Đóng góp của phan thị vàng anh qua ba tập truyện ngắn khi người ta trẻ, ở nhà, hội chợ

Và Phan Thị Vàng Anh cũng đã gặt hái được nhiều thành công trong sự nghiệp văn chương của mình như: Giải nhất truyện rất ngắn của tạp chí Thế giới cho tác phẩm “Hoa muộn” 1995; Giải thưở

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

KHOA NGỮ VĂN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NIÊN KHÓA 2013 – 2017

ĐÓNG GÓP CỦA PHAN THỊ VÀNG ANH QUA BA TẬP

TRUYỆN NGẮN KHI NGƯỜI TA TRẺ, Ở NHÀ, HỘI CHỢ

Sinh viên thực hiện: Kiều Thị Hoa Lớp: D13NV01

Khóa: 2013 – 2017 Hệ: Chính quy

Bình Dương, Tháng 05 năm 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

KHOA NGỮ VĂN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NIÊN KHÓA 2013 – 2017

ĐÓNG GÓP CỦA PHAN THỊ VÀNG ANH QUA BA TẬP

TRUYỆN NGẮN KHI NGƯỜI TA TRẺ, Ở NHÀ, HỘI CHỢ

Người hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Thanh Xuân Sinh viên thực hiện: Kiều Thị Hoa

Lớp: D13NV01 Khóa: 2013 – 2017 Hệ: Chính quy

Bình Dương, tháng 05 năm 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong khóa luận là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khác

Sinh viên

Kiều Thị Hoa

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận này, chúng tôi

đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của Quý thầy cô Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn:

Tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới cô giáo Nguyễn Thị Thanh Xuân, người đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu khoa học và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới giáo viên phản biện cùng các thầy cô giáo trong hội đồng và các thầy giáo, cô giáo khoa Ngữ văn trường Đại học Thủ Dầu Một đã ân cần dạy bảo cho tôi trong suốt những năm học vừa qua Qua đây tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã quan tâm động viên, khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu

Thủ Dầu Một, tháng 5 năm 2017

Kiều Thị Hoa

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lí do chọn đề tài 1

2.Lịch sử nghiên cứu 2

3.Mục đích nghiên cứu 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 5

4.1 Đối tượng nghiên cứu: 5

4.2 Phạm vi nghiên cứu: 6

5.Phương pháp nghiên cứu: 6

6.Cấu trúc khóa luận: 6

NỘI DUNG 7

Chương 1: TRUYỆN NGẮN PHAN THỊ VÀNG ANH TRONG DÒNG CHẢY CỦA TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 7

1.1.Đôi nét về tiểu sử và quá trình sáng tác của Phan Thị Vàng Anh 7

1.1.1 Tiểu sử 7

1.1.2 Quá trình sáng tác 8

1.2 Miêu tả khái quát về các tập truyện ngắn Khi người ta trẻ; Ở nhà; Hội chợ của Phan Thị Vàng Anh 9

1.3 Truyện ngắn và những thành công cơ bản của Phan Thị Vàng Anh 11

Chương 2: ĐÓNG GÓP CỦA BA TẬP TRUYỆN NGẮN KHI NGƯỜI TA TRẺ; Ở NHÀ; HỘI CHỢ TRÊN CÁC PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG 16

2.1 Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh với đề tài tình yêu, gia đình thời đương đại 16

2.2 Vấn đề nhận thức và phản ánh hiện thực đời sống thành thị thời kinh tế thị trường 28

2.3 Cảm hứng phơi bày những mâu thuẫn và xung đột tâm lý của tuổi trẻ thời đại 37

2.4 Cảm hứng biểu dương cá tính và sự dấn thân của tuổi trẻ đương đại 41

2.5 Sự thống nhất của các nguồn cảm hứng sáng tạo 43 Chương 3: ĐÓNG GÓP CỦA BA TẬP TRUYỆN NGẮN KHI NGƯỜI TA

TRẺ; Ở NHÀ; HỘI CHỢ TRÊN MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT 46

3.1 Nghệ thuật xây dựng cốt truyện 46

3.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 49

3.2.1 Xây dựng nhân vật qua cá tính, hành động 49

3.3 Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ 58

3.3.1 Ngôn ngữ đối thoại 58

3.4 Giọng điệu nghệ thuật 65

3.4.1 Giọng điệu hài hước, hóm hỉnh 66

3.4.2 Giọng điệu triết lý, suy ngẫm, trăn trở 70

3.4.3 Giọng điệu mỉa mai, châm biếm 73

KẾT LUẬN 79

A TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

B TÀI LIỆU THAM KHẢO INTERNET 84

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Sau đại thắng Mùa Xuân năm 1975, đất nước được thống nhất, xã hội đã

có những bước chuyển biến vô cùng to lớn Những năm đầu của thập niên 80, nhờ công cuộc Đổi mới do Đảng cộng sản Việt Nam khởi xướng năm 1986, cả nước bước vào thời kì khôi phục, phát triển và đổi mới toàn diện Cùng với sự chuyển mình của đất nước, nền văn học đã có những công cuộc đổi mới ngày càng thành công, đáp ứng được yêu cầu chung của xã hội Bằng sự thức tỉnh ý thức cá nhân với

sự sáng tạo của nhà văn đã tạo nên sự phát triển phong phú và đa dạng cho nền văn học Việt Nam Văn học thời kì này quan tâm nhiều hơn tới số phận cá nhân trong các mối quan hệ thế sự và đời tư, những số phận ấy được các nhà văn tìm tòi, thể nghiệm trên nhiều phương diện và thể loại Trong đó, truyện ngắn và tiểu thuyết là hai thể loại có sự chuyển biến liên tục, phong phú và đa dạng Một số những cây bút

đã có những đóng góp cho nền văn học Việt Nam về thể loại truyện ngắn ở các chặng đường trước chúng ta phải kể đến như: Nguyễn Khải, Ma Văn Kháng, Lê Minh Khuê Bên cạnh đó, đáng chú ý là sự xuất hiện của những nhà văn trong những năm 90 và gần đây đã đem lại cho văn xuôi sự khởi sắc mới như: Nguyễn

Thị Thu Huệ, Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Nhật Ánh,… Cùng đóng góp vào công

cuộc đổi mới văn học giai đoạn này là Phan Thị vàng Anh – một nhà văn nữ với phong cách sáng tác mới lạ cả về hình thức lẫn nội dung

1.2 Phan Thị Vàng Anh là một trong số thế hệ những cây bút mới xuất hiện

trong những năm 90 Cô đã đem lại cho văn xuôi một màu sắc mới, với nhiều cá tính và những thể nghiệm mạnh bạo trong cách viết Ở truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh chúng ta thấy dường như rất nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội được cô đưa vào trong tác phẩm của mình Mặc dù Phan Thị Vàng Anh viết về nhiều đề tài khác nhau, nhưng trong mỗi truyện ngắn của cô, ta đều thấy được chiều

sâu tư tưởng mà cô gửi gắm vào trong tác phẩm như: Hội chợ (Tập truyện, NXB Trẻ, 1995); Khi người ta trẻ (Tập truyện, NXB Hội Nhà văn,1993); Ở nhà (Truyện

thiếu nhi, NXB Trẻ, 1994) Và Phan Thị Vàng Anh cũng đã gặt hái được nhiều thành công trong sự nghiệp văn chương của mình như: Giải nhất truyện rất ngắn của

tạp chí Thế giới cho tác phẩm “Hoa muộn” 1995; Giải thưởng Hội Nhà văn Việt

Nam cho tập truyện “Khi người ta trẻ” năm 1993 và Giải thưởng Hội Nhà

văn Hà Nội năm 2007

1.3 Về truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh đã có nhiều công trình nghiên

cứu, luận văn thạc sĩ, báo cáo… Tuy nhiên, công trình đi sâu tìm hiểu về đóng góp

của Phan Thị Vàng Anh qua ba tập truyện ngắn Khi người ta trẻ, Hội chợ, Ở nhà

của chị vẫn thì còn nhiều giá trị cần được khai thác Vì vậy, với bản thân là một sinh viên ngành sư phạm ngữ văn và là một độc giả rất yêu thích những tác phẩm của Phan Thị Vàng Anh, chúng tôi chọn đề tài này làm khóa luận tốt nghiệp Chúng tôi mong muốn góp thêm tiếng nói vào sự khẳng định những thành công đáng ghi nhận của Phan Thị Vàng Anh trên con đường sáng tạo nghệ thuật và những đóng góp của chị cho nền văn học Việt Nam hiện đại

2 Lịch sử nghiên cứu

Khi đọc truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh độc giả sẽ thấy được những vấn đề ở mỗi truyện ngắn của chị mang lại đều toát lên chiều sâu thấm thía về cuộc sống Do đó, những tác phẩm của chị ra đời đã nhận được sự quan tâm không chỉ của độc giả mà còn thu hút các nhà nghiên cứu, các nhà phê bình Hiện nay, có rất nhiều bài viết đề cập đến sáng tác của Phan Thị Vàng Anh cùng với những ý kiến đánh giá:

Huỳnh Như Phương trong Lời giới thiệu Khi người ta trẻ nhận xét: “Vàng

Anh viết mà như không hề viết – và do vậy không cần phải kháng cự hay đối phó gì hết – tới như một thứ văn chương lúc thì hùng hồn đạo mạo như một lời hiệu triệu

và điếu văn chính trị, lúc thì bóng bẩy và sướt mướt như một lá thư tình của một cô nàng đỏng đảnh Văn chương của Vàng Anh là trò chơi nói bằng ngôn ngữ trò chơi,

vì thế mà nó thật”[31; tr41]

Huỳnh Như Phương đã nhận xét trong tập truyện ngắn Khi người ta trẻ là

“một cái sân chơi mà ở đó các nhân vật đã chơi hết mình với đủ thứ trò, từ ấm ớ, vớ vẩn đến điên rồ và ngông cuồng nhất.Tuy nhiên, đằng sau tất cả những trò vui đó là một không khí ngột ngạt và u uất, đôi khi rất mơ hồ, vây phủ lấy tuổi trẻ Còn về phương diện ngôn ngữ thì “Ngòi bút này rủ rê những từ ngữ tinh nghịch nhất để làm văn học, cái việc mà ai cũng cho là cần phải nghiêm túc Chính lối viết, cách suy nghĩ, cách nhìn đời khác lạ của Phan Thị Vàng Anh cũng như một số cây bút trẻ đã

mang lại một không khí mới cho cái thế giới văn chương đang có nguy cơ già cỗi”[31; tr5]

Huỳnh Như Phương trong bài Trong sân chơi của Vàng Anh có nêu: “Trong

thế giới của Vàng Anh, những sự vật gần gũi nhất lại đưa tâm hồn con người đi xa nhất Trong sân chơi những ngày thường đó nhiều khi con người nghe tiếng hội hè trong lòng mình Ấy là vì Vàng Anh biết cách lạ hóa những điều quen thuộc biết làm cho da diết những điều tưởng như nhạt nhẽo”[29; tr5]

Tác giả Huỳnh Phan Anh trong cuốn Ghi nhận về một thế giới nghệ thuật của

Phan Thị Vàng Anh cũng đã nhận định: “Hai tập truyện ra đời trong khoảng cách

hai năm, mỏng mảnh như nhau, bao gồm những truyện thường ngắn, có khi rất ngắn, bấy nhiêu cho một thế giới đang hình thành, sinh sôi nảy nở, một thế giới không ngớt trở về trên những trang giấy đang kêu gọi, bổ sung cho nhau, vẫn là nó nhưng không đơn giản là nó, bởi nó luôn được vén mở, soi rọi thêm, nó luôn tìm kiếm những bến bờ và những chiều sâu mới”[ 1; tr75]; Hay “đọc Phan Thị Vàng Anh tức tìm đến, làm quen cái thế giới rất gần gũi và cũng rất xa lạ của những tâm hồn trai gái với những ưu tư, những quan hệ buộc ràng, những biến cố không vượt

ra ngoài cuộc sống đời thực thường ngày… Đối với họ dường như cuộc sống lúc nào cũng toát ra một mùi vị đơn điệu, buồn chán với toàn những cái nhạt nhẽo “vớ

va vớ vẩn” “Nhân vật của Phan Thị Vàng Anh khi tỉnh táo cũng như lúc điên rồ họ không hề đánh mất sự thuần khiết, ngay trong tuyệt vọng, bế tắc Vàng Anh rất tiết kiệm chữ nghĩa Cô cũng không dẫn dắt, không tạo đột biến, không gây bất ngờ, tất

cả dường như chỉ còn là những tiểu xảo không cần thiết”[1; 5]

Về các sáng tác của Phan Thị Vàng Anh: Hội chợ, Khi người ta trẻ I, Khi

người ta trẻ II được giới báo chí đánh giá: “Đây là cây bút, dòng mực có sự hài hòa

của một tấm lòng nhân ái và một trí thông minh sắc sảo Tác giả của hai truyện Kịch

câm và Đất đỏ sẽ đi rất xa.[51; tr4]

Hay Phạm Xuân Nguyên cũng đã có nhận định rằng về Phan Thị Vàng Anh rằng: “Vàng Anh viết truyện vừa vui vẻ vừa nghiêm túc Nghiêm túc như trò chơi

và vui như trò chơi Thế giới truyện của Vàng Anh là thế giới chập đôi của thơ ngây và già dặn như vốn có trong mỗi con người, mỗi cuộc đời bình thường quanh

ta Khi viết truyện Vàng Anh thích không áp đặt tư tưởng giống như xây một căn

nhà có nhiều cửa tùy thích tính cách độc giả, ai muốn đi cửa nào thì đi Người đọc hết sức sửng sốt trước tầm vóc sâu sắc và to lớn của vấn đề đặt ra trong truyện và bút pháp già dặn, vững vàng của cấu trúc truyện”[26; tr6]

