt trở nên bị áp đảo bởi các loại truyện ngoại quốc Và tình hình nghiên cứu về truyện tranh Việt cũng trở nên không mấy khả quan khi nó không đủ sức thu hút được những chuyên gia Thực tế là có rất ít những công trình thật sự chất lượng về nghiên cứu truyện tranh Việt Những bài báo, nhận định về truyện tranh có chăng cũng chỉ dừng lại

ở sự mô tả, nhìn nhận một cách ngắn gọn và không chuyên sâu Nhưng nhìn chung, tình hình nghiên cứu truyện tranh Việt Nam mấy năm trở lại đây cũng đã bước đầu có những khởi sắc với một số bài viết mang tính khoa học, chuyên sâu Cụ thể có thể kể đến một số công trình như:

Trang http://www.sggp.org.vn/vanhoavannghe/2011/7/262693/ báo Sài Gòn giải phóng, chuyên mục Văn hóa văn nghệ đăng ngày 15/7/2011 có bài viết mang tên Truyện tranh Việt

Nam định hình phong cách riêng của nhà báo Tường Vy Tác giả bài viết nhận định rằng: “Sự

suy thoái của các dòng truyện tranh ngoại tạo cơ hội cho truyện tranh Việt Nam trỗi dậy với những tác phẩm thu hút lượng độc giả lớn Tuy chưa thật sự thành hình nhưng khái niệm “Phong cách truyện tranh Việt Nam” cũng đã bắt đầu được đề cập đến như một khẳng định sự phát triển của truyện tranh Việt Nam hiện nay” Qua đó, người viết

đã khẳng định: "Truyện tranh là sản phẩm văn hóa được giới trẻ, từ nhi đồng đến

thanh thiếu niên đọc rất nhiều nên được đánh giá có tầm ảnh hưởng lớn đến việc hình thành nhân cách Việc truyện tranh Việt dần tạo được sức thu hút, xây dựng phong cách riêng đã góp phần đem đến tín hiệu lạc quan cho thị trường sách thiếu nhi trong nước” Như vậy có thể thấy rằng, việc định hình phong cách cho truyện tranh Việt là

một việc làm cần thiết nếu ta thực sự hướng đến những bước phát triển mới và vươn xa hơn nữa Tuy nhiên, bài viết cũng chỉ dừng lại ở việc phân tích, đánh giá mà chưa đi đến một hướng giải quyết thỏa đáng trong khi truyện tranh Việt đang rất cần những định hướng mới mang tính thực tiễn

Tiến sĩ Lê Văn Sửu, Phó trưởng Phòng Đào Tạo - Trường Đại học Mỹ thuật Việt

Nam trong bài báo Truyện tranh Việt Nam nhìn từ kinh nghiệm Manga Nhật Bản

đăng vào ngày 14/10/2011 ở trang

http://mythuatvietnam.edu.vn/index.php/bai-viet-nckh/67-truyn-tranh-vit-nam-nhin-t-kinh-nghim-manga-nht-bncũng đã có bài viết

tương đối toàn diện khi đưa ra cái nhìn bao quát về truyện tranh Việt Nam từ kinh

nghiệm manga của Nhật Bản trên ba phương diện: truyện tranh với các ngành công

nghiệp văn hóa, quan niệm về truyện tranh, manga và nghệ thuật tạo hình Đó là một

cách nhìn đa chiều, khách quan xét từ góc độ của truyện tranh Việt so với truyện tranh Nhật Bản, một nước có nền truyện tranh phát triển bậc nhất thế giới

Trên trang Văn học và ngôn ngữ của trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

http://khoavanhocngonngu.edu.vn/home/index.php?option=come_content&view=articl e&id=2764%3Acac-c-trng-ca-truyn-tranh-nht-bn-trong-tng-quan-vi-truyn-tranh-ong-

a&catid=64%3Avn-hc-nc-ngoai-va-vn-hc-so-sanh&Intemid=108&lang=vi đăng ngày

4/1/2012 có một bài viết khá đặc sắc đó là Các đặc trưng của truyện tranh Nhật Bản

trong tương quan với truyện tranh Đông Á Đây là công trình nghiên cứu của Phan

Tuấn Anh và Phạm Phú Phong, khoa Ngữ văn – Đại học Huế Trong bài viết các tác giả đã đề cập đến những đặc trưng của truyện tranh Nhật mà tiêu biểu là Manga trong tương quan với truyện tranh Đông Á, trong đó có Việt Nam Bài viết là một cái nhìn khá sâu sắc và toàn diện về truyện tranh Nhật nói riêng và truyện tranh Đông Á nói chung Nhưng đây cũng chỉ là công trình nghiên cứu chung về truyện tranh Đông Á, không phải là một công trình thực sự chuyên sâu về truyện tranh Việt, và chính vì vậy

mà vấn đề truyện tranh Việt chiếm một dung lượng khá nhỏ và thật sự là ít ỏi trong bài viết

Trang http://vnca.cand.com.vn/vi-VN/diendan/2010/7/59292báo Công an nhân dân

và an ninh thế giới có bài viết Đi tìm công thức thành công của tác giả Phan Thị

Uyên Tác giả bài viết bên cạnh việc nêu lên những thành tựu đã đạt được trong

nghành truyện tranh còn non trẻ ở Việt Nam thì cũng đã chỉ ra được những hạn chế của truyện tranh Việt từ cách định hình đối tượng độc giả cho tới khâu kịch bản, thiết kế,

vẽ tranh Từ đó giúp người đọc có một cái nhìn khác quan hơn về truyện tranh Việt so với thế giới

a16539.htmllà địa chỉ của trang web Người đưa tin cơ quan của hội luật gia Việt Nam

http://www.nguoiduatin.vn/nha-ngon-ngu-nha-van-len-tieng-van-nan-truyen-tranh-Ngày 27/12/2012 trang web có bài báo viết khá sâu sắc và ấn tượng về vấn đề Nhà

ngôn ngữ, nhà văn lên tiếng vấn nạn truyện tranh Nội dung của bài đa phần nói về

những trăn trở của GS.TS Trần Trí Dõi, nguyên chủ nhiệm khoa Ngôn ngữ học trường

ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐH Quốc gia Hà Nội, một người cả đời nghiên cứu về ngôn ngữ của dân tộc bởi ông cảm thấy quá đau đớn vì ngôn ngữ của nhiều cuốn truyện tranh thiếu văn hoá Theo ông ngôn ngữ truyện tranh tồn tại ba vấn đề

Thứ nhất, nhiều cuốn truyện tranh đưa sự không chuẩn hoá của tiếng Việt vào sách

Ngôn ngữ đó là ngôn ngữ chợ búa chứ không phải là ngôn ngữ văn hoá Lứa tuổi trẻ con cần ngôn ngữ văn hoá dù chỉ là ngôn ngữ đơn giản thôi Chính việc đưa ngôn ngữ

đó vào truyện để trẻ tiếp xúc hàng ngày là điều làm ông đau đớn nhất

Thứ hai, phần lớn truyện tranh trên thị trường hiện nay là truyện dịch Chưa kể đến

trình độ người dịch, riêng bản thân ngôn ngữ trong truyện cũng đã mang phong thái của nước ngoài Nhiều truyện tranh của Việt Nam tự viết cũng chưa được chuẩn về ngôn ngữ Nhiều tác giả chưa có trình độ cao về mặt ngôn ngữ và văn hoá

Thứ ba, truyện tranh còn chạy theo lợi nhuận Nếu như sách nghiên cứu chỉ in vài

trăm bản thì truyện tranh in vài trăm nghìn bản Cũng chính việc chạy theo lợi nhuận

mà nhiều nhà xuất bản đã cho in nhiều cuốn chất lượng chưa thực sự tốt Truyện tranh cũng có chức năng giáo dục, nhưng hiện nay ở ta đang đặt lợi nhuận cao hơn chức năng giáo dục

Như vậy, có thể thấy bài viết đã nêu lên được những hạn chế của truyện tranh Việt với cái nhìn khá sâu sắc và toàn diện từ nhiều khía cạnh Nhưng có thể thấy vấn đề về những giải pháp và hướng đi mới cho truyện tranh Việt Nam vẫn là một câu hỏi lớn cho nhiều người, trong đó có những người yêu thích truyện tranh Việt

Nhìn chung, sau một thời gian hình thành và phát triển, bên cạnh sự tiếp thu cũng như ảnh hưởng của nền công nghiệp truyện tranh nước ngoài thì truyện tranh Việt đã bước đầu định hình được phong cách của mình và trở thành đề tài thu hút một số nhà nghiên cứu trong nước Tuy nhiên, so với mặt bằng chung của các nước trong khu vực thì vấn đề truyện tranh ở Việt Nam vẫn đang còn trong tình trạng “bỏ ngỏ” rất nhiều Thực tế cho thấy cần phải có nhiều sự quan tâm hơn nữa đến nền công nghiệp truyện tranh nước nhà

