Đóng góp của nguyễn nhật ánh cho văn học tuổi mới lớn

Cho đến thời điểm hiện tại, đã có rất nhiều những công trình nghiên cứu về tác giả Nguyễn Nhật Ánh và các tác phẩm của ông, song phần lớn là tiếp cận phân tích ở một khía cạnh nhất định

Sinh viên thực hiện: Lê Thị Quỳnh Anh

Lớp : D13NV01 Khoá : 2013 - 2017

Hệ : CHÍNH QUY

-o0o -Bình Dương, tháng 4 năm 2017

Giảng viên hướng dẫn: ThS Lê Sỹ Đồng Sinh viên thực hiện : Lê Thị Quỳnh Anh

Lớp : D13NV01 Khoá : 2013 - 2017

Hệ : Chính quy

-o0o -

Bình Dương, tháng 4 năm 2017

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn ThS Lê Sỹ Đồng, người đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn, từ việc định hướng, lựa chọn đề tài đến việc xây dựng đề cương và triển khai luận văn Thầy đã có những góp ý cụ thể cho công trình và luôn luôn động viên để tôi có thể hoàn thành nhiệm vụ của mình Nhân dịp này tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đối với sự quan tâm, giúp đỡ của Thầy đã dành cho tôi.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo khoa, các thầy cô giảng viên trong khoa Ngữ Văn trường Đại học Thủ Dầu Một đã nhiệt tình động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện để tôi hoàn thành tốt khoá luận này!

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình và người thân, những người đã tạo cho tôi một điểm tựa vững chắc cả về vật chất lẫn tinh thần trong suốt thời gian thực hiện khóa luận

Bình Dương, ngày 10 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Lê Thị Quỳnh Anh

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận được hoàn thành dưới sự hướng dẫn trực tiếp của ThS Lê

Sỹ Đồng Tôi xin cam đoan rằng:

- Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

- Các kết quả nêu trong khóa luận là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khác

- Những tư liệu được trích dẫn trong luận văn là hoàn toàn trung thực Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Sinh viên

Lê Thị Quỳnh Anh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục tiêu nghiên cứu .6

4 Phương pháp nghiên cứu 6

4.1 Phương pháp sưu tầm 7

4.2 Phương pháp thống kê 7

4.3 Phương pháp phân tích và tổng hợp .7

4.4 Phương pháp nghiên cứu so sánh 7

4.5 Phương pháp nghiên cứu lịch sử - xã hội 7

4.6 Phương pháp liên ngành 7

5 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi giới hạn đề tài 7

5.1 Đối tượng nghiên cứu 7

5.2 Phạm vigiới hạn đề tài 8

6 Cấu trúc đề tài 9

NỘI DUNG 9

Chương 1:NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 9

1 1 Khái quát chung về văn học tuổi mới lớn 9

1.1.1 Quan niệm về văn học tuổi mới lớn 9

1.1.2.Tiến trình văn học tuổi mới lớn 13

1.2 Nguyễn Nhật Ánh và tác phẩm tiêu biểu 15

1.2.1 Đôi nét về Nguyễn Nhật Ánh 15

1.2.2 Các tác phẩm tiêu biểu 17

1.2.3 Giới thiệu các tác phẩm nghiên cứu 21

* Tiểu kết 27

Chương 2: ĐÓNG GÓP VỀ MẶT NỘI DUNG CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH CHO VĂN HỌC VIẾT VỀ TUỔI MỚI LỚN 2.1 Đời sống tuổi mới lớn……… … ……… 29

2.1.1 Kí ức về mái trường………….… ……… 30

2.1.2 Kỉ niệm trong đời thường…….… ……… 41

2.2 Tình cảm tuổi thơ……… ……… 45

2.2.1 Tình cảm gia đình làng xóm…….………45

2.2.2 Tình yêu học trò trong sáng…….……… 50

2.2.3 Tình cảm bạn bè……… 61

* Tiểu kết……… …63

Chương 3: ĐÓNG GÓP VỀ MẶT NGHỆ THUẬT CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH CHO VĂN HỌC VIẾT VỀ TUỔI MỚI LỚN 3.1 Nghệ thuật kể chuyện 65

3.1.1 Ngôi kể 65

3.1.2 Giọng điệu 75

3.2 Nghệ thuật dựng truyện 89

3.2.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 89

3.2.2 Nghệ thuật xây dựng cốt truyện 94

* Tiểu kết 99

KẾT LUẬN 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

MỞ ĐẦU

Một tác phẩm văn học được xây dựng thành công cần hội đủ yếu tố nội dung

và nghệ thuật Nội dung cần mới mẻ hấp dẫn mà vẫn chân thật, gần gũi với đời sống con người Thế giới nghệ thuật phải phong phú đa dạng, kết hợp nhiều hình thức nghệ thuật khác nhau, giúp độc giả nắm bắt được quan niệm tư tưởng cũng mà tác giả muốn truyền tải Bởi vậy, việc nghiên cứu tìm hiểu nội dung và nghệ thuật trong

các tác phẩm được xem là “chìa khóa vàng” giúp mở ra thế giới tâm hồn và nghệ

thuật của nhà văn Để từ đó ta thấy được sự sáng tạo tài tình của nhà văn trong từng tác phẩm Lí giải tại sao cùng viết về một đề tài nhưng có nhà văn tạo cho mình được chỗ đứng nhất định trong lòng độc giả, có người lại nhanh bị lãng quên?

Dòng văn học viết về lứa tuổi mới lớn không còn quá xa lạ đối với giới yêu thích văn chương Những năm trở lại đây, các tác phẩm viết về đề tài này khá nhiều Tuy nhiên, không phải tác phẩm nào ra đời cũng thành công Nhưng có thể nói rằng, vài chục năm qua, ở Việt Nam viết về dòng văn học tuổi mới lớn thì Nguyễn Nhật Ánh nổi lên như một hiện tượng Các tác phẩm của ông không chỉ được bạn đọc trong nước mà cả ngoài nước mến mộ, ông trở thành một tên tuổi nổi bật, khó

ai sánh kịp Mỗi một tác phẩm của ông, khi cho ra mắt bạn đọc đều tạo nên cơn sốt trên khắp cả nước Năm 1995, ông được bầu chọn là nhà văn yêu thích nhất trong

20 năm (1975 -1995) qua cuộc trưng cầu ý kiến của bạn đọc về các gương mặt trẻ tiêu biểu trên mọi lĩnh vực của Thành Đoàn thành phố Hồ Chí Minh Bên cạnh

những tác phẩm viết cho thiếu nhi như bộ truyện Kính Vạn hoa (45 tập), Chuyện xứ

Lang Biang (28 tập),… ông cho ra đời những tác phẩm viết về tuổi mới lớn gây

được tiếng vang với những cái tên quen thuộc như: Mắt biếc, Cô gái đến từ hôm

qua, Những cô em gái, Hoa hồng xứ khác,…

Yếu tố tạo nên thành công của một tác giả viết cho tuổi mới lớn nằm ở chỗ tác giả có “đánh thức” được tâm hồn của các em hay không? Cùng mang trên vai trọng trách của người đánh thức tâm hồn, Nguyễn Nhật Ánh đã làm được điều đó

Qua mỗi tác phẩm, người đọc như thấy chính mình sống trong tác phẩm, sinh động

và chân thật Đặc biệt là văn học tuổi mới lớn, với những trang văn thấm đượm những cảm xúc đầu đời, những tình cảm trong sáng, ngại ngùng, làm say mê biết bao nhiêu độc giả, không chỉ tuổi mới lớn mà cả đối tượng thiếu nhi và trưởng thành Chính vì vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu đóng góp của Nguyễn Nhật Ánh cho văn học tuổi mới lớn một mặt để nhận ra những đóng góp to lớn của nhà văn, mặt khác khẳng định một lần nữa quan niệm và tư tưởng thẩm mĩ của nhà văn dành cho lứa tuổi mới lớn