Hồ Thế Hà trong Tạp chí cửa Việt viết về Đặc sản truyện ngắn Phan Thị

Vàng Anh có viết: “Thế giới của Vàng Anh riêng và lạ lắm Trước hết, nó rất ngắn,

ngắn chỉ vài ba trang in mà người ta thường gọi là truyện ngắn mi ni Ngắn nhưng lại chứa đựng nhiều ý tưởng, nhiều mối quan hệ đời sống và tất cả lại được chứa đựng trong ngôn ngữ và kiểu viết tình cờ, tự nhiên như không phải đó là ngôn ngữ văn chương vậy Truyện Vàng Anh như nhiều người gọi là truyện không có cốt truyện nhưng thật lạ, khả năng mở sau câu chuyện làm ám ảnh mọi người” hay

“Vàng Anh có biệt tài dựng chuyện Những vấn đề tưởng vớ vẩn, được kể một cách

tự do nhưng thực ra là cách viết cốt sao qua đó, người đọc thấy được mối quan hệ bên trong, bên sâu Con người âu lo, cô đơn, luôn tự vấn không ngừng tìm kiếm và

lý giải mọi sự tồn tại là đặc điểm dễ thấy nữa trong thế giới truyện ngắn Vàng Anh”[47; tr1]

Bùi Việt Thắng trong Một lứa bên trời: Về diện mạo và khuynh hướng phong

cách truyện ngắn thế hệ 5x và 6x có viết: “Đọc Phan Thị Vàng Anh cứ thấy váng

vất cái lý tưởng đã nhuần nhuyễn trong từng câu chữ: ở đời không có cái gì là quá quan trọng và cũng không có cái gì là kém phần ý nghĩa Đọc Phan Thị Vàng Anh thêm một lần ta tới gần hơn cuộc đời vốn luôn luôn có thể làm ta ngạc nhiên vì những bí ẩn khôn cùng và giúp ta bớt đi cái nhìn giản đơn sự việc, con người Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh là những mảnh vỡ của mảnh vỡ, vậy nên đôi khi độc giả phải tự tay nhặt lên và gắn kết chúng lại để có một hình dung đầy đủ hơn về cuộc sống”[38; tr21]

Trần Trọng Hiếu Tạp chí sông Hương Khi người ta trẻ hai mươi năm sau

có nêu rằng: “Hai mươi năm sau, đọc lại Khi người ta trẻ, một cách sòng phẳng,

chưa thể nói Phan Thị Vàng Anh và ngay cả những cây bút cùng lứa với chị đã tạo được một khúc ngoặt thật rõ nét trong sự chuyển động của văn chương Việt Nam thời Đổi mới, nhưng cũng có thể hiểu vì sao những nhà văn thuộc thế hệ đi trước, giới phê bình đương thời lại ngạc nhiên đến vậy khi đọc một tập truyện mà nhiều truyện trong đó chỉ những phác thảo vẩn vơ của một cô gái mới lớn Người ta giật

mình khi đọc Vàng Anh trước hết bởi văn chương của chị xoay quanh những câu chuyện vẩn vơ, tầm phào, nhí nhố của những người trẻ Hay nói theo một thuật ngữ

có vẻ thời thượng nhưng rất hợp để nói về điều này, văn xuôi Vàng Anh chỉ bận tâm đến những thứ tiểu tự sự Nhưng sau đó, người ta lại giật mình hơn khi nhận ra những thứ vẩn vơ, tầm phào, không mấy nghiêm túc kia lại hàm chứa nhiều điều quan trọng Truyện của Vàng Anh, trong khi tưởng tượng như đang kể những câu chuyện vặt vãnh, nhỏ nhặt hay bông đùa, đặt ta đối diện với một thế giới đang mất

đi ý nghĩa, những cái chết vô nghĩa, sự trả thù vô nghĩa, sự chờ đợi vô nghĩa, tình yêu vô nghĩa, những ngày đi học đi làm vô nghĩa Văn chương của Vàng Anh là một đề nghị thẳng thắn, một khẳng định bộc trực nhưng không đến mức gây hấn, khiêu khích về quyền được khác, được lạ trong cách nhìn, cách nghĩ và cách viết”[50; tr1]

Ngoài ra, truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh cũng là đối tượng của một số

luận văn như: Cảm hứng giễu nhại trong sáng tác của Phan Thị Vàng Anh (tác giả Nguyễn thị Thu Hằng – ĐHSP Hà Nội 2006) hay Phong cách truyện ngắn hai cây

bút nữ Phan Thị Vàng Anh và Nguyễn Ngọc Tư (tác giả Ngô Thị Diễm Hồng –

ĐHSP Hà Nội 2009)

3 Mục đích nghiên cứu

Khóa luận tập trung nghiên cứu hệ thống những đóng góp về mặt nội dung

và nghệ thuật của truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh, từ đó cảm thụ, khám phá truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh một cách sâu sắc, thấy được giá trị nhân văn và chiều sâu tư tưởng mà tác giả muốn gửi gắm thông qua sáng tác của mình Thông qua truyện ngắn của cô còn giúp cho người đọc có cái nhìn toàn diện hơn về những giá trị và đóng góp riêng qua truyện ngắn của nhà văn, thấy được phong cách riêng trong việc thể hiện đề tài, chủ đề cũng như cách xây dựng hình tượng nhân vật trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh Qua việc nghiên cứu cũng góp phần khẳng định tài năng của Phan Thị Vàng Anh và những đóng góp của chị cho tiến trình văn xuôi Việt Nam đương đại

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu:

4.1 Đối tƣợng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Đóng góp của Phan Thị Vàng Anh qua ba

tập truyện ngắn Khi người ta trẻ, Ở nhà, Hội chợ

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Khóa luận khảo sát tất cả các tập truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh đã

xuất bản Tìm hiểu sâu ba tập: Khi người ta trẻ (tập truyện, 1993); Ở nhà (Truyện vừa, 1994); Hội chợ (tập truyện, 1995)

5 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện khóa luận này, chúng tôi sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Nhằm làm nỏi bật về những

đóng góp của Phan Thị Vàng Anh trong ba tập truyện ngắn Khi người ta trẻ, Hội chợ, Ở nhà

- Phương pháp phân loại, thống kê: Được sử dụng nhằm liệt kê, phân loại các nội dung sáng tác, nhân vật, giọng điệu…

- Phương pháp hệ thống – cấu trúc: Nhằm tìm ra những đặc điểm cơ bản trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh với những đóng góp của cô trong nền văn học Việt Nam

- Phương pháp so sánh, đối chiếu: Nhằm đưa ra những vấn đề giống hay khác nhau để làm cho vấn đề được nói đến nổi bật hơn

6 Cấu trúc khóa luận:

Ngoài phần mở đầu và kết luận thì nội dung chính của khóa luận được chia thành ba chương như sau:

Chương 1: Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh trong dòng chảy của truyện ngắn Việt

Nam đương đại

Chương 2: Đóng góp của ba tập truyện ngắn Khi người ta trẻ, Ở nhà, Hội chợ trên

các phương diện nội dung

Chương 3: Đóng góp của ba tập truyện ngắn Khi người ta trẻ, Ở nhà, Hội chợ trên

một số phương diện nghệ thuật

NỘI DUNG Chương 1 TRUYỆN NGẮN PHAN THỊ VÀNG ANH TRONG DÒNG CHẢY CỦA

TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 1.1 Đôi nét về tiểu sử và quá trình sáng tác của Phan Thị Vàng Anh

1.1.1 Tiểu sử

Phan Thị Vàng Anh sinh ngày 18 tháng 8 năm 1968 tại Hà Nội Quê gốc ở huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị Cô tốt nghiệp Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh năm 1993, hiện tại cô sống ở Thành phố Hồ Chí Minh, là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1996 Năm 2005, cô được bầu làm ủy viên ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam nhiệm kỳ 7

Phan Thị Vàng Anh là con gái nhà thơ Chế Lan Viên và nhà văn Vũ Thị Thường Cô là một cây bút trẻ, những sáng tác của cô được đông đảo bạn đọc yêu mến Cô đã làm thơ từ khi tuổi còn nhỏ với những vần thơ đơn giản, mộc mạc trong

bài “Mèo con đi học” Ngoài ra, cô còn có những sáng tác để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng người đọc như: Khi người ta trẻ (tập truyện 1993); Ở nhà (Truyện vừa 1994); Hội chợ (tập truyện 1995); Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh – Nguyễn

Trọng Nghĩa (1999) Mặc dù so với các nhà văn khác, số lượng tác phẩm cũng không phải là nhiều nhưng các tác phẩm của cô đã để lại ấn tượng sâu sắc trong

lòng độc giả và các nhà nghiên cứu phê bình Nổi bật là tập truyện ngắn “Khi người

ta trẻ” của Phan Thị Vàng Anh đã được Hội nhà văn Việt Nam tặng thưởng năm

1994 cùng truyện ngắn “Hoa muộn” được trao giải nhất cuộc thi viết truyện cực

ngắn do Báo Nguyệt San tổ chức Đó là những dấu mốc quan trọng đã khẳng định được tài năng của cô về lĩnh vực truyện ngắn

Phan Thị Vàng Anh đã cố gắng làm việc rất nhiều, ngoài làm việc ở bệnh viện, cô còn bán tranh giúp các họa sĩ trẻ Không những vậy, có một thời gian, Phan Thị Vàng Anh còn đi làm kế toán cho một siêu thị ở Thành phố Hồ Chí Minh Qua

đó, ở mỗi công việc nó đều mang lại cho cô một chút kinh nghiệm trong cuộc sống cũng đã giúp cô rất nhiều trong quá trình khám phá và viết văn

Có thể nói, Phan Thị Vàng Anh là một nghệ sĩ đa tài, đặc biệt, cô rất có duyên với sự nghiệp văn chương, bởi ở những tác phẩm đầu tay của mình Phan Thị

Vàng Anh đã thể hiện được phong cách sáng tác riêng và độc đáo Chính vì điều đó,

cô nhận được nhiều sự yêu mến cũng như lòng hâm mộ của đông đảo bạn đọc

1.1.2 Quá trình sáng tác

Từ năm 1977 lúc ấy Phan thị Vàng Anh mới 9 tuổi cô đã bắt đầu làm thơ với

bài thơ “Mèo con đi học” Bài thơ đã được Tổ chức Liên hiệp quốc về văn hóa,

khoa học giáo dục trao giải thưởng Cùng nhiều bài thơ khác thời niên thiếu của Phan Thị Vàng Anh được đăng trên nhiều báo như: báo Kim Đồng, báo Khăn

Quàng Đỏ và được đông đảo các bạn thiếu nhi yêu thích đón đọc Với tập thơ “Gửi

VB” năm 2006, Phan Thị Vàng Anh lại được nhận giải thưởng của Hội nhà văn

Việt Nam năm 2007 Gửi VB là một tập thơ đời thường, giản dị nhưng lại hết sức

tinh tế Mặc dù cách miêu tả đơn giản, dửng dưng nhưng tâm lý nhân vật được miêu

tả có chiều sâu Những cái tên cho từng truyện ngắn cũng hết sức ngắn gọn như:

Gửi VB, Công chức, về nhà, Ốm, Tân hôn… Có những truyện, khi đọc nhan đề lên

chúng ta thấy nó như một sự ngẫu hứng như: Trước khi đi Hội An, Ngày thứ hai ở

Hội An, Ngày thứ ba ở Hội An… Bên cạnh đó, đề tài cũng rất đơn giản: chúng

thường xoay quanh những sinh hoạt hằng ngày trong cuộc sống của tác giả: Ốm, Cơ

thể tôi ngày chủ nhật… Và đặc điểm nổi bật của tập thơ chính là cách tác giả phát

hiện và miêu tả lại đời sống một cách sắc sảo, tinh tế

Ngoài làm thơ, Phan Thị Vàng Anh còn được biết đến với việc viết tạp bút

Cô đã cho ra mắt quyển “Nhân trường hợp chị Thỏ bông” với bút danh Thảo Hảo

và được in tại Nhà xuất bản Hội nhà văn Việt Nam Đó là sự tập hợp những bài tản

văn đã được đăng trong mục “Tôi nghe, đọc, thấy” của Báo Thể thao văn hóa các

năm 2002, 2003 và 2004 Khi đọc những tạp bút của Phan Thị Vàng Anh, người ta sực tỉnh vì dường như đã vô tình làm vuột mất đi bao điều thú vị xung quanh cuộc sống hằng ngày Các vấn đề được cô sử dụng trong các bài tản văn chủ yếu từ những điều nhỏ nhặt được cô quan sát kĩ lưỡng như chuyện về văn hóa, thời sự, ứng

xử và vận dụng trong các bài tản văn theo nhiều cách viết và truyền tải khác nhau

Với 34 bài tản văn, có những bài được cô thể hiện rất thẳng thắn và tự do (Cụ Rùa

thuộc biên chế nào, Nếu tao là nhà nước…), lại có những bài nói về những điều phi

lý, mặt trái của xã hội (Món nợ ngành Giáo dục, Tôi cũng không muốn ăn cắp…), bên cạnh đó còn có những bài như (Tôi có thuốc ngủ rồi, không có chồng thì đừng

mong giàu, Lên đường đi các bác…) Với những bài tản văn được sáng tác bởi Phan

Thị Vàng Anh đều đáng để cho người đọc phải suy ngẫm từ đó tự rút ra cho mình một bài học mà tác giả muốn gửi gắm thông qua mỗi tác phẩm