2.2 Vấn đề “Lịch sử và văn hóa Việt Nam qua bộ truyện tranh Thần đồng đất

Việt” vàtình hình nghiên cứu

Mặc dù là bộ truyện đầu tiên ở Việt Nam thành công với vấn đề chuyển tải lịch sử

vào truyện tranh, nhưng nhìn chung Thần đồng đất Việt vẫn chưa nhận được sự quan

tâm, chú ý nhiều từ các nhà nghiên cứu Cụ thể là vẫn chưa có công trình nghiên cứu chi tiết về bộ truyện tranh này mà chỉ có những bài viết của các nhà báo, một số bài phỏng vấn hay những lời nhận định chủ quan của một số ít nhà văn liên quan đến bộ truyện

Trong chuyên mục Truyền thông văn hóa Việt trang

http://phanthi.vn/45/phan-thi-la-ai/PHAN-THI-TRUYEN-TRANH-VIET-VA-CHUYEN-KE-MUOI-NAM-.htmlcủa

công ty Phan Thị, với bài viết Phan Thị truyện tranh Việt và chuyện kể mười năm, bà

Phan Thị Mỹ Hạnh, giám đốc công ty Phan Thị đã chia sẻ về những ý tưởng để hình

thành nên bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt cũng như những thuận lợi, khó khăn

trong quá trình hình thành và phát triển của bộ truyện trong thị thường truyện tranh Việt Nam đang bị chiếm lĩnh bởi các loại truyện du nhập từ nước ngoài Từ đó, người

đọc có thể hình dung được quá trình hình thành và phát triển nên một Thần đồng đất

Việt để phát hành trong sự mong chờ của bạn đọc cho đến tận bây giờ là cả một chặng

đường đầy những gian nan và thử thách

Thần đồng đất Việt-hướng đi mới của truyện tranh Việt Nam?, một bài viết trên

trang báo

Vn.Expresshttp://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/gioi-sao/trong-nuoc/than-dong-dat-viet-huong-di-moi-cua-tranh-truyen-vn-1877881.html đăng ngày 28/8/2003

đã có bài phỏng vấn bà Phan Thị Mỹ Hạnh, giám đốc công ty Phan Thị, người đưa ra ý

tưởng bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt về những vấn đề xoay quanh bộ truyện như

đặc điểm, cách tạo hình ảnh… cho tới việc giới thiệu bộ truyện sang nước ngoài Bài

viết đã làm nổi bật lên những điểm đặc biệt của Thần đồng đất Việt để trả lời câu hỏi

cho nhiều người về vấn đề “Tại sao Thần đồng đất Việt lại có thể tồn tại lâu dài giữa xu

hướng truyện tranh nước ngoài đang tràn lan trong thị trường Việt Nam?”

Trên trang http://www.sggp.org.vn/vanhoavannghe/2012/5/288459/, báo Sài Gòn

giải phóng chuyên mục Văn hóa văn nghệ đăng ngày 11/5/2012 có bài viết Đưa lịch

sử vào truyện tranh của nhà báo Tường Vy Đây là một mục báo hấp dẫn người đọc

bởi nội dung thiết thực và cách viết cô đọng của tác giả Trong bài viết, những thực trạng về truyện tranh Việt và vấn đề đưa lịch sử vào truyện tranh đã được người viết bàn tới một cách khá rõ ràng và cụ thể Từ đó cho thấy đã có những sự quan tâm đối với vấn đề đưa lịch sử văn hóa vào truyện tranh, đây là một tín hiệu đáng mừng cho truyện tranh Việt

Có một bài viết được dư luận khá chú ý gần đây mà không thể không nhắc đến đó

chính làThần đồng đất Việt khiến báo chí Trung Quốc mất bình tĩnh của trang

http://motthegioi.vn/van-hoa-giai-tri/van-hoa/than-dong-dat-viet-khien-bao-chi-trung-quoc-mat-binh-tinh-7363.htmltrong tờ Báo Mới Nội dung bài viết có thể khái quát

như sau: Với bộ truyện Thần đồng đất Việt mang tên Hoàng Sa và Trường Sa đã khiến

cho báo chí Trung Quốc mất bình tĩnh, tỏ ra lo lắng Trên hàng loạt trang báo mạng

Trung Quốc đã đăng tải thông tin về bộ truyện mới nhất này: “Việt Nam xuất bản

truyện tranh về quần đảo Nam Hải để tuyên truyền chủ quyền đất nước” Có báo còn lo

ngại: “Đây là bộ truyện tranh đầu tiên của Việt Nam đề cập đến lịch sử vùng biển và

hải đảo Việt Nam đã bắt đầu ý thức đến việc giáo dục trẻ em về chủ quyền đất nước ngay từ nhỏ” Đây là một điểm đáng khen ngợi của tác giả khi đã mạnh dạn đưa vấn

đề thời sự “nóng hổi” vào truyện tranh, một sự thông minh và sáng tạo trong cách thể hiện sự am hiểu về lịch sử đất nước và khẳng định chủ quyền quốc gia của dân tộc

Bài viết Khám phá lịch sử Hoàng Sa qua truyện tranh của báo Tiền Phong trang

http://www.tienphong.vn/van-nghe/kham-pha-lich-su-hoang-sa-qua-truyen-tranh-720066.tpo đăng ngày 19/6/2014, theo Thất Sơn, đã đề cập đến cuốn truyện Khám phá

Hoàng Sa trong bộ Thần đồng đất Việt với cách nhìn nhận đây như là cẩm nang du lịch

biển thu nhỏ giúp độc giả tìm về vẻ đẹp biển đảo quê hương Tập truyện này được xem

là một công trình nghiên cứu kỳ công của nhóm tác giả Với những hình ảnh minh họa sống động dựa trên những tài liệu có được, truyện đưa người đọc chu du khắp các đảo lớn nhỏ của Hoàng Sa để thưởng thức những vẻ đẹp đặc trưng của quần đảo này Độc giả có dịp tìm hiểu sự phân chia các nhóm đảo đến đặc thù hình dáng và vị trí Qua từng trang, độc giả có thể bước vào thế giới của vẻ đẹp và sản vật có một không hai trên vùng biển đảo Việt Nam Nhóm bạn Tí- Sửu - Dần - Mẹo có nhiệm vụ làm những người hướng dẫn viên vui nhộn, lém lỉnh trong hành trình phiêu lưu Cuốn sách không chỉ được xem như một cẩm nang du lịch biển đảo thu nhỏ, mà qua đó, là cách để những người làm sách khẳng định: Quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa là một phần lãnh thổ thiêng liêng của Việt Nam

Trang web

http://thoiviet.vn/van-hoa/hoang-sa-truong-sa-trong-truyen-than-dong-dat-viet-c15a375904.htmlcó bài viết Hoàng Sa, Trường Sa trong truyện Thần đồng

đất Việtđăng ngày 25/7/2014của nhà báo Ngọc Huệ giới thiệu về bộ truyện tranh Thần

Đồng Đất Việt - Hoàng Sa, Trường Sa với 10 cuốn, vừa ra mắt độc giả nhí cũng

đã giúp các em thiếu nhi cũng như các độc giả hiểu rõ đề tài lịch sử biển đảo cũng như chủ quyền đất nước

Như vậy, tổng quan có thể thấy đối với đề tài về truyện tranh Thần đồng đất Việt

cũng đã có một số nhìn nhận, đánh giá khá khách quan từ nhiều góc nhìn của các chuyên gia Đây là những nguồn tư liệu có ý nghĩa và hết sức quý báu để người viết tiếp nhận và phát triển Nhưng cũng phải thừa nhận rằng có quá ít những nghiên cứu về

Thần đồng đất Việt, bộ truyện đầu tiên đưa lịch sử vào truyện tranh ở Việt Nam, và cơ

bản những bài viết này vẫn chưa đi sâu vào phân tích một cách đa chiều những vấn đề trong bộ truyện để tìm ra những giá trị đặc sắc về nội dung, nghệ thuật trong đó Như vậy, để có thể hướng đến một nền công nghiệp truyện tranh toàn diện, toàn cầu với tính

chất giới thiệu, quảng bá về hình ảnh đất nước, nền văn hóa song song với phát triển kinh tế, thiết nghĩ cần phải có nhiều đầu tư hơn nữa vào quá trình học hỏi, tiếp thu nền truyện tranh của các nước phát triển để tiến tới nghiên cứu và ứng nghiệm một cách thành công vào truyện tranh Việt Nam Và như vậy, khoảng trống để nghiên cứu về

Thần đồng đất Việt là vẫn còn khá lớn

3 Mục tiêu đề tài

Triển khai luận văn này với đề tài “ Lịch sử và văn hóa Việt Nam qua bộ truyện tranh

Thần đồng đất Việt” người viết hướng đến hai mục đích chính:

Thứ nhất, với cách tiếp cận bộ truyện từ góc nhìn lịch sử và văn hóa cùng những giá

trị nội dung và nghệ thuật mà bộ truyện mang lại, người viết hy vọng đâysẽ là một cuộc tìm kiếm và phát hiện những đóng góp của truyện tranh lịch sử Việt Nam trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và bồi dưỡng lòng yêu nước cho mỗi người dân