Cho đến thời điểm hiện tại, đã có rất nhiều những công trình nghiên cứu về tác giả Nguyễn Nhật Ánh và các tác phẩm của ông, song phần lớn là tiếp cận phân tích ở một khía cạnh nhất định nào đó, chủ yếu là dành cho việc tìm hiểu các tác phẩm thuộc dòng văn học thiếu nhi còn văn học tuổi mới lớn vẫn còn nhiều điều cần khám phá Mặc dù, cũng có những bài viết đi tìm hiểu dòng văn học này nhưng chỉ mang tính giới thiệu, khát quát, chưa đi sâu tìm hiểu từng nội dung, từng đặc điểm nghệ thuật,…Vì vậy, thiết nghĩ việc chúng tôi tiến hành nghiên cứu đóng góp của Nguyễn Nhật Ánh cho văn học tuổi mới lớn sẽ góp thêm một phần tiếng nói mới, khám phá mới của cá nhân về việc nghiên cứu các tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh

Xuất phát từ những lí do nêu trên, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài

“Đóng góp của Nguyễn Nhật Ánh cho văn học tuổi mới lớn” về nội dung và

nghệ thuật để tìm hiểu và nghiên cứu

2 Lịch sử vấn đề

Qua việc tìm hiểu nghiên cứu, chúng tôi thấy rằng Nguyễn Nhật Ánh là nhà văn được quan tâm nhiều trên các diễn đàn văn học, văn hóa, giải trí và cả tạp chí chuyên môn Đồng thời, các tác phẩm của ông ra đời đều được đón nhận nồng nhiệt

từ bạn đọc, cũng như được sự quan tâm, bàn luận của các đầu báo, các nhà phê bình

Để có cái nhìn khách quan nhất về Nguyễn Nhật Ánh và các tác phẩm của ông trong quá trình nghiên cứu tìm hiểu đề tài, chúng tôi tiếp xúc với các tài liệu sau:

Trước tiên là một số lời nhận xét, đánh giá của các nhà chuyên môn, phê bình và những độc giả sau khi đọc các tác phẩm của ông Nhà thơ Đỗ Trung Quân

đánh giá cao vai trò và sự xuất hiện của Nguyễn Nhật Ánh:“Những năm 80, một

hiện tượng “đen” đang đe dọa làm bẩn những tâm hồn trong trẻo của lứa tuổi học trò: sách khiêu dâm chép tay như nạn dịch lây lan vào môi trường học đường Chống lại nó chỉ có thể là những sáng tác đủ mạnh, đủ hay, đủ sức thu hút, có cái cho thế hệ trẻ tìm đọc Hàng loạt tác phẩm dành cho tuổi học trò ký tên Nguyễn Nhật Ánh ra đời: Hạ đỏ, Cô gái đến từ hôm qua, Trại hoa vàng, Mắt biếc… Nguyễn Nhật Ánh không chỉ trở thành lá chắn cho tâm hồn học trò, anh còn mang lại cho văn học thanh thiếu niên một sinh khí mới, lãng mạn, dí dỏm, nghịch ngợm và lành mạnh” [32] Như vậy, giữa giai đoạn bầu trời văn học đang có dấu hiệu “điểm đen”

thì các tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh xuất hiện và mở ra một vùng sáng mới

Tác giả Thu Thủy đã đưa ra nhận xét trong bài viết Chặng đường 10 năm của

Tủ sách văn học dành cho tuổi mới lớn để khẳng định thành công của Nguyễn Nhật

Ánh khi viết cho tuổi mới lớn:“Thời gian đầu, chỉ có những nhà văn lớn tuổi tham

gia viết sách cho lứa tuổi này như: Đoàn Thạch Biền, Nguyễn Quang Sáng Về sau, các cây viết trẻ tham gia sôi nổi, từ những nhà văn đã có tên tuổi ở dòng văn học người lớn đến những cây bút học trò Viết thành công nhất những tác phẩm văn học dành cho tuổi mới lớn là Nguyễn Nhật Ánh”( ) “Những trang viết của ông đã hoàn toàn chinh phục được những độc giả đang ở độ tuổi “dở dở, ương ương” Bởi lẽ, đọc tác phẩm nào của Nguyễn Nhật Ánh, độc giả cũng như thấy phản chiếu chính bản thân mình trong đó” [35]

Trong bài viết “Văn học cho “Tuổi mới lớn” hiện nay” tác giả Lê Phương Liên đã đưa ra nhận định: “Có lẽ một tác giả đầu tiên đã vượt lên cách viết cho

thiếu nhi thông thường để đi vào đề tài “tuổi mới lớn”, đó là Nguyễn Nhật Ánh”

[33] Quả đúng là như vậy, Nguyễn Nhật Ánh được độc giả biết đến và quen thuộc đầu tiên là nhà văn của thiếu nhi Nhưng khi ông cho ra đời những sáng tác dành cho lứa tuổi mới lớn, tên tuổi của Nguyễn Nhật Ánh ngày càng vang xa hơn, không

chỉ được bạn đọc trong nước yêu thích mến mộ mà cả những tác giả, bạn đọc nước ngoài cũng tìm đến các tác phẩm của ông

Trong lời giới thiệu sách trên trang web www.lazada.vn nhận định: “Có thể

không ngoa khi nói rằng Nguyễn Nhật Ánh là nhà văn của tuổi mới lớn và là nhà văn thành công nhất khi khai thác đề tài hết sức thú vị này Nhiều thế hệ độc giả Việt Nam đã lớn lên cùng những trang sách đầy mộng mơ, hồn nhiên, tươi vui của Nguyễn Nhật Ánh Người đọc luôn yêu quý và thán phục ở ông chính là tâm hồn- một tâm hồn luôn tràn đầy năng lượng, hi vọng và không ngừng yêu thương cuộc đời, con người và tạo vật xung quanh mình” Dù là viết về cuộc sống hằng ngày

hay những cảm xúc của lứa tuổi mới lớn, Nguyễn Nhật Ánh vẫn luôn thành công qua từng trang viết của mình

Nhân dịp sinh nhật lần thứ 60 của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, ngày 16/9/2015, Trung tâm ngôn ngữ và Văn học – Nghệ thuật trẻ em (Trường Đại học

Sư phạm Hà Nội) đã tổ chức hội thảo: “Nguyễn Nhật Ánh – Hành trình chinh phục

tuổi thơ” Tại hội thảo này PGS.TS Văn Giá đã khẳng định: “Nói Nguyễn Nhật Ánh

là nhà văn thiếu nhi e chừng cái danh xứng ấy trở nên chật chội với nhà văn này”

Như vậy, Nguyễn Nhật Ánh không chỉ thành công khi viết cho thiếu nhi mà còn là nhà văn chuyên viết nhiều, viết hay về tuổi mới lớn

Tiếp theo chúng tôi giới thiệu một số công trình nghiên cứu về tác giả và tác

phẩm của Nguyễn Nhật Ánh mà chúng tôi đã tham khảo Công trình “Thế giới trẻ

thơ qua cách nhìn của Nguyễn Nhật Ánh trong bộ truyện Kính vạn hoa” của Phạm

Thị Bền (Luận văn thạc sỹ khoa Ngữ Văn, chuyên ngành văn học Việt Nam, 2005, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) Luận văn này được tác giả tập trung khái thác ở hai mặt nội dung và nghệ thuật dưới góc nhìn trẻ thơ Đây là công trình nghiên cứu

có thể giúp chúng tôi các định được hướng đi và cách thức triển khai vấn đề cần nghiên cứu

Tác giả Vũ Thị Hương với đề tài “Thế giới nghệ thuật truyện Nguyễn Nhật

Ánh (Luận văn thạc sỹ khoa học Ngữ văn, chuyên ngành văn học Việt Nam, 2009,

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội Công trình nghiên cứu của Nguyễn Thị Thuấn

“Nghệ thuật trần thuật trong tác phẩm ngồi khóc trên cây của Nguyễn Nhật Ánh”

(Khóa luận tốt nghiệp đại hoc, chuyên ngành lí luận văn học, 2014) và một số công

trình nghiên cứu khác như: Đặc điểm truyện Nguyễn Nhật Ánh (Phạm Thị Vân);

Nhânvật trẻ em trong truyện Nguyễn Nhật Ánh (Nguyễn Thị Đài Trang); Nhân vật

dị biệt trong văn xuôi Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần (Phạm ThịHằng); Nhóm nhân vật bất toàn về nhân dạng trong sáng tác của Nguyễn NhậtÁnh (Phạm