Bên cạnh đó, Phan Thị Vàng Anh còn có tài trong lĩnh vực viết kịch bản

phim, phim có tên “Trong phường thành công, có làng thành công” Bộ phim dài

33 phút được công chiếu vào năm 2004 tại Hà Hội Đây là bộ phim được xây dụng hài hước, hóm hỉnh của những người có chức tước, vai vế ở trong khu phố Trước

đó khu phố chỉ là một ngôi làng, nhưng từ khi lên phố người ta bắt đầu sửa sang lại đường dây, lắp đặt loa phóng thanh Và kể từ đó, con người trở dường như được tiếp thêm “năng lượng”, mọi hoạt động được diễn ra nhẹ nhàng, sinh động hơn

Cho dù ở lĩnh vực sáng tác thơ, truyện, tạp văn hay phim thì Phan Thị Vàng Anh cũng thể hiện được cô là một người đa tài, với sự sáng tạo của mình trong lối sáng tác dưới góc nhìn chân thành và giản dị Bên cạnh đó, truyện ngắn của cô còn chứng tỏ được sự sắc sảo, tinh tế của cô thông qua mỗi tác phẩm văn học

1.2 Miêu tả khái quát về các tập truyện ngắn Khi người ta trẻ; Ở nhà; Hội chợ

của Phan Thị Vàng Anh

Phan Thị Vàng Anh là nhà văn nữ được nhiều độc giả yêu mến bởi phong cách sáng tác mang đậm nét đặc sắc riêng, độc đáo và mới lạ Đối với thể loại truyện ngắn, ngoài những truyện được đăng trên các báo Tuổi trẻ, Tiền Phong, Văn nghệ… đem lại sự thành công cho cô Thì chúng ta phải kể đến các truyện trong ba tập truyện ngắn (gồm 37 truyện) cũng góp phần không nhỏ trong sự nghiệp sáng tác của cô như:

Tâp truyện Khi người ta trẻ (1993), Nhà xuất bản Hội nhà văn Gồm các truyện: Cuộc du ngoạn ngắn ngủi; Chuyện trẻ con; Con trộm; Đi thăm cha; Phục

thiện; Buổi học thêm ở tu viện; Khi người ta trẻ; Si tình; Mười ngày; Một ngày; Lảo sư; Trò dối; Người có học; Nghỉ hè; Ngày học cuối; Hồng ngủ; Đất đỏ; Kịch câm

Đây là tập truyện được Hội nhà văn Việt Nam trao thưởng năm 1994 Nó đã đánh dấu thời gian quan trọng của Phan Thị Vàng Anh trong việc khẳng định tài năng của mình ở thể loại truyện ngắn

Tập truyện Hội chợ (1995), Nhà xuất bản Trẻ gồm các truyện: Hội chợ; Con

nuôi; Bỏ trường; Hoài cổ; Nhật ký; Sau những hẹn hò; Tưởng; Quà kỷ niệm; Một

năm chỉ có một ngày; Yêu; Hoa muộn; Thương; Mưa rơi; Tháng bảy; Học trò cưng; Có vợ; Có con Và truyện ngắn “Hoa muộn” được trao giải nhất cuộc thi viết

truyện cực ngắn dưới một nghìn chữ do Báo Nguyệt san tổ chức Trong tập truyện này, Phan Thị Vàng Anh đã phản ánh những vấn đề về đạo đức của con người như:

Con nuôi, Bỏ trường, Có vợ, Có con; Câu chuyện về tình yêu đôi lứa trong đó có cả

những cuộc tình tay ba ngang trái, tình yêu đơn phương: Hội chợ, Hoa muộn, Sau

những hẹn hò… Nhìn chung, tập truyện chủ yếu xoay quanh các câu chuyện đời

thường, diễn ra trong cuộc sống hằng ngày của con người, nhưng lại là những vấn

đề đáng được quan tâm trong xã hội đổi mới

Tập truyện Ở nhà (1994), Nhà xuất bản Trẻ gồm các truyện: Ở nhà; Chị em

họ Trong tập truyện này, nhân vật trong truyện là những em nhỏ ở lứa tuổi học

sinh Tuy nhiên, ở truyện ngắn Ở nhà, qua ngòi bút của Phan Thị Vàng Anh các em

được miêu tả như một người trưởng thành cả trong suy nghĩ lẫn hành động nhưng

vẫn không mất đi tính hồn nhiên, trong sáng của tuổi trẻ Và ở truyện Chị em họ

cũng thế, dù tuổi còn trẻ nhưng Thùy lại có cái nhìn sâu sắc về con người, về cuộc sống Thùy cảm thấy trong xã hội con người đối xử với nhau bằng sự giả dối, thực dụng

Đến với ba tập truyện ngắn trên của Phan Thị Vàng Anh, chúng ta sẽ được làm quen và cảm nhận những câu chuyện nhỏ nhặt, gần gũi trong cuộc sống nhưng đằng sau những câu chuyện ấy lại là vấn đề đáng được quan tâm Những câu chuyện về đề tài tình yêu bao gồm: tình yêu của tuổi học trò, của sinh viên, hay

những chuyện tình đầy ngang trái, trắc trở như trong truyện các truyện: Chuyện trẻ

con, Khi người ta trẻ, Si tình, Mười ngày, Ngày học cuối (Tập truyện Khi người ta

trẻ) Hay các truyện: Hội chợ, Sau những hẹn hò (Tập truyện Hội chợ)… Nhìn

chung, nhân vật trong ba tập truyện được hướng đến đa số là ở lứa tuổi thanh thiếu niên, họ sống nhưng không biết quý trọng quá khứ, chỉ nghĩ cho hiện tại nhưng lại không vạch ra cho mình mục tiêu, lý tưởng sống nào cả Họ sống chỉ đề cao tư tưởng cá nhân, dửng dưng đối với cuộc sống xung quanh

Ở truyện ngắn, Phan Thị Vàng Anh đã nhìn thẳng vào hiện thực cuộc sống

để phân tích tâm lý nhân vật, những đề tài về tình yêu, gia đình… Ngoài ra, cô còn

phản ánh về chủ đề đạo đức và thế sự thông qua ba tập truyện Khi người ta trẻ; Hội

chợ; Ở nhà Có những truyện được cô thể hiện với nội dung đơn giản, diễn ra nhẹ

nhàng như: Truyện ngắn Hồng ngủ, Cuộc du ngoạn ngắn ngủi… Tuy nhiên, lại có những truyện có sự rối rắm, phức tạp như truyện ngắn: Kịch câm, phục thiện Phan

Thị Vàng Anh đã khám phá và thể hiện qua ba tập truyện ngắn gần như đầy đủ về đời sống xã hội trong thời kỳ đổi mới đầy biến động Dưới ngòi bút của mình, Phan Thị Vàng Anh đã thu hút đông đảo độc giả bằng phong cách sáng tác đặc trưng: Ngắn gọn nhưng súc tích, những câu chuyện mang ý nghĩa nhân sinh sâu sắc Bên cạnh đó, thông qua truyện ngắn, nhà văn đã bày tỏ sự trăn trở, lo lắng đối với thế hệ thanh thiếu niên nói riêng và mọi người nói chung trong xã hội

1.3 Truyện ngắn và những thành công cơ bản của Phan Thị Vàng Anh

Năm 1975, sau khi miền Nam được hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, cả nước xây dựng chủ nghĩa xã hội với khí thế một dân tộc vừa giành được thắng lợi vĩ đại Tuy nhiên, nước ta đang vừa phải tập trung khắc phục hậu quả nặng

nề của 30 năm chiến tranh Những năm 80, 90 của thế kỉ trước và đến bây giờ, xã hội và con người Việt Nam phải trải qua sự thay đổi lớn lao, phải tự xây dựng lại hình ảnh của chính mình cùng lúc với việc phải tự hình thành từng bước các tiêu chí mới Trong tình hình ấy, đời sống văn hóa - tư tưởng cũng có diện mạo và diễn biến khá phức tạp, thậm chí có khi rơi vào khủng hoảng ở một bộ phận nào đó Có khi sự phê phán những hạn chế, bất cập của một thời đã qua được đẩy lên thành sự phủ định tuyệt đối, quay lưng lại với mọi giá trị truyền thống Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986 trong nghị quyết đã xác định rõ: “ Đối với nước ta, đổi mới đang là nhu cầu bức thiết của sự nghiệp cách mạng, là vấn đề có ý nghĩa sống còn”; “Phải đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy, chúng ta mới có thể vượt qua khó khăn” Tiếp theo

đó là Nghị quyết 05 của Bộ Chính trị, cuộc gặp gỡ của Tổng Bí thư Nguyễn văn Linh với đại diện giới nghệ sĩ đã mở ra chặng đường phát triển mạnh mẽ của văn học Việt Nam trong tinh thần đổi mới tư duy về cách nhìn hiện thực, cách nhìn con người và hơn thế nữa là con người dám nhìn thẳng vào sự thật [23; 37]

Đại hội lần thứ VI của Đảng đã trở thành con đường đưa đất nước ra khỏi cuộc khủng hoảng để bước vào một thời kì phát triển mới Sự suy thoái kinh tế đã được chặn lại và nền kinh tế bắt đầu có sự tăng trưởng với tốc độ ngày càng cao, dần có sự ổn định và dần được hình thành Đổi mới ở đây cũng chính là mở cửa

tăng cường giao lưu và hội nhập quốc tế trên mọi bình diện về kinh tế, văn hóa, chính trị Hơn hai mươi năm từ khi bắt đầu công cuộc đổi mới ta đã diễn ra rất nhiều sự thay đổi theo hướng tích cực, làm biến đổi sâu sắc, toàn diện hình ảnh đất nước Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn đối mặt với nhiều nguy cơ và thách thức trên con đường phát triển xã hội

Văn học giai đoạn này được nhìn nhận cởi mở hơn, nó gắn liền với cá tính sáng tạo của nhà văn Văn chương không phải được nhà văn thần thánh hóa lên mà

nó thể hiện tự nhiên những vấn đế trong xã hội một cách chân thật nhất Văn chương được ví như một hiện tượng của đời sống: “Văn chương sẽ sống cái sức sống tự nhiên của nó Nhưng tất cả mọi việc trên đời này, văn chương cũng có giới hạn, có sự sáng lên, sự mất đi, có cái cao cả cũng có cái bình thường”(Lê Minh Khuê)[56; 25] Và theo Thái Thăng Long thì văn chương được quan niệm: “Với tôi văn chương là một tôn giáo, nó không mang màu sắc chính trị nào cả Nó là nỗi đau khát vọng của con người”[56; 25] Ở đây, văn học được nhìn nhận theo quan niệm của tác giả và trong bản chất đặc thù của nghệ thuật ngôn từ Từ đó, ta thấy nhà văn

đã có ý thức chủ động và sáng tạo trong quá trình sáng tác

Trong mối quan hệ giữa nhà văn và độc giả, đây là mối quan hệ mật thiết qua lại với nhau nhưng lại có sự bình đẳng ở cả hai phía chủ thể sáng tạo - độc giả tiếp nhận và độc giả là người trực tiếp đánh giá các sáng tác của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã xác định sự bình đẳng này rằng: “ Văn chương chỉ là bộ phận của đời sống

mà thôi Mà đã là đời sống thì phải đối xử như đời thường Huyễn hoặc chính mình, coi mình là thiên chức, nâng cái nghiệp lên thành thần bí thì ắt sinh ra chứng coi thường bạn đọc Nhân vật, sự kiện trong truyện của tôi chỉ là những mảng, những khối của cuộc sống Tôi cho chúng tiềm nhập một cách tự nhiên Truyện của tôi kết thúc thường không có hậu Đã có hậu thì răn dạy mất rồi, rằng cuộc đời này sao mà đơn giản Mà tôi thì răn dạy được ai Vậy có lẽ ở đời, ăn nhau là ở cái thật” [9; 26] Theo Nguyễn Thị Thu Huệ thì cách nhìn nhận văn chương của cô giản dị hơn:

“Người viết chỉ nên là một người bạn tâm tình với người đọc, chứ đừng là người dạy người đọc vì chưa chắc cứ là nhà văn đã giỏi, đã có văn hóa” [9; 26] Ngày nay, người đọc chiếm vị trí quan trọng cho sự thành công của tác phẩm Bởi lẽ,

người đọc có quyền lựa chọn, quyền đánh giá sau mỗi tác phẩm mà họ tiếp cận, chứ không còn thụ động chọn lựa và đánh giá theo một tiêu chuẩn bắt buộc như trước

Với sự tư duy nhận thức của nhà văn trong sáng tác chính là động lực giúp

họ có cái nhìn mới mẻ về con người và xã hội trong văn học sau 1975 Nếu ở giai đoạn trước 1975, con người và cuộc đời được nhìn nhận trong sự hoàn hảo của lý tưởng, thì ở giai đoạn này, những góc khuất của đời sống đã được phản ánh thông qua văn học Văn học đã phơi bày tất cả những mâu thuẫn, éo le, hay những câu chuyện bi hài trong cuộc sống đã được nhà văn đề cập đến Văn xuôi sau 1975, bức tranh về hiện thực không còn hào hùng, được ca ngợi nhiều nữa mà là một hiện thực rất đời thường, bình dị