Thứ hai, lịch sử và văn hóa của một một quốc gia là cả một bề dày trong quá trình

hình thành và phát triển của dân tộc đó Chính vì vậy mà nó bao gồm một khối lượng

lý thuyết đồ sộ với tính chất khô khan, gây nên những khó khăn trong việc ghi nhớ, tiếp nhận đối với đối tượng tìm hiểu Việc kết hợp giữa những tri thức khoa học về lịch

sử, văn hóa đồ sộ với một loại hình văn học dễ tiếp nhận như truyện tranh là một sáng tạo độc đáo mang tính logic và thẩm mĩ Nghiên cứu về sự kết hợp này cũng chính là làm rõ thêm về sự tác động, ảnh hưởng và hỗ trợ nhau giữa các lĩnh vực trong các ngành khoa học mới

4 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành luận văn, người viết sử dụng các phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

4.1 Phương pháp nghiên cứu liên ngành

Lấy bối cảnh từ lịch sử văn hóa Việt Nam nhưng những sự việc trong bộ truyện

Thần đồng đất Việt lại không hoàn toàn trùng khớp với hiện thực lịch sử, bên cạnh

những yếu tố hiện thực là những sáng tạo độc đáo và mới lạ Áp dụng phương pháp này, người viết muốn làm rõ những vấn đề về lịch sử và văn hóa trong bộ truyện với hiện thực lịch sử văn hóa Việt Nam, để từ đó người đọc sẽ có một cái nhìn đa chiều về

Thần đồng đất Việt cùng những sáng tạo mang tính giá trị của tác phẩm

4.2 Phương pháp so sánh

Để tìm ra những nét độc đáo của bộ truyện Thần đồng đất Việt, người viết sử dụng

đến phương pháp so sánh nhằm đối chiếu các yếu tố về nội dung, nghệ thuật của truyện

so với những bộ truyện đương thời cùng chủ đề như: Danh nhân Việt Nam, Việt Nam

danh tác, truyện tranh lịch sử Việt Nam…để tìm ra sự khác biệt

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Lịch sử và văn hóa Việt Nam qua bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Tập trung tìm hiểu về Lịch sử và văn hóa Việt Nam qua bộ truyện tranh Thần đồng

đất Việt với tác giả nội dung là Công ty Phan Thị

6 Kết cấu khóa luận

Phần mở đầu gồm:

Lý do chọn đề tài

Lịch sử vấn đề

Mục tiêu nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Phần nội dung gồm ba chương chính:

Chương 1: Một số vấn đề về lịch sử Việt Nam thời phong kiến và bộ truyện

tranh Thần đồng đất Việt

Trong chương này, người viết sẽ đề cập đến những vấn đề xoay quanh lịch sử Việt Nam thời phong kiến trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, giáo dục… Bên cạnh đó,

những nội dung liên quan đến truyện tranh nói chung và bộ truyện Thần đồng đất Việt

nói riêng cũng được chú ý làm rõ

Chương 2: Thần đồng đất Việt- Bức tranh lịch sử Việt Nam chân thực và sinh

động

Cùng với chương 3, chương 2 là một trong hai chương quan trọng nhất của bài viết Trong chương này, những vấn đề về lịch sử Việt Nam thời phong kiến trong bộ truyện

Thần đồng đất Việt sẽ được khai thác và làm rõ trong sự so sánh, đối chiếu với hiện

thực lịch sử Việt Nam.Từ đó cho thấy được mối quan hệ gắn bó giữa nghệ thuật và cuộc sống cũng như những thuận lợi, khó khăn trong việc chuyển tải lịch sử vào truyện tranh

Chương 3:Thần đồng đất Việt-Sự tự hào về nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản

sắc dân tộc

Đối với chương này, người viết tập trung làm rõ những đặc trưng của nông thôn Việt Nam được thể hiện qua các khía cạnh trong đời sống sinh hoạt, cũng như từng nếp sống, nếp nghĩ của người dân Từ đó đi đến khám phá những nét văn hóa đặc sắc về mặt tinh thần của dân tộc Hơn cả là để nhận thấy sự tinh tế, khéo léo của tác giả trong cách chuyển tải các khía cạnh của văn hóa vào truyện tranh

Phần kết luận

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀVỀ LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI PHONG KIẾN

VÀ BỘ TRUYỆN TRANH THẦN ĐỒNG ĐẤT VIỆT

1.1 Lịch sử và văn hóa Việt Nam thời phong kiến

1.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của chế độ phong kiến Việt Nam

Nhìn lại con đường lịch sử đã qua, trong quá trình dựng nước và giữ nước, việc chiến đấu chống giặc ngoại xâm đối với dân tộc Việt Nam dường như trở nên quen thuộc và thường xuyên Có những trận chiến mang tầm nhỏ lẻ, nhưng cũng có những trận chiến đầy cam go và thử thách Tất cả đã hun đúc một tinh thần thép cho người Việt Nam để làm nên những chiến công oanh liệt, vẻ vang chấn động địa cầu Đó là một nét nổi bật của lịch sử Việt Nam, là những thử thách gay go nhất nhưng cũng là niềm tự hào lớn nhất của toàn thể dân tộc Trong đó, cuộc đấu tranh chống ách đô hộ của các triều đại phong kiến Trung Quốc để giành độc lập cho dân tộc là một trong những trang sử hào hùng, đáng nhớ và cần được ghi nhận

Vào đầu thế kỷ X, việc họ Khúc dấy nghiệp đã mở đầu trang sử độc lập cho đất nước và xác lập nền tự chủ của dân tộc Tuy nhiên, với âm mưu bành trướng của mình, bọn thống trị phong kiến đã không rời bỏ vùng đất chiếm đóng ở phương Nam Ngược lại, chúng dùng mọi âm mưu, thủ đoạn, thậm chí đem quân sang xâm lược nước ta hòng thực hiện ý đồ của mình

Trước âm mưu xâm lược của nước ngoài, với truyền thống yêu nước cùng tinh thần đấu tranh bất khuất được hun đúc trong hơn 10 thế kỷ đấu tranh giải phóng dân tộc, quân dân ta dưới sự lãnh đạo của Ngô quyền đã làm nên chiến công lẫy lừng trên sông Bạch Đằng vào năm 938 Chiến thắng này đã đập tan âm mưu xâm lược của quân Nam Hán, tạo cơ sở để Ngô Quyền phát triển chính quyền tự chủ của họ Khúc, họ Dương thành chính quyền độc lập, chấm dứt hoàn toàn thời Bắc thuộc kéo dài trên nghìn năm Bên cạnh đó, chiến công lẫy lừng này còn khẳng định việc hoàn thành sự nghiệp đấu

tranh giành độc lập, mở ra kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc – kỷ nguyên độc lập dân tộc dưới chế độ phong kiến

Mùa xuân năm Kỷ Hợi (939), sau chiến thắng quân Nam Hán, Ngô quyền xưng vương, xây dựng chính quyền mới đóng đô ở Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội) Nhưng nhà Ngô tồn tại không bao lâu, sự việc các sứ quân đứng lên nổi dậy tranh giành quyền cai quản lãnh thổ đã tạo nên loạn 12 sứ quân gây rối loạn xã hội Trước tình hình đó, Đinh

Bộ Lĩnh đứng ra dẹp loạn, thiết lập lại trật tự cho đất nước và thành lập nên vương triều nhà Đinh (968 – 980) Không bao lâu sau Đinh Tiên Hoàng mất, vì con còn nhỏ nên lúc này Thái hậu Dương Vân Nga là người nắm quyền nhiếp chính Cũng trong lúc này, bên ngoài giặc phương Bắc bắt đầu lâm le xâm lấn đất nước, trong nước nhiều âm mưu nổi loạn cũng tỏ rõ động thái của mình Hiểu được tình thế, Thái hậu Dương Vân Nga đã mạnh dạn nhường ngôi lại cho Thập đạo tướng quân Lê Hoàn để chỉnh đốn lại đất nước Lê Hoàn lên ngôi và lập nên nhà Tiền Lê (980 – 1009) Nhà Tiền Lê tồn tại

29 năm, trải qua tất cả ba đời vua và chấm dứt khi Lê Ngọa Triều qua đời

Tiếp nối nhà Tiền Lê, đó là nhà Lý Triều đại này bắt đầu từ năm 1009, khi Lý Công Uẩn lên ngôi hoàng đế sau việc giành được quyền lực từ tay nhà Tiền Lê Đến năm

1010, Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long Năm 1054, Lý Thánh Tông đổi tên nước thành Đại Việt Giai đoạn từ thế kỉ XI đến giữa thế kỉ XIV, đất nước phát triển thịnh vượng, phồn vinh Thế nhưng từ cuối thế kỉ XIV, chính quyền không chăm lo đời sống nhân dân, quan lại ăn chơi sa doạ, kinh tế khủng hoảng, mất mùa, nông dân li tán Một số thế lực phong kiến địa phương nổi dậy, nhà Lý buộc phải dựa vào thế lực họ Trần để chống lại các lực lượng nổi loạn Năm 1225, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh Tổng cộng nhà Lý tồn tại được 216 năm