Thị Tuyết)…

Trong quá trình khảo sát các công trình nghiên cứu xoay quanh các tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh, chúng tôi đặc biệt chú ý tới hai luận văn thạc sỹ của Bùi Thị Thu Thủy (Luận văn thạc sỹ, chuyên ngành ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam) với đề

tài: “Nhân vật tuổi mới lớn trong truyện Nguyễn Nhật Ánh” và luận văn thạc sỹ của Nguyễn Thị Hà “Xu hướng văn học tuổi mới lớn sau thời kỳ đổi mới” Cả hai công

trình nghiên cứu đã xây dựng được những cơ sở lý luận cơ bản về văn học tuổi mới lớn ở Việt Nam Chứng minh Nguyễn Nhật Ánh có nhiều sáng tác viết cho tuổi mới lớn và đạt được nhiều thành công đối với mảng văn học này Đây là những công trình nghiên cứu thực sự bổ ích cho chúng tôi, giúp chúng tôi có cái nhìn toàn diện hơn về xu hướng văn học tuổi mới lớn để tiến hành phân tích những đóng góp của Nguyễn Nhật Ánh cho văn học tuổi mới lớn một cách thuận lợi và dễ dàng hơn

Qua những lời đánh giá nhận định, các công trình nghiên cứu trên, đã cho thấy sự quan tâm rất lớn của người đọc, các nhà nghiên cứu, chuyên môn, tới những vấn đề xoay quanh tác phẩm và tác giả Nguyễn Nhật Ánh Tuy nhiên qua việc khảo sát, chúng tôi nhận thấy, hầu hết các đề tài đi sâu vào nghiên cứu từng khía cạnh nội dung hoặc nghệ thuật mà chưa có công trình nào khai thác, tìm hiểu những đóng góp tích cực của nhà văn ở giai đoạn này Do đó, trên cơ sở ngiên cứu

của những người đi trước chúng tôi sẽ lấy đó làm tiền đề, động lực để để làm sáng

tỏ những đóng góp về mặt nội dung và nghệ thuật của ông

Các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh trong giai đoạn hiện nay, có thể nói chiếm một vị trí quan trọng trong làng văn xuôi đương đại Việt Nam, đánh dấu một hiện tượng văn học được độc giả mến mộ, yêu thích với hàng loạt các tác phẩm viết về lứa tuổi mới lớn Trong số đó, không chỉ mang lại cho ông nhiều giải thưởng danh giá mà còn mang ông đến gần hơn với đọc giả trong và ngoài nước, có những tác phẩm đã được dịch sang tiếng nước ngoài

Nguyễn Nhật Ánh được mọi người yêu thích vì ông đã thực sự chạm được đến tâm hồn của bạn đọc Ông viết những gì thường nhật, giản dị và gần gũi nhất về cuộc sống Thông qua bức tranh muôn màu mà nhà văn dùng ngôn từ, dùng chất liệu cuộc sống để vẽ nên ấy làm người thưởng thức như được sống và hòa mình cùng với những năm tháng của tuổi thơ Bởi lẽ, đối với Nguyễn Nhật Ánh và tác phẩm của ông sẽ không bị giới hạn bởi ranh giới văn học thiếu nhi mà đó là văn học của tất cả mọi người, không phân biệt tuổi tác hay trình độ Dù ở bất cứ thời điểm nào trong cuộc đời, chúng tôi tin chắc rằng khi đọc tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh, bạn đọc cũng sẽ thấy mình sống dậy trong hồi ức của tuổi thơ và nhận ra giá trị, ý nghĩa lớn lao của cuộc sống xung quanh

Vì vậy, khi quyết định chọn lựa đề tài, người viết mong muốn làm rõ được những đóng góp về nội dung và nghệ thuật của Nguyễn Nhật Ánh mang lại văn học viết về tuổi mới lớn Đồng thời chứng minh rằng, tác phẩm của ông phù hợp với mọi giai đoạn của con người, mỗi tác phẩm đều mang đến sự mới mẻ, thích thú cho người đọc ở cả nội dung lẫn nghệ thuật

4 Phương pháp nghiên cứu

Xuất phát từ mục đích, nhiệm vụ đề tài, người viết vận dụng nhiều phương pháp nghiên cứu, trong đó có các phương pháp nghiên cứu chính:

Tập hợp những công trình liên quan đến vấn đề nghiên cứu Từ những văn bản được tập hợp này, chúng tôi sẽ làm cơ sở khoa học, đặt tiền đề cho các bước tiếp theo trong quá trình thực hiện đề tài

Trong quá trình tập hợp tài liệu, chúng tôi nhận thấy các tác phẩm mà chúng tôi chọn khảo sát có rất nhiều ấn bản ở nhiều thời điểm khác nhau

Người viết dựa vào việc soi chiếu Nguyễn Nhật Ánh thông qua bối cảnh lịch

sử - xã hội Việt Nam nhằm nghiên cứu sự chuyển biến về nội dung lẫn tư tưởng trong các chặng đường sáng tác của ông để đưa ra những nhận định đúng đắn về các sáng tác của tác giả

Để đánh giá một cách chính xác, người viết vận dụng những kiến thức về cơ

sở văn hóa, lịch sử, tôn giáo tư tưởng để phân tích các hiện tượng văn học

5 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi giới hạn đề tài

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Trong bài viết, chúng tôi sẽ tập trung nghiên cứu về vấn đề “Đóng góp của

Nguyễn Nhật Ánh cho văn học tuổi mới lớn” về nội dung và nghệ thuật qua một số

tác phẩm tiêu biểu dành cho tuổi mới lớn

5.2 Phạm vi, giới hạn đề tài

Nguyễn Nhật Ánh được biết đến là người đa tài Ông vừa là nhà văn, nhà

thơ, là nhà phê bình bóng đá,… Vì thế các tác phẩm, các bài viết khá đa dạng cả về

đề tài lẫn thể loại Do sự giới hạn phạm vi của đề tài nên chúng tôi tập trung nghiên

cứu những tác phẩm sau:

- Cô gái đến từ hôm qua (1989)

- Mắt biếc (1990)

- Những cô em gái (2010)

- Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh (2010)

- Bảy bước tới mùa hè (2015)

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, đề tài dự kiến được

triển khai qua ba chương:

Chương 1: Những vấn đề chung

Chương 2: Đóng góp về mặt nội dung của Nguyễn Nhật Ánh cho văn học tuổi mới lớn Chương 3: Đóng góp về mặt nghệ thuật của Nguyễn Nhật Ánh cho văn học

tuổi mới lớn

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 1.1.Khái quát về văn học tuổi mới lớn

1.1.1 Quan niệm về văn học tuổi mới lớn

Văn học tuổi mới lớn là một thuật ngữ được nhắc nhiều trong những năm gần đây Tuy nhiên, để xác định một định nghĩa chính xác về nó vẫn là điều khó khăn Văn học tuổi mới lớn dù đã xuất hiện khá lâu, nhưng đến khoảng hơn mười lăm năm trở lại đây mới được mọi người quan tâm và chú ý nhiều Chính vì thế, giới chuyên môn cũng bắt đầu nghiên cứu, tìm hiểu, lý giải cho hiện tượng văn học này Mỗi tác giả có cách nhìn nhận, đánh giá khác nhau về khái niệm này nên đến tận thời điểm bây giờ vẫn còn nảy sinh nhiều quan điểm trái ngược nhau và chưa có được một định nghĩa cụ thể chính xác về khái niệm văn học tuổi mới lớn