Văn xuôi năm 1986 ,với sự cách tân nghệ thuật, chúng ta không thể không kể đến những cách tân trong thể loại truyện ngắn Nếu ở thời kỳ trước, đóng vai trò quan trọng nhất là cốt truyện, thì ở giai đoạn này những chi tiết và vấn đề xã hội đang được quan tâm rộng rãi Viết theo những dòng suy tưởng là hiện tượng thường gặp trong truyện ngắn ở thời kỳ đổi mới Không những đề tài được mở rộng, đa dạng về cảm hứng sáng tác mà truyện ngắn còn được chú ý bởi bút pháp nghệ thuật trong sáng tác Truyện ngắn sau năm 1986, thực sự đã khẳng định được vị thế trong nền văn học Trong thời kỳ đổi mới, truyện ngắn đã thực sự thành công rực rỡ, và

để có được điều ấy, chúng ta phải nhắc đến những cây bút mở đầu cho sự đổi mới nền văn học như: Nguyễn Kha, Nguyễn Minh Châu, Ma Văn Kháng, Nguyễn Huy Thiệp… Tiếp đến là những nhà văn thuộc thế hệ hiện đại như: Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Phạm Thị Hoài, Phan Thị Vàng Anh…

Đối với truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh, cô đã nhìn thẳng vào hiện thực

xã hội mà phản ánh những vấn đề của cuộc sống Đó là những băn khoăn, trăn trở

và bề bộn lo toan của con người trong thời đại mới Bên cạnh đó, nhà văn cũng cho chúng ta thấy được nguyên nhân khiến cho con người rơi vào trạng thái cô đơn, lạc lõng Đặc biệt, những truyện ngắn của cô tuy đơn giản nhưng bên trong lại ẩn chứa

ý nghĩa nhân sinh vô cùng sâu sắc Trước năm 1975, thì mối quan hệ của con người trong xã hội rất đơn giản, không đề cao cái tôi cá nhân Nhưng sau 1975, sự phát triển của xã hội đã làm cho con người cũng chịu ảnh hưởng Con người sống trở nên

ích kỷ, ghen ghét, đố kỵ nhau… Họ đề cao lợi ích cá nhân, sống chạy theo vật chất, những đam mê mù quáng của bản thân

Những năm cuối thế kỷ XX, trong nền văn học Việt Nam hiện đại, có thể thấy Phan Thị Vàng Anh là một trong số những cây bút trẻ Tuy nhiên, cô là một người có ý thức rõ về vai trò của văn học trong thời kỳ đổi mới đất nước có tầm quan trọng và ý nghĩa như thế nào đối với con người Qua đó, cô đã không ngừng tìm tòi, sáng tạo để sáng tác văn học phục vụ cho nhu cầu của độc giả Mặc dù Phan Thị Vàng Anh sáng tác không nhiều so với các nhà văn khác, tuy nhiên, truyện ngắn của cô lại nhận được sự yêu mến của đông đảo bạn đọc

Phan Thị Vàng Anh đã khẳng định tài năng của mình trong các lĩnh vực: làm thơ, truyện, tạp bút và viết kịch bản cho phim tài liệu… Và trong bất kì lĩnh vực nào thì cô vẫn luôn thể hiện được bản thân với ngòi bút đầy sắc sảo và tinh tế Đến với

ba tập truyện ngắn Khi người ta trẻ, Ở nhà, Hội chợ của Phan Thị Vàng Anh, chúng

ta sẽ được làm quen và cảm nhận những câu chuyện nhỏ nhặt, gần gũi trong cuộc sống nhưng đằng sau những câu chuyện ấy lại là vấn đề đáng được quan tâm Trong truyện ngắn, Phan Thị Vàng Anh chủ yếu đề cập đến những câu chuyện thế sự và đời tư của lứa tuổi thanh thiếu niên Phan Thị Vàng Anh là một trong số những cây bút có nhiều đóng góp cho nền văn học hiện đại Việt Nam và nhận được nhiều sự yêu mến từ bạn đọc Về lĩnh vực truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh được biết đến qua

các tác phẩm được đăng trên các báo: Tuổi trẻ, Tiền Phong, Văn nghệ… So với các

nhà văn khác, Phan Thị Vàng Anh sáng tác không nhiều nhưng cô đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả và đối với giới nghệ thuật phê bình đương đại

Truyện ngắn Khi Người ta trẻ đã được Hội Nhà văn Việt Nam tặng thưởng năm

1994, cùng truyện ngắn Hoa muộn được trao giải nhất cuộc thi viết truyện cực ngắn

do báo Thế giới mới tổ chức

Tìm hiểu truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh độc giả như được hòa mình vào những câu chuyện đời thường trong cuộc sống Đó là những điều rất nhỏ nhặt, bình thường, chúng ta có thể bắt gặp trong cuộc sống hằng ngày với những mối quan hệ bạn bè, gia đình, tình yêu…đã được nhà văn thể hiện rất chân thực Phan Thị Vàng Anh đã tạo cho mình một phong cách sáng tác rất đặc trưng: Truyện ngắn

gọn, nội dung súc tích mà sắc sảo, chính vì thế, truyện ngắn của cô được đông đảo bạn đọc đón nhận và yêu mến

Chương 2 ĐÓNG GÓP CỦA BA TẬP TRUYỆN NGẮN

KHI NGƯỜI TA TRẺ; Ở NHÀ; HỘI CHỢ TRÊN CÁC PHƯƠNG DIỆN NỘI

DUNG 2.1 Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh với đề tài tình yêu, gia đình thời đương

Trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh, đề tài tình yêu được cô đưa vào một cách rất chân thực, hồn nhiên Có thể nó chưa phải là môt tình yêu mãnh liệt, nồng cháy nhưng ở đây nó lại thể hiện bằng những hành động, cử chỉ, lời nói tự

nhiên và ngây thơ Truyện Cuộc du ngoạn ngắn ngủi là một điển hình Vào một

ngày hè, trong phường tổ chức cho trẻ con đi chơi liên tỉnh Trong chuyến đi ấy, Tuyền – một cô gái hoạt bát, đáng yêu đã tham gia rất nhiệt tình và đặc biệt cô

không hiểu vì sao lại tham gia vào buổi cắm trại ấy, “có lẽ cô đi để khẳng định:

những cái liếc mắt kín đáo, những câu nói dài khó hiểu, những cú đỏ mặt của anh

bí thư Đoàn phường ngày thường là có lý do đàng hoàng, chẳng phải vu vơ mà nó thế…” [4; 17] Qua đó, chúng ta có thể thấy được Tuyền cũng đã suy nghĩ và mong

ước về tình yêu Tuy nhiên, nó vẫn còn có chút e ngại, ngây thơ, trẻ con của tuổi

mới lớn Còn về Thái – anh bí thư Đoàn lại có cử chỉ: “Anh lăn vào tấm trải, nửa

nằm nửa ngồi ôm cái đàn nhìn Tuyền và hát: Em đã cho tôi, cho tôi bầu trời…”[4;

8] Dù đó chỉ là hành động nhỏ nhưng nó lại bộc lộ được tâm tình của anh dành cho

Tuyền Còn Tuyền, có lúc“cô dựa vào gốc trứng cá, căm phẫn nheo mắt nhìn trời

rồi liếc anh bí thư vẫn đang thẩn thờ nhổ cỏ Như anh đấy, tình cảm cứ giấm giấm giúi giúi như ăn trộm, việc ma mãnh cũng sợ dư luận”[4; 12] Hay khi cuối ngày ra

về, họ lại có những câu nói thể hiện sự quan tâm lẫn nhau “Để tôi xách cho, Tuyền

mệt rồi!”; “Anh có mệt không?” “Anh gật đầu thảng thốt nhìn cô Tuyền cười, nghĩ: Khốn nạn, mất rồi mới biết là đã có”[4; 12] Chỉ bằng những cử chỉ, câu nói

đơn thuần nhưng qua ngòi bút của Phan Thị Vàng Anh, cô đã nhìn nhận sự việc một cách hết sức tinh tế

Hay trong tác phẩm Chuyện trẻ con cũng vậy, tình yêu được nhìn dưới góc

nhìn của tuổi đôi mươi rất trong sáng và hồn nhiên Hoàn – một cô gái dù tuổi đã đôi mươi, tuy nhiên, suy nghĩ của cô rất ngây thơ Sau khi đọc được một quyển sách nói về tình yêu, vì chênh lệch tuổi tác nên họ có cách xưng hô là “ông” và “em” Từ

đó, cô lại có ý nghĩ táo bạo và bất ngờ là cô cũng tìm cho mình một người yêu lớn tuổi để có thể xưng hô như trong truyện Cô lục lọi trí óc tìm cho mình một người,

và cô đã tìm được chú Bằng – bạn của ba cô Cuối cùng, cô nhận ra, chú không thể

là bồ của cô được Cô hỏi mẹ “Nếu bồ mình già quá thì mình gọi là ông, xưng là em

hả?” Mẹ cô trả lời “Mày bồ với người lớn để làm gì? Để con rể lại là bạn của tao

và bố mày hả?” [4; 17] Và rồi sau đó, cô lại cảm thấy “hình như tôi lại có tình cảm gì đó dành cho Tường Rất dịu dàng, mơ hồ…không thể hiểu nổi”[4; 17]

Tường thua cô vài tuổi, lúc đầu Hoàn chỉ xem Tường như một cậu em út Dù vậy

nhưng trong Hoàn lại có suy nghĩ trái ngược “Có lẽ cả tôi và Tường đều sợ người

kia đoán được tình cảm của mình cho nên có ngày, cả hai cùng vui quá mức, có ngày lại lạnh như tiền”[4; 18] Cho đến khi Tường thể hiện tình cảm của mình dành

cho Hoàn ngày một càng rõ, thì trong lòng Hoàn lại cảm thấy rã rời: “Thôi thế là

hết, chẳng còn gì là bí mật nữa!” Chính lúc ấy, Hoàn lại thốt ra câu nói “Tường trẻ con lắm, đừng bao giờ làm cái trò này nữa nhé!”[4; 19] Cũng vì câu nói ấy mà sau

đó Hoàn cảm thấy hối hận vì đã thốt ra một câu nói điên rồ Nó khiến cô phải lo

lắng, suy nghĩ, cô lo sợ “Có lẽ, chẳng bao giờ Tường tỏ tình lần thứ hai với tôi”[4; 20] Kể từ đó, ngày nào cô cũng mong vào trường để được gặp Tường, để có thể cãi nhau, vui đùa như trước Hoàn không thể tâm sự cùng ai, “Ngày mai, tôi sẽ mua

một quyển sổ làm nhật ký”[4; 20] Có thể, đây sẽ là một kỉ niệm đẹp trong thời sinh

viên của Hoàn mà chẳng bao giờ cô có thể quên được mối tình đầu chớm nở ấy

Tuy nhiên, không phải ai cũng có được tình yêu đẹp, không phải ai cũng được hưởng hạnh phúc Mà trong tình yêu thì muôn màu muôn vẻ, những mối tình không rõ ràng, dứt khoát nó khiến con người ta phải lao tâm, khổ trí vì nó Chẳng

hạn trong truyện ngắn Khi người ta trẻ, dù biết rằng Vỹ đã có vợ nhưng Xuyên vẫn

yêu anh “Rồi cô cũng dừng lại Người cô yêu (hơn là người yêu cô) cả tính tình lẫn

dáng vẻ đều còn rất trẻ con”[4; 42] Cô thương anh rất nhiều, khi được hỏi “Sao em

có thể chịu đựng được cảnh một gà hai mề thế hả Xuyên?” cô chỉ cười nhạt rồi trả

lời: “Nó có phải chồng em đâu, chơi cho vui vậy thôi Đi với ai cũng được, ngủ với

ai cũng được, em không quan tâm!”[4; 43], nói thì nói vậy, thế nhưng cô lại trở nên

trầm lặng, ít nói “Thế giới sách vở của cô thu lại bé tí, cô làm những bài thơ tình

quanh quẩn chẳng ai thèm đăng, cô viết những trang nhật ký u uẩn chỉ ba nhân vật:

cô, Vỹ, Ngân Cô không dám đề nghị một sự chọn lựa thẳng thừng ở Vỹ, sợ rồi Vỹ

sẽ thẳng thừng chọn Ngân khi bị dồn vào chân tường”[4; 43] Vì tình yêu của mình,

dù biết trước kết quả sẽ không được như mong muốn, tuy nhiên, Xuyên vẫn không

từ bỏ, nhưng cô lại chẳng dám đối diện với nó Chúng ta cũng có thể nhận thấy, trong tình yêu, những thanh niên trẻ tuổi đã sống hết mình vì nó, sự mãnh liệt, khát khao về hạnh phúc đôi khi khiến họ có những hành động nông nỗi, suy nghĩ bồng bột theo bản năng và cảm tính mà không màng đến hậu quả như nhân vật Xuyên, cô

đã tự tìm đến cái chết để giải thoát cho cuộc đời của mình: “Cô tự tử bằng thuốc

ngủ Không ai cứu được vì cô là sinh viên y và hay đọc tiểu thuyết, nên cô dùng thuốc với liều chết thật chắc chắn, ở một nơi không ai có thể can thiệp được”[4;

