Đóng góp của nguyễn thị thu huệ cho truyện ngắn việt nam đương đại

Sự xuất hiện của họ đã mang đến một luồng gió mới làm cho nền văn học tràn trề nhựa sống, đặc biệt là sự bứt phá của đội ngũ các nhà văn nữ với những tên tuổi đầy tài năng như: Phạm Thị

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

Hệ : Chính quy

-o0o -

Bình Dương, 5 /2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong khóa luận là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khác

Sinh viên

Nguyễn Thị Hồng vân

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận này, chúng tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của Quý thầy cô Với lòng kính trọng

và biết ơn sâu sắc tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn:

Tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới cô giáo Nguyễn Thị Thanh Xuân, người đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu khoa học

và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới giáo viên phản biện cùng các thầy cô giáo trong hội đồng và các thầy giáo, cô giáo khoa Ngữ văn trường Đại học Thủ Dầu Một đã ân cần dạy bảo cho tôi trong suốt những năm học vừa qua Qua đây tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã quan tâm động viên, khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu

Thủ Dầu Một, tháng 5 năm 2017

Nguyễn Thị Hồng Vân

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích, đối tượng nghiên cứu: 6

4 Phạm vi nghiên cứu: 7

5 Phương pháp nghiên cứu: 7

6 Cấu trúc khóa luận: 8

NỘI DUNG 9

Chương 1 TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ THU HUỆ TRONG BỐI CẢNH 9

TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 9

1.1 Khái lược về truyện ngắn Việt Nam đương đại 9

1.2 Đôi nét về tiểu sử và quá trình sáng tác của Nguyễn Thị Thu Huệ 12

1.2.1 Tiểu sử 12

1.2.2 Quá trình sáng tác của Nguyễn Thị Thu Huệ 13

1.3 Truyện ngắn và những thành công cơ bản của Nguyễn Thị Thu Huệ 16

Chương 2 ĐÓNG GÓP CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ CHO TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI TRÊN CÁC PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG 22

2.1 Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ với đề tài tình yêu, gia đình và hiện thực đời sống thành thị thời đương đại 22

2.1.1 Quan tâm những vấn đề của tình yêu, gia đình thời đương đại 23

2.1.2 Phản ánh hiện thực đời sống thành thị thời kinh tế thị trường 41

2.2 Phơi bày những mặt trái của đạo đức xã hội, phát hiện và biểu dương những ước mơ, khát vọng tốt đẹp của con người 49

2.2.1 Cảm hứng phơi bày những mặt trái của đạo đức xã hội 49

2.2.2 Phát hiện và biểu dương những ước mơ, khát vọng tốt đẹp của con

người 52

2.3 Những nét mới trong quan niệm về con người của truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ 55

Chương 3 ĐÓNG GÓP CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ CHOTRUYỆN NGẮN VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI TRÊN MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT 59

3.1 Nghệ thuật xây dựng truyện và tạo tình huống truyện 59

3.1.1 Nghệ thuật xây dựng cốt truyện 59

3.1.2 Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện 65

3.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 69

3.2.1 Xây dựng nhân vật qua khắc họa ngoại hình, hành động 70

3.2.2 Xây dựng nhân vật qua khắc họa tâm lí nhân vật 73

3.3 Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ và giọng điệu 76

3.3.1 Ngôn ngữ 76

3.3.2 Giọng điệu 81

KẾT LUẬN 87

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Sau đại thắng Mùa Xuân năm 1975, đất nước hoàn toàn thống nhất, xã hội

Việt Nam đã có những bước chuyển biến mạnh mẽ Đặc biệt từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986, cả nước hướng tới mục tiêu đổi mới toàn diện Cùng với nhiều lĩnh vực khác, văn học Việt Nam cũng có những chuyển biến tích cực Văn học đã đạt được những thành công trên nhiều thể loại trong đó có truyện ngắn Tiếp bước của thế hệ đi trước kì cựu như: Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu, Ma Văn Kháng, Nguyễn Huy Thiệp… là đội ngũ những nhà văn trẻ với quyết tâm, nhiệt huyết cống hiến cho nền văn học nước nhà Sự xuất hiện của họ đã mang đến một luồng gió mới làm cho nền văn học tràn trề nhựa sống, đặc biệt là sự bứt phá của đội ngũ các nhà văn nữ với những tên tuổi đầy tài năng như: Phạm Thị Hoài, Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư, … Cùng góp phần vào công cuộc đổi mới này là nữ nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ với những tập truyện ngắn đặc sắc và cách viết mới lạ, chị đã gửi đến người đọc những thông điệp ý nghĩa về cuộc sống và con người trong xã hội hiện đại, góp phần đổi mới nền văn xuôi đương đại

1.2 Nguyễn Thị Thu Huệ là một gương mặt khá tiêu biểu của văn xuôi nữ

Việt Nam đương đại Bắt tay vào sáng tác từ những truyện ngắn đầu tiên Nguyễn Thị Thu Huệ đã thu hút được độc giả và tạo được cho mình một chỗ đứng vững chắc trên văn đàn Đối với các tác phẩm của mình, chị luôn đặt niềm tin vào từng câu chuyện, từng nhân vật, từng nỗi trăn trở của riêng mình đối với cuộc sống Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ có cách nhìn mới mẻ về những vấn đề của hiện thực, đời sống tinh thần và đời sống bản năng con người, những điều mà ở thời kì trước văn học vẫn còn rất dè dặt Nhà văn phản ánh các vấn đề nóng hổi, gay gắt của xã hội hiện đại; khai thác các chiều sâu, những mặt trái, những góc khuất “thế giới bên trong” của con người Để làm được điều này, nhà văn phải là người rất nhạy cảm với thực tế cuộc sống, phải có cái nhìn và quan niệm mới mẻ về hiện thực

đời sống và con người, sự táo bạo trong cách nghĩ, cách viết, cách xử lí vấn đề Đó

là những yếu tố quyết định làm nên sự thành công của Nguyễn Thị Thu Huệ

1.3 Nghiên cứu về truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ từ trước đến nay đã có

một số công trình, các chuyên luận, các bài báo, một số đề tài luận văn thạc sĩ, nhưng đi sâu tìm hiểu về những đóng góp của truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ thì

vẫn còn những khía cạnh chưa khai thác hết Vì vậy chúng tôi chọn đề tài Đóng góp của Nguyễn Thị Thu Huệ cho truyện ngắn Việt Nam đương đại làm đề tài nghiên

cứu nhằm muốn góp phần khẳng định tài năng của nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ và khẳng định những đóng góp của chị trong đời sống văn học đương đại Việt Nam

2 Lịch sử vấn đề

Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ mang màu sắc mới lạ nhưng không xa rời đời sống, thể hiện trong cách nghĩ, cách viết táo bạo và sự dạn dĩ, sắc sảo của chị Qua hai mươi năm cầm bút, đến nay chị đã là tác giả của bảy tập truyện ngắn đặc

sắc: Cát đợi (1992), Hậu thiên đường (1994), Phù thủy (1997), 21 truyện ngắn (2001), Nào ta cùng lãng quên (2003), 37 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ (2010)

và gần đây nhất là Thành phố đi vắng (2012) Chị cũng là nữ nhà văn đạt được

nhiều thành công và nhận rất nhiều giải thưởng có uy tín: đạt giải Nhì cuộc thi truyện ngắn của Hội văn học nghệ thuật Hà Nội (1986), giải Nhì cuộc thi truyện

ngắn Tác phẩm tuổi xanh báo Tiền phong (1993), giải Nhất cuộc thi Truyện ngắn

Nxb Hà Nội (1994), giải Nhất cuộc thi truyện ngắn do Tạp chí Văn nghệ Quân đội

tổ chức và nhận tặng thưởng của Hội nhà văn với tác phẩm Hậu thiên đường Năm

2012, chị nhận được giải thưởng của Hội Nhà văn với tập truyện ngắn Thành phố đi

vắng

Đến nay đã có nhiều ý kiến đánh giá, thẩm định văn chương Nguyễn Thị Thu Huệ với sự tiếp cận bản chất văn học một cách khoa học, nghiêm túc, khách quan Đây quả là những tư liệu đáng quý, bổ ích để chúng tôi khám phá sâu sắc hơn về tác phẩm của chị

Nhà phê bình Nguyễn Văn Lưu trong Luận chiến văn chương cho rằng:

“Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ có một chất gì đó vỡ ra ào ạt, khuấy đảo sôi sục

cảm xúc trong người đọc” [28,24] Còn tác giả Hồ Phương thì nhận xét: “Trong các tác giả trẻ, Thu Huệ là cây bút hết sức sắc sảo Đọc Thu Huệ tôi ngạc nhiên lắm, sao còn ít tuổi mà Huệ lại lọc lõi đến thế Nó như mụ phù thủy lão luyện Nó đi guốc trong bụng mình Ruột gan mình có gì hình như nó cũng biết cả” [33] Kim Dung thì cho rằng: “Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ luôn có hai mặt- vừa “bụi bặm” trong tả chân, vừa trữ tình đằm thắm, văn của chị vừa táo bạo vừa thanh khiết Một cái gì đó thuần khiết Một cái gì đó thuần nhất không đơn giản thậm chí có khi còn đối chọi nhau trong văn Nguyễn Thị Thu Huệ” [38,325]

Trong bài viết Báo cáo giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam 2012 nhà thơ

Nguyễn Quang Thiều đã ghi nhận: “Thành phố đi vắng đã thực sự làm đầy thêm hồ

sơ sáng tạo truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ và đặt chị vào vị trí những nhà văn Việt Nam đương đại viết truyện ngắn tiêu biểu” [50] Mộc Nguyên

trong bài viết Thành phố đi vắng- tập truyện Nguyễn Thị Thu Huệ đã nhận xét rằng:

“Với giọng điệu vô âm sắc, tiết chế tối đa cảm xúc, mỗi truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ hiện diện như một bản tường thuật về đời sống Giống một nhà quay phim, nhà văn hướng ống kính vào những mảng đời sống khác nhau, cặm cụi, tỉ mỉ ghi hình Không tham dự, không phán quyết, không dự đoán, mỗi truyện ngắn đưa độc giả tiếp cận gần nhất với đời sống đô thị đương đại cùng những vấn đề của nó” [49]

Trong Năm truyện ngắn dự thi của một cây bút trẻ (Tạp chí Văn nghệ Quân

đội, số 2, 1994) Bùi Việt Thắng đã nhận xét: “Truyện ngắn Thu Huệ hấp dẫn rộng rãi người đọc trước hết vì giàu chất đời” và “những truyện hay của Thu Huệ là nhờ người viết “bứt” lên được trên cái có thực đến tận cùng, để tìm tới cái gì đó cao hơn của con người, đó là đời sống tâm hồn vốn rất không rõ ràng mạch lạc, vốn bí ẩn khó giải thích rạch ròi bằng lí trí” [38,322] Ông cho rằng, “chao chát và dịu dàng, thơ ngây và từng trải, đớn đau và tin tưởng cứ trộn lẫn trong văn Thu Huệ tạo nên tính đa cực của ngòi bút nữ có duyên trong niềm vui và nỗi buồn bất tận Đời sống hiện lên trên từng trang sách của chị bề bộn, ngổn ngang, ấy vậy mà ngẫm kĩ nó đâu vào đấy Nhà văn viết về con người trong khối mâu thuẫn vừa cố kết dính với gia

đình như “một hang ổ cuối cùng, lại bị nhiều ngoại lực dằng xé, lôi kéo” [38,324] Ngoài ra ông còn nhận xét tác phẩm của Nguyễn Thị Thu Huệ theo nhiều phương diện khác nhau của đề tài: “Thu Huệ quan tâm đến gia đình trong xã hội hiện đại đang tồn tại và tan rã như thế nào, bởi nguyên nhân nào”; tình huống “tuy eo hẹp nhưng đặc sắc”; lối kể chuyện “hồn nhiên, bất ngờ và khó đoán định”; ngôn ngữ