Trần Cảnh mặc dù được nhường ngôi thế nhưng lúc này vua vẫn còn nhỏ, mọi việc trong triều đều do Thái sư Trần Thủ Độ và cha là Trần Chính lo liệu Dưới sự trị vì của các vị vua anh minh như Trần Thánh Tông, Trần Anh Tông đất nước vẫn phát triển

thịnh vượng Cho đến đời Trần Dụ Tông, khi Thượng hoàng Minh Tông băng hà, ông trở nên bỏ bê chính sự, ham mê tửu sắc, ra lệnh cho xây cung điện, tạo sưu cao, thuế nặng làm cho nhân dân vô cùng khổ sở và ca thán Trong nước, giặc giã nổi lên khắp nơi Trong khi đó tại triều đình, các bọn gian thần kéo bè kết đảng và trở nên lộng hành

vô cùng Năm 1369, Trần Dụ Tông băng hà, Trần Nhật Lễ được chọn là người kế thừa Thế nhưng “cha nào con nấy”, Nhật Lễ cũng chẳng khác gì Dụ Tông, ông bỏ bê chính

sự, ham mê tửu sắc, hằng ngày chỉ rong chơi, thích trò hát xướng Năm 1370, Nhật Lễ

bị lật đổ, Trần Phủ (Trần Nghệ Tông) lên thay Nghệ Hoàng giữ ngai vị được 2 năm, lên làm Thái thượng hoàng và nhường ngôi cho em là Trần Kính (Trần Duệ Tông) Năm 1377, Duệ Tông tử trận ở Chiêm Thành, Nghệ Hoàng lập con Duệ Tông là Trần Hiện lên thay, sử gọi là Trần Phế Đế Thượng hoàng Nghệ Tông nắm quyền trong tay

và quyết định mọi việc, thế nhưng lại quá tin dùng một mình Hồ Quý Ly Vì có mưu

đồ soán đoạt ngôi vị mà lại được sự tin dùng của Nghệ Tông, nên Hồ Quý Ly đã tạo được khá nhiều phe cánh và bè đảng ở triều đình và khắp mọi nơi Năm 1394, Nghệ Hoàng băng hà Đến năm 1400, Hồ Quý Ly chiếm ngôi nhà Trần, lập nên nhà Hồ Sau khi lên ngôi, Hồ Quý Ly đổi tên nước từ Đại Việt thành Đại Ngu Nhà Hồ tồn tại được

7 năm, chấm dứt khi Hồ Hán Thương bị quân Minh bắt vào năm 1407 Sau 500 năm giành được quyền tự chủ, Việt Nam lại một lần nữa bị mất vào tay Trung Quốc

Năm 1418, trước tình cảnh nguy khốn của đất nước, Lê Lợi cùng với các hào kiệt cùng chung chí hướng phất cờ khởi nghĩa Lam Sơn Trong suốt mười năm chiến đấu anh dũng, đến năm 1427, với chiến thắng Chi Lăng Xương Giang, dân ta đã đánh đuổi được giặc Minh ra khỏi bờ cõi của đất nước, giành lại độc lập, tự chủ cho nước nhà Lê Lợi sau đó lên ngôi hoàng đế vào năm 1428 và lập nên nhà Lê Nước Đại Việt thời Hậu

Lê tồn tại được 360 năm (từ năm 1428-1789), là một trong những triều đại phong kiến tồn tại lâu dài và cường thịnh nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam

Trải quá quá trình phát triển của lịch sử, chế độ phong kiến Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc Từ lúc mới manh nha hình thành với chính quyền đơn giản, sơ khai, cho đến khi đất nước đạt đến sự phát triển hưng thịnh dưới thời Hậu Lê, tất cả đã phản ánh một cách sống động quá trình đi lên của lịch sử dân tộc

Vì cơ bản Thần đồng đất Việt lấy bối cảnh các sự việc diễn ra trong truyện từ thế kỉ

X đến thế kỉ XV là chủ yếu, nên người viết chỉ xin trình bày những nét chính về quá trình hình thành và phát triển của chế độ phong kiến Việt Nam trong giai đoạn này

Với những điều vừa nêu, đó là cơ sở lí luận về quá trình hình thành và phát triển của chế độ phong kiến Việt Nam với cái nhìn tổng quan nhất về mặt lí thuyết Ở phần trình bày tiếp theo, người viết sẽ phân tích một số đặc điểm của chế độ phong kiến Việt nam

để làm rõ quá trình xác lập của nó

1.1.2 Đặc điểm chế độ phong kiến Việt Nam

Trong từng nước và từng khu vực, với những đặc điểm chính trị xã hội khác nhau, chế độ phong kiến cũng vì vậy mà mang những đặc điểm riêng đặc trưng của từng vùng Việt Nam trải qua quá trình hình thành, xác lập và phát triển gắn liền với các triều đại phong kiến trong một khoảng thời gian dài Chính điều này đã tạo tiền đề cho chế độ phong kiến nhà nước quan liêu sớm hình thành và phát triển Trong đó, việc hoàn thiện và chuyển đổi cơ cấu từ giai đoạn tiền mô hình, mô hình cho đến hậu mô hình đóng một vai trò vô cùng quan trọng

Giai đoạn tiền mô hình có thể được coi là bắt đầu từ thời Lý – Trần – Hồ Vào thời Lý-Trần, không chỉ là vua và quan lại mà ngay từ nhỏ, các vị thái tử cùng với con cái của các quan lại trong triều đã sớm được tiếp xúc với những kiến thức văn hóa, lịch sử Trung Hoa Chính vì vậy, vô hình trung điều này đã tạo nên những ảnh hưởng nhất định trong suy nghĩ cũng như cách quản lí đất nước của họ Cụ thể, từ việc mô phỏng

mô hình quản lí của Trung Hoacho đến việc biến Nho giáo từ một nền văn hoá chính

trị - giáo dục dần dần trở thành một hệ tư tưởng chính trị - xã hội đã cho thấy rõ điều

đó

Tuy nhiên, do đặc điểm xã hội của mỗi quốc gia khác nhau nên việc áp dụng mô hình quản lí cũng cần thiết lập sao cho phù hợp Có thể thấy, việc mô phỏng mô hình quản lí của Trung Hoa một cách khuôn mẫu mà không có sự điều chỉnh là một sai lầm trong chính sách quản lí của vua quan lúc bấy giờ Cụ thể, với mô hình thiết chế chính trị - hệ tư tưởng lúc bấy giờ vẫn còn quá rộng và đi trước so với thực thể đời sống xã hội, chế độ quan liêu cồng kềnh mô phỏng Trung Quốc tỏ ra không thích hợp với một nước nhỏ như Đại Việt

Mặc dù có một khoảng cách biệt khá lớn giữa mô hình thiết chế và thực thể đời sống, tuy nhiên độ chênh này là hoàn toàn có thể cải thiện để đi tới sự phù hợp Đó sẽ

là một bước đi để tiếp cận gần hơn với mô hình

Đến thế kỉ XV, dưới thời Lê sơ, trên cơ sở những thành quả của cuộc kháng chiến chống Minh và những chuyển biến xã hội Đại Việt dưới thời thuộc Minh, chế độ phong kiến nhà nước quan liêu Việt Nam đã phát triển tới giai đoạn mô hình

Các nhà vua đầu triều Lê, điển hình là Lê Thánh Tông, trong việc xây dựng nhà nước quân chủ tập quyền cao đã áp dụng mô hình thiết chế chính trị-tư tưởng Nho giáo một cách có hiệu quả để xây dựng đất nước Các vua Lê đã thi hành chính sách “sùng Nho trọng Đạo là việc hàng đầu”, và nghiễm nhiên Nho giáo trở thành hệ tư tưởng chính thống, độc tôn và thống trị tinh thần trong xã hội lúc bấy giờ

Tuy nhiên, trên thực tế, trong thế ổn định, đã có ẩn chứa những dấu hiệu của sự trì trệ và những yếu tố bất ổn định Chính những điều này đã dần dần đưa xã hội đến tình thế chao đảo Điều này được minh chứng một cách cụ thể, rõ ràng với việc vương triều

Lê sơ thịnh trị là vậy nhưng cũng đã sụp đổ sau đó mấy thập kỷkhi Mạc Đăng Dung cướp ngôi

Từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX, chế độ phong kiến nhà nước quan liêu Việt Nam bước vào giai đoạn hậu mô hình Thiết chế chính trị và hệ tư tưởng chính thống lúc này

đã trở nên chật hẹp, lạc hậu và không còn phù hợp so với thực thể đời sống xã hội trong giai đoạn này Nho giáo từ vai trò của hệ tư tưởng chính thống giờ đã trở nên khủng hoảng, bộc lộ nhiều khuyết điểm và mang trong đó cả sự lỗi thời Nó trở thành một lực cản đối với sự phát triển của xã hội