41] Tình yêu là một con dao hai lưỡi, nó có thể làm cho con người ta trở nên tươi vui, yêu đời hơn, nhưng cũng chính nó lại dồn người ta vào con đường không lối thoát, để rồi phải đánh đổi bằng chính sự sống của bản thân Qua số phận cay đắng, ngắn ngủi của nhân vật, Phan Thị Vàng Anh như muốn cảnh tỉnh mọi người, đặc biệt là giới trẻ, cần phải tỉnh táo trong chuyện tình cảm để có thể làm chủ trong hành động của bản thân Đồng thời, tác giả còn muốn thể hiện ý nghĩa, con người

dù mạnh mẽ đến đâu nhưng họ vẫn luôn muốn tìm cho mình một chỗ dựa tinh thần

và đặc biệt họ khát khao có được tình yêu lâu bền và vững chắc

Hay trong truyện ngắn Si tình, Phan Thị Vàng Anh cũng đã thể hiện xuất sắc

ngòi bút tinh tế của mình Vào đầu tác phẩm hai nhân vật trong truyện được tác giả

giới thiệu rất thân thiết, tình cảm, quá trình hai người mỗi khi gặp nhau như “kể

chuyện ở cơ quan anh, ở lớp em cho nhau nghe, đã chửi người này, khen người nọ, xong đến chuyện hai đứa, lại giận nhau, rồi khóc, rồi xin lỗi và đến chuyện cười, những chuyện không vui lắm cũng cười”[4; 28] Thân nhau, quen thuộc nhau là thế,

nhưng không hiểu vì lý do gì hai người không còn gặp nhau sau một lần hẹn hò

nhưng anh không đến Mẹ cô thì lo cho mối tình của hai người, mẹ hỏi: “Con có

đến cơ quan tìm nó không? – Để làm gì? Em thấy, thật chẳng để làm gì Mẹ dè dặt

mà giận: Nó tệ quá! Em phì cười: Tệ gì, người ta không yêu, ép sao được”[4; 49]

Nhưng những câu nói của cô cũng chỉ là những câu mà cô tự trấn an bản thân mà

thôi Cô không hề trách móc anh điều gì, nhưng càng nghĩ cô lại càng tủi thân “em

cũng đau đớn nhận ra chuyện tình của mình gồm tám phần nghĩa, hai phần tình Thật khốn nạn cái thân em, từ bé vẫn mơ mộng một mối tình với tám phần tình, hai phần nghĩa!”[4; 50] Và dường như trong mọi hoạt động của cô hình ảnh của anh

luôn nằm trong tâm trí, mọi thứ xung quanh cô đều làm cô nhớ đến anh từ việc thấy

tổ con tò vò, cô vo mạng nhện nhét vào tổ của nó “Có lần, thấy em làm thế, có điều

, em nhét bằng cơm nguội, anh bảo: Em ác quá! A, anh là người luôn mắng em ác”[4; 50] Đến chuyện đọc một quyển sách hay thấy gà nhà đẻ khắp nơi, cô cũng

nghĩ đến là sẽ kể cho anh nghe Hay những buổi hẹn hò vào thứ bảy cuối tuần của

đám bạn cô, nó cũng làm cho cô nhớ anh đến da diết: “Trời ơi, tụi nó vô tình nhắc

lại thói quen của hai ta, anh và em căm ghét ngày thứ bảy, nó chật chội, đông đúc,

ai cũng như ai Và em chọn ngày thứ tư làm thứ bảy để hẹn hò”[4; 52] Dù phải giữ

cho riêng mình biết bao nhiêu là kỷ niệm của hai đứa nhưng điều đó không làm cô cảm thấy tuyệt vọng Trái lại, cô lại tạo cho bản thân một thói quen để nhớ về anh

“Tám giờ ba mươi tối, ngày nào cũng đúng giờ ấy, em dành mười lăm phút để mở lại báo cũ xếp thành từng chồng lớn trong nhà, em tìm ở trang sáng tác cái tên X Hay những gì liên quan đến X rồi em cắt ra, tỉa góc tròn, phủi bụi, cho vào một cái phong bì to dán bằng bìa cứng, mà ở một góc, em đề chữ tắt, tên anh”[4; 54] Mặc

dù, những việc làm ấy không mang lại cho cô một kết quả hoàn hảo nhưng nó lại giúp cô vơi đi phần nào nỗi buồn trong tình yêu

Những mặt tiêu cực, mặt trái của cuộc sống thời hiện đại đang dần ảnh hưởng đến một bộ phận thanh thiếu niên trong xã hội Đó là lối sống thực dụng, buông thả, không nghĩ đến hậu quả, họ sống chỉ nghĩ cho bản thân và cuộc sống ở hiện tại Từ đây, xã hội xuất hiện những con người ích kỷ, vô trách nhiệm, trống rỗng, bản thân sống nhưng không đặt ra cho mình mục đích để hướng đến

Cũng mang một chút gọi là tình yêu của tuổi đôi mươi, nhưng không phải xuất phát từ hai phía, nó chỉ được xem đơn thuần như một mối tình đơn phương của

cô sinh viên trường y trong truyện ngắn Nghỉ hè Họ vô tình gặp nhau trong một lần

thực tập chung bệnh viện, tuy nhiên, anh lại lớn hơn cô vài tuổi và học khóa trước

Cô cảm thấy buồn khi biết được anh chuẩn bị ra trường “anh sẽ trở thành một bác

sĩ mới toanh, mải hồi hộp với công việc và những quan hệ mới trong bệnh viện mà quên béng tôi”[4; 84] Cô thương anh, có lần cô nói với mẹ: “Con đổi 10 thằng A

để lấy thằng B, đổi 10 thằng B để lấy thằng C” [4; 86], nhưng có ai biết đâu, thằng

C mà cô trân trọng ấy lại chính là anh Nhưng cô nhận thấy cô không phải mù

quáng vì anh mà “Hoàn toàn lý trí trong chuyện này Tôi quan sát tôi yêu chứ đâu

phải tôi yêu?”[4; 87] Cuối cùng cô cũng tự mình an ủi cho bản thân “Những tình cảm vui buồn đến mấy cũng chỉ có thể trở thành kỷ niệm chứ không thể trở thành kinh nghiệm”[4; 87] Phải chăng cô đang tạo cho mình môt niềm hy vọng, một chỗ

dựa tinh thần để vượt qua mối tình này? Qua đó, ta thấy Phan Thị Vàng Anh đã rất tài tình trong các sáng tác của mình, ở mỗi truyện ngắn của cô mặc dù rất đơn giản nhưng lại ẩn chứa nhiều ý nghĩa trong cuộc sống

Bên cạnh đó, trong tình yêu có những thứ rất mong manh, mập mờ nhưng lại

làm cho người ta phải bận lòng vì nó Thảo - nhân vật nữ trong truyện ngắn Hội

chợ, trong một lần gặp Bá - một người trong đoàn hội chợ Thảo rất mến anh, dù

biết anh làm nghề này phải đi nhiều nơi, gặp nhiều người con gái nhưng Thảo

không lấy đó làm cớ để tránh thôi yêu anh Còn riêng Bá, anh “thấy Thảo cũng dễ

thương, dễ thương và dễ tính như rất nhiều cô gái anh gặp, ở những vùng khác nhau, những cô gái dễ tin và hay ngộ nhận, Bá chỉ cần tung ra một nắm câu ỡm ờ

là tình yêu đã có thể nảy mầm nhanh như cỏ”[4; 115] Bá dường như chỉ xem Thảo

là cô bạn gặp nơi đất khách, trái lại, Thảo để ý đến những gì thuộc về cả hai, cô nhớ chính xác ngày gặp Bá, gặp như thế nào? Khi biết tin Bá phải đi nơi khác, hẹn rằng

tết sẽ về lại, “nhưng không dặn Thảo phải chờ đợi gì cả”, tuy nhiên “không dặn

nhưng Thảo thấy mình không đợi không được”[4; 115] Cứ như thế, thời gian trôi

qua một cách như vô tình “Đoàn lô tô chưa thấy quay trở lại, cũng không thấy thư

từ của ai nhắn nhủ gửi về” “Và Thảo mở những cái thư cũ ra xem, vẫn thấy ngọt ngào, vẫn thấy vui, chỉ không thấy rằng, hóa ra, mình đang hồn nhiên thực hiện cái thiên chức của người phụ nữ là: chờ đợi”[4; 116] Riêng Thảo, lúc nào cũng nhớ về

anh, hy vọng rằng anh sẽ thực hiện lời anh đã hẹn Hay nhân vật nữ chính trong

truyện ngắn Sau những hẹn hò cũng vậy, dù biết rằng tình cảm cô dành cho Lâm –

một anh chàng đã có vợ, nhưng Giang vẫn đi chơi cùng anh Dường như tất cả

những gì cô làm điều trở nên vô nghĩa “Chẳng lẽ Lâm không thấy rằng nhờ anh lấy

vợ mà tôi mới đi chơi nhiều với anh ta hơn sao…”[4; 165] Bởi, theo Giang, những

người đàn ông đã có vợ là những người từng trải, họ hoàn hảo hơn Còn về những

anh con trai từng theo đuổi Thảo thì họ lại nhút nhát “Họ vụng về tìm cách che đậy

tình cảm của mình như tôi che đậy thịt da của tôi”[4; 165] Giang nhớ lại những

mối tình của cô, để cuối cùng suy nghĩ, cô nhận ra “Ngày mai, nhất định tôi sẽ quay

về đừng trốn nữa, tôi nghĩ, đừng trốn nữa! Đấy là thế giới của tôi, những cực hình của nó xét cho cùng cũng lại là niềm vui Có thể chỉ vì quá yêu nó mà tôi đã khổ…”[4; 171]

Tuổi trẻ đôi khi sẽ có những suy nghĩ bồng bột, lệch lạc, họ lầm tưởng giữa

những cuộc tình nhưng ở đó không phải là tình yêu Trong truyện ngắn Có con,

nhân vật Tuyền có tình cảm với Khanh, cô nghĩ rằng mình đã có con cùng anh Cô

đã nghĩ rất nhiều về đứa con, về Khanh, có lúc cảm thấy yêu thương thật trọn vẹn, nhưng có lúc lại không muốn có đứa con ấy Sau khi đọc tác phẩm, đặc biệt là những dòng suy nghĩ của nhân vật Tuyền, chắc hẳn độc giả sẽ cảm thấy cô đáng trách nhưng lại vừa đáng thương, từ đó thấy được thông điệp của tác giả: Khi con người có thái độ bỡn cợt, đùa giỡn với tình yêu thì chắc hẳn sẽ không có được hạnh phúc như mong muốn, và hậu quả của những cuộc tình thoáng qua trong phút chốc

là những đứa con sẽ không được chào đón và hơn nữa là không nhận được tình yêu thương của cha mẹ Từ đó, con người lại đi vào vòng luẩn quẩn của cuộc đời, họ lại đối mặt với những bi kịch trong cuộc sống, không tìm được lối thoát cho bản thân

Trong truyện ngắn, Phan Thị Vàng Anh đã thể hiện được những khát khao yêu đương cháy bỏng trong tình yêu của người phụ nữ Đa số họ là những người phụ nữ đa tình, chấp nhận hy sinh cho tình yêu của mình Nhưng cuối cùng tình yêu của họ luôn gặp trắc trở, không nhận được sự đáp trả lại tấm chân tình ấy, lâu dần,

họ trở nên chán chường, thờ ơ với mọi thứ xung quanh trong cuộc sống

Bên cạnh đề tài về tình yêu trong các sáng tác của mình, Phan Thị Vàng Anh còn đề cập đến đề tài gia đình Gia đình thường hay được ví như cái nôi của xã hội,

nó còn là môi trường có tác động đến sự hình thành và phát triển của con người Ngoài ra nó ảnh hưởng sâu sắc đến nhân cách và lối sống của mỗi người Phan Thị Vàng Anh đã phản ánh được những câu chuyện về gia đình với những điều thường nhật nhưng lại đáng để người đọc phải suy ngẫm bởi ý nghĩa mà mỗi tác phẩm của

cô sáng tác Trong truyện ngắn Con trộm, một lần trong dịp nghỉ được về quê

ngoại, Nữ - đứa cháu gái rất thương yêu bà mình nhưng chỉ hành động chứ không thể hiện ra bên ngoài Cô đã nghĩ ra cái trò “trộm vào nhà dỡ cánh cửa nhà” để ngoại có thể sửa sang lại nhà cửa cho cẩn thận hơn bởi ngoại chỉ sống một mình dù tuổi đã cao Thấy ngoại lo lắng vì vụ trộm hôm đó, có lúc cô nghĩ muốn nói với

ngoại “Ngoại, con dỡ cửa xuống đấy” nhưng lại thôi Bà cùng Nữ, Hoàn, Mỹ - ba đứa cháu phải tìm đủ cách để chống trộm, nào là “sửa lại hàng rào… cắm một lô

gai dưới chân hàng rào” Nhưng làm đến đâu Nữ lại thương bà đến đấy “Tôi đã nghĩ cái câu: Tại mình như thế đến cả chục lần, mỗi khi ngoại đưa ra một biện pháp mới để phòng trộm”[4; 23] Gần hết dịp nghỉ hè, ngoại đã chuẩn bị nào là tập

viết, giấy bao cho cả ba chị em cho năm học mới bắt đầu Nữ thương ngoại và ngược lại, lúc ra về ngoại còn dúi tiền vào tay Nữ để Nữ có thể may quần áo mới

Cô cũng đã nói thật cho ngoại nghe “Hôm nọ không phải trộm đâu, con dỡ cửa

xuống đó! Con về, nghĩ ngoại còn lại một mình, ngoại sợ nên con khai thật”[4; 24]