“lúc bạo liệt, lúc thật thà, lúc thâm trầm triết lý, có lúc đỏng đảnh, lại có lúc dịu dàng đến bất ngờ” [38,326]

Tác giả Triệu Thị Hiệp với Luận văn Thạc sĩ Đặc điểm truyện ngắn Nguyễn

Thị Thu Huệ, trường Đại học Thái Nguyên (2014) đã khái quát được những đặc

điểm về truyện ngắn trong các tác phẩm của Nguyễn Thị Thu Huệ và đồng thời cho thấy được chị là một con người luôn “thật”: “Nguyễn Thị Thu Huệ không lẩn tránh những vấn đề gai góc khi phải mổ xẻ phân tích tâm lý con người cùng thời với mình, những thân phận cuộc đời với bao tâm trạng vui buồn, yêu ghét, giận hơn Phát hiện và miêu tả đời sống đương đại, Thu Huệ đã chỉ ra một khúc quanh ghê gớm đã xuất hiện, nó đang xô đẩy bằng một sức mạnh ma mị đối với con người- vốn là một cá thể sinh động và riêng biệt- nay có nguy cơ rơi vào cách sống xa lạ của đám đông, nhiễm tâm lý đám đông, dồn tụ cả một khối lớn những người là người nhưng lại vô cảm ngay chính với đồng loại” [15,96]

Với đề tài Luận văn Thạc sĩ Nghệ thuật trần thuật trong truyện ngắn viết về đề

tài tình yêu của Phạm Thị Hoài, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Ngô Thị

Kim Nguyên đã nhận xét sâu sắc về đề tài và cách sử dụng ngôn ngữ điêu luyện của Nguyễn Thị Thu Huệ: “Truyện ngắn Thu Huệ gợi mở nhiều nghịch cảnh tình yêu khó giải thích, khó nói bằng lời Những điều khó giải thích, khó nói ấy được Thu Huệ bày trên trang văn bằng ngôn từ giàu cảm xúc và niềm chân thành ở người viết

khiến tác phẩm đậm đà hơi hướng nhân sinh” [31,38] Trong Luận văn Thạc sĩ Thế

giới nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ của Nguyễn Thị Thủy

trường Đại học Quốc gia Hà Nội (2011), Nguyễn Thị Thủy đã nhận xét về giọng điệu kể chuyện của Nguyễn Thị Thu Huệ như sau: “Trên các trang truyện của mình, Thu Huệ đã tỏ ra là một cây bút linh hoạt trong giọng điệu kể truyện, khi thì chao

chát, táo tợn, lúc lại thật thà, thâm trầm triết lí Có thể thấy một giọng điệu kể dường như không đồng nhất, không đơn giản thậm chí đối chọi nhau trong giọng

điệu của Thu Huệ” [41,69] Phạm Thị Vân trong Luận văn Nhân vật và cốt truyện

trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ, trường Đại học sư phạm Hà Nội đã nêu

cảm nhận của mình về cách xây dựng nhân vật của Nguyễn Thị Thu Huệ: “Thu Huệ chỉ chú ý hình ảnh nhân vật trong một thời điểm nhất định, song là thời điểm quyết định trong cuộc sống của họ, vì thế ý nghĩ phản ánh của truyện được rõ ràng Tính cách, tâm lí nhân vật khá nhất quán, số phận nhân vật thường đặt trong mối quan hệ nhân quả, có thể đoán biết trước” [43,62]

Ngoài ra, về truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ đã có một số đề tài nghiên cứu như:

Luận văn Thạc sĩ Nghệ thuật trần thuật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu

Huệ của Tống Thị Minh, trường Đại học Quốc gia Hà Nội (2014)

Luận văn Thạc sĩ Người phụ nữ hiện đại qua cái nhìn của một số nhà văn nữ

của Trần Thúy An, Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh(2007)

Luận văn Thạc sĩ Nhân vật nữ trong truyện ngắn của các nhà văn nữ đương

đại Việt Nam (qua sáng tác của Dạ Ngân, Y Ban, Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn

Ngọc Tư) của Bùi Thị Duyên, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (2014)

Luận văn Thạc sĩ Nhân vật nữ trong truyện ngắn của các nhà văn nữ đương

đại Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Ngọc Tư của tác giả Nguyễn Thị

Nhuận, trường Đại học Sư phạm Hà Nội (2012),…

Các luận văn đã đi sâu vào khai thác và làm nổi bật thành công từng phương diện cụ thể về truyện ngắn của nữ tác giả Những bài viết, công trình nghiên cứu cùng những ý kiến, nhận định đánh giá của các tác giả trên đây sẽ là những tư liệu tham khảo quý giá và bổ ích giúp chúng tôi tìm hiểu về những thành tựu mà Nguyễn Thị Thu Huệ đã đóng góp cho văn xuôi Việt Nam đương đại

Nguyễn Minh Châu đã từng cho rằng “văn học và đời sống là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm là con người”, Nguyễn Thị Thu Huệ cũng vậy chị cũng trăn trở cho những tác phẩm của mình Đọc truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ cảm

nhận cuộc sống không đơn giản chỉ là nhìn nhận từ trên câu chữ mà còn chứa đựng biết bao nỗi niềm ẩn đằng sau đó, chứa đựng bao nhiêu khó nhọc, vui, buồn của một con người luôn nhạy cảm với đời với người Chị từng phát biểu: “Tôi luôn thấy những niềm vui, sự hạnh phúc của con người không dài lâu Đã hiếm lại còn ngắn

và mong manh bởi những biến cố, bất trắc rình rập, chờ đón ngoài cửa, chờ thời cơ

đổ ập xuống đầu con người Cuộc sống là vô giá và kỳ diệu vô cùng Nhưng để có một cuộc sống với những hạnh phúc con con, giản dị thật khó nếu con người không mỗi ngày ném những que diêm vào ngọn lửa hạnh phúc để nó luôn cháy mãi”[52] Các đề tài mà chị đề cập đến thật phong phú và gần gũi với cuộc sống thường ngày nhưng cách tiếp cận đến sự việc thì không giống một ai cả Với phong cách độc đáo, cách dùng từ ngữ và xây dựng bối cảnh đặc trưng cho nhân vật của mình đã tạo nên một sự thu hút rất riêng trong các sáng tác Nguyễn Thị Thu Huệ

Trong bài nghiên cứu này, người viết muốn nghiên cứu về Đóng góp của

Nguyễn Thị Thu Huệ cho truyện ngắn Việt Nam đương đại để thêm lần nữa khẳng

định tài năng độc đáo của nữ nhà văn trong những tác phẩm của chị Đồng thời khẳng định những giá trị mà Nguyễn Thị Thu Huệ đã đóng góp vào nền văn học đương đại Việt Nam

3 Mục đích, đối tƣợng nghiên cứu:

3.1.Mục đích:

Đề tài tập trung nghiên cứu hệ thống về những đóng góp của truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ trên một số phương diện nội dung và nghệ thuật Từ đó giúp chúng tôi cảm thụ, khám phá truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ một cách sâu sắc, thấy được giá trị nhân văn và chiều sâu tư tưởng mà tác giả muốn gửi gắm thông qua tác phẩm của mình Đồng thời giúp cho người đọc có cái nhìn toàn diện hơn về những giá trị và đóng góp riêng qua truyện ngắn của nhà văn, thấy được phong cách riêng trong cách thể hiện đề tài, chủ đề cũng như cách xây dựng hình tượng nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ Qua việc nghiên cứu cũng góp phần khẳng định tài năng của Nguyễn Thị Thu Huệ và những đóng góp của chị cho tiến trình văn xuôi Việt Nam đương đại

3.2.Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Đóng góp của truyện ngắn Nguyễn Thị

Thu Huệ cho truyện ngắn Việt Nam đương đại

4 Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn khảo sát trên các tập truyện ngắn tiêu biểu của Nguyễn Thị Thu Huệ:

+ Cát đợi (Nhà xuất bản Hà Nội, 1992)

+ Hậu Thiên Đường (Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 1993)

+ Nào, ta cùng lãng quên (Nhà xuất bản Hội nhà văn, 2003)

+ 37 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ (Nhà xuất bản Văn học, 2006)

+ Thành phố đi vắng (Nhà xuất bản Trẻ, 2012)

5 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện khóa luận này, chúng tôi sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Phương pháp tiểu sử: Tìm hiểu tiểu sử của nhà văn, trình bày quá trình sáng tác, những ảnh hưởng của truyền thống gia đình đến tâm hồn nghệ sĩ của nữ nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ

- Phương pháp thi pháp học: Dựa vào các đặc điểm thi pháp để triển khai và phân tích các khái niệm liên quan đến thể loại truyện ngắn, truyện ngắn đương đại, cốt truyện, nhân vật, tình huống, ngôn ngữ, giọng điệu,…

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Qua phân tích để làm rõ vấn đề nhằm khẳng định những đóng góp nổi bật về nội dung và nghệ thuật, những điểm đổi mới của nhà văn trên con đường sáng tác truyện ngắn

- Phương pháp thống kê phân loại: Thống kê phân loại tác phẩm có nội dung, nghệ thuật phù hợp với từng vấn đề cần khai thác của cấu trúc khóa luận

- Phương pháp hệ thống – cấu trúc: Đây là phương pháp giúp người viết đi sâu tìm hiểu những đóng góp của truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ trên phương diện nội dung và nghệ thuật

- Phương pháp so sánh, đối chiếu: nhằm so sánh những điểm khác nhau: quan niệm lí thuyết sự đổi mới trong khuynh hướng sáng tác của thời kì văn học đương

đại và các thời kì trước, trong phong cách sáng tác của nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ và các nhà văn khác, tính cách của nhân vật trong tác phẩm này và nhân vật khác trong các tác phẩm với nhau

6 Cấu trúc khóa luận:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của khóa luận được triển khai trong ba chương như sau:

Chương 1: Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ trong bối cảnh của truyện ngắn Việt

Nam đương đại

Chương 2: Đóng góp của truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ cho truyện ngắn Việt Nam đương đại trên các phương diện nội dung

Chương 3: Đóng góp của truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ cho truyện ngắn Việt Nam đương đại trên một số phương diện nghệ thuật

NỘI DUNG Chương 1 TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ THU HUỆ TRONG BỐI CẢNH

TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

1.1 Khái lược về truyện ngắn Việt Nam đương đại

Đại thắng mùa xuân năm 1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, cả dân tộc bước vào thời kì xây dựng lại đất nước và đi lên chủ nghĩa xã hội, đất nước ta chuyển sang một thời kì phát triển mới Đại hội lần thứ VI của Đảng (1986) đã xác định đường lối đổi mới toàn diện, mở ra một thời kì mới cho đất nước phát triển thoát khỏi khủng hoảng và từng bước nâng cao đời sống nhân dân Không chỉ là đổi mới đất nước trong đời sống xã hội, kinh tế mà còn đổi mới

cả đời sống văn học nghệ thuật, mở ra chặng đường phát triển sôi nổi của văn học Việt Nam trên tinh thần “cởi trói”, “đổi mới tư duy” và “nhìn thẳng vào sự thật” theo lời kêu gọi của Chủ tịch nước Phạm Văn Đồng và Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh

Văn học Việt Nam trong ba mươi năm, từ 1945 đến 1975 đã làm tròn sứ mệnh cao cả phục vụ Cách mạng, cổ vũ chiến đấu, tất cả hướng về cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Để phù hợp với những tiêu chí trên, văn học phải mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn, đó là hình ảnh người lính kiên cường, hiên ngang trước mũi súng của quân thù, là vẻ đẹp bất diệt đầy hăng hái của người lính hành quân hay hình ảnh hậu phương cùng nhau tăng gia sản xuất,… Sau 1975, đất nước đã thống nhất, con người quay về với cuộc sống đời thường, cảm hứng sử thi không còn phù hợp nữa mà nó đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ trong đời sống

tư tưởng, quan niệm nghệ thuật và con người cũng như là sự đổi mới về thi pháp thể loại