Trong bài viết Văn học tuổi mới có thể “chung chiếu” văn học thiếu nhi?,

nhà báo Hà Anh của Báo điện tử Bộ văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa ra một số dẫn chứng lập luận để nói về việc xác định ranh giới giữa văn học tuổi mới lớn và văn

học thiếu nhi Chúng tôi trích dẫn một số nhận định sau: “Trước tiên cần xác định

lứa tuổi của văn học tuổi mới lớn hướng tới để xếp nó vào văn học nào Một số ý kiến cho rằng, bắt đầu từ 11-17 tuổi, ý kiến khác lại thu hẹp hơn từ 13-17 tuổi với lý

do từ 18 tuổi là đã thành niên và mỗi người phải chịu trách nhiệm bản thân trước cộng đồng và xã hội Một số tác phẩm nghệ thuật như phim ảnh, văn học… cũng có những khuyến cáo rõ ràng khi cấm người dưới 18 tuổi hoặc chỉ dành cho người trên 18 tuổi Nhà văn Lê Phương Liên đưa ra quan điểm về lứa tuổi từ 13-19 tuổi, tức là cao hơn 2 tuổi so với ý kiến của số đông Trao đổi lại vấn đề này, nhà văn cho biết, đúng là chúng ta quy định tuổi thành niên 18, nhưng mọi thứ về tâm sinh

lý vẫn chưa ổn định thực sự Việc cho rằng, tuổi mới lớn từ 13-19 không phải là sự kéo dài của tuổi mới lớn Còn tuỳ thuộc vào môi trường sống của lứa tuổi này, giữa nông thôn, thành thị, các vùng miền phát triển và kém phát triển cũng khác nhau Giới hạn là 19 tuổi nhưng chúng ta không nên hiểu đó là một giới hạn “cứng”, nó

cũng chỉ mang tính tương đối Do đó, việc giới hạn tuổi bắt đầu từ 11, 13 cho đến

17 hay 19 là sự co giãn cần thiết để phù hợp với thực tế của mỗi cá nhân và môi trường sống Chúng ta nên hiểu khung tuổi đó chỉ là một cách nói mang tính tương đối” [28] Mỗi một độ tuổi sẽ có đặc điểm tâm sinh lý khác nhau, Với bạn đọc tuổi

mới lớn đó là những khao khát được thỏa mãn việc đọc những trang viết đi sâu vào tâm tư tình cảm, khơi động những băn khoăn trăn trở của một lứa tuổi đang đứng trước ngưỡng cửa cuộc đời Các em đã tìm thấy đời sống tâm hồn mình trong văn học tuổi mới lớn

Theo các quan niệm trước đây, văn học tuổi mới lớn sẽ được xếp chung với mảng văn học thiếu nhi, là một phần nhỏ, nằm trong văn học thiếu nhi Nhưng rõ ràng, khi đọc các tác phẩm về văn học thiếu nhi từ trước tới nay, chúng ta thấy đề tài đa số là những câu chuyện về thiếu niên, nhi đồng, chứ ít khi nhắc về lứa tuổi

mới lớn Giáo trình Văn học trẻ em của tác giả Lã Thị Bắc Lý quan niệm các sáng

tác của Hồ Việt Khuê, Trần Thiên Hương hay Nguyễn Nhật Ánh, nếu có xuất hiện những rung cảm của tình yêu lứa tuổi học trò thì cũng chỉ được là những sáng tác

dành cho mảng văn học thiếu nhi: “Viết cho lứa tuổi hoa học trò là mảng đề tài đặc

biệt khởi sắc Thế giới nội tâm sâu kín cùng với những rung động đầu đời (tình yêu học trò) được các tác giả đề cập tới như là sự phát triển tất yếu của đặc điểm tâm lí trẻ thơ Có rất nhiều tác phẩm tiêu biểu như Bây giờ bạn ở đâu và Cỏ may ngày xưa của Trần Thiên Hương; Hương sữa đầu mùa của Lê Cảnh Nhạc; Có gì không mà tặng bông hồng của Hồ Việt Khuê và hàng loạt các truyện dài của Nguyễn Nhật Ánh Như: Còn chút gì để nhớ, Cô gái đến từ hôm qua, Thằng quỷ nhỏ, Phòng trọ ba người, Nữ sinh, Hoa hồng xứ khác, Hạ đỏ, Mắt biếc, Bàn có năm chỗ ngồi, Bong bóng lên trời (…) Có thể nói, văn học thiếu nhi Việt Nam mang rõ tính chuyên nghiệp hơn” [2]

Nếu xếp văn học tuổi mới lớn vào văn học thiếu nhi thì chưa thỏa đáng bởi lẽ lứa tuổi thiếu nhi thường từ độ tuổi khá nhỏ, lớn nhất cũng là khoảng mười ba mười bốn Lứa tuổi ấy không thể có những cảm xúc đầu đời, yêu thương lãng mạn Thế

nhưng khi xếp văn học tuổi mới lớn vào chung với văn học trưởng thành lại không

đủ “sức hút” cho độc giả, bởi nội dung quá nhẹ nhàng, chỉ là nhũng cảm xúc đầu đời, chỉ là cái trộm nhìn So với tuổi trưởng thành thì những dòng văn ấy quá non nớt và tẻ nhạt Cùng chung với suy nghĩ ấy, nhà văn trẻ Văn Thành Lê, từng có những sáng tác viết về lứa tuổi mới lớn đã bộc bạch nỗi niềm suy tư của mình về

mảng văn học tuổi mới lớn: “Trước đây văn học thiếu nhi mặc định là những sáng

tác dành cho thiếu niên, nhi đồng, rất rõ ràng, nghĩa là cho độ tuổi từ 14 trở xuống Văn học người lớn tất nhiên là dành cho đối tượng …người lớn Vậy nên trống ra một khoảng, những em tuổi mới lớn, hay nói vui là tuổi dậy thì (bây giờ các em dậy thì sớm hơn một chút), có độ tuổi từ 14 đến khi trưởng thành, không có mảng văn học cho lứa tuổi mình Các em ấy phải cố “cưa sừng làm nghé” thành thiếu nhi hoặc gắng gượng thành người lớn, theo cách của mỗi em,trong một khoảng thời gian dài, khi đến với văn học” [37]

Trong một cuộc phỏng vấn, nhà thơ Cao Xuân Sơn, Trưởng ban biên tập Chi

nhánh NXB Kim Đồng phía Nam cho biết: “Ở nước ta, sách văn học tuổi mới lớn

từ trước đến nay luôn trong trạng thái hụt hẫng Lứa tuổi 13 trở xuống đã có dày đặc sách thiếu nhi Từ 18 trở lên có sách cho người lớn Vậy độ tuổi từ 13 đến 17 đọc gì? Đây chính là độ tuổi cần sách nhất nhưng lại thiếu sách nhất, đặc biệt là sách văn học Tuổi này không còn phù hợp với bác gấu, bạn thỏ, chị chim nữa, nhưng cũng chưa quá già để nuốt trôi hết những tác phẩm dành cho người lớn” hay

“Không hiểu vì lẽ gì mà chúng ta thường nghiêng về lứa tuổi mẫu giáo, nhi đồng và thiếu niên cỡ 13 trở xuống, còn bọn nhóc từ 14 đến 17 – những đứa trẻ vị thành niên, không muốn làm trẻ con nhưng cũng chưa được coi là người lớn – thì dường như luôn trong tình trạng bị “bỏ đói” phải tự xào xáo lấy hoặc tự moi móc lấy những món ăn tinh thần từ khắp nơi một cách rất vô lý, rất khổ sở và rất mạo hiểm”

[34]

Theo chúng tôi, văn học thiếu nhi là mảng văn học phù hợp dành cho lứa tuổi nhi đồng và thiếu niên Văn học tuổi mới lớn thích hợp với giai đoạn bắt đầu có

ý thức được việc mình làm, nhìn nhận được cảm xúc của bản thân, tức vào khoảng giai đoạn cấp hai, cấp ba… Một điều không thể phủ nhận đây là lứa tuổi chiếm gần phân nửa dân số nước ta Các em đã có quyền được đọc những tác phẩm viết đúng

về lứa tổi của mình, đáp ứng được sự biến đổi tâm lý của các em khi đi qua lứa tuổi thiếu nhi Đó có thể là những suy tư trăn trở trong cuộc sống hằng ngày, trong các mối quan hệ với gia đình, bạn bè,… Đây là giai đoạn các em có những tâm sinh lý nhạy cảm hơn, phức tạp hơn cho nên rất cần những tác phẩm chạm đúng vào tâm hồn của các em, để các em có thể tìm được thế giới riêng phù hợp với lứa tuổi của mình

Như vậy, qua những việc tìm hiểu nêu ra các quan niệm về lứa tuổi mới lớn của nhà các nhà văn, nhà phê bình, báo chí, chúng tôi thấy rằng văn học tuôỉ mới lớn có những đặc trưng riêng so với văn học thiếu nhi Không nên để văn học tuổi mới lớn trở thành một bộ phận cấu thành nên văn học thiếu nhi, điều đó sẽ làm mất