Chỉ những câu nói, việc làm nhỏ nhặt nhưng lại thể hiện được sự quan tâm, gắn kết của người trong gia đình lại với nhau Tình cảm gia đình còn được thể hiện bằng sự quan tâm, chăm sóc giữa chị em với nhau được thể hiện qua nhân vật Hoài đối với

chị Hai trong truyện ngắn Đất đỏ Chị Hai, qua lời kể của Hà thì chị ngây ngô, khờ

khờ vì tình với một anh chàng bác sĩ nào đó “mà cũng không hẳn vì tình hoàn toàn,

xưa kia bả cũng tàng tàng rồi…”[4; 100-101] Có thể vì vậy mà ba chị không

thương chị, mẹ chị thì “thương nhưng lại ngượng, mà chán nữa”, “Chị Hai là kỷ

vật của mối tình đầu đó, cậu tao lấy về sau này mới vở lở, mà quê thật, tưởng cái kỷ vật ấy nó lãng mạn ra làm sao, cuối cùng lại tòi ra cái của này”[4; 101] Hoài luôn

bên cạnh chăm sóc cho chị Hai từ việc trò chuyện cho chị vui đến tết tóc cho chị

Hoài rất chu đáo “nó đội nón cho chị, choàng tấm ni - lông qua vai rồi buộc lại

bằng cái nút to tướng ở cổ, nó ra lệnh: đưa chân ra tôi xăn quần cho không té! Rồi dặn: đi từ từ thôi nhe chị Hai”[4; 104] Và nếu Hoài đi suốt thì thôi “nhưng nó mà

ở nhà, đừng ai hó hé gì với chị Hai”[4; 105]

Hay trong tác phẩm Con nuôi, thì cha mẹ Khuê lại dễ dàng cho con của

mình để họ làm con nuôi vì họ nghĩ “Nó đi như ngựa vía, không cho người ta làm

con nuôi thì cũng mấy khi thấy nó ở nhà”[4; 117] Dù không muốn nhưng cha mẹ

Khuê lại bảo: “Tùy con thôi, con có thể nhận một cách hình thức cho họ vui”, vì họ biết rằng “chỉ có Khuê là đứa có thể vừa làm tốt phần con nuôi lẫn phần con ruột” [4; 118] Quả đúng như vậy, dù cha mẹ nuôi của Khuê rất tốt và chu đáo nhưng

không đâu bằng gia đình của mình Có lần em đạp xe đạp về thăm bố mẹ cũng chỉ

vì “nhớ nhà” Dù còn nhỏ nhưng Khuê lại có suy nghĩ rất chững chạc, bố mẹ nuôi của Khuê muốn em về quê cùng họ, gặp mặt họ hàng nhưng em từ chối, bảo “Nếu

có thể bỏ bố mẹ ruột trong này thì thế nào cũng có ngày nó bỏ bố mẹ nuôi, có khó

gì đâu”[4; 122] Tuy vậy, trong lòng Khuê thì đã xem họ như bố mẹ ruột của mình,

nhớ đến họ khi đã xa “Khuê nghĩ đến miền Bắc mùa này gió bấc, đến hai ông bà

già, đến căn nhà xưa đã bán, đến nay họ phải ở lại Sài Gòn, và viết một lá thư muộn màng: Ba, mẹ thân yêu!”[4; 122] Dù sống chung với bố mẹ nuôi được ba

năm nhưng chưa một lần gọi họ bằng “bố, mẹ”, mà em chỉ xưng hô “bác, cháu”

Hay đọc truyện ngắn Đi thăm cha ta sẽ cảm nhận được tình yêu thương của người

con đối với người cha đã mất của mình Vào một hôm rằm tháng sáu, nhân vật “tôi” – V.A cùng với Châu lên chùa thăm cha, bà của Châu và cháu của V.A Dù biết rằng cha đã mất nhưng khi nhìn hàng tiểu cha mình, cô vẫn không tin được vào mắt

mình: “tôi giật mình: cha tôi đây sao? Người từng nấu cơm, nấu nước cho tôi tắm

đi học, người từng giảng bài cho tôi…cha tôi nay thu lại một hũ tro xương?”[4;

25] Cô nhớ lại những kỷ niệm mà cô có cùng cha, hai người đã từng đi chơi cùng nhau, đi chùa Hương Tích, chùa Tây Phương… Giờ đây, nhớ lại cô càng cảm thấy

bơ vơ, lạc lõng giữa đời khi không còn cha “Tôi chảy nước mắt vì khói hương, vì

nhớ cha, và tôi xin Phật hãy thương cha tôi ở bên đó, bên cái thế giới tôi mong, tôi tin là có” [4; 26] Bởi cô nghĩ “người ta không thể chết là hết được” [4; 27], người

cha luôn chiếm một vị trí nhất định trong lòng cô, có lẽ vậy mà cô nghĩ cha luôn bên cạnh, dõi theo cô

Trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh, đôi khi lại có những con người

dù sống gần gũi, sống trong cùng một gia đình nhưng lại không có điểm chung với

nhau Họ chung sống nhưng lại trở nên xa lạ, điển hình như trong truyện ngắn Kịch

câm Sau một lần đứa con phát hiện ra bố nó viết thư ngoại tình với một ai đó mà kể

từ đó “mọi thứ tự, luật lệ đã thay đổi… nó trở nên người có vai vế trong nhà…” khi

có được “tờ giấy thông hành” – bức thư mà nó phát hiện được Trước kia nó rất sợ

bố nó, bố nó luôn chững chạc vì ông là hiệu phó của một trường cấp III nhưng giờ

đây “bố nó cầu khẩn và căm thù nhìn nó… hầu như hai bố con không trao đổi gì

ngoài những câu chào, tiếng mời cơm”[4; 107] Nó càng nghĩ lại càng thương mẹ

nó Mẹ nó đã tần tảo lo cho chồng, cho con, ấy vậy mà bà nào hay biết sự việc gì

đang xảy ra trong gia đình mình: “Bà không biết gì, chỉ thấy các con mình ít bị la

mắng hơn, những bữa cơm dọn trễ một chút cũng không sao, đứa nào chậm chân ngồi vào trễ một chút cũng không sao”[4; 107] “Ngồi vào bàn ăn, nó thấy mẹ nó

“yêu thương và sợ sệt gắp thức ăn cho chồng” nó nghĩ “Mẹ yêu bố gấp đôi tụi mình Nếu bây giờ có một đám cháy, cho mẹ cứu một người duy nhất, hẳn là mẹ cứu bố”[4; 108] Rồi nó tiếc, nó tiếc vì đã nhặt phải tờ giấy quái quỷ ấy làm chi để bây

giờ trong cùng một gia đình mọi người lại không dám đối diện nhau, nó và bố nó cứ như hai người xa lạ, ngượng ngùng không dám nhìn vào mắt nhau Chứng kiến, trải

qua sự việc như vậy, nó sợ sau này phải sống với một cuộc sống như thế:“Cay

đắng, nó nghĩ đến cuộc sống gia đình đen tối mà nó sẽ phải có Nó sẽ không được hồn nhiên trời phú như mẹ nó”[4; 109] Nó dường như không còn nghĩ đến chuyện

yêu đương, tất cả mọi thứ đều được nó “gác lại” Ông bố nhận ra được việc làm sai trái của mình, nhưng ông lại không có cách nào giải quyết được Ông cảm thấy

mình thật tệ và nghĩ rằng: “Mình mất nó thật rồi! Nó có rơi xuống bùn, mình cũng

không đủ tư cách kéo nó lên, thò tay xuống kéo, biết đâu nó sẽ trừng mắt rồi tự nguyện lặn xuống đáy”[4; 110] Qua đó chúng ta thấy được rằng trong một gia đình

cha mẹ luôn là tấm gương tốt để con cái học hỏi, noi theo Khi cha mẹ không còn là tấm gương sáng nữa đã làm cho tình cảm gia đình trở nên nhạt nhẽo Trong truyện trên, ta thấy tình cảm cha con ngày càng trở nên lạ lẫm, cuộc sống cứ vậy lặng lẽ trôi qua thật tẻ nhạt

Vẫn hiểu rằng tình cảm gia đình là thiêng liêng, nó được thể hiện giữa những thành viên trong gia đình với nhau: giữa vợ và chồng, giữa mẹ và các con… Tuy

nhiên, trong truyện ngắn Chị em họ lại có sự trái ngược lại Giữa Thùy và mẹ

không có tiếng nói chung với nhau, mẹ không hiểu Thùy – con gái mình suy nghĩ gì? Nó muốn gì? Nhưng chỉ toàn áp đặt suy nghĩ của mẹ cho Thùy Trong gia đình ,

mẹ được ví như “vị tòa án công tâm nhất”, mẹ luôn thấu hiểu con cái, động viên,

khuyên răn con Ở đây, mẹ Thùy lại không được như thế: “Buổi sáng, các dì, cậu

khen: “Thùy thật là chăm!” Mẹ bảo: “Ui! Lười học lắm!” Thùy ngồi rửa rau kêu

to uất ức: “Con lười học hồi nào?” Mẹ nghiêm mặt, ý bảo: “Hỗn! không được cãi người lớn!”[4; 139] Và đó không chỉ là vấn đề của riêng gia đình Thùy mà nó còn

là vấn đề gia đình chung của các bậc phụ huynh Trong cuộc sống ngày càng phát triển, con người trở nên bận rộn, họ không có nhiều thời gian để quan tâm, lắng nghe suy nghĩ, ước mong của con cái Và đó cũng là vấn đề đáng được quan tâm đã

được Phan Thị Vàng Anh đề cập trong sáng tác của mình Hay ở truyện Mƣa rơi,

chúng ta lại bắt gặp giữa hai người trong gia đình nhưng lại không có chung quan điểm, được thông qua hai mẹ con nhân vật “tôi” Người mẹ thì luôn có lối sống của người xưa, nhưng đứa con gái lại không như mẹ mình, nó luôn sống theo thời hiện

đại: “Nghe mẹ lẩm bẩm: “chiến tranh đâu như thế này?” tôi nói: “Mẹ đọc văn đi”,

mẹ hỏi thế lớp con đã đọc hết chưa?, tôi phì cười: “có những đứa mở ra thấy súng bắn đạn nổ là trả lại!” Mẹ có vẻ buồn bả: “Còn những đứa chịu nghe súng bắn đạn

nổ thì lại nghe sai! ”.Tôi bảo, thế thì những người biết đúng về chiến tranh như

mẹ viết đi, và viết hay vào, thật vào rồi lớp con sẽ chuyền tay nhau, chúng con lớn rồi…”[4; 136] Rồi nó còn cản mẹ, không cho mẹ nó đi họp hưu trí, mẹ nó bảo:

“Không được đâu, một tháng có một lần!” nó cười: “Một lần! Các cụ họp chỉ bàn chuyện chôn nhau sao cho tình nghĩa!”…Mẹ vẫn thay áo, bảo, con chưa hiểu, đó là thế giới của người già”[4; 139] Sống chung trong một mái nhà, nhưng mỗi người

lại có tư tưởng riêng, bên cạnh đó, việc giáo dục quan điểm sống cho con cái vẫn

chưa được các cha mẹ đặc biệt quan tâm đến Đó cũng là một trong những nguyên nhân khiến cho các thành viên trong gia đình không thể gắn kết với nhau

Con cái khi đang còn trẻ, chúng như một tờ giấy trắng, và cha mẹ có trách nhiệm vẽ lên tờ giấy ấy những gì được cho là tinh khôi nhất, để chúng có thể noi

gương và học tập từ những điều đã được dạy bảo Nhưng Hạc – trong tác phẩm Hoa

muộn lại không như thế Chuyện tình cảm của con cái họ xem như trò đùa, không ai

bận tâm đến: “Rồi một người nhớ ra, bảo: “Ờ năm nay không có chú nhỏ nào đến

nhặt lá giúp nhỉ?” Ở nhà, không cần qui ước, cứ ai đến lân la tán tỉnh Hạc đều được gọi là “chú nhỏ”[4; 198-199] “Mọi người vẫn đùa, hỏi: “Hạc! Mày có nhớ thằng nào làm việc nào không? Hạc vêu mặt cười: “Nhớ chứ, tôi có ghi sổ hết mà!” Mọi người đe: “cẩn thận! Một trong những thằng ấy mà vớ được cuốn sổ này thì khốn”[4; 199] Qua đó, chúng ta có thể thấy được sự vô tâm của các bậc cha mẹ

trong gia đình Họ không biết cách giáo dục cho con họ nhận thức được những việc đang đến với con cái như vậy tốt hay xấu? Nó càng nói lên sự thờ ơ, xa rời con cái của những người lớn trong gia đình Hạc nói riêng và một bộ phận nhỏ gia đình

trong xã hội nói chung Trong truyện ngắn Có vợ lại được Phan Thị Vàng Anh xây

dựng lên nhân vật Hoài, dù đã có vợ nhưng anh lại luôn nghĩ đến Châu – bạn

Hoài“lúc nào mình cũng thích Châu, nhưng không bao giờ cảm thấy gắn bó” Họ hay điện thoại trò chuyện cùng nhau, có lúc anh nghĩ “Anh thấy hình như mình có

hai vợ, và thấy yêu thương mà cũng phiền phức bực bội cái người đàn bà đang gối tay mình, đọc báo một cách thiếu tập trung kia” Đôi lần nói chuyện, Châu hỏi dồn

khiến Hoài “Thấy thương Vy – vợ anh, cái bông ngọc lan đang gồng mình cao

thượng trong nhà tắm”[4; 263].Vy biết những việc anh làm, nhưng cô không nói gì,

vẫn cứ vui vẻ với Hoài như việc Hoài gặp Châu chưa hề xảy ra vậy Để rồi “ý nghĩ

về Châu tụ do làm Hoài thấy Châu xa xôi trở lại, như là không có buổi chiều nay, như không hề có tỉ tê điện thoại tối nay”[4; 264], đứng trước hai người phụ nữ làm

anh phải đắn đo, suy nghĩ, đột nhiên anh sực tỉnh “hốt hoảng nhớ là lúc nảy nghe

vợ mình nói có nghén mà chưa trả lời Hoài bóp nhẹ tay Vy, như thể đã ngẫm nghĩ hồi lâu…em thích con trai hay con gái?”[4; 264] Đó cũng là vấn đề đáng để chúng

ta suy ngẫm, rằng Hoài và Châu cứ tiếp tục liên lạc với nhau liệu tình cảm gia đình của Hoài và Vy có còn hạnh phúc chăng?