Trong khoảng thời gian mười năm đầu sau đổi mới 1975, văn học vẫn còn mang hơi hướng sử thi nhưng các nhà văn đã hướng ngòi bút nhiều hơn vào trạng thái tinh thần của xã hội Đó có thể là sự vui mừng vì sự trở về của người thân sau

chiến tranh nhưng cũng có thể nỗi buồn nghiệt ngã cho số phận người lính Các nhà văn đã cố gắng loại bỏ đi cái nhìn sử thi của thời kì trước để dũng cảm đối mặt, nhìn thẳng vào sự thật, không e dè, né tránh, phản ánh cuộc sống một cách chân thật nhất Trong thời kì này, đề tài đời sống thường ngày được đưa vào trang văn nhiều hơn cả và được mọi người đặt cho cái tên mĩ miều “văn học thế sự” Từ đó mà các

tác phẩm tiểu thuyết, truyện ngắn bắt đầu ra đời và phát triển như Người Đàn bà

trên chuyến tàu tốc hành, Phiên chợ Giát, Cỏ lau,… của Nguyễn Minh Châu, Mảnh đất lắm người nhiều ma của Nguyễn Khắc Trường, Nỗi buồn chiến tranh của Bảo

Ninh,… đã phản ánh chân thực cuộc sống với những ngổn ngang bề bộn và “muôn mặt” của cuộc sống đời thường

Từ năm 1986 trở đi, văn học Việt Nam đương đại có sự đổi mới ngày càng sâu sắc và toàn diện vào khám phá đời tư của cuộc sống con người Trong bài viết

Trong tấm gương của thể loại nhỏ (nhìn lại truyện ngắn 1986), nhà nghiên cứu Bùi

Việt Thắng có nhận xét: “Quả thực nếu 1985 là năm được mùa của tiểu thuyết, thì

1986, truyện ngắn đã “tả xông hữu đột”, trườn tới mọi nơi trong cuộc sống để phát hiện Hàng trăm truyện ngắn trong một năm, những mảnh gương nhỏ phản chiếu sự phong phú của cuộc sống Và hình ảnh đầy đặn ấy cũng ngang với hình ảnh của một tấm gương lớn mà thể loại “nhỏ” đã tạo ra trong việc phản ánh đời sống trong nhiều mặt của nó” [38,131] Trong thời kì này, thể loại phát triển mạnh mẽ và đạt thành tựu nhiều nhất là truyện ngắn Người đọc thích tìm đến với truyện ngắn bởi đề tài của nó gần gũi với đời sống hàng ngày, lại ngắn gọn, súc tích nên người đọc dễ dàng tiếp nhận thông tin hơn hiện thực được mở rộng biên độ và hầu như không có giới hạn Nó đi sâu vào khai thác mọi vấn đề của cuộc sống thường nhật, con người với những khó khăn, chênh vênh của cuộc sống kinh tế thị trường, với sự xuống cấp của đạo đức, là những khát vọng chính đáng của cá nhân trong gia đình và xã hội

mà nhất là người phụ nữ Ngoài ra các tác giả còn khai thác con người trong những vấn đề về tâm linh, giấc mơ, tiềm thức và vô thức… Mọi cảm xúc của con người được nhà văn phát huy sáng tạo, đặt trong sự tìm tòi ở tư tưởng, cách nhìn và cách biểu đạt riêng của từng cá nhân tác giả mà có thể để lại ấn tượng riêng trong lòng

độc giả yêu văn chương Chưa có thể loại nào lại có thể hoàn thành sứ mệnh phản ánh chân thực, tỉ mỉ, sâu sắc và tinh tế các vấn đề của cuộc sống đời thường một cách trọn vẹn trong thời kì đương đại như truyện ngắn Mỗi câu chuyện là mỗi kiếp người, mỗi hoàn cảnh, mỗi thân phận,…khác nhau Có thể nói, với dung lượng thích hợp, đó là một điểm nổi bật của truyện ngắn Việt Nam sau 1986

Không phải tự nhiên mà người ta nói đây là thời kì rực rỡ nhất của truyện ngắn, mà là vì thời kì này truyện ngắn đã đánh dấu được bước đột phá của nó Không chỉ tăng nhanh về đội ngũ nhà văn trẻ mà con cả số lượng và chất lượng tác phẩm, nó mở ra một mảnh đất màu mỡ để các nhà văn vô tư tìm tòi và thể hiện cái mới lạ trên cả mặt nội dung và hình thức Đó là sự khám phá cuộc sống bằng chiều sâu tư tưởng, triết lí, sự hy vọng, nỗi cô đơn, hoài niệm, sự ngang trái,… trong cuộc đời của mỗi cá nhân con người trong xã hội

Về thành tựu, đầu tiên phải nói đến sự thay đổi trong nhận thức, tư duy Tư duy hiện thực đang dần hình thành trong nền văn học đổi mới, không còn là cảm hứng sử thi - lãng mạn nữa mà văn học đến gần hơn với hiện thực đời sống con người Trước 1975, nhà văn khi xây dựng nhân vật của mình phải theo sát nhiệm vụ chính trị, lấy văn học làm vũ khí chiến đấu, con người cá nhân bị hòa tan vào trong cái ta chung, con người hướng tới cách mạng, công đồng Sau 1975, con người không còn bị ràng buộc bởi chính trị, họ được khai thác với những chiều sâu trong nội tâm, những vấn đề nhỏ nhặt, đời thường Quan niệm về con người có vẻ nghiệt ngã và bi quan hơn thời đại trước Sau 1975, mà nhất là sau văn học đổi mới 1986, văn học Việt nam đã đề cập đến những vấn đề mà trước kia chưa bao giờ đề cập đến là: nhu cầu tình dục, bản năng, tiềm thức và vô thức Không gian nghệ thuật sử dụng trong tác phẩm cũng được các tác giả khai thác trong khoảng không gian đời

tư, nhỏ hẹp, không gian sinh hoạt đời thường,…đó là khoảng không gian cụ thể bắt buộc con người phải bộc lộ bản chất của mình đến tận cùng, không thể lảng tránh hay giấu giếm

Hình thức thể hiện cũng là một điểm đáng chú ý của truyện ngắn Việt Nam sau 1986 Nó mở ra nhiều hướng tìm tòi và phát triển mới của hình thức truyện

ngắn trong văn học đương đại như: kết cấu lắp ghép, kết cấu liên hoàn, truyện ngắn mini, cốt truyện kì ảo, cốt truyện tâm lí,… Những tác giả truyện ngắn Việt Nam đi đầu trong các hướng đi mới này có thể kể như: Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Ấm, Nguyễn Minh Dậu và Phan Thị Vàng Anh, Hồ Anh Thái, Y Ban, Nguyễn Thị Thu Huệ,…

Qua đó, có thể nói, truyện ngắn là thể loại nổi bật và có vị trí quan trọng trong văn xuôi Việt Nam, cùng hòa mình vào dòng chảy của đời sống văn học đương đại

1.2 Đôi nét về tiểu sử và quá trình sáng tác của Nguyễn Thị Thu Huệ

1.2.1 Tiểu sử

Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ sinh ngày 12 tháng 8 năm 1966 tại thành phố

Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, quê ở Thạnh Phú, Bến Tre Hiện nay chị đang sinh sống tại Hà Nội và làm Giám đốc Hãng phim truyền hình Việt Nam

Nguyễn Thị Thu Huệ sinh ra trong một gia đình có truyền thống văn nghệ sĩ,

bố là nhà báo, mẹ là nhà văn ưu tú Nguyễn Thị Ngọc Tú Cuộc đời chị cũng gặp nhiều truân chuyên, bố mất sớm khi chị mới mới mười bảy tuổi, một mình mẹ nuôi nấng chị nên người Huệ là tên của nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết đầu tay

Huệ ra đời vào năm 1946, “đứa con tinh thần đầu lòng” của mẹ cô mang theo bao

hoài bão, khát vọng và niềm tin, bây giờ gửi cả vào Nguyễn Thị Thu Huệ Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú cũng sớm nhận ra Nguyễn Thị Thu Huệ có năng khiếu văn chương khi nghe con kể về những câu chuyện nhặt nhạnh nơi đầu xóm hay đi học,

đi chơi,… bà chỉ nói ngắn gọn với Nguyễn Thị Thu Huệ: “viết đi” Không phụ công mong mỏi của mẹ, Nguyễn Thị Thu Huệ đã sớm khẳng định tài năng của mình trên con đường sự nghiệp văn chương

Ngay từ khi còn nhỏ, Nguyễn Thị Thu Huệ đã sớm bộc lộ năng khiếu văn chương Chị đã từng tâm sự; “Tôi viết từ nhỏ, theo cái kiểu viết 1-2 trang rồi quẳng

đi Mười sáu tuổi tôi đã có truyện in ở báo Người Hà Nội Thực ra tôi thích học họa Tôi đã học vẽ từ nhỏ để sau này thi vào trường Đại học Mỹ thuật, nhưng bố tôi bảo con gái theo họa thì khổ Tôi nộp đơn thi hai trường Đại học Mỹ thuật và Tổng hợp

Văn, rồi chọn thi Tổng hợp Văn Lúc bùng lên viết là năm 1994-1995, khi cuộc thi truyện ngắn tạp chí Văn nghệ Quân đội được tổ chức Tôi được khuyến khích, thế là

cho ra đời Hậu thiên đường, Minu xinh đẹp,…” [53]

Không thể phủ nhận, Nguyễn Thị Thu Huệ đã thừa hưởng được sự sâu sắc của cha và chất văn nữ tính từ mẹ, điều này đã ảnh hưởng to lớn đến việc hình thành nên một tâm hồn đa sầu, đa cảm và tinh tế Nguyễn Thị Thu Huệ Chị đến với văn chương rất tình cờ, ngay cả đến bây giờ chị vẫn tâm sự không ngờ chị lại có duyên với viết văn đến vậy Chị rất hồn nhiên, không bao giờ có ước mơ trở thành người nổi tiếng nhưng niềm say mê và tài năng đã đưa chị đến với nghiệp viết Hai tác

phẩm đầu tay in trên báo Văn Nghệ là Mưa trái mùa và Mùa hoa sấu rụng đã khiến

văn đàn xôn xao một thời, tạo nên một tiếng vang lớn và để lại những ấn tượng khó quên trong lòng người đọc

Không chỉ giỏi về chuyên môn và công việc, nhan sắc đẹp mặn mà chị là một trong số các nhà văn nữ được đánh giá là nữ nhà văn “tài - sắc vẹn toàn” của văn

học Việt Nam đương đại

1.2.2 Quá trình sáng tác của Nguyễn Thị Thu Huệ

Nguyễn Thị Thu Huệ là một trong những cây bút nổi lên từ đầu thập niên 90 của thế kỉ XX Chị trung thành với lối viết giản dị, đời thường nhưng không tầm thường Chị đem đến cho văn học một luồng gió mới, xóa đi suy nghĩ lối mòn trong văn học, đem cái mới mẻ đó vào trong từng tác phẩm của mình Nguyễn Thị Thu Huệ là nhà văn nữ độc đáo và tài hoa, nữ tính và cũng rất mạnh mẽ, là cây bút chuyên viết về truyện ngắn Không cần phải đao to múa lớn hay gây ồn ào, xôn xao

dư luận nhưng tác phẩm truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ vẫn có những nét hấp dẫn, đặc sắc riêng khiến người đọc không thể rời mắt được

Nguyễn Thị Thu Huệ nhanh chóng xác định được vấn đề cần phải quan tâm ngay trong thời đại đổi mới này là hiện thực cuộc sống con người, chị tâm sự: “Tôi luôn bị ám ảnh về những dòng chảy đang xoay chuyển những thế hệ người Việt theo hướng xấu đi, đang đi xuống Sự thanh cao, phẩm chất đáng quý của người Việt một là dần bé lại, hai là bị đè nén trước sự trần trụi và thô tục, sự suy cấp đạo