đi giá trị của các tác phẩm Tác giả Trần Đức Ngôn và Dương Thu Hương trong

Giáo trình văn học thiếu nhi Việt Nam từng cho rằng: “Những tác phẩm viết cho lứa tuổi mới lớn với những biểu hiện tâm lý phức tạp, đặt các em trong các mối tương quan với hoàn cảnh với cuộc sống buộc phải tự lựa chọn và giải quyết (…) Viết cho lứa tuổi học trò là mảng đề tài đặc biệt khởi sắc Thế giới nội tâm sâu kín cùng với những rung động đầu đời (tình yêu học trò) được tác giả đề cập tới như là

sự phát triển tất yếu của đặc điểm tâm lý trẻ thơ.(…) Đây là loại sách gây được nhiều hứng thú và tạo nhiều tranh cãi cho độc giả, và nó cũng đáp ứng phần nào việc miêu tả những khát vọng và niềm tự tin của lớp trẻ từ thời đại mới” [8] Tất cả

những vấn đề xoay quay lứa tuổi mới lớn đều trở thành những đề tài được các tác giả chọn để sáng tạo cho tác phẩm của mình Vậy khi những tác phẩm ấy ra đời, chúng tôi thiết nghĩ có nên sắp chúng vào mảng văn học thiếu nhi nữa không hay nên dành riêng cho nó một kệ riêng với tên riêng là Văn học tuổi mới lớn

1.1.2 Tiến trình văn học tuổi mới lớn

Vì phạm vi của đề tài nên chúng tôi tiến hành nghiên cứu tiến trình văn học tuổi mới từ năm 1986 đến giai đoạn hiện nay

Đại hội Đảng lần thứ VI diễn ra vào năm 1986 với quan điểm đổi mới toàn diện đất nước trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội,… và văn học nghệ thuật cũng nằm trong con đường đổi mới với sự quan tâm đặc biệt Trong Văn kiện Đại

hội Đảng lần thứ VI đã nêu rõ rằng: “Đời sống văn học đang có những chuyển biến

mới mang nhiều hứa hẹn và đồng thời cũng đang nảy lên những vấn đề mới”, “nhìn tổng quát đã có những bước phát triển đáng mừng”, “sáng tác văn học trở nên năng động, hấp dẫn, tạo nên một bầu không khí sôi động thu hút được sự quan tâm rộngrãi của xã hội” Chính vì được sự động viên, ủng hộ của Đảng và Nhà nước mà

các nhà văn, nhà thơ, nhà báo,… đã mạnh dạn thử sức sáng tạo đưa vào cách tân, thử nghiệm ở mọi khía cạnh của văn học Đó cũng là lúc văn học tuổi mới lớn dần dần hình thành phát triển thành một xu hướng văn học

Sau giai đoạn 1986, Văn học tuổi mới thật sự đã có một bước phát triển mạnh mẽ Vào những năm 90, cả hai miền Nam, Bắc cho ra đời những tờ báo sáng tác cho tuổi mới lớn Nhiều bút nhóm được thành lập như: Vòm me xanh của báo Mực tím, Hương đầu mùa của báo Hoa học trò,… Cũng bắt đầu từ giai đoạn này, đã xuất hiện nhiều cây bút gây được tiếng vang lớn, được độc giả biết đến như: Huỳnh Thúy Kiều, Đặng Thiều Quang, Dương Bình Nguyên, Bình Nguyên Trang, Đàm Huy Đông, Phan Hồn Nhiên, Vũ Đình Giang, Dương Thụy, Nguyễn Vĩnh Tiến, Nguyễn Vĩnh Nguyên, Nguyễn Danh Lam, Hoàng Anh Tú, Lê Thiếu Nhơn, Phong Điệp, Đinh Thu Hiền, Ngô Thị Giáng Uyên, Trang Hạ,…

Nhà thơ Cao Xuân Sơn từng nhắc tới văn học tuổi mới lớn với nỗi niềm trăn

trở: “Ở nước ta, sách văn học cho tuổi mới lớn luôn trong trạng thái hụt hẫng Đây

chính là độ tuổi cần sách nhất nhưng lại thiếu sách nhất, đặc biệt là sách văn học”

Để thấy rằng sự phát triển của văn học tuổi mới lớn chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định (trên dưới mười năm), rồi bắt đầu tan rã

Cho đến năm 2002, Nhà xuất bản Kim Đồng đã thành lập một Tủ sách văn học dành riêng cho tuổi mới lớn Và từ khi ra đời cho đến nay, tủ sách ấy đã ngày càng phát triển mạnh mẽ, tạo nên một kênh văn học cho những ai yêu thích văn

chương Đặc biệt là lứa tuổi nữa thiếu nhi nửa người lớn Nhà thơ Cao Xuân Sơn, trưởng ban biên tập Chi nhánh Nhà xuất bản Kim Đồng khu vực phía Nam từng bộc

bạch: “Năm 2002, năm thử nghiệm đầu tiên, 2 tuần Nhà xuất bản mới phát hành

một tập sách Đến năm 2003 tăng 1 tuần một tập Giữa 2004, 1 tuần 2 tập và lịch phát hành ổn định cho đến nay Trong vòng vài năm trở lại, đây là tủ sách văn học Việt Nam duy nhất phát hành định kỳ và in 100% những tác phẩm mới dành cho bạn đọc độ tuổi 13 -17 Hàng tuần, mối đầu sách được 20 phát hành từ 1.500 đến 2.000 bản và đều bán hết” [39]

Từ năm 2009, Tủ sách Tuổi mới lớn đổi thành Tủ sách Teen Đây là một cách gọi hợp lý và được bạn đọc đón nhận một cách tự nhiên và thích thú Vì nó vừa phù hợp với giới trẻ, vừa ngắn gọn dễ gọi Tủ sách tuổi teen bao gồm rất nhiều chuyên mục như: Teen Văn học, Teen cẩm nang sống, teen giải trí,… Và trong số

ấy Teen văn học được mọi người đón nhận, tạo cho mình một chỗ đứng nhất định trong lòng khán giả yêu thích văn chương, đặc biệt là lứa tuổi mới lớn Góp phần khích lệ, động viên cho các tác giả có động lực sáng tác để phục vụ người đam mê văn chương Đồng thời đây cũng là một sân chơi tìm kiếm những tài năng văn học trẻ, giúp các em định hướng, khám phá ra những khả năng mới mẻ của bản thân

Qua đó ta thấy rằng, Văn học tuổi mới lớn trong thời kì đổi mới ngày càng khẳng định được chỗ đứng cho mình Với sự phong phú về số lượng tác phẩm, nguồn sáng tạo dồi dào, đã giúp cho Văn học tuổi mới lớn khẳng định được hướng

đi dứng đắn của mình, trở thành một mảng văn học độc lập với văn học thiếu nhi Bởi lứa tuổi mới lớn là giai đoạn các em rất cần những cuốn sách văn học bổ ích, lí thú hấp dẫn để chia sẻ tâm tư tình cảm, giúp các em hiểu hơn về lứa tuổi của mình, biết yêu thương gia đình bạn bè và có một cuộc sống lành mạnh

1.2 Tác giả Nguyễn Nhật Ánh và các tác phẩm tiêu biểu

1.2.1 Đôi nét về Nguyễn Nhật Ánh

Nguyễn Nhật Ánh sinh ngày 7 tháng 5 năm 1955, tại thôn An Mỹ, ở xã Bình

An, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam Mặc dù sống ở Sài Gòn nhưng tuổi thơ của ông gắn với gia đình, làng xóm quê hương Tất cả những điều đó đã nuôi dưỡng tâm hồn nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đã từng chia sẻ ba chất liệu để ông sáng tạo nên tác phẩm đó là: kí ức, sự quan sát xung quanh và tưởng tượng Những sáng tác ông

viết về tuổi mới lớn hầu hết lấy bối cảnh từ chính quê hương Quảng Nam: “Tôi viết

về Bình Quế trong Mắt biếc, Bình Tú trong Đi qua hoa cúc, Bình Trung trong Hạ

Đỏ và… Tam Kỳ trong Hoa hồng xứ khác” [30] Chính nỗi nhớ gia đình làng xóm

quê hương mà trong các sáng tác của ông bao giờ cũng có một phần hồi ức về quê

hương để cho nhân vật được đắm mình trong đó, ông từng chia sẻ: “Tôi xa quê

hương, gia đình từ rất sớm, do đó nỗi nhớ xứ sở trong tôi bao giờ cũng nguyên vẹn

và rực rỡ Như một người đánh mất tuổi thơ sớm nên khi cầm bút viết về tuổi mới lớn là biết bao kỉ niệm ùa về, xúc cảm cứ tràn vào trang viết” Và đây nữa: “Tuổi thơ đối với tôi là cả một thế giới đầy ám ảnh Tôi luôn luôn bắt gặp mình thổn thức khi nhớ về những ngày thơ ấu Ấy là khi tôi nhận ra mình đã ở quá xa sân ga tuổi nhỏ Và tôi viết những cuốn sách để kéo chúng lại gần” [31]