Trong truyện ngắn Ở nhà của Phan Thị Vàng Anh thì rõ ràng sau khi đọc tác

phẩm, độc giả sẽ cảm nhận được cuộc sống gia đình diễn ra rất nhẹ nhàng và đơn thuần nhưng nó lại thể hiện được giá trị về tình cảm gia đình với nhau Đột nhiên

mẹ An ốm, ba chị em Châu, An, Vũ phải tự gánh vác mọi công việc trong gia đình

dù tuổi còn nhỏ “Bệnh tật! An thở hắt ra một cái rồi mệt mỏi ngồi lọt thỏm vào

trong lòng cái ghế mây to cộ, cái mặt non choẹt đầy tàn nhang của nó chợt cau lại

lo âu già đến hơn mười tuổi”[4; 67] Tuy nhiên, An được xem là đứa trưởng thành

ra hẳn: “Nó buộc tóc ngoay ngoáy rồi ra lệnh cho Vũ “dọn nhà đi, từ ni tụi mình sẽ

thay nhau đi nuôi mẹ! nó oai vệ đi xuống bếp, cảm thấy mình đang là chủ, nắm quyền sinh sát mọi sự”[4; 7] Ba chị em An sắp xếp, chia công việc rõ ràng, từ công

việc nhà đến việc vào bệnh viện thăm mẹ An tự thấy mình là người lớn, biết cách

trông nom nhà cửa, cứ mỗi tối trước khi đi ngủ, Vũ đi đóng tất cả các cửa nhưng:

“Lần nào đóng xong, Vũ cũng thấy An làm một vòng thử lại từng cái, xem chốt trên, chốt dưới rồi lấy tay đẩy ra ướm thử xem đã chắc chưa”[4; 8] Có lần Vũ nói An:

“Chị nói cứ như mẹ ấy! Mẹ đi mới hai hôm mà chị đã khác hẳn, cứ như bà già ấy!”[4; 14] Sau khi đảm đương công việc nhà, An cảm thấy thương mẹ hơn, An

nghĩ: “từ cái nhà, cái vườn, mấy con chó, con gà… chừng ấy việc, cộng thêm ba chị

em An nữa, trước đây mẹ lo thế nào chứ?” Bố An thì đi công tác quanh năm, chỉ

có mẹ con An ở nhà tự chăm lo cho nhau là chủ yếu Còn lý do khiến chúng thương

mẹ có lẽ vì mẹ thấu hiểu được suy nghĩ của con Mỗi lần đến thăm mẹ, An, Vũ đều

kể hết chuyện này đến chuyện nọ, mách đứa này, đứa kia như thế nào, dù mệt, nhưng mẹ vẫn nằm nghe bọn chúng tỉ tê bên giường Ngoài ra, mẹ còn được xem

“hiền như bụt”, “mỗi lần giận, mắng đứa nào, mới được một, hai câu mà thấy nó rơm rớm nước mắt, vẻ ân hận không để đâu cho hết là mẹ lại thôi”[4; 20] Bên

trong tâm hồn chị em An rất đáng thương, chúng muốn báo cho ba biết rằng mẹ

bệnh phải vào viện nhưng lại nghĩ nói thế ba lại lo, chúng viết:“Ba ơi! Đừng lo gì

cả nhé! Mẹ vào bệnh viện nhưng chúng con tự trông nhà được…”[4; 25] Mẹ vào

viện được bốn ngày thì công việc trong gia đình được cai quản bởi Dì Út.“An hậm

hực hẳn, nó có cảm giác rằng mình bị cướp công Và Vũ thì nghĩ: “Lại thêm một tần áp bức nữa!”[4; 30] Mẹ về nhà vào hôm sinh nhật An, gia đình lại trở nên nhộn

nhịp, cả bốn mẹ con trò chuyện với nhau vui vẻ tràn ngập tiếng cười Sinh nhật An,

mẹ chúc: “Mẹ chúc An học giỏi, hát được giải, không cần chúc con ngoan vì con

ngoan lắm rồi!”[4; 39] Có thể thấy rằng, sự quan tâm, chia sẻ cùng con cái là điều

cần thiết mà mọi phụ huynh cần nắm rõ, bởi có như vậy tình cảm gia đình mới được hòa thuận, các thành viên trong gia đình sẽ gắn bó với nhau hơn

2.2 Vấn đề nhận thức và phản ánh hiện thực đời sống thành thị thời kinh tế thị trường

Từ sau năm 1975, cảm hứng sử thi trong văn học ở thời kỳ trước được thay bằng cảm hứng phản ánh hiện thực, đây cũng chính là điều kiện tất yếu để các nhà văn tự làm mới mình trong quá trình sáng tác Về văn xuôi sau 1975 đã có không ít những thành tựu đặc sắc, chúng ta phải kể đến các nhà văn tạo nên nó như: Nguyễn Minh Châu, Ma văn Kháng, Nguyễn Khải, Lê Minh Khuê, Bảo Ninh, Nguyễn Huy Thiệp, Tạ Duy Anh…và trong đó, ta không thể không nhắc đến Phan Thị Vàng Anh Dù là nhà văn trẻ nhưng cô đã để lại ấn tượng sâu sắc trong cách nhìn nhận về văn chương Văn chương được xuất phát từ cái nhìn trực diện vào những vấn đề trong cuộc sống hằng ngày để phản ánh đúng những gì nó đang diễn ra Đọc truyện Phan Thị Vàng Anh độc giả dễ dàng cảm nhận khi các nhân vật của cô là những con người rất bình thường trong xã hội, và được tác giả soi chiếu dưới góc nhìn đa chiều

về cuộc đời, về mỗi số phận con người để đánh giá

Đọc truyện ngắn Kịch câm, độc giả sẽ phải bất ngờ với một người cha bản

thân là một Phó hiệu trưởng của một trường cấp III nhưng lại có mối quan hệ mập

mờ nào đó, đã lỡ để cho đứa con gái mình vô tình nhặt được tờ giấy hẹn hò của cha

mình với một “Em”… nào đó được ông viết thư Kể từ khi đứa con có được “tờ giấy thông hành” ấy, thì mọi “thứ tự, luật lệ đã thay đổi”[4; 106] “Bây giờ, nó

đứng trước ông, điệu bộ rất lễ phép, cũng lẳng lặng không một lời chỉ có cái cười nhẹ nhàng và đôi mắt Ông bố hiểu ra, nó thỏa mãn biết bao nhiêu, nó đã căm hờn ông bết bao nhiêu”[4; 107] Và đó là sự việc xảy ra làm cho đứa con gái mới lớn có

cách nhìn khác về cha nó, vô tình ông khiến nó sợ yêu, nó sợ sẽ phải sống với cuộc

sống đen tối như thế: “Cay đắng nghĩ đến cuộc sống gia đình đen tối mà nó sẽ phải

có” và lo sợ: “cái gia đình tương lai ấy càng dễ tan nát gấp trăm lần cái tổ ấm bây giờ” [4; 109] Một tương lai mờ mịt và đầy trắc trở được hình thành trong suy nghĩ

của một đứa con gái còn đang ở lứa tuổi học sinh Và hơn thế, bây giờ trong gia

đình nó không còn sợ ai nữa, nó muốn làm gì thì làm Bởi người uy nghiêm, đáng

nể nhất trong ngôi nhà đã bị nó phát hiện ra sự giả dối bấy lâu nay Bây giờ, nó bận

lòng: “Nghi ngờ, nó gác lại những kế hoạch yêu đương, sợ hãi và giễu cợt, nó nhìn

những thằng bạn đi bên cạnh như nhìn những tên lừa đảo còn ẩn mình trong cái lá ủ!”[4; 110] Giờ đây, nó tự do, muốn làm gì mà nó thích: “Với mẩu giấy này, nó trở nên một người có vai vế trong nhà, nó sẽ được tự do, tự do tiếp bạn bè vào chiều tối, thoải mái đi chơi và nhất là, nó đã có cái cớ mà đổ tội cho những sai lầm nếu

có, sau này”[4; 106] Chính những sai lầm mà cha mẹ gây nên là nguyên nhân đẩy

con cái mình vào con đường tha hóa về lối sống Kể từ đó, con người càng trở nên

xa cách, lạnh nhạt trong cách cư xử với nhau, họ dễ rơi vào trạng thái suy sụp về tinh thần “Gia đình là tế bào của xã hội”, tuy nhiên, tế bào ấy đang ngày càng bị mai một dần khi người lớn không đủ tư cách làm gương cho giới trẻ

Hay trong truyện ngắn Khi người ta trẻ, Xuyên đã tìm đến cái chết để kết

thúc cho cuộc đời đầy nỗi buồn chán của mình Thế nhưng sau cái chết của cô, vẫn

không ai trong gia đình có thể hiểu được, mỗi người họ lại có cách nhìn khác: “Hai

năm rồi, chẳng còn ai nhớ về cô rõ ràng nữa, ngoài bà Bố cô thì kết luận rằng:

“Con điên! Điên như nó không chết trước cũng chết sau!” Mẹ cô lại nói: “Chắc có

gì với thằng Vỹ rồi!”[4; 46], nhưng sau bà lại bảo: “Vớ vẩn, có đáng gì đâu”[4; 47]

Bố cô thì cho rằng vì tình yêu chết là điên, mẹ cô lại cho rằng đó lại là điều vớ vẩn

Dù cô biết được rằng Vỹ đã có vợ, nhưng Xuyên lại nghĩ: “Nó có phải chồng em

đâu, chơi cho vui vậy thôi Đi với ai cũng được, ngủ với ai cũng được, em không quan tâm!”[4; 43] Nói thì nói thế, nhưng cô lại đánh đổi bằng chính cuộc đời của

mình Qua cái chết của Xuyên, cho chúng ta nhận ra được thực trạng là khi con người ta không có nơi để chia sẻ, không có ai thấu hiểu tâm tư của bản thân, họ dễ dàng sa ngã dẫn đến những hành động tiêu cực Nếu ba mẹ, người thân thấu hiểu, quan tâm Xuyên, cô có thể giãy bày cùng họ thì liệu cái chết đáng tiếc của Xuyên

có xảy ra hay không? Nhân vật trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh thường gặp thất bại trong tình yêu Và vì vậy, nên nhân vật dễ rơi vào trạng thái cô đơn, chán nản trước cuộc sống Họ trở nên sống khép kín, thu mình trong một khuôn khổ

và không bận tâm đến mọi người cũng như cuộc sống xung quanh: “Cô tôi càng

lầm lì, bỏ cà phê, ca nhạc… Hằng ngày cô vẫn ngồi bên cái bàn cạnh cây hồng

xiêm, học bài và viết những trang giấy bé như bàn tay”[4; 45] Qua đó, Phan Thị

Vàng Anh đã phản ánh lên thực trạng con người sống nhưng lại không có mục tiêu, không có cái gì làm động lực cho bản thân phấn đấu.Và ở truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh, nội dung không chỉ phản ánh một cách đơn giản về tinh thần của tầng lớp thanh thiếu niên phù phiếm, trống rỗng mà sự thành công của nhà văn là mang đến cho độc giả những ý nghĩa nhân sinh sâu sắc thông qua mỗi tác phẩm Hình ảnh đối lập trong kết cục của truyện cũng là một chi tiết tạo nên sự độc đáo trong tác phẩm Tác giả đã phê phán, mỉa mai những lớp người không biết trân quý tình cảm như Vỹ, bên cạnh đó, nó còn thể hiện sự đồng cảm của tác giả dành cho nhân vật đáng thương của mình

Và trong suy nghĩ của những người trẻ, họ luôn muốn có được cuộc sống tươi vui, năng động, ước muốn được khám phá mọi điều, nhưng trong truyện ngắn

Hoài cổ lại cho chúng ta thấy một thực tế là con người luôn sống theo khuôn khổ

già cỗi, tẻ nhạt Dù cuộc sống hiện đại nhưng tầm hiểu biết về văn hóa của con

người còn hạn chế: “Sao lại mặc như thế ở đây, ông này là quan chứ đâu phải là

vua?”[4; 144] Có lẽ vì xã hội hiện đại, con người chưa thích ứng kịp với nó, hoặc

không có thời gian để họ nhìn nhận mọi việc cho tường tận chăng? “Ở cánh gà, một

diễn viên ăn mặc nửa như thằng hầu, nửa như lính lệ, đầu buộc khăn đứng thập thò, chốc chốc lại lom khom chạy ra sân nhặt nhạnh”[4; 146] Phan Thị Vàng Anh còn

muốn đề cập đến việc giới trẻ ngày nay không biết tiếp thu những nét văn hóa truyền thống của dân tộc sao cho hợp lý và không biết phát huy những giá trị văn

hóa ấy Trong truyện Hoài cổ, có nhiều chi tiết của nhân vật Lữ đã thể hiện điều đó

Lữ cảm thấy chán khi vừa bắt đầu buổi lễ: “Chắc sẽ rất lâu – Lữ bẩm bẩm – cứ nói

rề rà như thế này thì phải đến chiều mới hết!”[4; 143] Hay nhân vật “tôi” cũng thế:

“Tôi nhìn lên sân khấu, các diễn viên vẫn đang nhấn nhá, nghe không tiếng nào ra tiếng nào, nếu có nghe ra thì cũng toàn chữ cổ, người trẻ không thể hiểu nổi”[4;

147] “Tôi uể oải ngồi phịch xuống ghế, kể lại cả chiều đi đâu, mẹ tôi nửa đùa nửa

thật: “Chúng mày rồi mất gốc hết!” Tôi bảo: “Con cũng đang nghĩ thế!”[4; 148]