đức, bế tắc không lối thoát trong khi phải sống chứ không chết hay tìm ra một giải pháp khác Sự bất an, đời sống khó khăn, đơn điệu, những thói quen sinh hoạt văn hóa cộng đồng ít dần làm người ta mất cảm xúc ” [51] Chị luôn cố gắng đào sâu vào từng ngõ ngách tăm tối nhất của cuộc sống tâm hồn con người, đem đến cho con người những cảm xúc khó quên và chân thật

Chị bắt đầu con đường sự nghiệp của mình bằng việc khi vừa tốt nghiệp

Khoa văn Tổng hợp, Nguyễn Thị Thu Huệ đã giấu mẹ đăng hai truyện ngắn Mưa

trái mùa và Mùa hoa sấu rụng trên báo Văn nghệ khiến độc giả yêu thích văn

chương phải trầm trồ, tán thưởng

Bắt đầu quãng thời gian từ giữa những năm 90 , Nguyễn Thị Thu Huệ viết

nhiều hơn Chị cho ra đời hàng loạt các tác phẩm: Hậu thiên đường, Cõi mê, Xin

hãy tin em, Nước mắt đàn ông, Cầu thang, Đôi giày đỏ,…viết về những vấn đề của

gia đình, tình yêu, phơi bày cái hiện thực đắng chát của cuộc sống đời thường Chị

đã từng phát biểu: “Đời sống những năm tháng này đang thử thách sự kiên nhẫn, lòng chung thủy, sức chịu đựng của mỗi cá nhân Sự thay đổi tốt lên hay xấu đi của

xã hội không phải dễ nhận thấy như đời sống trong chiến tranh Bom rơi đạn nổ, người sống kẻ chết thật rõ ràng Thời nay, sự thay đổi lan tỏa âm thầm, ngấm ngầm bằng những câu chuyện có vẻ dửng dưng trên báo hay nơi chốn ta sống Có vẻ như

ai cũng dần thích nghi với những thay đổi đó, chấp nhận, chịu đựng, và quen Đấy

là một bi kịch” [46] Không như vẻ bề ngoài lịch lãm sang trọng, ẩn sau những con người kia là những nỗi cô đơn, những mối dày vò, những thương đau, mâu thuẫn dằn xé: “Thực ra tôi luôn cảm thấy cuộc sống này đầy những rủi ro bất ngờ Bao giờ tôi cũng có cảm giác đôi khi là buồn, đôi khi là thất vọng và cũng lo lắng cho tương lai bởi không có chỗ dựa nào khác”[52] Chị nhìn đời bằng cái nhìn đa đoan, chiêm nghiệm như thế nên với chị nỗi ám ảnh triền miên luôn ngự trị nên chị thấy mọi cái chỉ tương đối thôi, không có gì toàn vẹn cả

Thế rồi, con đường trở thành nhà văn của Nguyễn Thị Thu Huệ bị ngắt quãng, là lúc mà chị lập gia đình và sinh con Và sau đó chị tham gia sản xuất cho

một kênh truyền hình, công việc khá bận rộn nên chị ít sáng tác nghệ thuật Thành

phố đi vắng ra đời năm 2012 đã đánh dấu sự trở lại của Nguyễn Thị Thu Huệ

Truyện lấy ý tưởng từ chuyện một cô gái sau một thời gian dài sống ở nước ngoài quay về quê hương, về với thành phố quen thuộc của mình Cô nhớ tất cả mọi thứ ở đây, cảnh vật không thay đổi, con người có già đi nhưng điều làm cô băn khoăn nhất có lẽ là con người ở đây thiếu một cái gì đó Có thể tạm gọi là tình người, điều

gì đã làm cho những con người trước đây đã từng rất vui vẻ nhưng giờ sao họ sống với nhau trở nên vô tâm đến thế? Cô gái hoang mang cực độ, cô tất tưởi chạy đi tìm thành phố của mình Đó là hiện trạng, là vấn đề bức bối trong cuộc sống thời đương đại của chúng ta Chính vì thế mà chị đã trả lời cho một cuộc phỏng vấn trên tạp chí ELLE: “Tôi nghiệm ra rằng thế hệ mới ra đời rất giỏi, rất nhiều người tài Các bạn trẻ nạp cho mình kiến thức chuyên môn rất tốt, bằng cấp cao, thông minh, nhanh nhẹn, nhưng các bạn lại lạnh lùng, thực dụng Trong công việc rất cần những người như thế, nhưng về mặt xã hội, đấy lại là những người lạnh lùng Đó là điều tôi nói

trong Thành phố đi vắng Sẽ đến như thế, đến một đời sông vô cảm Người ta đầy

đủ sung sướng hơn nhưng sẽ vô cảm hơn”[53]

Tính đến thời điểm hiện tại chị đã có trong tay bảy tập truyện: Cát đợi (1992),

Hậu thiên đường (1993),Phù thủy (1995), 21 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ(2001), Nào, ta cùng lãng quên (2003), 37 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ (2006) và Thành phố đi vắng (2012) và chị đang ấp ủ dự định với ba truyện vừa

nhưng chưa được công bố

Đến nay, truyện ngắn của chị đã tạo được vị trí trong lòng độc giả yêu thích văn chương Để đạt được độ tin tưởng của người đọc như thế, ắt hẳn chị đã phải cố gắng không ngừng nghỉ trong suốt cả sự nghiệp văn chương của mình Để rồi chị nhận được những lời khen tặng từ những độc giả: “Chị là một nhà văn giàu nội lực với vốn sống phong phú đã cho ra đời những tác phẩm thu hút được nhiều độc giả Đọc tác phẩm của chị người ta sẽ thấy gần gũi, thân quen nhưng cũng không kém phần thấm thía, sâu sắc” [48], “… cầm tập truyện lên là khó buông ra, vì bị nhà văn dẫn dắt bằng những nhân vật rất đời thường, những chi tiết tươi rói, sinh động và những câu chuyện đầy sức hấp dẫn ma mị” [48], “Và nếu như đã quen với cách đọc

“Nguyễn Thị Thu Huệ mới” độc giả sẽ thấy những xót xa âm thầm len lỏi sau những lạnh lùng câu chữ” [51], “Ai cũng thế thôi, cũng là cái gì đó bí ẩn trước con mắt si mê của người khác giới Nhưng để có thể phân tích, bóc tách, giãi bày,…tâm trạng của mình và của mọi người, chỉ có thể là nhà văn Thu Huệ đang và sẽ làm điều ấy?” [48],… Cùng với sự yêu thương của độc giả thì chị cũng đang mang trong mình sứ mệnh mà người đọc tin tưởng và gửi gắm Đó là điều mà Nguyễn Thị Thu Huệ phải không ngừng cố gắng để đáp lại sự kì vọng của bạn đọc

1.3 Truyện ngắn và những thành công cơ bản của Nguyễn Thị Thu Huệ

Thập niên 90 của thế kỉ XX và những năm đầu thế kỉ XXI là khoảng thời gian bùng nổ của truyện ngắn Đặc biệt là những cây bút nữ đang dần chiếm một vị thế mới trên văn đàn Bên cạnh những thế hệ nhà văn trưởng thành trong kháng chiến như: Lê Minh Khuê, Nguyễn Thị Ngọc Tú, Nguyễn Thị Như Trang,…, là đội ngũ những nhà văn nữ trẻ kế cận những thành tựu của đàn chị đi trước Các giai đoạn trước, sáng tác thơ văn là lĩnh vực của nam giới thì trong giai đoạn văn học đương đại sự đóng góp đáng kể về số lượng các tác giả nữ đã tạo ra sự cân bằng giữa hai giới Với những gương mặt quen thuộc với bạn đọc như: Võ Thị Hảo, Phan Thị Vàng Anh, Lý Lan, Phạm Thị Hoài, Y Ban, Đỗ Bích Thúy, Nguyễn Ngọc Tư,… Sự tăng lên của các nữ tác giả văn xuôi đã đem đến cho văn chương một sự mới lạ của tính nữ tính rất riêng Nguyễn Thị Thu Huệ cũng là nhà văn nữ trẻ tài năng và được đánh giá rất cao

Nói đến thành công của Nguyễn Thị Thu Huệ không thể không kể đến các giải thưởng cao quý mà chị đã đạt được: Giải Nhì cuộc thi truyện ngắn của Hội văn học

Nghệ thuật Hà Nội 1986 (Một khoảng đời chờ đợi); Giải Nhì cuộc thi truyện ngắn Tác phẩm tuổi xanh báo Tiền phong 1993 (Những đêm thắp sáng); Giải Nhất cuộc

thi truyện ngắn NXB Hà Nội 1994, và trong năm 1994 này chị cũng đạt giải Nhất cuộc thi truyện ngắn do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức cho chùm tác phẩm

gồm năm truyện ngắn ( Hậu thiên đường,Cõi mê, Phù thủy,Cát đợi, Tình yêu ơi, ở

đâu?) và nhận thưởng của Hội nhà văn cho tập truyện Hậu thiên đường Đặc biệt,

gần đây nhất, Thu Huệ nhận được giải thưởng của Hội nhà văn dành cho tập truyện

ngắn Thành phố đi vắng vào năm 2012 Hàng loạt các giải thưởng như thế cũng đủ

cho ta thấy được tài năng cũng như những nổ lực không ngừng nghỉ của một nhà văn tài hoa

Không chỉ là thành công về truyện ngắn, khi đã chuyển sang làm tại hãng Phim Truyền hình Việt Nam, rất nhiều các tác phẩm của chị được chuyển thể thành phim

và gây được tiếng vang lớn Đầu tiên là bộ phim được chuyển thể từ tác phẩm Của

để dành, sau đó là Nước mắt đàn ông cũng ra mắt công chúng và đoạt huy chương

vàng Liên hoan phim truyền hình Qua những thành công đó, chị nhận được rất nhiều tình cảm của khán giả và các tác phẩm của chị cũng là một kho báu để các đạo diễn khai thác Bởi các truyện ngắn của chị đều là những vấn đề thân thuộc gần gũi của cuộc sống đương đại mà bất kì ai đọc hay xem thì cũng cảm giác có mình ở trong đó

Nhân vật người phụ nữ trong thời chiến thường mang vẻ đẹp khỏe khoắn, vẻ đẹp ấy được toát ra từ những phẩm chất cao quý như lòng dũng cảm, sự hi sinh,

Đó là chị Út Tịch (Người mẹ cầm súng- Nguyễn Thi), chị Sứ (Hòn đất- Anh Đức),

cô Mẫn (Mẫn và tôi- Phan Tứ) Hay là nhân vật nữ trong gia đình với thiên chức

làm mẹ, làm vợ mà điển hình là các nhân vật trong tiểu thuyết Mùa lá rụng trong

vườn của Ma Văn Kháng

Trong thời bình con người không còn phải lo mối lo của cả dân tộc bị áp bức, lệ thuộc nữa mà họ quay về với nỗi lo cho chính bản thân mình cái mà trong thời chiến người phụ nữ gọi là nỗi lo cá nhân Sống trong thời hiện đại với những đổi thay của hiện thực đời sống, kèm theo đó là sự suy đồi của đạo đức con người, chị không khỏi ngỡ ngàng chứng kiến cảnh tượng trước mắt và đã đưa cái thực trạng đó vào tác phẩm của mình làm đề tài khai thác Bằng trực quan của phụ nữ, chị nhận ra con người đang ngày càng thờ ơ với cuộc sống xung quanh mình Con người với những ham muốn nhỏ nhen, lòng ích kỉ và sự hận thù khiến cho ngôi nhà là tế bào của xã hội nhưng xem ra nó không còn là nơi để che chở các thành viên nữa Tất cả những khía cạnh của đời sống được hiện lên sinh động và đầy màu sắc trên trang văn của Nguyễn Thị Thu Huệ Không chỉ thành công ở nội dung chị còn rất nổi bật

cả về nghệ thuật Cách kể chuyện không đầu không cuối của chị nhận được nhiều ý kiến phản hồi, người khen, kẻ chê nhưng đó là những đặc sắc riêng của Nguyễn Thị Thu Huệ mà không giống với bất kì ai cả Nguyễn Thị Thu Huệ là nhà văn của thời

kì đổi mới, những tác phẩm của chị cũng mang đến cho người đọc những cảm xúc mới mẻ, hợp thời