Thuở nhỏ Nguyễn Nhật Ánh theo học tại trường THPT Tiểu La, THCS Phan

Chu Trinh và THPT chuyên ban Trần Cao Vân Ông từng kể: “Lên lớp 5, khi đó

sách rất hiếm hoi và tôi may mắn được đọc các tác phẩm kinh điển như Không gia đình – Sans Famille và Những người khốn khổ - Victor Hugo Lúc đó tôi nghĩ nhà văn để viết ra những câu chuyện đó họ không phải người thật, họ là thần thánh”

Như vậy ngay từ nhỏ ước mơ trở thành nhà văn đã âm thầm hình thành trong trái tim Nguyễn Nhật Ánh Cũng từ lúc ấy, ông bắt đầu bộc lộ tài năng văn chương của mình khi sáng tác các bài thơ

Năm 13 tuổi, Nguyễn Nhật Ánh đã có bài thơ Thành phố tháng tư được đăng

báo đầu tiên, trong thời gian học trung học ông đã có các tác phẩm thơ truyện in trên các báo Tuổi Ngọc, Phổ Thông, Hoa tình thương và tạp chí Văn nghệ (Sài

Gòn)…Ngay từ nhỏ, Nguyễn Nhật Ánh đã đam mê đọc sách và tập tành viết lách:

“Thuở bé, tôi rất mê đọc sách Tôi bị quyến rũ bởi các tác phẩm của Thạch Lam, Khái Hưng, Tô Hoài, Thế Lữ, đắm chìm trong những trang sách của Edmond de Amicis (Tâm hồn cao thượng), Victor Hugo (Những người khốn khổ), Hector Malot (Không gia đình), và tôi mơ ước sau này mình sẽ trở thành nhà văn Lớn lên, qua nhiều khúc quanh của cuộc đời, cuối cùng tôi cũng trở thành nhà văn và sống được bằng chính cái nghề mình yêu thích từ thuở ấu thơ, đó là hạnh phúc lớn lao đối với tôi Nếu bây giờ tôi kiếm được rất nhiều tiền mà không phải bằng nghề mình yêu thích, có lẽ tôi không cảm thấy hạnh phúc thực sự” [10; 14]

Bắt đầu giai đoạn năm 1973, Nguyễn Nhật Ánh chuyển vào Sài Gòn để sinh sống và học tập ngành sư phạm Năm 1976, Nguyễn Nhật Ánh tốt nghiệp ra trường nhưng không xin được việc làm Ông đã từng tham gia Thanh niên xung phong Và

có lẽ chính những năm tháng tình nguyện gian lao, vất vả nhưng đầy nhiệt huyết của sức trẻ, một niềm tin tưởng vào vào cuộc sống đã giúp ông viết nên những trang

văn đầy nhiệt huyết cháy bỏng và đầy khát vọng Ông từng chia sẻ: “Môi trường

Thanh niên xung phong đã rèn luyện tôi thành một con người biết vượt khó, có nghị lực, luôn yêu đời Nó giúp cho con người sáng tác của tôi có một niềm tin và cái nhìn trong trẻo với cuộc sống Nếu không có thời gian đi Thanh niên xung phong thì không hẳn tôi đã có những trang viết tươi tắn như bây giờ” [10; 18]

Sau khi rời khỏi lực lượng Thanh niên xung phong, ông về làm chủ nhiệm câu lạc bộ thiếu nhi Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh Sau đó Nguyễn Nhật Ánh dạy học môn Văn tại trường THCS Bình Tây cũng tại quận 6 trong khoảng thời gian từ năm 1983 – 1985

Đến năm 1986, Nguyễn Nhật Ánh quyết định chọn nghề viết báo để nuôi sống bản thân Ông được biết đến là phóng viên của tờ nhật báo Sài Gòn Giải phóng Năm 1990 báo Thanh niên mời Nguyễn Nhật Ánh phụ trách chuyên mục Vườn hồng, với bút danh anh Bồ Câu Và cũng chính từ bút danh ấy, ông trở thành chuyên gia gỡ rối tơ lòng cho các em

Như vậy, con đường sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh bắt đầu sau khi đất nước

hoàn toàn được giải phóng Tức là từ sau khi bài thơ “Quê nhà” của ông được đăng

trên tuần báo Văn nghệ giải phóng vào tháng 4/1976 cho đến nay Nguyễn Nhật Ánh cũng từng tâm sự, để có vốn hiểu biết phong phú về lứa tuổi học trò, ông đã từng đi đến những lớp học ban đêm dành cho thiếu nhi cơ nhỡ thất học Tại đó ông trò chuyện, chơi đùa cùng các em, lắng nghe các em chia sẻ về ước mơ của mình

Đã trải qua thời học sinh nên ông rất hiểu tâm lý các em cộng với việc không ngừng tìm hiểu nghiên cứu tâm sinh lý từng lứa tuổi mà Nguyễn Nhật Ánh đã có những tác phẩm chạm được đến trái tim bạn đọc

Qua việc tìm hiểu những chặng đường mà cuộc đời Nguyễn Nhật Ánh trải qua, chúng ta hiểu hơn con người của nhà văn Thời tuổi trẻ ông đã tiếp xúc với nhiều môi trường nghề nghiệp khác nhau: sinh viên, thanh niên xung phong, nhà giáo, nhà văn, nhà báo, chuyên gia gỡ rối tơ lòng,…Và chính nhờ những điều đó, đã hun đúc và tạo dựng nên một nhà văn Nguyễn Nhật Ánh như ngày hôm nay Một nhà văn đã dồn hết tâm huyết của mình cho các sáng tác về thiếu nhi, về văn học tuổi mới lớn Tất cả nhũng điều ấy đã lí giải lí do tại sao, ông luôn được bạn đọc đón nhận và để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng độc giả

1.2.2 Các tác phẩm tiêu biểu

Với hơn 100 tác phẩm, trong đó một số tác phẩm được giải thưởng, được dịch sang tiếng nước ngoài, Nguyễn Nhật Ánh trở thành một nhà văn được nhiều thế hệ độc giả yêu thích Nguyễn Nhật Ánh bắt đầu sự nghiệp của mình bằng thơ, năm 13 tuổi Nguyễn Nhật Ánh đã có bài thơ đầu tiên

Cuốn truyện đầu tiên được xuất bản là tập truyện ngắn Cú phạt đền (NXB Kim Đồng, 1895), tập truyện dài Trước vòng chung kết (NXB Măng Non, 1985)

Năm 1987 lúc đó sách văn học viết cho tuổi mới lớn chủ yếu là những cuốn sách mang nội dung xấu và đã xuất hiện, hiện tượng sách chép tay độc hại lưu hành trong nhà trường Thành Đoàn thành phố Hồ Chí Minh – mà cơ quan trực tiếp là

Nhà xuất bản Trẻ - có yêu cầu một số nhà văn tương đối còn trẻ, độ tuổi chưa có khoảng cách nhiều với thế hệ mới lớn, viết về đề tài tuổi mới lớn để phục vụ cho đối tượng này nhằm đẩy lùi hiện tượng sách “đen” nói trên Hưởng ứng lời kêu gọi,

Nguyễn Nhật Ánh đã viết Còn chút gì để nhớ (Báo Tuổi Hồng số 58 -1-1996) và

gây được tiếng vang nhất định trên văn đàn văn học lúc bấy giờ

Năm 1987, Nguyễn Nhật Ánh có ba tác phẩm được in: hai tập truyện ngắn

Chuyện cổ tích dành cho người lớn, Trò chơi lãng mạn của tình yêu và truyện dài Bàn có năm chỗ ngồi