Cũng trong giai đoạn hậu mô hình, sự chênh lệch giữa mô hình thiết chế và thực thể đời sống xã hội ngày càng trở nên lớn hơn Tuy mô hình vẫn tồn tại, nhưng là sự tồn tại dưới dạng bị xô lệch, bóp méo

Nhìn chung, chế độ phong kiến Việt Nam với những bước phát triển khác nhau trong từng giai đoạn sẽ mang những đặc điểm riêng của giai đoạn đó Có thể là những tiến bộ, cũng có thể là những điều đưa ra chưa thật phù hợp, thế nhưng những hạn chế của các giai đoạn trước sẽ là động lực thúc đẩy sự hoàn thiện hơn cho những giai đoạn sau này

1.1.3 Xã hội và văn hóa Việt Nam dưới thời vua Lê Thánh Tông

Triều vua Lê Thánh Tông là thời đại thái bình thịnh trị bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam Dưới sự trị vì của vị vua anh minh, uy tín đất nước được nâng cao, đối ngoại thì lân bang kính nể, đối nội thì nhân dân no ấm Triều thần có những bậc hiền tài giỏi giang phò tá, như Lương Thế Vinh, Thân Nhân Trung… Vua sáng, tôi hiền hết lòng vì dân như thế nên có thể thấy sự phồn vinh, thịnh trị trong giai đoạn này là điều

dễ hiểu Thiết nghĩ chính những thành tựu đáng ghi nhận cùng trang sử đẹp, vẻ vang là

những điều thôi thúc Thần đồng đất Việt đến với bạn đọc trong bối cảnh chính là “thời

đại hoàng kim” Lê Thánh Tông Vậy nên, việc tìm hiểu về xã hội, văn hóa Việt dưới triều vua Lê Thánh Tông là một điều cần thiết để tiến đến khám phá sâu hơn về bộ truyện tranh ưu Việt này

1.1.3.1 Xã hội Việt Nam dưới thời vua Lê Thánh Tông

Về việc cai trị, nhà vua đã kiên quyết và kiên trì cải tạo bộ máy chính quyền từ trung

ương đến địa phương theo những mục tiêu:

1.Gọn, nhẹ mà có hiệu lực

2 Chọn được những người thực sự có tài, có đức để giao trách nhiệm

3 Loại bỏ kịp thời quan tham, ô lại, những người không xứng chức

Nhà vua không nóng vội trong cách tân Ông suy nghĩ chín chắn và khi quyết định thì đeo đuổi đến cùng Sau 11 năm ở ngôi vua, đến ngày 26 tháng 9 năm 1471, vua Lê Thánh Tông ban bố dụ “Hiệu định quan chế”- sắc lệnh về sửa đổi chế độ quan lại, nhằm chính thức hóa và hệ thống hóa những cải cách hành chính của ông

Trong bộ máy chính quyền cấp trung ương, vua Lê Thánh Tông đã tổ chức ra những

cơ quan giúp việc gồm: Hàn lâm viện, Đông các, Trung thư giám, Bí thư giám, Hoàng

môn tĩnh

Về các cơ quan chức năng của bộ máy hành chính trung ương, năm Quang Thuận

thứ 6 (1465) vua Lê Thánh Tông đổi 6 bộ thành 6 viện và năm sau, 1466, thì đổi 6 viện thành 6 bộ với những nhiệm vụ được quy định hết sức rõ ràng Đời Trần chỉ có 4 bộ: Hình, Lại, Binh, Hộ Đời vua Lê Lợi chỉ có 3 bộ: Lại, Lễ, Dân Sáu bộ dưới thời Lê

Thánh Tông là: Lại Bộ, Lễ Bộ, Hộ Bộ,Binh Bộ, Hình Bộ, Công Bộ

Để kiểm tra, giám sát công việc của sáu Bộ, Lê Thánh Tông lập ra sáu khoa và Ngự

sử đài Sáu khoa gắn liền với công việc của sáu bộ là: Lại khoa, Lễ khoa, Hộ khoa, Binh khoa, Hình khoa và Công khoa

Với cách tổ chức và phân định nhiệm vụ của các Bộ, các Tự, các Khoa, Sở, các Ngự

sử đài như trên, Lê Thánh Tông đã giám sát, kiểm soát chặt chẽ bộ máy thừa hành

Không một Bộ nào, không một viên quan nào có thể lộng hành, thao túng pháp luật, kỷ cương hoặc đứng ngoài sự giám sát của nhà vua

Về bộ máy chính quyền ở địa phương, tháng 6 năm Quang Thuận thứ 7, Lê Thánh

Tông ra sắc chỉ chia toàn bộ lãnh thổ Đại Việt thành thành 13 thừa tuyên (xứ) gồm: Thanh Hóa, Nghệ An, Thuận Hóa, Nam Sách, Thiên Trường, Quốc Oai, Bắc Giang,

An Giang, Tuyên Quang, Hưng Hóa, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Quảng Nam

Năm 1465, Lê Thánh Tông ra lệnh cho các xứ vẽ bản đồ Thánh 4 năm 1469, nhà vua ra sắc chỉ quy định bản đồ của phủ, châu, huyện Đến năm 1471, bản đồ 13 xứ được hoàn thành

Tập bản đồ này được gọi là bản đồ Hồng Đức – một tập bản đồ xưa nhất ghi nhận

bước tiến về công cuộc quản lý đất nước và khoa học địa lý lúc bấy giờ

Về luật pháp, Lê Thánh tông cho ra đời bộ Luật Hồng Đức nổi tiếng Đây là bộ luật

hoàn chỉnh nhất trong lịch sử lập pháp phong kiến nước ta

Về kinh tế, dưới chế độ phong kiến, nông nghiệp là nền tảng của xã hội Và vị vua

anh minh Lê Thánh Tông ngay từ ngày đầu lên trị vì đã lấy việc mở mang nông nghiệp

làm quan trọng

Trước hết, có thể thấy trong việc cải cách hành chính, nhà vua đã đặt ra các cơ quan

chuyên trách về việc chấn hưng nông nghiệp: Sở đồn điền, Sở tầm tang, Sở thực thái,

Sở điền mục Bên cạnh đó, nhà vua còn cho đặt các chức quan mới – quan Hà đê sứ để

trông coi việc xây đắp và giữ gìn đê điều, thực thi các việc khuyến nông Với một đất nước luôn phải đối đầu với thiên tai bão lụt, việc đặt ra chức quan Hà đê sứ là một việc làm tất vô cùng tất yếu Trước Lê Thánh Tông, các vua trước đó cũng đã chú ý đến việc này, nhưng phải đến triều Lê Thánh Tông thì chức quan ấy mới được đặt đúng vị trí và vai trò mới được phát huy Nhà vua đặc biệt coi trọng đắp đập, tu sửa đê điều để

phòng bão lụt Và việc này được thể hiện rõ ở điều 181 và 182 trong Bộ luật Hồng Đức

Với sự quy định rõ ràng như vậy, những quan chức có trách nhiệm khó lòng chối cãi

và đổ trách nhiệm cho người khác, cho khách quan mỗi khi xảy ra vỡ đê Và có lẽ vì vậy mà trải qua hơn 500 năm, một số công trình đê đập được xây dựng từ thời vua Lê Thánh Tông cho đến nay vẫn còn tác dụng và lưu lại dấu vết của nó Một điển hình có thể thấy là đê Hồng Đức, con đê bắt nguồn từ cửa sông Hồng đến sông Đáy, giúp cho nhân dân ở các tỉnh Thái Bình, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình ngăn nước mặn, khai hoang lấn biển

Cùng với sự phát triển của nông nghiệp, thủ công nghiệp cũng đạt được một số thành tựu quan trọng Các nghề thủ công như: ươm tơ, dệt vải, dệt lụa, đúc đồng, nghề mộc, nghề chạm… ngày càng được mở rộng và phát triển Trong đó, nghề in và làm giấy là hai ngành nghề phát triển và đạt được nhiều thành tựu nhất

Ngoài các làng nghề thủ công truyền thống ở các làng xã, các công xưởng do nhà nước quản lý chuyên sản xuất đồ dùng cho nhà vua như đóng thuyền, đúc tiền, sản xuất

vũ khí, khai mỏ… cũng được đẩy mạnh

Về thương nghiệp, theo quan điểm của các nhà nho xưa thì vai trò của con người trong các tầng lớp xã hội được xếp theo thứ tự : sĩ, nông, công, thương Có thể thấy, với ý thức hệ phong kiến như vậy thì công thương nghiệp khó lòng mà phát triển Nhưng với vua Lê Thánh Tông, mặc dù sinh ra và lớn lên trong thời đại của chế độ phong kiến, làm vua trị vì với ý thức hệ phong kiến nhưng nhà vua lại có quan điểm đúng và hành động đúng về việc khuyến khích thương nghiệp Xét trong hoàn cảnh xã hội cũng như quan hệ thị trường, hàng hóa, tiền tệ chưa phát triển, thì những quan điểm

về thương nghiệp, những biện pháp thực thi của nhà vua để xây dựng một nền thương

nghiệp lành mạnh cho đến tận ngày nay vẫn là một dấu chấm hỏi lớn cho rất nhiều người