Văn chương củaNguyễn Thị Thu Huệ là sự tìm tòi mới mẻ nhưng không xa rời thực tế cuộc sống Chị luôn cố gắng đào sâu vào từng ngõ ngách tăm tối nhất của cuộc sống tâm hồn con người, đem đến những cảm xúc khó quên và chân thật Là một nhà văn trẻ mang trái tim nhiệt huyết, say mê học hỏi và tài năng vốn có chị đã dùng cốt truyện vừa quen thuộc vừa hiện đại để tái hiện những mâu thuẫn, dằng xé, những đớn đau của đời người một cách xúc động nhất Cùng với đó là cách xây dựng nhân vật rất đời thường, dung dị, mộc mạc nhưng không kém phần hấp dẫn làm cho người đọc như lạc trong cõi mê cung truyện của chị Các tác phẩm của chị phản ánh hiện thực đang xảy ra với xã hội hiện đại, là mối quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên, với xã hội, với gia đình, với chính mình và với cả yếu tố tâm linh Có thể kể qua các tác phẩm của chị để thấy rõ được những đặc sắc mà Nguyễn

Thị Thu Huệ đã đóng góp cho nền văn học nước nhà: Hậu thiên đường, Phù thủy,

Ám ảnh, Của để dành, Thành phố không mùa đông, Một trăm linh tám cây bằng lăng, X - Men có mùi trường đua, Không thể kết thúc, Thành phố đi vắng,…

“Có một điểm đáng chú ý trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của Nguyễn Thị Thu Huệ ở đây là nhà văn không dụng công xây dựng những nhân vật “đầy”, có tính cách, số phận hoàn chỉnh mà chỉ chú ý trưng ra những trạng thái sống trong một thời điểm nhất định” [49] Đó là điểm nhìn riêng, đó là sự quan sát tỉ mỉ, đó là một tấm lòng thấu đáo mọi chuyện thì mới có thể dám viết về những điều nhỏ nhặt như thế Thường khi một câu chuyện xảy ra phải có đầu có cuối, phải có mối quan

hệ sâu sắc tỏ tường về các nhân vật với nhau thì mới có thể đem lại cho chúng ta cảm xúc nhất định khi đọc, nhưng với Nguyễn Thị Thu Huệ không thế, chị không đi theo lối mòn Những truyện ngắn của chị là kiểu viết không đầu không cuối, nó ở lưng chừng như thế nhưng cảm xúc khi được chia sẻ cùng nhân vật không thua bất

cứ một truyện ngắn của một nhà văn lão luyện nào “Người như tôi từng trải qua ba thời kỳ, thời bao cấp, thời đổi mới và cho đến thời bây giờ thì cũng có thể thấy sự thay đổi đó Mình thấy cái gì cũng hơn trước Mình bị ức chế, bị ngộp Nó thấm như không khí, như hơi thở vậy Có những chuyện của mình, người ta đọc xong rồi cứ ngồi thần ra Truyện không đầu không cuối không biết sao có bạn đọc xong bảo rằng thấy mình rỗng tuếch ra…Bạn hỏi sao có thể viết buồn như thế được…” [53] Nguyễn Thị Thu Huệ tự nhận xét về tác phẩm văn chương của mình như thế Không đơn giản để tìm đến những điều đau đớn cất giấu từ đáy tâm hồn của mỗi con người Nhưng ở văn chương của Nguyễn Thị Thu Huệ, chị làm người đọc thức tỉnh được hiện tại, cảm thông sâu sắc với những số phận con người, họ như được tìm về những u uẩn đã cố tình cất giấu bấy lâu nay

Qua một quãng thời gian không dài nhưng cũng không phải ngắn gắn liền với cây bút, chị đã tạo được sự tin tưởng đối với các tác phẩm của mình Các tác phẩm của chị khi viết ra không phải chạy đôn chạy đáo bỏ tiền và tìm nhà sản xuất in mà

họ trực tiếp đặt hàng in cho chị Đây là một sự nỗ lực không ngừng nghỉ của tác giả khi tài năng của mình được lòng của độc giả Càng ngày càng nhiều người biết đến chị, biết đến văn chương của chị hơn Vì thế, các vấn đề bức thiết chị đề cập sẽ được công chúng đọc và suy ngẫm về thực trạng mặt lợi, mặt hại của thời kì kinh tế thị trường hiện đại ngày nay

Các tác phẩm của Nguyễn Thị Thu Huệ cũng rất thu hút các nhà nghiên cứu phê bình và các sinh viên, giáo sinh,… muốn trực tiếp khai thác và nghiền ngẫm tất

cả những đề tài và vấn đề đương đại mà chị đề cập đến

Năm 2012, với tập truyện ngắn Thành phố đi vắng tác giả đánh thức được con người bằng đề tài đô thị với cách viết dạn dĩ và mới lạ Ở tập truyện Thành phố

đi vắng, tập truyện mới nhất này, chị đã quan tâm nhiều hơn đến vấn đề đô thị thời

hiện đại, với những thay đổi theo nền kinh tế thị trường Không còn đau đầu với cuộc sống gia đình hay tìm kiếm tình yêu đôi lứa, chị rẽ ngòi bút của mình về sự nhạt nhẽo của tình người, thậm chí là nó bị biến mất khỏi cuộc sống đô thành hiện đại Sự vô cảm, dửng dưng, nỗi lo sợ và những cái chết đã ám ảnh làm cho con

người trở nên khép kín Nó trở thành nỗi bất an, hụt hẫng và tuyệt vọng của chính những con người sống trong cuộc sống đương đại ngày nay Tuy vậy, chị vẫn mong chờ điều tốt đẹp sẽ đến với mọi người: “Ngày trước, những câu chuyện của đời sống đến với tôi, và tôi kể lại chúng theo cách nhìn của một người trẻ, trong một xã hội ít bất an, đâu đó còn nhiều góc bình yên Bây giờ, đời sống của đám đông, của những thân phận bị trồi lên trụt xuống quẫy đạp nhằm tồn tại trong những cơn sóng táp thẳng, khiến tôi chao đảo, buồn bã và đau đớn Và tôi đã kể những chuyện qua lăng kính của tôi, những ngày tháng này Lạnh lùng ở câu chữ, nhưng xa xót trong tâm can Tuy vậy, tôi chưa mất hẳn niềm tin vào con người Rải rác đâu đó vẫn còn những người đau đáu làm điều tốt làm ra những thứ có ích cho cộng đồng Và thế

hệ 7x, 8x, tôi tin rằng họ biết cách lách qua những điều tồi tệ để làm ra được những giá trị” [52]

Nguyễn Thị Thu Huệ là một nhà văn của cuộc sống đời thường Với con mắt tinh tường cùng những chiêm nghiệm cuộc sống sâu sắc, Nguyễn Thị Thu Huệ đã nói lên những mặt phải mặt trái, góc cạnh và số phận của con người trong cuộc sống thời hiện đại và thông qua đó chị gửi đến người đọc những triết lí sâu sắc về cuộc đời

Tiểu kết:

Truyện ngắn thời kì đương đại, với những ưu điểm nổi bật về dung lượng, nội dung phản ánh, cách viết và hình thức truyện đã giúp cho truyện ngắn có được chỗ đứng vững chắc trên văn đàn Truyện ngắn là những lát cắt ngang trên mặt phẳng cuộc đời, cái lát cắt ngang ấy được nhà văn cảm nhận và khai thác chiều sâu tư tưởng mà ở đó con người bộc lộ đến tận cùng cái bản chất thật của mình mà không giấu diếm Nguyễn Thị Thu Huệ là một nữ nhà văn thiên về truyện ngắn đương đại Chị đã mang đến một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về con người, cuộc đời và những

lo toan bộn bề của cuộc sống Với dung lượng của truyện ngắn ít ỏi như vậy nhưng chị đã làm tròn sứ mệnh của mình khi tập trung khai thác vào các vấn đề của đời sống đương đại mang đến những thông tin cấp thiết cần quan tâm của đời sống thời kinh tế thị trường Với những thành tựu mà Nguyễn Thị Thu Huệ đã đạt được cũng

cho ta thấy được sự cố gắng không ngừng nghỉ của một nữ nhà văn say mê, chăm chỉ và tâm huyết với nghề viết

Chương 2 ĐÓNG GÓP CỦA TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ THU HUỆ CHO TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI TRÊN CÁC PHƯƠNG DIỆN

tỏ những băn khoăn về lẽ đời, về xã hội, về con người rồi từ đó nhà văn nhắn gửi những thông điệp sâu sắc về tình đời, tình người, đặc biệt là sự nâng niu, trân trọng đối với người phụ nữ, với cái đẹp của cuộc đời

Vấn đề tình yêu đôi lứa và gia đình từ rất lâu đã là nguồn cảm hứng nghệ thuật phong phú cho văn học Đời sống xã hội thời kì đổi mới là môi trường thuận lợi để Nguyễn Thị Thu Huệ phát huy khả năng sáng tạo của mình Ở góc độ của một người cầm bút chứng kiến những đổi thay của ba thời kì chị đã “luôn bị ám ảnh về những dòng chảy đang xoay chuyển những thế hệ người Việt theo hướng xấu đi, đang đi xuống Sự thanh cao, phẩm chất đáng quý của người Việt dần bé lại, bị đè nén trước sự trần trụi và thô tục, sự suy cấp đạo đức, bế tắc không lối thoát Sự bất

an, đời sống khó khăn, đơn điệu, những thói quen sinh hoạt văn hóa cộng đồng ít dần làm người ta mất cảm xúc… Những giá trị tốt đẹp bị triệt tiêu từ từ, thay bằng

sự hào nhoáng phô trương của trang phục, đồ dùng tỷ lệ nghịch với văn hóa sống…” [51] Vì thế nên văn chương của Nguyễn Thị Thu Huệ thường sóng đôi với hiện thực đời sống khi nhìn nhận về mặt trái, sự thật của hiện thực Như một nhà địa chất cần mẫn chị đã lặng lẽ tìm tòi hết mọi ngõ ngách tối tăm nhất để khám phá ra những cung bậc cảm xúc của con người, từ cả hai phía người được và người mất,

niềm vui và nỗi buồn, hạnh phúc và sự đau khổ, niềm tin và vọng, hình thành và đổ

vỡ của đời người

2.1.1 Quan tâm những vấn đề của tình yêu, gia đình thời đương đại

Tình yêu là đề tài muôn thuở của các nhà thơ, nhà văn “Có ai sống được mà

không yêu/ Không nhớ không thương một kẻ nào” Xuân Diệu đã từng nói như vậy

Nguyễn Thị Thu Huệ là nữ nhà văn mang trái tim yếu đuối của mình đi tìm lẽ sống cho tình yêu bởi vì “…nỗi ám ảnh phái yếu trong truyện của chị không phải là tiền tài, danh vọng, không phải là bổn phận và trách nhiệm, càng không phải những giá trị đạo đức xã hội mặc nhiên khoác lên vai họ là tình yêu” [45] Vì thế mà vấn đề về tình yêu là một mảng đề tài xuất hiện rất nhiều trong các sáng tác của chị Có muôn vàn cung bậc tình yêu được nhìn nhận và lí giải với những sắc thái khác nhau Có