Năm 1989, cùng lúc ông có bốn tác phẩm được chọn xuất bản: Bí mật của

một võ sĩ, các truyện dài Cô gái đến từ hôm qua, Chú bé rắc rối, Nữ sinh

Năm 1990, với sức sáng tạo dồi dào, làm việc không ngưng nghỉ, Nguyễn Nhật Ánh đã làm cho những người say mê văn phong của ông vô cùng vui mừng

khi ông cho ra mắt hàng loạt truyện dài như: Thiên thần nhỏ của tôi, Phòng trọ ba

người, Mắt biếc, Thằng quỷ nhỏ Trong đó có tác phẩm Mắt biếc đã được giáo sư

Kato Sakae dịch sang tiếng Nhật, do NXB Terrainc phát hành năm 2004 Bà cũng từng chia sẻ rằng không chỉ lớp trẻ mà cả độc giả trung niên Nhật cũng sẽ yêu thích

tác phẩm này Cũng trong năm 1990, truyện dài Chú bé rắc rối được Trung ương

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trao giải thưởng văn học trẻ hạng A

Ngoài ra, Nguyễn Nhật Ánh chứng minh cho độc giả thấy được sức sáng tác

vô tận của mình khi cho ra mắt liên tục các tác phẩm: Hoa hồng xứ khác, Hạ đỏ,

Bong bóng lên trời (1991); Bồ câu không đưa thư, Những chàng trai xấu tính (1993); Trại hoa vàng (1994); Út Quyên và tôi, Đi qua hoa cúc, Buổi chiều Windows (1995)

Trong bảy năm từ 1995 đến 2002, Nguyễn Nhật Ánh đã lập được một “kỷ lục” đáng chú ý là hoàn thành bộ truyện liên hoàn 45 tập Kính vạn hoa (theo yêu cầu của bạn đọc, trong thời gian 2007 – 2010 nhà văn viết thêm chín tập nữa để nâng số tập trong bộ truyện này lên con số 54) Đây có thể nói là bộ truyện tạo được

nhiều kỷ lục nhất: đó là bộ truyện có nhiều tập nhất (54 tập), có tổng số bản in nhiều nhất (hơn một triệu bản), tái bản nhanh nhất (chỉ chưa tới một năm sau), có nhiều nhân vật nhất (khoảng 200 nhân vật), được tác giả ký tặng nhiều nhất (trên 1.000 lần ký tặng tại chỗ)

Năm 1998, ông được nhà xuất bản Kim Đồng trao giải cho nhà văn có sách

bán chạy nhất năm 2003 Bộ truyện nhiều tập Kính vạn hoa được Trung ương Đoàn

Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trao tặng tác giả

Năm 2004, Nguyễn Nhật Ánh cho xuất bản bộ truyện dài Chuyện xứ Lang

Biang (4 tập) dày xấp xỉ 3.000 trang Phải khẳng định rằng, bộ truyện đã hấp dẫn,

lôi cuốn bạn đọc bởi nhà văn đã tạo ra trong bộ truyện hàng chuỗi bất ngờ, nhiều tuyến bất ngờ chồng chéo đan nhau làm cho người đọc thót tim, tạo cho độc giả cảm giác hồi hộp, căng thẳng nhưng vô cùng thích thú

Tháng 4/2005, Nguyễn Nhật Ánh cho xuất bản cuốn tạp văn Người Quảng đi

ăn mì Quảng

Năm 2007, Tôi là Bêtô – đã được xuất bản

Năm 2008 tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ của Nguyễn Nhật Ánh

được độc giả báo Người Lao Động bình chọn là cuốn sách hay nhất năm, Hội nhà văn Việt Nam trao tặng giải thưởng văn học và được Hội xuất bản Việt Nam trao giải thưởng Sách hay và nhiều giải thưởng khác

Năm 2010, tại Hội sách thành phố Hồ Chí Minh, truyện dài Đảo mộng mơ

của ông đã được ghi nhận là cuốn sách bán chạy nhất

Năm 2011, tác giả công bố tác phẩm Lá nằm trong lá

Năm 2012, truyện dài Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ được ông ra mắt bạn đọc Tháng 6/2013 Nguyễn Nhật Ánh cho ra mắt truyện Ngồi khóc trên cây

Tác phẩm Chúc một ngày tốt lành được giới thiệu tới đọc giả yêu thích văn

chương vào năm 2014

Tác phẩm Bảy bước tới mùa hè của Nguyễn Nhật Ánh được công bố vào

ngày 1/3/2015 tại phố sách Đinh Lễ, Hà Nội

Tháng 8/2015, ông cho ra mắt bạn đọc Con chó nhỏ mang giỏ hoa hồng và

một lần nữa gây tiếng vang trên văn đàn văn học Việt Nam với kỉ lục in lần đầu lên tới 1000 bản

Nguyễn Nhật Ánh từng được bầu chọn là nhà văn được yêu thích nhất trong

20 năm (1975 – 1995)

Nhà thơ Lê Minh Quốc đã từng nhận định về Nguyễn Nhật Ánh trong cuốn

Nguyễn Nhật Ánh hoàng tử bé trong thế giới tuổi thơ: “Với dòng văn học dành cho

thiếu nhi và tuổi mới lớn, hiện nay anh đang giữ một vị trí đặc biệt Khó có người thay thế Khi liệt kê tên tuổi và tác phẩm của một thế hệ nhà văn, hội đồng làm văn học sử có thể nhớ đến người này và quên béng người kia Có thể chọn người này bỏ sót người kia Nhưng với Nguyễn Nhật Ánh, người ta không thể dù cố tình hay vô tâm” [10] để khẳng định sức sáng tạo dồi dào và chỗ đứng vững chắc trên văn đàn

văn học Việt Nam

1.2.3 Giới thiệu các tác phẩm nghiên cứu

 Tác phẩm Cô gái đến từ hôm qua (1989)

Tác phẩm cô gái đến từ hôm qua do tiến sĩ Maxim Syunnerberg tại học viện

Á Phi, Đại học Moscow Stale biên soạn được xuất bản năm 2012 và chính thức trở thành giáo trình giảng dạy tiếng Việt tại các trường Đại học ở Liên bang Nga

Tiến sĩMaxim Syunnerberg cũng từng phát biểu trên Báo Sài Gòn Giải

phóng, số ra ngày 8 – 7- 2012 rằng: “Năm 2002 tôi lên mạng tìm cái gì đó dễ đọc

bằng tiếng Việt và tình cờ thấy được một truyện dài của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh

Đó là tác phẩm Cô gái đến từ hôm qua Tôi rất thích cách viết của Nguyễn Nhật

Ánh Tôi nghĩ sinh viên cũng sẽ thích truyện này nên bắt đầu đưa tác phẩm đó vào quá trình giảng dạy tiếng Việt”

Nội dung của tác phẩm được tóm lược như sau: Cô gái đến từ hôm qua của

tác giả Nguyễn Nhật Ánh là một tác phẩm hài hước kể về câu chuyện cua gái của anh chàng Thư hồi còn bé và cả lúc bây giờ – khi anh đã trở thành một câu sinh viên

Nguyễn Nhật Ánh trao quyền kể chuyện cho nhân vật Thư, cũng chính là nhân vật “tôi” trong tác phẩm Chính vì điều này đã làm cho tác phẩm trở nên chân thật và lôi cuốn hơn Tác phẩm được kể theo dòng hồi tưởng của nhân vật Thư với

sự xen kẽ giữa quá khứ với hiện tại Đối với quá khứ là những kỉ niêm hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng với cô bạn thuở nhỏTiểu Li Đối với hiện tại là câu chuyện kể

về quá trình cua đổ Việt An, cô nàng hoa khôi của lớp với bao tình huống dở khóc

Việt An: “Tôi thẫn thờ chạm tay vào vết sẹo trên trán Việt An và cảm thấy bàng

hoàng như chạm vào kỷ niệm, cứ sợ nó tan đi như một giấc mơ

Và tôi bồi hồi nói, âu yếm, thì thầm, với Việt An và với cả chính tôi:

- Chào Tiểu Li, cô bạn nhỏ!”