Trong Bộ luật Hồng Đức, trong tổng số 722 điều có 27 điều liên quan trực tiếp đến việc thiết lập và duy trì một nền thương nghiệp lành mạnh Từ điều trên có thể thấy nhà vua đã có cái nhìn sắc sảo, toàn diện trong việc xây dựng, thiết lập một nền thương nghiệp lành mạnh Tuy những yếu tố này so với nền kinh tế thị trường ngày nay hiển nhiên là chưa đầy đủ, nhưng trong xã hội phong kiến lúc bấy giờ thì đây có thể coi là những yếu tố cơ bản đảm bảo việc thiết lập quan hệ kinh tế thị tường lành mạnh

Về giáo dục, nói đến khoa cử thời Lê Thánh Tông, đây là giai đoạn giáo dục được

phát triển mạnh mẽ nhất trong lịch sử Bởi lẽ nhà vua đã kế thừa tinh thần coi trọng khoa cử, coi trọng sự nghiệp giáo dục, đào tạo nhân tài của vị vua khai sáng là Lê Thái

Tổ và hai vị vua tiền nhiệm trước ông là Lê Thái Tông và Lê Nhân Tông

Sau khi lên ngôi, với bản chất hiếu học và hiểu biết rộng rãi, lại ở cương vị nguyên thủ quốc gia, vua Lê Thánh Tông đã nhận thức được tầm quan trọng của trí thức trong

sự nghiệp xây dựng đất nước, nên ngay từ đầu ông đã chú trọng công việc khoa cử, coi khoa cử là con đường chính thức để lựa chọn và đào tạo nhân tài

Nhìn chung, khoa cử thời Lê Thánh tông đã đạt được nhiều thành tựu to lớn mà không phải triều đại nào cũng làm được như vậy Về mặt tổ chức, ông đã mạnh dạn kế thừa và nâng cấp lên một quy mô lớn hơn so với các triều đại trước, lại đặt thành định

lệ và ứng dụng thêm những cái mới trong lĩnh vực khoa cử của nhà Minh sao cho phù hợp Và chắc chắn một điều rằng, 500 tiến sĩ của 12 khoa thi cộng lại vượt xa bất kỳ triều đại nào trước và sau đó Những vị này không chỉ có thực học, tài cán mà còn đáp ứng yêu cầu chấn hưng đất nước, phục hưng văn hóa của cả một thời đại, góp cho lịch

sử một đội ngũ đông đảo những gương mặt trí thức tinh hoa tiêu biểu

Bên cạnh đó, Lê Thánh tông còn cho lập ra hội Tao Đàn gồm 28 tiến sĩ giỏi nhất nước Khối lượng sáng tác của hội này rất lớn

Về quốc phòng, khi mới lên ngôi, Lê Thánh Tông đã phải đối mặt mới hai mối đe

dọa lớn Trong nước thì việc tranh giành quyền lực ở chốn cung đình vẫn chưa chấm dứt Đói kém, trộm cướp, loạn lạc nổi lên khắp nơi Bên ngoài thì kẻ thù từ phía Đông, phía Tây, Phía Nam, phía Bắc – bốn phương đang rình rập đưa quân vào xâu xé đất

Đại Việt Nội tình và đối ngoại cả hai phía đều quá phức tạp và nan giải

Chính sách đối nội

Trước tình thế đó, Lê Thánh Tông chọn việc đầu tiên phải làm đó là lo việc chống

và ngăn ngừa họa ngoại xâm Bằng một câu ngắn gọn “Có quốc gia là phải có võ bị”, ông hướng tất cả thần dân của mình trước hết phải lo đối phó với họa ngoại xâm Ông buộc các quan dưới quyền “phải theo trận đồ nhà nước đã ban”, các xứ, các địa phương

“phải lo chỉnh đốn đội ngũ” để sẵn sàng ứng phó khi có chiến tranh xảy ra Ông giao trách nhiệm rõ ràng cho các nhà chức trách địa phương, trước hết là những người cầm quân, phải chăm lo “dạy cho quân lính phép đi, đứng, đâm, đánh, hiểu được hiệu lệnh, tiếng chuông, tiếng trống, khiến cho quân lính tập quen cung tên không quên võ bị” Bằng cách như vậy ông đã đặt đất nước vào tình trạng luôn luôn cảnh giác trước mọi hiểm họa đối với giặc xâm lược nước ngoài

Chính sách đối ngoại

Trên cơ sở đất nước có nền chính trị, kinh tế vững mạnh cùng khí thế vươn lên của toàn dân tộc, Lê Thánh Tông đã thực hiện một chính sách đối ngoại tích cực, khôn khéo, biểu lộ qua qua những biện pháp đối phó, cách giải quyết những vấn đề gay cấn, phức tạp nảy sinh trong quan hệ giữa ta với các nước láng giềng phương Bắc, phương Nam mà quan trọng nhất là vấn đề biên giới, vấn đề bảo vệ chủ quyền lãnh thổ nước Đại Việt

Ý chí bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của Lê Thánh Tông được thể hiện một cách kiên quyết trong suốt 38 năm làm vua và đó là một thành tích vẻ vang trong chính sách đối ngoại của ông Và triều đại Lê Thánh Tông chính là một triều đại tiêu biểu cho lịch sử đối ngoại giữ yên bờ cõi của ông cha mà chúng ta có trách nhiệm phải kế tục

May-bon, một sử gia người Pháp nổi tiếng đã từng nhận xét về Lê Thánh Tông rằng:

“Nhà vua tỏ ra là một nhà chính trị khôn khéo và ta có thể nói rằng tổ chức của nước

Nam đã bắt đầu từ đời này” Như vậy, có thể thấy rằng bộ máy hành chính dưới triều

Lê Thánh Tông quả là một bộ máy điều hành có cơ cấu tổ chức hoàn chỉnh hơn tất cả các bộ máy quản lý của các triều đại trước Nó gọn nhẹ nhưng có hiệu lực cao Bộ máy

đó đã đem lại thịnh trị, thái bình, an cư cho đất nước Nó diệt được nạn tham quan ô lại, lập lại kỷ cương cho toàn bộ vương quốc Nó đã làm cho thù trong giặc ngoài không còn nuôi ảo vọng đục nước béo cò đối với Đại Việt

1.1.2 Nền văn hóa Việt Nam dưới thời vua Lê Thánh Tông

Trong hơn mười thế kỷ Bắc thuộc, các triều vua Trung Quốc từ Hán đến Đường, thông qua chính quyền đô hộ nước ta khi ấy, đã kế tiếp nhau thi hành chính sách cai trị tàn bạo, chính sách đồng hoá, Hán hoá đối với người Việt và văn hoá Việt trên mọi phương diện, nhằm vĩnh viễn thôn tính nước ta vào đế quốc phong kiến phương Bắc Chính vì vậy nên mặc dù bước sang một trang sử mới sau khi đất nước giành độc lập, nhưng cơ bản nền văn hóa Việt Nam thời kì này vẫn mang dấu ấn của thời gian Bắc thuộc Tổng quan, lịch sử dân tộc Việt Nam trong thời phong kiến nói chung và dưới thời vua Lê Thánh Tông nói riêng là lịch sử của quá trình “dựng nước đi đôi với giữ nước và giữ nước đi đôi với dựng nước” để bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, giữ gìn và bảo vệ nền văn hóa dân tộc, xây dựng một đất nước vững mạnh Những thành tựu chính có thể kể đến đó là:

Nuôi dưỡng và bảo vệ thuần phong mỹ tục: Để có thể có được thuần phong mỹ tục

tất yếu phải dùng nhiều biện pháp như giáo dục, thuyết phục bằng nhiều hình thức như văn hóa, văn nghệ, thậm chí có hình thức tôn giáo nữa Nhà vua Lê Thánh Tông rất chú trọng khen thưởng những người có đức tính tốt

Trong bảo vệ thuần phong mỹ tục tất yếu phải dùng cả biện pháp hành chính, biện pháp hình sự Để ngăn ngừa và bài trừ những đồi phong, bại tục, biện pháp giáo dục, thuyết phục hiển nhiên là chưa đủ Nghiên cứu Bộ luật Hồng Đức, chúng ta thấy rõ Lê Thánh Tông đã ý thức một cách rõ rõ ràng và đầy đủ trong việc sử dụng vũ khí pháp luật để hỗ trợ cho việc xây dựng thuần phong mỹ tục cho thần dân được đặt dưới quyền trị vì của Ông

Ví dụ, trong Bộ luật Hồng Đức có 7 điều được quy định để xử phạt các hành vi bất hiếu, bất trung, bất mục, bất kính Điều 136 quy định “những kẻ ngang ngạnh, ngỗ ngược, không theo gióa hóa, không giữ lễ bầy tôi thì xử tội lưu” Điều 475 cũng quy định “Lăng nhục ông bà, cha mẹ thì bị lưu châu ngoài, đánh thì xử lưu châu xa, đánh bị thương thì xử tội giảo”