những tình yêu khiến con người trở nên cao thượng (Cõi mê, Dĩ vãng), cũng có những tình yêu cao cả thánh thiện (Bảy ngày trong đời, Biển ấm), có tình yêu ngọt ngào (Còn lại một vầng trăng, Mùa đông ấm áp), có tình yêu đau khổ, cay đắng (Hậu thiên đường, Coi như không biết), có tình yêu dằn vặt bởi những lần ngoại tình (Một nửa cuộc đời, Thiếu phụ chưa chồng), cũng có những tình yêu tuy hơi muộn nhưng lại đẹp vô cùng (Mùa thu vàng rực rỡ), lại có những tình yêu mù quáng trong vô vọng (Tình yêu ơi, ở đâu?, Một chiều mưa, Chúng ta cần suy nghĩ

về chuyện này) Dù cho tình yêu có mang nhiều dáng vẻ đến thế nào nhưng cuối

cùng kết thúc vẫn chủ yếu là những mối tình dang dở và kết thúc bằng bi kịch mà thôi.Và hơn ai hết chị luôn dành sự ưu ái cho những nhân vật nữ của mình Mặc dù vẫn còn nhiều đắng chát sau mỗi cuộc tình nhưng tình yêu vẫn được Nguyễn Thị Thu Huệ diễn tả như một niềm khao khát vĩnh hằng mà không bao giờ dập tắt được Tình yêu mang đến cho con người ta nhiều cung bậc cảm xúc thăng trầm, có hạnh phúc và có cả khổ đau Nguyễn Thị Thu Huệ đã khéo léo miêu tả cảm xúc của con người một cách tinh vi và thấu đáo với muôn mặt biến hóa của tình yêu thời hiện đại, mà ở đó người phụ nữ luôn là người hứng chịu nhiều đau khổ nhất Một cô

gái bất hạnh, bất hạnh đến cuối đời trong “Người đi tìm giấc mơ” Bố cô là một

người cô chưa từng biết mặt, tám tuổi mẹ cũng bỏ đi Cô trở thành cô bé mồ côi,

sống cạnh người bà trong một không gian nhỏ hẹp, cô phụ bà bán sách truyện, tẩy, phấn,… Rồi cuộc đời xô đẩy, tưởng chừng như nỗi buồn ấy lắng xuống, hạnh phúc

sẽ bắt đầu đến với cuộc đời của cô khi có người đến hỏi cưới cô Người bà mừng thầm, nguyện cầu trời xanh có mắt mà rủ lòng thương đến cuộc đời ẩm ương của cháu bà Cuộc sống cũng không khổ như trước nhưng một sự cố đã cướp mất đi người bà, người thân duy nhất của cô Cô sống với dằn vặt, đau khổ, lặng lẽ đau thương hứng chịu “Những cái tát Những trận phang gậy vào người gần hai năm nay tôi đã quen” [21, 267] Chịu đựng mãi đến chẳng còn thiết phản kháng nữa “Tôi tưởng tượng nó như những cơn mưa đá bất chợt rơi xuống đầu Rơi mãi cũng có lúc hết Mới đổ xuống thì đau, để lâu thì tan thành nước ngấm vào người Tôi đã cố chịu đựng” [21, 267] Đau đớn thể xác đến tinh thần, bất hạnh mãi mãi không buông tha Lí do để cô phải chịu đựng cảnh đánh đập không thương tiếc ấy là cô không biết đẻ Họ đánh cô rồi lại gọi biết bao nhiêu là bác sĩ, thầy lang về bắt mạch, bốc thuốc để cô đẻ được Nhưng tuyệt nhiên càng chữa càng vô hiệu Con người ta

bị rẻ rúng đến thế là cùng, không đẻ đâu phải tại cô không muốn đẻ chỉ là tại số cô không đẻ được mà Có ai muốn bệnh thì bệnh, không bệnh thì không bệnh chứ? Cô gái đau buồn cho số phận hẩm hiu “Tôi như một kẻ khùng điên, ngày ngày chạy ra dòng suối của đời mình kiếm tìm một hạt ngọc trôi qua để vồ chụp Chẳng thấy ngọc đâu, chỉ toàn cá chết” [21, 276] Tình yêu là thế, khi chưa có họ sẽ rất trân trọng nhưng có rồi họ lại dễ dàng buông lơi vì những lí do bất chợt Lòng tham con người không để cho cô gái có được hạnh phúc như cô hằng ao ước Trước kia, chàng trai một mực muốn cưới, rồi giờ thì sao, chẳng phải vẫn hắt hủi cô đấy sao? Rồi trải qua bao đau đớn cô cũng đi tìm lối thoát, con đường cô chọn cũng không khá khẩm gì, con đường mộng mị: “Tôi mong qua ngày để đêm đến tôi nằm thẳng trên giường, chuẩn bị cho cơn mộng mị Tôi thích sống trong những cơn mộng mị Tôi thích sống trong những cơn mê ngủ Bởi lẽ Lúc ấy tôi không phải là một kẻ tật nguyền Tôi có bố mẹ, có sắc đẹp và tình yêu Tôi có tất Có tất cả những gì tôi thích Ở trong mơ” [21, 277] Điều ấy cũng không giải thoát nổi nỗi buồn mà cô gái mỏng manh phải chịu đựng Cuối cùng điều tất yếu cũng đến, người ta nhìn thấy

một người đàn bà còn trẻ nằm bên bờ đê Trong khung cảnh nên thơ, mặt cô hiền từ phẳng lặng, hai bầu vú là hai bông hoa, phía dưới là cái lá sen khô Cô gái nhắm mắt bình thản “Hình như cô đang mơ Những người tò mò nhìn thấy đôi lúc miệng

cô lại nhoẻn cười” [21, 281] Cô đã đi vào cõi vĩnh hằng, cô được mãi mãi sống với giấc mơ tươi đẹp mà không cần lo lắng và dày vò thân xác Một cách giải thoát khỏi khổ đau trần gian Khi một con người đã chịu đựng quá giới hạn rồi thì chỉ còn cái chết mới đem lại cho họ cái niềm tin vào một tương lai tốt đẹp hơn ở chốn thiên đường

Cũng như vậy, đau đớn trong tình yêu Cô gái trong Cát đợi gắn liền với

những nỗi khổ đau âm thầm và triền miên bởi cô không thể hiện thực hóa tình yêu của mình cô chỉ có thể “đặt nó lên bàn thờ, và siêng năng thờ cúng” [21, 495] Cô gái đã chịu đựng bao nhiêu là mất mát, thương đau mà chưa tìm được hạnh phúc cho mình Bởi cô không chấp nhận được những điều quá mỏng manh, cuộc sống quá tẻ nhạt và tầm thường ở cõi đời này mặc dù cô luôn lặng lẽ vun đắp và tôn thờ những khát vọng tình yêu Họ cô đơn trong chính các mối quan hệ với mọi người:

“Dù rằng đến phút ấy, tôi vẫn chưa được gì trọn vẹn của cuộc đời Luôn luôn cô đơn, khát khao một cái gì cụ thể nên chẳng bao giờ có” [21, 494] Nhân vật của Nguyễn Thị Thu Huệ là những nhân vật khao khát yêu thương, họ hy vọng, tin tưởng và càng dâng hiến họ lại càng cô đơn đến vô vọng: “Ôi dào, ảo vọng cuối cùng của ta là tin rằng không còn ảo vọng gì sất…” [21, 497]

Hay nhân vật Lan trong Một nửa cuộc đời đã rơi vào bi kịch của hôn nhân Cô

với Hải lấy nhau không phải vì tình yêu, mà vì hiếu thắng Hôn nhân gia đình được dựng trên sự bốc đồng của một cô gái: “Đó là sự ngộ nhận về tình yêu Em lấy Hải

vì hiếu thắng Khi ấy, Hải là ước muốn của nhiều cô Em lấy Hải trước những ánh mắt ghen tị và những giọt nước mắt thất tình của một lũ con gái” [21, 484] Đó là một sự ngộ nhận tai hại, con người ta đến với nhau bằng tình yêu chân thành thì mới có thể hạnh phúc, có đâu một người vì muốn nhìn thấy sự thất bại của người khác mà cá cược hạnh phúc của chính mình Và đúng như vậy, hạnh phúc buổi ban đầu là thế nhưng khi về sống chung một thời gian cô nhận ra được sự bất ổn rằng

Hải không phải là mẫu người mà cô tìm kiếm Cô thích sự sôi động, mới mẻ nhưng Hải thì không có gì để suy nghĩ “anh tròn trịa như một hòn bi ve”, “Hải là người đơn giản, tốt bụng đến phát ghét Anh ấy bình lặng sống như một dòng nước, lúc nào cũng trong vắt giữa khe núi.” [21, 485] Dù cho Hải có yêu thương và chiều chuộng Lan như thế nào thì cô vẫn không thể tìm được ở Hải những điều mà cô cần Thế là cô trải lòng, tìm một người có thể vừa chiều chuộng mình vừa có thể lấp đầy những khoảng trống thiếu hụt của Hải Rồi cô gặp Thắng- người đàn ông lớn hơn cô hai mươi tuổi- một người đàn ông luôn có lí, lãng mạn và chịu chiều cô, mặc nhiên Thắng là người tình mà cô tôn thờ Thắng cũng có một người vợ ngoan, hiền để anh phải vừa yêu, vừa thương, vừa biết ơn nhưng cuối cùng anh vẫn tìm cách để ngoại tình đấy thôi Những nhân vật trong tác phẩm của Nguyễn Thị Thu Huệ là những con người tìm kiếm cái khao khát của đời người, họ vượt ra khỏi ranh giới gia đình

để đi tìm những điều đích thực tồn tại trong bản năng Họ cố thoát khỏi khuôn khổ gia đình để đi tìm những niềm vui mới, nhưng cuối cùng họ lại phải gặp bất trắc và chìm sâu trong bi kịch đau đớn của đời người Lan là con người của chủ nghĩa tự

do, với cô cuộc sống phải luôn mới mẻ, thoải mái và lãng mạn thì Thắng không thể nào đáp ứng được những điều đó Cô đã có ý nghĩ li hôn với Hải để được đến với Thắng, thoải mái vui chơi vẽ tranh, đàn hát nhưng sự cự tuyệt của Thắng đã làm cô buồn và khóc rất nhiều Đây cũng là sự cảnh tỉnh cho những người chỉ biết, chỉ cố chạy theo những mong muốn cá nhân mà quên mất nghĩa vụ phải chăm lo cho gia đình nhỏ của mình Nếu ai bỏ rơi gia đình vì những sở thích cá nhân sẽ đều có kết cục đau buồn và bi thương