Đây cũng chính là vấn đề mà Phan Thị Vàng Anh muốn phản ánh thế hệ trẻ đối với việc ý thức nhìn nhận, đánh giá về nét đẹp văn hóa chưa cao Đồng thời, tác giả còn

muốn truyền tải đến cho thế hệ đi trước cần phải biết cách truyền đạt cho lớp trẻ để các em có thể gìn giữ và phát huy tốt nét đẹp văn hóa truyền thống

Truyện Học trò cƣng cũng là một truyện khiến bạn đọc không khỏi thương

xót cho cậu học trò nhỏ vì hoàn cảnh gia đình mà em trở thành đứa trẻ không còn

được hồn nhiên như bao bạn nhỏ đồng trang lứa khác.“Ba em tự tử vì chuyện gì

không rõ, hình như nợ nần, vỡ hụi, hình như ông chủ đòi nhà ”[4; 252], còn mẹ

em thì lại là người ham mê cờ bạc: “Cô giáo tới hả? Đợi chút nha, ê hay mày

chơi dùm tao ván này đi”[4; 253] Chính vì thế em bị bỏ bê, em sống nhưng lại

thiếu đi tình thương của ba mẹ, không được sự dạy dỗ từ họ, rồi cuộc sống của em sau này sẽ như thế nào khi em lớn lên mà không có sự dìu dắt của người lớn? Cô giáo rất thương em, từ khi thấy em học hành có phần giảm sút, cô đã đến nhà xin

mẹ em cho em đến nhà cô để cô chỉ bài Bà – mẹ cô giáo cũng rất thương em, xem

em như cháu ruột của mình: “Buổi tối, cô chưa kịp nói, bà đã bảo để bà mua miếng

vải may quần áo mới cho em, nhưng, bà dặn thêm, mình may chứ đừng đưa cho mẹ nó”[4; 253] Biết được tình cảm của cô giáo và bà dành cho con mình, bà mẹ đã

nghĩ ra cách này, cách nọ để làm tiền họ Rằng cho con về đi bán vé số, phụ giúp tiền chợ cho gia đình, rồi đến việc cho em đi ở đợ nhà người ta để đỡ ngày ba buổi

cơm Vì thương cho cậu học trò nhỏ “Phải đi giữa chang chang trưa nắng, la cà

trong mấy hàng ăn giống những đứa nhỏ bán vé số cô vẫn thấy, đấy là chưa kể đế chuyện tranh giành khách ”[4; 254] Vì thế, cô đành chấp nhận lo khoản tiền chợ

và ba bữa ăn cho em Nhưng cuối cùng, mẹ em cũng quyết định về quê sinh sống,

cô muốn nhận nuôi em nhưng không được Khi đưa em ra bến xe, thấy em: “Học

trò cưng của cô mặc áo còn đeo phù hiệu của trường Cô nắm bàn tay em, từ trước đến giờ, cô nhớ ra, cô chưa bao giờ nắm tay em Bàn tay em ấm và khô, nhỏ xíu ”[4; 257] Hình ảnh kết thúc của truyện gợi ra cho chúng ta nhiều suy nghĩ về

em Em như một hình ảnh đại diện cho những em nhỏ khác đang phải chịu đau khổ, bất hạnh vì không có được sự quan tâm, chăm sóc từ cha mẹ Như chúng ta đã biết,

“trẻ em như búp trên cành”, các em cần có được sự quan tâm, tâm sóc từ cha mẹ, để các em cảm nhận được tình thương của gia đình Cha mẹ cũng cần phải đề cao trách nhiệm của mình đối với con cái, để có thể giáo dục các em một cách tốt nhất Mặc

dù, cô và bà yêu thương, nhưng nó không thể như thế mãi được Và sau đó, cuộc

sống của em sẽ ra sao nếu không còn được sự bảo vệ và yêu thương? Qua câu chuyện, dường như Phan Thị Vàng Anh như đang đánh lên hồi chuông cảnh tỉnh mọi người hãy biết quan tâm đến thế hệ tương lai, dành tình yêu thương và xây dựng cho các em có được cuộc sống tốt hơn

Tình cảm gia đình đôi khi bị lãng quên, tình yêu cho đi không được đáp trả,

và đến tình bạn cũng đang “chết” dần trong xã hội đang ngày một được đổi mới

Truyện ngắn Nhật ký là một ví dụ điển hình Sau khi được Loan báo tin: “Con Thùy

đụng xe ngoài ngã ba, gãy chân rồi” Tôi vừa mở cửa, hỏi: “Hồi nào? Xe gì đụng? Nặng không? Vừa tự phân tích cảm giác thực sự của mình Tôi hơi ngượng vì đằng sau những lời dồn dập đó, tôi hoàn toàn dửng dưng, sự dửng dưng mà tôi cố đẩy ra

mà không được Vừa lúc đó, Thùy từ một bụi cây chui ra, cười khà khà; tôi trách:

“Con quỷ, làm tao hết hồn!” cũng vẫn không thấy có thêm một thay đổi nào về cảm xúc”[4; 159] Con người đang cố gồng mình sống một cách giả tạo, đến việc quan

tâm người khác cũng giả tạo Lo lắng cho bạn bè nhưng cuối cùng lại “không thấy

có thêm một sự thay đổi nào về cảm xúc” Hay trong thời đại mới ngày nay, con

người đã mất đi nhân cách sống, cảm xúc con người bị chai sạn chăng? Hay sự quan tâm của những người bạn đôi khi lại bị người ta ngờ vực như trong truyện ngắn

Mười ngày: “Tôi thấy người ta thường mong người khác bất hạnh để được tỏ lòng

thương hại, ai cũng vậy, có điều người khôn thì giấu đi, kẻ dại thì để lộ”[4; 58]

Hoặc trong truyện ngắn Có con cũng thế, con người ta có thể đối diện, nói với nhau

nhưng chỉ bằng những lời giả dối: “Khang nói, Khang nhớ Tuyền và muốn đi chơi

Tuyền cũng không tin vào câu nói này nhưng thấy cũng chẳng thiệt hại gì mà không nói: “Đêm qua Tuyền cũng nằm mơ thấy Khang!”[4; 265] Bên cạnh đó, truyện còn

như lời nhắc nhở đến những bạn trẻ khi yêu không dại dột tin vào nó để rồi cay

đắng nhận lấy cũng chỉ riêng bản thân ta “Tuyền nói, chúng mình ẩu quá, coi

chừng Tuyên có bầu”, Khang chỉ cười rồi nói “Thì chúng mình nuôi nó” rồi Khang nghĩ lại: “Khang nuôi”[4; 266] Và đứa con này, Tuyền nghĩ nó sẽ là “sợi dây ràng buộc Khang” Nhưng cuối cùng, Tuyền trông đợi rằng Khang sẽ liên lạc cho

Tuyền, cô bắt đầu ghét mình: “vì tự nhiên Khang rất không quan trọng như thế mà

làm cho Tuyền phải đánh giá lại bản thân: “Mình xấu quá phải không? Mình lố bịch quá phải không?”[4; 270-271] Cô cảm thấy hối hận vì những gì đã xảy ra:

“Đời một người đàn bà chán thật với tuổi xuân không dài và càng về sau càng chỉ

là chịu đựng và thất thế”; “Tuyền bỗng thấy sự tự do của mình bị đe dọa” Và cũng

vì thế mà “Tuyền chỉ thấy cuộc đời trước mặt mình thăm thẳm”[4; 274] Qua đó, nó

cũng như một bài học dành cho các bạn trẻ mà Phan Thị Vàng Anh muốn gửi gắm thông qua tác phẩm Trong tình yêu, chúng ta cần phải tỉnh táo, nên yêu bằng cả lý trí và con tim Đồng thời, phải có cái nhìn lạc quan, biết giải quyết vấn đề theo chiều hướng tích cực

Ngoài ra, sự bất đồng về quan điểm, cách nhìn nhận và đánh giá sự việc có

sự khác nhau giữa thế hệ trước và thế hệ sau Đây là vấn đề được đề cập đến nhiều trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh Suy nghĩ của con người chịu sự ảnh hưởng lớn do xã hội thay đổi Và những bất đồng về quan điểm, tư tưởng trong truyện ngắn của Phan Thị Vàng Anh nằm ở những tình huống, chi tiết tưởng chừng như nhỏ nhặt, vì thế qua truyện ngắn của cô, chúng ta thấy được chiều sâu tư tưởng

mang ý nghĩa sâu sắc Trong truyện ngắn Chuyện trẻ con, nhân vật Hoàn là một ví

dụ Cô muốn biết mẹ mình có suy nghĩ, quan điểm như thế nào về chuyện tình có sự chênh lệch về lứa tuổi thì chỉ nhận lại sự thờ ơ của mẹ hay những phản ứng gay gắt:

“Mẹ đang đếm tiền, “im đi! Tao nhầm bây giờ”[4; 17] Đằng sau một số truyện

ngắn, Phan Thị Vàng Anh đã đề cập đến trách nhiệm làm cha, làm mẹ đối với việc giáo dục con cái, tác giả muốn nêu lên nguyên nhân khiến thế hệ trẻ có lối sống buông thả, thờ ơ với cuộc sống một phần là do trách nhiệm thuộc về cha mẹ Họ đã

vô tình trước sự thay đổi và trưởng thành của con cái, khiến giới trẻ thiếu tự tin và nghi lực đối diện với xã hội đầy biến động và không thể bước vững trên con đường phía trước

Và cũng không ít những trường hợp các cô gái sống trong ảo mộng, tự tìm cho mình một hạnh phúc giả, như sự an ủi dành riêng cho bản thân trong cuộc sống

đầy tẻ nhạt Thảo – một cô gái nông thôn trong truyện ngắn Hội chợ lại đem tình

cảm, sự tin tưởng, niềm hy vọng của mình dành cho một người sống phiêu bạt trong

đoàn lô tô Khi trông thấy Thảo: “một đứa nói nhỏ với Bá: “thằng này khốn nạn

thật, đi đâu cũng vậy! Một đứa khác xúi: Cua nó đi mày! Bá cười khiêm tốn vẻ lão luyện: Thôi, việc đó để tụi mày, tao không có năng khiếu”[4; 113] Riêng Bá, “Bá thấy Thảo cũng dễ thương, dễ thương và dễ tính như rất nhiều cô gái anh gặp, ở

những vùng khác nhau, những cô gái dễ tin và hay ngộ nhận, Bá chỉ cần tung ra một nắm câu ỡm ờ là tình yêu đã có thể nảy mầm nhanh như cỏ”[4; 115]

Nêu lên những vấn đề của xã hội, những bi kịch của con người, Phan Thị Vàng Anh như muốn thức tỉnh mọi người cần phải sáng suốt và tỉnh táo trong việc nhìn nhận con người và cuộc đời Để thấy rằng hạnh phúc không phải là những gì to tát, lớn lao mà hạnh phúc đơn giản chỉ là những điều nhỏ nhặt, bình thường trong cuộc sống xung quanh chúng ta

Phan Thị Vàng Anh còn đề cập đến đạo đức của con người trong đời sống thành thị thời kinh tế thị trường Đó là tình yêu thương, quan tâm, chia sẻ giữa các

thành viên trong gia đình như trong truyện ngắn Con trộm Trong dịp nghỉ hè, Nữ

về quê ngoại, nó thương ngoại khi thấy ngoại chỉ ở một mình, cánh cửa sập sệ, nó lo cho ngoại, lén dỡ ra để ngoại có thể làm lại cái mới cho an toàn Đôi lúc thấy ngoại

lo lắng sau vụ trộm vừa rồi, nó muốn nói với ngoại: “Ngoại, con dỡ cửa xuống đấy”

cho ngoại an tâm nhưng lại thôi vì thời cơ chưa đến Thấy ngoại lui cui xách vật

dụng vào nhà cất, nó chỉ nghĩ: “Tại mình”, cái câu: “tại mình” đã được Nữ nghĩ

đến cả chục lần, mỗi khi ngoại đưa ra một biện pháp mới để phòng trộm”[4; 23]

Nữ thương bà nhưng không biết phải thể hiện như thế nào cho đúng, nó cứ “im lặng

thực thi mọi việc, trong một cảm giác hối hận vui vui ”[4; 24] Hay trong truyện

ngắn Đi thăm cha - cha đã mất, vào ngày rằm tháng sáu đứa con đã lên chùa thăm

cha Nó nhìn cái tiểu của cha, nó giật mình: “Cha tôi đây sao?” Người từng nấu

cơm, nấu nước cho tôi tắm đi học, người từng giảng bài cho tôi Cha tôi nay thu lại một hũ tro xương?”[4; 25] Nó như không tin vào sự thật quá phũ phàng đối với

nó, nhưng giờ đây, đứng trước “hũ tro xương” của cha nó chảy nước mắt vì nhớ

cha, và nó xin Phật: “hãy thương cha tôi ở “bên đó”, bên cái thế giới tôi mong, tôi

tin là có” [4; 26] Ngoài việc cầu chúc cho cha mình ở “bên đó” ra thì nó dường

như không biết làm gì hơn để thể hiện tấm lòng của mình đối với cha mà đã yêu thương nó

Trong truyện ngắn Ở nhà cũng thể hiện rõ chủ đề đạo đức giữa các đứa con

đối với người mẹ của mình khi mẹ bị bệnh “Lần này ốm, cả xóm chuẩn bị tinh thần

sẵn sàng đón chờ những trò nghịch ngợm của mấy chị em không có ai quản Vậy

mà đã hai, ba ngày vẫn không chuyện gì ”[4; 20] Ba chị em An dường như trưởng