Ngoài ra, trong tín ngưỡng và phong tục, người Việt vẫn một lòng tôn kính và biết

ơn với cha mẹ, tổ tiên, tôn trọng phụ nữ, sống chan hòa, cộng đồng trong các làng chạ, thờ cúng các thiên thần và nhân thần, các biểu tượng về khát vọng dân tộc

Và kết quả là những lời truyền tụng còn lưu lại mãi cho đến ngày nay về một đất nước dưới thời trị vì của vua Lê Thánh Tông rằng đêm nằm ngủ, nhà nhà không phải cài then, lúa khoai ngoài đồng không bị lấy trộm, nông thôn rộn rã tiếng cười, tiếng thoi đưa dệt lụa, trộm cướp vắng bóng, nhiễu nhương của quan lại, binh lính được diệt trừ tận gốc, xã tắc yên bình, đất nước đại trị là một minh chứng rõ nhất cho những thành tựu đã đạt được trong việc nuôi dưỡng và bảo vệ thuần phong mỹ tục

Khôi phục và chấn hưng nền văn hóa dân tộc: Thành tựu quan trọng của vua, quan

và dân trong thời kì này là đã khôi phục và chấn hưng lại được nền văn hóa vốn đã bị quân xâm lược tàn phá, hủy hoại

Việc khôi phục và chấn hưng nền văn hóa dân tộc không phải chỉ diễn ra ở thời vua

Lê Thánh Tông mà nó được thực hiện ngay sau khi quân dân ta đánh thắng giặc Minh

và bắt tay vào việc xây dựng lại đất nước sau chiến tranh, tức là bắt đầu từ thời vua Lê Thái Tông

Sau khi đánh đuổi được giặc Minh ra khỏi bờ cõi của đất nước, mặc dù là một nước thắng trận nhưng chúng ta cũng chịu không ít tổn thất Cùng với nền kinh tế suy đốn, đáng chú ý là nền văn hóa của dân tộc cũng bị hủy hoại hết sức nghiêm trọng Bởi ngay

từ ngày đầu xâm lược, giặc Minh đã có những chủ trương thâm độc nhằm làm tiêu hủy

và biến chất nền văn hóa cổ truyền của nhân dân ta Chúng đã ra lệnh cho quân lính đi đến đâu đều phải tìm cách đốt sạch, phá sạch tất cả những sách vở, bia ký, những công trình kiến trúc lâu đời của nước ta Hậu quả của những âm mưu này thật đáng sợ Những công trình đáng tự hào của dân ta như chuông Quy Điền, vạc Phổ Minh đều bị chúng phá hủy để lấy đồng đúc đạn Các công trình kiến trúc nghệ thuật to lớn lâu đời như chùa Long Đội (Hà Nam), tháp chùa Chương Sơn ( Nam Định) cũng bị chúng phá hủy tan nát

Bên cạnh đó, về mặt hệ tư tưởng trong xã hội cũng có nhiều biến đổi Nếu như ở các triều Lý, Trần, Đạo giáo và nhất là Phật giáo có địa vị ưu thế, nhà sư cũng được tham gia triều chính thì đến thời này, vai trò của Nho giáo lại được đề cao và được xem như

là quốc giáo Ngược lại, Phật giáo và Đạo giáo tuy vẫn tiếp tục tồn tại nhưng địa vị bị giảm sút nghiêm trọng

Nhìn chung, nền văn hóa dân tộc đứng trước tình hình khủng hoảng nghiêm trọng lúc bấy giờ đòi hỏi triều đình cần phải sớm có hướng giải quyết Chính vì vậy, các nhà

vua đã nhanh chóng bắt tay vào việc định hướng cho việc xây dựng lại và khôi phục những gì đã bị phá hủy

Thành tựu đáng phải nhắc đến nhất đó chính là giáo dục Các vị vua đầu thời Lê như

Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông, Lê Thánh Tông dường như đều là những người coi trọng giáo dục, thi cử Họ đặt việc học tập, chiêu mộ người tài giỏi để phục vụ đất nước lên hàng đầu, chính vì vậy nên khoa cử thời kì này hết sức thịnh vượng Và dưới thời Lê Thánh Tông, sự nghiệp khoa cử, đào tạo nhân tài của đất nước là thời kì nền giáo dục phát triển sôi nổi, rầm rộ và đạt đến đỉnh cao, mà kể từ sau thời ông cho tới khoa thi Hội cuối cùng của triều Nguyễn vào năm 1919 không bao giờ có được một thời kì nào rực rỡ như thế nữa Những thành tựu về giáo dục được trình bày trước đó đã minh chứng cho điều này

Bên cạnh đó, việc khôi phục và xây dựng lại những công trình kiến trúc cũng là một thành tựu nổi bật trong thời kì này Các công trình lớn như điện Kính Thiên, điện Cần Chính, điện Vạn Thọ là những kiến trúc có tiếng lúc bấy giờ sau khi vua Lê Thái Tổ cho xây dựng và phát triển thêm Có công trình làm rồi và về sau lại được tu bổ nhiều lần như điện Kính Thiên Đây là công trình chính lớn nhất trong các điện của khu Hoàng Thành Nó được Lê Lợi xây dựng năm 1428 và đến năm 1465, Lê Thánh Tông

đã cho làm lại và sửa sang cho đẹp hơn Hai năm sau nhà vua lại cho làm thêm lan can

đá ở thềm điện

Ngoài một số công trình kiến trúc có tiếng được sử sách nhắc đến, ghi chép, các kiến trúc khác của kinh thành phần lớn đều là những công trình có kích thước vừa phải và đáng chú ý là chúng được dựng theo những mẫu thức và quy chế đã định sẵn từ trước Chẳng hạn như đình Quang Văn, các cơ quan Tư lễ giám, Tư chế giám, Đô sát giám…

Tín ngưỡng, tôn giáo: Nếu như dưới các triều Lý, Trần Phật giáo và Đạo giáo

chiếm địa vị ưu thế, thì đến nhà Lê, Nho giáo lại được đề cao Đặc biệt, dưới triều Lê

Thánh Tông, Nho giáo hết sức được ưu ái Nhà vua đã đề ra hàng loạt các chính sách luật lệ để Nho giáo có điều kiện phát triển thuận lợi Đội ngũ nho sĩ ngày càng đông đúc, quyền lực và địa vị của họ cũng ngày càng được đề cao Nho giáo trở thành nền tảng để xây dựng một thể chế tư tưởng và chính trị xã hội Nó đã ăn sâu vào tiềm thức con người và nhất là tầng lớp thống trị và trí thức Và điều khá hiển nhiên là nó đã tác động mạnh mẽ đến những bước đi của nền văn hóa truyền thống dân tộc

Như vậy, nhìn chung nền văn hóa Việt Nam dưới nhà Hậu Lê nói chung và triều đại vua Lê Thánh Tông nói riêngđã có những khởi sắc mới trong việc được khôi phục và chấn hưng lại bởi các vị vua tài giỏi và tận tâm tận lực với đất nước Đây không chỉ là niềm tự hào của những người dân được sống với những ngày trong thời đại hoàng kim này, mà đây còn là niềm tự hào của cả một dân tộc Việt Nam với những con người có sức mạnh phi thường và một tấm lòng yêu nước nồng nàn

1.2 Những vấn đề chung về truyện tranh

1.2.1 Khái niệm “truyện tranh”

Truyện tranh là gì? Hiện nay chưa có một tài liệu nào định nghĩa một cách đầy đủ và chính xác về thể loại này Mặc dù bộ môn truyện tranh học đã được đưa vào chương trình giảng dạy tại các nước phát triển, nhưng các học giả vẫn còn tranh cãi nhau về khái niệm này

Với Will Eisner, ông định nghĩa truyện tranh một cách vắn tắt đơn giản “Truyện

tranh ư? Đó là nghệ thuật tuần tự” [52]

Scott McCloud thì cho rằng “Đó là nghệ thuật trình diễn hình ảnh theo một trình tự

liên kết cố ý ,nhằm mục đích truyền tải thông tin, tạo ra một phản ứng thẩm mỹ” [52]

Dylan Horrocks lại viết: “Đó không phải là nghệ thuật đơn thuần, mà là nghệ thuật

của văn học tự sự” [52]

Tezuka Osamu cũng có nhận định nổi tiếng: “Tôi không coi đó là những hình vẽ Tôi

xem chúng là một dạng chữ tượng hình” [52]

Trong sách Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học, một tài liệu tra cứu khá trọn

vẹn và đáng tin cậy do tập thể các nhà khoa học thuộc Viện ngôn ngữ học-cơ quan nghiên cứu ngôn ngữ học hàng đầu của cả nước biên soạn, dưới sự chủ biên của cố

Giáo sư Hoàng Phê định nghĩa “Truyện tranh là truyện kể bằng tranh, thường có thêm

lời, thường dùng cho thiếu nhi.”