Cũng như vậy Thiếu phụ chưa chồng cũng là một câu chuyện đau lòng về

chính sự ngoại tình của những người trẻ mà giờ họ phải chấp nhận cái giá của sự phản bội My với Dương vốn là mối quan hệ anh rể em vợ nhưng mối tình ngang trái này lại xảy ra và làm khổ cả ba người trong cuộc My bất kể nỗi đau mà chị Hảo phải hứng chịu về tinh thần lẫn thể xác, cô nhẫn tâm vùi dập đi niềm tin của chị Hảo vào người chồng chung sống gần chục năm Rồi Hảo mất vì ung thư dạ con Dương yêu My, lo cho My, chăm sóc ân cần chu đáo Nhưng với My “mỗi ngày được thêu

dệt bởi những nỗi buồn con con đôi khi vô cớ…buổi sáng, buổi chiều, đêm về khuya, với con người đều là những gợi nhớ” [21, 95] My cô đơn khi không có Dương bên cạnh, My tìm đến Hoàng- một chàng trai kinh doanh băng video để giải tỏa Những lần Dương âu yếm vuốt ve, nhẹ nhàng, ân cần vì sợ My đau thì anh đâu ngờ những cái nhăn nhó của My không phải vì anh làm đau mà bởi vì đó là dư âm của Hoàng để lại Được Dương yêu thương là thế nhưng My vẫn cố tìm đến Hoàng,

cô tin tưởng và trao thân nhưng cuối cùng Hoàng cũng không yêu thương gì My cả, chỉ xem cô như một món đồ chơi để đùa giỡn vậy thôi, Hoàng đã bộc lộ mình là một tên Sở Khanh Nỗi đau đớn tột cùng của một người phụ nữ đi sinh mà không có

ai chăm sóc, My phải tự mình làm mọi việc trong khi Hoàng chỉ quăng cô trước cổng bệnh viện như vứt đi một thứ không còn cần thiết với mình vậy Đó là cái giá phải trả cho những người ngoại tình Hảo đã ra đi, Dương vô cùng thương tiếc và cái giá mà anh phải trả là quá đắt, đó là sự dằn vặt của lương tâm: “Tại sao con người, ai cũng khổ thế này Cả anh, em, chị Hảo, thằng Cún và cả đứa con của chúng mình nữa” [21, 120] Có lẽ nước mắt rơi bao nhiêu đi nữa thì cũng đã quá muộn màng rồi Còn My, kẻ đã phá hoại gia đình người khác giờ gia đình tan nát,

cô phải gánh chịu nỗi cô đơn cho riêng mình “Con người luôn thấy ở quá khứ là hay, nuối tiếc trong khi cuộc đời thì vùn vụt chạy, và ta đang mất Thời gian trôi như chó chạy qua đường…” [21, 122]

Trong Người đàn bà ám khói lại là một câu chuyện tình của quá khứ Một câu

chuyện đau thương mà chỉ khi qua bao nhiêu năm tháng của cuộc đời, hai nhân vật chính gặp nhau trong một tình cảnh oái oăm trong một đám ma Câu chuyện ngày trước Vang và nhân vật tôi là một cặp tình nhân hạnh phúc Nhưng cuộc sống trớ trêu, vì quá tin vào những lời đường mật và sự cám dỗ của đồng tiền để thỏa mãn

“những nhu cầu, ham muốn lặt vặt” [21, 215] mà: “Cô năm nay bốn mươi ba Lão

ta bảy mươi tám Lão hơn cô ba mươi nhăm tuổi Chỉ cần một câu mà lão cướp trắng cô khỏi tay tôi” [21, 214] Lòng tham của con người đã làm cho họ mù mắt

“Thời buổi hết ý thật Khóc ra tiền Con người luôn khám phá ra những bản năng vốn có trời sinh để kiếm chác” [21, 216] Một con người từng là niềm ao ước của

biết bao chàng trai giờ phải đến đám tang của một ông già để làm nhiệm vụ “người tình năm xưa, là vợ hờ, là thợ khóc” Cuộc sống oái oăm khiến con người ta quên mất đạo đức và nhân phẩm của chính họ Đến nỗi “Em cứ nghĩ rằng cuộc đời dài lắm và luôn tin rằng rút kinh nghiệm mọi chuyện dễ như không Nhưng rồi mọi thứ trôi đánh vèo Em già lúc nào không biết” [21, 220] Cuộc sống khó khăn, muôn mặt, đầy cạm bẫy nhưng lại ngắn ngủi, một khi con người ta sai thì rất khó để có cơ hội quay lại sửa lỗi như ban đầu Một sự thật của đời người là “Thời gian quả là tuyệt vời nhưng cũng thật nghiệt ngã Nó kéo chúng tôi ra xa, rồi vô tình ném trả lại với nhau Sự đùa cợt của số phận Giờ đây Chúng tôi có thể tự do đến với nhau thì

cả hai đều đã già và hết mọi ham muốn” [21, 220] Đã rất lâu, tôn thờ tình yêu cũ, một ngày tình cờ gặp lại, cô gái đã không còn như ngày xưa, sự khắc khổ, già nua hiện trên khuôn mặt Những nỗi đau khổ về thể xác và tinh thần mà Vang đã gánh chịu, những hối hận muộn màng khi quay đi khi tìm đến với cái bản tính tham lam của con người mà vô tình đánh mất hạnh phúc thực sự Rồi đây, cô sẽ phải sống những ngày tháng cuối đời với nỗi cô đơn, dằn vặt và mãi mãi không thể tìm ra lối

thoát

Đề tài tình yêu với chủ nghĩa cá nhân, ghét ràng buộc chưa bao giờ lại hiện ra

rõ nét như nhân vật Sao trong Giai nhân Sao là một cô gái rất có cá tính, cô xinh

đẹp và được rất nhiều chàng trai muốn quan tâm, chăm sóc Cô tự tin làm chủ cuộc đời mình bằng sắc đẹp và sự thông minh Cô tự do, phóng khoáng: “Giờ người ta ăn thì cô đi ngủ Giờ người ta ngủ thì cô đi chơi Giờ người ta nghỉ ngơi thì cô làm việc… Một cái điện thoại đổ chuông suốt ngày đến toát mồ hôi” [21, 452] Cô hài lòng với những gì mình đang có, cô ngẩng cao đầu thách đố sau mỗi lần chia tay Sao vô tư với cuộc sống như mơ của mình Rồi thấm thoắt, Sao năm nay đã ba mươi tám tuổi với sự tàn phá của thời gian: “Mi mắt sụp sụp Dưới mắt mòng mọng sưng Hai vành môi đã bắt đầu đen Lỗ chân lông trên mặt to ra như những đầu tăm…” [21, 448] Bây giờ, với cô sắc đẹp không còn nữa, tình yêu đích thực đã quá sức xa vời từ cái ngày cô lớn tiếng tuyên bố: “Con ư, con là cái gì? Nó đem lại cho đời tôi cái gì ngoài sự sồ sề, nhếch nhác và ngu si?” [21, 451], người đàn ông ấy đã

gọi cô là “ác phụ”, cơ hội lựa chọn đã không còn nữa Cô cô đơn đến tột cùng, cô có thể cầu xin sự ân xá mà không cần lí do “Ai nhỉ? Ai đến với tôi lúc này nhỉ? Tiếng

gõ cửa lạ quá Hình như chưa có bao giờ… Tôi thề Tôi thề sẽ yêu người gõ cửa này Sẽ lấy làm chồng Tôi cô đơn quá rồi”[21, 454] Đấy, Sao đã bơ vơ lạc lõng trong chính sự ngu si của mình, chỉ tin bản thân mà bất chấp tương lai và tình yêu thật sự Nhìn những nhà hàng xóm xung quanh, Sao như ngẩn người ra, một gia đình hạnh phúc với mùi thịt nướng hấp dẫn khứu giác con người, nó gợi lên một cảm giác thèm thuồng, ghen tị Thì bên kia dội lại là mùi hương trầm đốt trong tang

lễ của người đàn bà nằm trong cỗ áo quan nghi ngút khói hương Hình ảnh người đàn bà mà Sao vừa mới đi viếng cũng chính là hình ảnh của cô trong tương lai Chết không tình yêu, không người thân, không con cái, cô đơn đến chết Xuyên suốt cả câu chuyện là dòng nước mắt muộn màng của Sao, cô gái đã hoài phí tuổi thanh xuân để chạy theo những phù phiếm, rồi phải quay về với sự cô đơn không thể giãi bày cùng với ai được Nguyễn Thị Thu Huệ đã quan sát và diễn tả rất tinh tế cảm xúc của nhân vật thông qua việc miêu tả tính cách và cả cách miêu tả những tác động của ngoại cảnh bên ngoài Phan Thị Thanh Nhàn đã nhận xét về truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ như sau: “Truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ, lúc ban đầu, theo tôi, là có cái gì đó sắc sảo mà lạnh lùng Đầy ắp những chi tiết sống động mà…hơi ghê ghê, ví dụ: trong ngõ, bên này thì mùi nhang cúng người vừa nằm xuống, bên kia là mùi khói thơm một nhà đang quạt chả…” [48] Đó là một điều độc đáo của nữ nhà văn, làm cho độc giả có sự tò mò và hứng thú muốn khám phá

Tình yêu trong Chúng ta cần suy nghĩ về chuyện này lại là một tình yêu mù

quáng và vô vọng Giữa cặp tình nhân này là một vấn đề muôn thuở của các cặp đôi yêu nhau Anh với Hân là một cặp trai tài, gái sắc, có nhiều bạn và công việc ổn định Hai người sống chung với nhau tám năm, không hôn thú, không đám cưới, không một bữa cơm thân mật với bạn bè thân hay họ hàng cũng chẳng sao “Chúng

ta cần suy nghĩ về chuyện này” là câu nói anh thường nghe từ Hân với tần suất ba bốn tháng một lần Và cứ mỗi lần như thế Hân lại bỏ đi khoảng mười ngày, có lần

cả tháng Thường những cặp đôi yêu nhau, quan tâm, lo lắng cho nhau là điều

không chối bỏ được Nhưng ở cặp đôi này, Hân đi người tình không hề cản lại Nhiều lúc tự hỏi mình: “Sau rất nhiều lần sờ tay lên bàn phím điện thoại gọi Hân anh đều dừng lại Cần phải tính toán trước khi gọi cho Hân lần này Không phải chuyện Hân có quay về không , mà là chuyện Hân sẽ về rồi sẽ đi, rồi lại về, và lại đi” [22, 161] Thế rồi, Hân đi luôn cả một năm, hai năm, ba năm Để giờ đây hai người đối mặt nhau trong một góc quán, ba năm đủ xa để “không biết hỏi nhau chuyện gì trước, chuyện gì sau” Thật buồn cho mối tình dở dang khi tám năm cùng chung sống không bỏ sót ở nhau bất kì một thói quen nào của đối phương nhưng giờ đây lại không biết bắt đầu từ đâu Sự oan trái đến tội nghiệp của những con người yêu nhau nhưng không chạm đến được trái tim: “Em không bỏ anh Em đi vì

có còn anh nữa đâu” [21, 164] Nguyễn Thị Thu Huệ đã quan sát rất tỉ mỉ từng chi tiết để đem vào đây tất cả những sự trái ngang, sự nhu nhược của cả hai trái tim không cùng nhịp đập và chia tay nhau đó là điều hợp lẽ phải Cuộc sống con người thường không đủ dài và đủ lâu để ta có cơ hội sửa sai và làm lại Trân trọng hiện tại, quan tâm nhau nhiều hơn để trái tim hòa chung cùng một nhịp đập là những yếu tố góp phần tạo nên tình yêu vững bền

Bằng việc hướng ngòi bút của mình vào thể hiện những bi kịch của người phụ

nữ, Nguyễn Thị Thu Huệ đã phần nào bộc lộ một thái độ đáng trân trọng, cảm thông sâu sắc cho những số phận éo le, chịu nhiều bất hạnh trong cuộc đời người phụ nữ Tình yêu của những cô gái làm nghề cave hay còn gọi là gái điếm, Nguyễn Thị Thu Huệ không hề lên án họ mà lại dành cho họ những tình cảm ưu ái đặc biệt Cô trân trọng cái tình cảm thiêng liêng ấy như một sự chia sẻ sâu sắc đến những con người dường như ở tận dưới đáy của xã hội Nguyễn Thị Thu Huệ trải lòng: “Những cô

mà xã hội gọi là cave, tôi không khinh ghét họ Tôi khinh bỉ những kẻ dùng tiền

“chùa” đi với cave trong bóng tối, và bảnh bao, đạo đức khi đi với vợ con ngoài ánh sáng Xã hội mình nhiều lắm những kẻ như vậy…Không hiểu sao tôi luôn nghĩ, làm cave, lấy được tiền của đàn ông, nhất là những lão giả dối thì khổ nhục lắm, không sung sướng gì Thử tưởng tượng những lão đàn ông phải kìm nén ở với vợ dù mất cảm xúc, rồi lao bổ vào cave, ném tiền ra nhằm chứng minh sức mạnh, thì người

chịu đựng sự trút bỏ đó là những cô cave Làm cave khổ chứ!” [51] Rất nhiều

những cô cave được Nguyễn Thị Thu Huệ đưa vào trong tác phẩm của mình như:

X-men có mùi trường đua, Coi như không biết và Của cha, của con và những cành vạn niên thanh, Họ cũng như những con người bình thường khác, cũng yêu và

khao khát được yêu, được hạnh phúc

Ngoài một số lượng khá lớn các tác phẩm nói về bi kịch trong tình yêu thì Thu Huệ vẫn chưa mất hẳn niềm tin vào những tình yêu cao cả, thánh thiện Bằng chứng

là chị đã xây dựng nên hình ảnh nhân vật ông Xung trong Dĩ vãng Ông Xung là

hiện thân của một người có tình yêu cao thượng, yêu là chỉ mong người mình yêu được sống hạnh phúc, nhận hết phần khổ đau về phần mình Bước ra từ chiến trường, ông còn sợ bất cứ điều gì nữa Ông vun đắp niềm vui cho mình bằng mảnh vườn xinh đẹp mà khi bước vào Linh như lạc vào một chốn mê cung và có phần ma mị: “Bốn ngôi mộ im lìm trầm mặc nằm góc vườn, nó không lông bông đùa nghịch những linh hồn mà nó giữ xương cốt…” [21, 79] Mảnh vườn đẹp, căn nhà rộng rãi

và sạch sẽ, bức ảnh và bài thơ tặng người đàn bà của đời mình, từ thời chiến cho đến thời bình, ông Xung vẫn luôn sống cô độc và tốt bụng như thế Với một người

từ chiến trường trở về, ông tâm sự: “Chú thèm được sống bình yên, kinh hãi chiến tranh, những gì ồn ào Còn cô ấy Bình yên quá, đâm thèm bão tố” [21, 92] Vợ ông Xung “cô ấy đã lồng lộn đau khổ như bị ai lấy cắp cái gì Cô ấy tiếc đời Tiếc tuổi trẻ đã qua Những năm tháng không có chú bên cạnh”, “cô ấy khao khát một cuộc sống mà tình yêu phải là ngọn lửa thiêu đốt… Cô ấy chưa bao giờ được hưởng tình yêu nơi chú”[21, 91] Lại là một nỗi đau khác nói về nỗi cô đơn của người vợ, sự khao khát được yêu, khao khát được sống với bản năng của con người, khao khát có được những hạnh phúc tươi đẹp của những cặp đôi Và ông Xung, ông đã bất lực nhìn người vợ bỏ đi để sống với một người đàn ông khác, rồi lại về, rồi lại bỏ đi Thế nhưng, ông Xung không oán giận, cũng không trách cứ một lần, ông chỉ buồn cho mình vì không đem đến cho cô ấy được hạnh phúc: “Cô ấy là người bất hạnh, chú đâu có làm gì được cho cô ấy? Suy cho cùng Cô ấy khổ hơn chú Cháu tưởng

Cứ yêu người khác là sướng sao? Nhầm Chẳng qua, cô ấy chỉ lấy cái đau khổ mới,

lấp lên cái đau khổ cũ và gọi đó là hạnh phúc” [21, 92] Hai suy nghĩ, hai trái tim không cùng nhịp đập Họ đến với nhau chẳng qua chỉ vì sự thương hại nhau mà thôi Cuộc sống gia đình hay tình yêu đôi lứa phải luôn là sự hòa hợp và vun đắp bởi cả hai tâm hồn chứ không phải vì sự thương hại Người phụ nữ kia cô đơn phải tìm đến người đàn ông khác để lấp đầy Còn ông Xung chỉ có thể tìm về những kỉ niệm: “Cuộc sống bây giờ không phải là những ngày đang trôi, mà là những gì trong trí nhớ”[21, 92] Không trách móc, ông vô tư để người yêu có thể tìm kiếm được hạnh phúc thực sự Tình yêu cao thượng là thế, chỉ nghĩ cho người mình yêu

mà không mảy may nghĩ cho mình

Hay nhân vật trong truyện Cõi mê, một người bị tâm thần lúc mê lúc tỉnh Tình

yêu chân thành, không toan tính khiến con người ta cảm thấy dễ chịu cho dù đó là một người không bình thường Cuộc sống quá nhiều nỗi lo và cạm bẫy, con người sống trong cuộc sống này phải giẫm đạp lên nhau mà tranh giành phần thiệt hơn Chú Len, một người ở chiến trường về bị nghễnh ngãng và mờ mắt tìm được một người như cô Thảo chú đã xem đó là hạnh phúc của đời mình: “Cô ấy không điên, không điên tí nào cả Tại vì không ai gần cô ấy Một người như tôi, được lấy cô ấy

là hạnh phúc” [21, 526] “Đúng là cuộc sống Đầy những bất ngờ và khó hiểu Bao

cô gái hơ hớ, của hồi môn nhiều và sự khôn ngoan cũng lắm mà ế chồng Còn cô, vừa nhiều tuổi và hai bàn tay trắng thì có người muốn lấy cô - một kẻ điên” [21, 526] Tưởng chừng đây là nghịch lí nhưng lại vô cùng có lí Bởi con người ta sống với nhau chỉ dựa trên sự tin tưởng, chân thành và hơn hết đó là sự bao dung, vị tha của một tình yêu thực sự Tình yêu đã đem hai con người tuy khuyết tật nhưng sống thật với bản thân, yêu thương nhau bằng tình yêu thật sự Cuộc sống quá nhiều cạm bẫy, sống với người tỉnh chưa chắc đã hạnh phúc bằng việc sống với người điên Qua đây, Nguyễn Thị Thu Huệ đã gửi gắm đến mọi người bài học về cuộc sống, nên đối xử tốt với nhau đừng vì lợi danh mà đánh mất niềm tin của mọi người đối với mình

Một tình yêu đẹp chớm nở nhưng cũng mau tàn trong Biển ấm Thời gian trôi

mau, những kỉ niệm cũ ùa về, cô gái nhớ về một tình yêu ngây thơ và vụng dại với

một người đàn ông từng trải Cô gái cuối cùng cũng đã cảm nhận được: “Càng sống Càng thấy anh đúng”[21, 167] Tình yêu anh dành cho cô là tình yêu cao cả, thánh thiện “anh yêu tôi nhưng anh không vì tôi mà sống khác Anh hôn tôi bằng đôi môi của người từng trải chứ không khát thèm nhục dục của kẻ mới lớn”[21, 167], anh dạy cho cô cách sống giữa dòng đời cạm bẫy “con gái chết vì sự tin đó…hết đời đấy

bé ạ, nếu không biết giữ mình”, “đừng bao giờ ra chỗ lạ mặc cái áo dễ bật cúc như thế này…anh chăm chú cài lại áo cho tôi như tôi là con của anh…” [21, 162] Cứ như thế cô đem tình yêu của mình trao cho anh, một con người chính trực, yêu cô vì

sự ngây thơ chứ không hề muốn chiếm đoạt Anh là hiện thân của một người tốt thật

sự, đem đến sự tin tưởng cho biết bao những con người mang mộng tưởng đẹp đẽ

về tình yêu Trong cuộc sống hiện đại, với những toan tính và lọc lừa, anh là một nhân chứng sống cho niềm tin vào cái thiện

Có thể nói, trong tình yêu, với những khát vọng trong cả tâm hồn và thể xác, người phụ nữ biểu lộ thật đẹp những bồng bột say đắm, những lo âu, kì vọng, cả tin

và cả ảo vọng Tất cả đều là những cảm xúc rất thật của trái tim, tự nhiên, chân thành và sâu lắng Niềm tin vào tình yêu thánh thiện, cao cả đưa con người ta đến với niềm tin về những điều tốt đẹp Hay cả những người phụ nữ đã có gia đình mà vẫn mải miết tìm kiếm một cái gì đó cho hạnh phúc của đời mình, vẫn luôn là những kì vọng tha thiết Sự nhẹ dạ, cả tin vào tình yêu, vào những rung động đầu đời không đánh giá được qua sự từng trải của họ Khi tình yêu đến, họ vẫn tha thiết kiếm tìm những cảm giác yêu đương thực sự dẫu đã từng nếm trải những đắng cay của cuộc đời “Người con gái đến tuổi dậy thì có những đụng chạm đầu tiên với một

người đàn ông thường bị xúc động ghê gớm Không bao giờ quên” [21, 160] (Biển

ấm) Và như vậy, không chỉ là người con gái mới lớn với những rung động đầu đời

đẹp đẽ và mơ mộng mà còn cả những người đã từng trải qua một vài mối tình: “Khẽ rướn người Bản năng của người đàn bà trỗi dậy dù ai cũng tưởng tôi còn con gái Tôi cong lưng áp sát vào anh” [21, 496],… Những người phụ nữ trong tác phẩm của Nguyễn Thị Thu Huệ không chỉ bộc lộ khao khát yêu đương mà còn thể hiện mình

ở những ham muốn thể xác, cái mà lâu nay trong văn học là điều cấm kị hay nhiều lắm cũng đã tiết chế đến mức tối đa

Viết về người phụ nữ trên hành trình kiếm tìm hạnh phúc, Nguyễn Thị Thu Huệ dường như để cho các nhân vật đi theo dòng suy nghĩ và mặc nhiên dẫn dắt đến hành động chứ chị không áp đặt cho nhân vật của mình, những ý nghĩ bắt đầu từ tâm lí “bản năng” đầy dịu dàng và nữ tính Họ dễ dàng đi theo tiếng gọi của con tim

mà khó ý thức được vị trí của mình như “Tôi vẫn còn nhớ lúc ấy, tôi không còn hiểu anh là kiểu người gì nữa Theo như tôi được biết Trai gái yêu nhau phải hôn nhau, ham muốn được sống với nhau Ít nhất là anh phải có những hành động đó với tôi”

(Biển ấm) [21, 162], “Anh là tất cả của cuộc đời tôi Tôi không thể thiếu vắng anh được nữa rồi” (Còn lại một vầng trăng) [21, 62], kể cả Thủy người đàn bà đã có

chồng nhưng vẫn săn sóc cho người tình “Anh là tất cả cuộc đời em Là ngôi sao sáng soi cho em sống Không có anh, có lẽ em chết mất vì thằng chồng khốn nạn nó

hành em quá” (Minu xinh đẹp) [21, 395], người con gái mới lớn trong Hậu thiên

đường thì “mình nhớ anh ấy quá”, “mình yêu anh ấy mất rồi”, “anh ấy là người hay

nhất trần gian” [21, 405],… Nhân vật trong truyện của Nguyễn Thị Thu Huệ đến với tình yêu bằng trái tim thổn thức, đầy niềm tin và hy vọng như thế

Điểm nhấn trong văn chương Nguyễn Thị Thu Huệ là những cuộc tìm kiếm hạnh phúc của những trái tim khao khát được yêu “Nỗi ám ảnh phái yếu trong truyện của chị không phải là tiền tài, danh vọng, không phải là bổn phận và trách nhiệm, càng không phải những giá trị đạo đức mà xã hội mặc nhiên khoác lên vai

họ mà chính là tình yêu” [45] “Những nhân vật phụ nữ của Thu Huệ dù già hay trẻ,

dù đã yên ấm gia đình hay đang đổ vỡ, dù thiếu nữ hay thiếu phụ đều có một điểm chung, là những tâm hồn khát yêu, luôn luôn tất tả trên hành trình khám phá, kiếm tìm tình yêu, dâng hiến, hy sinh cho tình yêu đến kiệt cùng tuổi trẻ và hạnh phúc” [45] Chị nhìn thấy ở họ những khát vọng khôn nguôi về tình yêu và hạnh phúc trong trái tim của con người Phụ nữ, hơn ai hết họ luôn muốn tìm kiếm cho mình một điểm tựa cho tình yêu Bởi vì với họ, tình yêu là sự sống, lẽ sống, tình yêu và hi vọng nên họ sống hết mình, thành thực với bản thân và tha thiết, mãnh liệt trong