Tóm lại, có rất nhiều ý kiến về truyện tranh, tuy nhiên mỗi ý kiến lại cho thấy một

sự chưa thật trùng khớp để đi đến khái niệm thống nhất Cơ bản các bậc thầy truyện

tranh trên thế giới đều cho rằng: “Truyện tranh không phải là… truyện tranh (theo

cách định nghĩa của chúng ta) Truyện tranh là loại hình văn học có tính tự sự, tính liên kết, tính chuyển động (sự trình tự) được thể hiện dưới dạng những ký tự tượng hình đặc biệt (hình vẽ)” [52]

Theo chúng tôi, truyện tranh là một loại hình văn học mà trong đó có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa văn học và các loại hình nghệ thuật khác Nói một cách cụ thể hơn thì truyện tranh bao gồm hai thành tố cơ bản tạo thành là truyện và tranh Là truyện, nó mang đầy đủ các yếu tố của một tác phẩm văn học với cốt truyện, nhân vật, chi tiết, tình tiết… Bao gồm cả tranh vẽ, vì vậy các yếu tố hội họa, điện ảnh… cũng được kết hợp một cách sinh động và hấp dẫn Từ những điều vừa nêu, có thể thấy rằng truyện tranh không phải chỉ có một đặc điểm riêng biệt, ngược lại nó mang trong mình tất cả những đặc điểm của các loại hình nghệ thuật khác Như vậy, xét cho cùng truyện tranh

là một loại hình văn học có tính nguyên hợp

1.2.2 Sơ lược về lịch sử hình thành truyện tranh

1.2.2.1 Lịch sử truyện tranh thế giới

Nhà văn Nga Lêônit Lêônôp có viết: “Mỗi tác phẩm phải là một phát minh về hình

thức và một khám phá về nội dung” Quả thật là như vậy, ở mỗi tác phẩm, song song

với việc ghi nhận quá trình sáng tạo của người nghệ sĩ, thì việc hài hòa mối liên hệ giữa nội dung và hình thức cũng là điều vô cùng quan trọng Chính vì vậy mà đối với văn học, khi một thể loại nào ra đời thì tác phẩm của nó cũng đều phải gắn liền với sự dung hòa này Truyện tranh cũng vậy, tuy là một thể loại mới phát triển gần đây, nhưng để

có thể có những bước tiến vượt bậc về cả nội dung lẫn hình thức thì nó đã phải trải qua

cả một quá trình hình thành và phát triển lâu dài

Đầu tiên, dựa trên những cứ liệu lịch sử, có thể xem truyện tranh đã được bắt nguồn

từ những sáng tác sơ khai của nhân loại - những hình vẽ xâu chuỗi cách đây ít nhất 20 nghìn năm trong động đá, hay loại tranh mang chữ tượng hình Ai Cập cổ đại trong các lăng mộ nằm sâu giữa sa mạc hoang vu Những bức vẽ trong động đá Lascaux (Pháp)

từ trước Công nguyên là những bức tranh đầu tiên, đồng thời cũng là những câu chuyện đầu tiên (được kể bằng tranh) của loài người thuật lại cuộc sống của họ trong thời tiền sử Tương tự như thế, tranh và chữ tượng hình trong lăng mộ Neferronpet (Ai Cập) thế kỷ 19 trước Công nguyên cũng là những câu chuyện miêu tả sự tôn vinh vua chúa như những vị thần Các bức phù điêu trên đá cách đây 2400 năm ở đền thờ Parthenon (Hy Lạp) chính là những câu chuyện dài về các vị thần thánh trên đỉnh Olympus Cũng có người xem bức tranh Adam và chúa trời trên trần nhà tu viện Sistin Chapel (Italya) năm 1511 chính là hiện thân cụ thể cổ xưa nhất của loại hình truyện

tranh trên thế giới Cuối cùng, bức vẽ trong tiểu thuyết Đám cưới của William Hogarth

năm 1745 là một câu chuyện minh họa hiện đại rất gần với truyện tranh ngày nay

Sở dĩ chúng ta có thể quan niệm những hình ảnh vẽ trên Kim Tự Tháp Ai Cập và các mộ Trung Hoa là khởi thủy của truyện tranh, chứ không phải của hội họa hay điêu

khắc, là bởi sự có mặt của những hình thức ngôn ngữ tượng hình cổ dưới các hình vẽ Các yếu tố hình vẽ đó đã trình bày những diễn biến có tính chất tự sự Hơn nữa, chính

sự khác biệt trong nguyên lý nghệ thuật biểu hiện như tính tự sự, tính chuyển động, tính liên kết giữa các hình vẽ đã giúp chúng tôi củng cố thêm niềm tin rằng, truyện tranh chính là một loại hình văn học chứ không phải loại hình hội họa hoặc bất cứ hình thức nghệ thuật nào khác

Chúng ta có thể xem truyện tranh hiện đại được manh nha ra đời vào năm 1825, với

sự kiện nhà giáo Rodolphe Topffer soạn cho học sinh của mình những câu chuyện có

ảnh minh họa Những chuyến đi quanh co, Ông lão Mộc Bước sang năm 1865, tác giả

W.Busch lần đầu tiên cho xuất bản những cuốn truyện tranh về hai đứa trẻ nghịch ngợm: Max và Moritz Mặc dù những tác phẩm trên đã dần xác lập một loại hình văn học mới, nhưng cái mốc đánh dấu cho sự ra đời của truyện tranh hiện đại là năm 1896 Bởi lẽ vào thời điểm này, những lời đối thoại trong truyện tranh đã được ghi vào những vòng tròn, trông giống như những “bong bóng” mà chúng ta vẫn thường thấy hiện nay trong mỗi tác phẩm

Như vậy, có thể hình dung sự xuất hiện của truyện tranh trong xã hội hiện đại không phải là dấu chân bước ra từ hư vô, mà nó đã luôn trải dài cùng với quá trình phát triển của lịch sử nghệ thuật nhân loại

1.2.2.2 Lịch sử truyện tranh Việt Nam

Cùng với lịch sử hình thành, phát triển lâu đời của truyện tranh thế giới, truyện tranh Việt Nam cũng có một quá trình định hình riêng, tuy có hơi muộn so với các nước khác trên thế giới, song cũng đã đạt được một số thành tựu đáng ghi nhận

Vì không có những cứ liệu cụ thể về quá trình hình thành và phát triển của truyện tranh Việt song song với truyện tranh thế giới, và vì truyện tranh Việt ra đời hơi muộn

so với các nước có lịch sử truyện tranh lâu đời, nên việc phân chia các bước phát triển của truyện tranh Việt chỉ là tương đối Cụ thể, những bước phát triển của truyện tranh

Việt Nam hiện đại có thể chia thành 2 giai đoạn chính: giai đoạn 1986 – 1990 và giai đoạn từ 1990 đến nay

Giai đoạn 1986 – 1990

Hiện tại, vẫn chưa có tài liệu cụ thể nghiên cứu về sự ra đời và phát triển của truyện tranh Việt Tuy nhiên, dựa trên mạch phát triển của truyện tranh thế giới, thì ở Việt Nam nền công nghiệp tranh cũng bị ảnh hưởng của trào lưu đó Tuy là hơi muộn nhưng

cơ bản vẫn đạt được những thành tựu đáng ghi nhận Và giai đoạn 1986 – 1990 là thời

kì được coi là đỉnh cao rực rỡ của truyện tranh nội Việt Nam

Với sự đa dạng về mọi thể loại, từ truyện tranh lịch sử, truyện cổ tích, truyện dân gian, truyện trinh thám, truyện ngụ ngôn nước ngoài… số lượng phát hành truyện tranh cũng đạt những cột mốc rất lớn ít nhất từ 1.100 – 1.500 bản, cao nhất có khi lên đến

80.000 – 150.000 bản, và bản truyện Tướng quân họ Đoàn của Nhà xuất bản Văn hóa

Dân tộc, tranh Nguyễn Hữu Thụ, lời Đoàn Bích Ngọc là một ví dụ cho sự thành công này

Cùng với sự gia tăng chóng mặt của số lượng ấn bản truyện được phát hành, trong giai đoạn này, các nhà xuất bản cũng đua nhau lần lượt ra đời, và kết quả là ở tỉnh thành nào ở Việt Nam cũng có nhà xuất bản phát hành truyện tranh Trong đó, có thể

kể đến những cái tên khá quen thuộc như Nhà xuất bản Kim Đồng, Nhà xuất bản Trẻ, Nhà xuất bản Măng non Thành phố Hồ Chí minh, Nhà xuất bản Văn hóa Những truyện tranh thời kỳ đầu phần lớn được in trên chất liệu giấy xấu, chỉ hai màu đen trắng nhưng vẫn thu hút rất đông độc giả Điều này cho thấy sức hút của truyện tranh đối với độc giả lúc bấy giờ là vô cùng mạnh mẽ

Bên cạnh sự rầm rộ đua nhau ra đời của các nhà xuất bản truyện tranh thì những họa

sĩ vẽ tranh cho truyện cũng tăng lên đáng kể, trong đó phải kể đến những cái tên như Mai Long, Ngô Mạnh Lân, Tạ Thúc Bình, Tạ Lựu… Đây được coi là những họa sĩ gạo