 Cuốn Mắt biếc (1990)

Mắt biếc là một tác phẩm của tác giả Nguyễn Nhật Ánh trong loạt truyện viết

về tình yêu của thanh thiếu niên của tác giả này cùng với Thằng quỷ nhỏ, Cô gái

đến từ hôm qua Đây được xem là một trong những tác phẩm tiêu biểu viết về lứa

tuổi mới lớn của Nguyễn Nhật Ánh và nhận được rất nhiều lời khen từ các tác giả trong và ngoài nước

Nhà thơ Takatsuki Fumiko (Nhật Bản) nhận xét: “Giọng văn trong Mắt biếc

rất hay và nhẹ nhàng Câu chuyện tình cảm trong sáng Sau khi đọc xong truyện này tôi bỗng muốn đi Việt Nam.”

Trong Tuần báo Văn nghệ, tháng 10 năm 2009, nhà văn INAZAWA JUNKO

(Nhật Bản) cũng đưa ra lời nhận xét: “Tôi rất đồng cảm với nội tâm của nhân vật

Ngạn trong tác phẩm Mắt biếc Tôi đã rơi nước mắt trước tâm hồn vô tư và sự hy sinh của Trà Long, qua đó tôi suy nghĩ nhiều về bối cảnh xã hội Việt Nam.”

Ngoài ra tác phẩm Mắt biếc còn được giáo sư Kato Sakae dịch sang tiếng

Nhật, NXB Terrainc phát hành năm 2014

Nội dung chính của tác phẩm: Mắt biếc kể về cuộc đời của nhân vật chính

tên Ngạn Ngạn sinh ra và lớn lên cùng với cô bạn hàng xóm tên là Hà Lan, tại làng

Đo Đo (thuộc xã Bình Quế - huyện Thăng Bình - tỉnh Quảng Nam - cũng là nguyên quán của tác giả Ngay từ lúc nhỏ Ngạn và Hà Lan đã là một đôi bạn rất thân thiết, gắn bó với nhau bao nhiêu kỉ niệm: bắt tổ chim, hái sim, nhặt thị, lấy nước giúp cô Thung Tình bạn trẻ thơ ấy dần dần biến thành tình yêu thầm lặng của Ngạn dành cho Hà Lan Đến khi lớn hơn, cả hai phải rời trường làng ra thành phố để tiếp tục học

Lúc này Ngạn mới hiểu rõ tình cảm của mình Ngạn yêu Hà Lan, trái tim luôn hướng về Hà Lan Trong khoảng thời gian học trên thành phố Ngạn bắt đầu viết nhạc để giải bày nỗi lòng Tuy rằng ở học xa quê nhưng cuối tuần nào Ngạn cũng về làng đi qua rừng sim và nhớ về kí ức thuở nhỏ với cô bạn có đôi mắt tuyệt đẹp làm Ngạn khổ sở Ngạn luôn mang bên mình tình yêu mãnh liệt với Hà Lan, với làng quê Còn Hà Lan, cô không cưỡng lại được cám dỗ của cuộc sống xa hoa nơi phố thị, ngã vào vòng tay của Dũng – anh họ Ngạn và quên đi làng quê nghèo Việc

Hà Lan đến với Dũng - một thanh niên giàu, sành điệu, giỏi võ nhưng không đàng hoàng, thay người yêu như thay áo - đã làm cho Ngạn đau khổ rất nhiều Mặc dù vậy, trong trái tim Ngạn vẫn luôn mong Hà Lan được hạnh phúc Ngạn đã từng đánh nhau với Dũng chỉ vì nghe Hà Lan bị bỏ rơi, kết quả Ngạn thua Dũng nhưng

nó đã làm cho Ngạn bớt đi tính anh hùng, sẵng sàn đánh nhau mỗi khi Hà Lan bị bắt nạt Cũng từ lúc đó những cảm xúc mỗi khi Hà Lan tìm đến Ngạn để nói chuyện về

Dũng cũng giảm đi Hà Lan mang thai, nhưng bị Dũng ruồng bỏ và lấy người con gái khác Cô đành gửi con về cho bà ngoại chăm sóc và đặt tên là Trà Long Tuy hiểu rõ tình yêu của Ngạn dành cho mình, Hà Lan vẫn không đáp lại vì cô hiểu rõ Ngạn và cô không giống nhau Ngạn thích làng quê yên bình Hà Lan thích cuộc sống nhộn nhịp nơi phố thị Bằng tình yêu của mình dành cho Hà Lan, Ngạn hết lòng yêu thương và chăm sóc cho Trà Long Trà Long lớn lên trong tình yêu thương của Ngạn và ông bà, cô bé quyết tâm trở thành cô giáo trường làng và vô cùng yêu quý Ngạn Trong khi Trà Long trở về làng làm cô giáo làng và sẽ là sự nối tiếp những gì mà Hà Lan đã bỏ dở trong đời Ngạn, đem đến cho Ngạn một cuộc đời khác thì Ngạn quyết định ra đi vì anh nhận ra rằng Trà Long chỉ là cái bóng của Hà Lan

 Những cô em gái (2000)

Những cô em gái của Nguyễn Nhật Ánh kể về anh chàng Khoa từ quê ra

thành phố học Xa nhà, xa quê, không có bạn bè, Khoa bắt đầu học làm thơ để giải bày tâm sự và may mắn được đăng báo, bắt đầu nổi tiếng trong giới học sinh Nhờ thế, Khoa được các bạn trai trong lớp ngưỡng mộ, mời về nhà ăn uống, giới thiệu với gia đình và nhờ làm thơ tặng em gái mình Nhưng sự thật là bạn Khoa dùng thơ

ấy để đi tặng người yêu hoặc những cô gái mà đang có ý định cưa cẩm

Cùng lúc ấy, Khoa đang say mê tiếng đàng của cô gái bên trong bức rèm, Khoa xem đó là nàng Stephanette, là tình yêu của đời mình dù chưa gặp mặt Và các bài thơ Khoa viết hộ tất cả đều là dòng tâm sự của Khoa với nàng Stephanette Trong lúc học Khoa có quen với Minh Hoa và Quyên Khoa cũng rất có cảm tình với Quyên, đặc biệt là sau bất ngờ Quyên cũng chính là cô gái Khoa đang đơn phương với tiếng đàn thiết tha Kể từ sau phát hiện ấy, Khoa tìm cách tiếp cận Quyên nhiều hơn Cùng lúc ấy, bài thơ ngày trước Khoa viết để giải bày nỗi lòng với Quyên được truyền tay qua một con đường vòng nào đó lại đến tay Quyên Quyên không tin Khoa là chủ nhân của bài thơ ấy và khẳng định là được người yêu viết tặng Sự việc ấy gây nhiều hiểu lầm và làm Khoa điêu đứng, Khoa tìm đủ mọi cách để tìm ra ai là người đã đưa bức thư cho Quyên

 Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh (2010)

Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh là một tiểu thuyết dành cho thanh thiếu niên

của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, xuất bản lần đầu tại Việt Nam vào ngày 9 tháng 12 năm 2010 bởi Nhà xuất bản Trẻ, với phần tranh minh họa do Đỗ Hoàng Tường thực hiện Theo Nguyễn Nhật Ánh, đây là lần đầu tiên ông đưa vào truyện của mình những nhân vật phản diện, đặt ra vấn đề đạo đức như sự vô tâm hay cái ác

Là một trong những quyển sách Việt Nam bán chạy nhất năm 2010, được tái bản ngay trong ngày phát hành đầu tiên, tổng số bản in lên đến hơn 20.000 bản Đây cũng là cuốn sách mở đầu cho phương thức in nhiều dạng ấn bản trên một tác phẩm

ở Việt Nam, với ấn bản bìa mềm và bìa cứng được bán ra song song Tác phẩm đã được chuyển thể thành một bộ phim điện ảnh cùng tên bởi đạo diễn Victor Vũ, công chiếu vào tháng 10 năm 2015 gây được nhiều sự chú ý trong công chúng Như một ảnh hưởng từ sức ảnh hưởng tích cực của bộ phim, tiểu thuyết đã trở thành quyển sách bán chạy nhất trong Hội sách Hà Nội năm 2015 Tính đến tháng 10 năm 2015, Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh đã trải qua 28 lần tái phát hành với tổng số bản in lên đến 130.000 bản

Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh tái hiện lại cuộc sống thường ngày qua lời kể

và những suy nghĩ tâm tư của cậu bé Thiều Thiều đang là học sinh lớp 7 sống ở một vùng quê nghèo, cùng với người em trai tên Tường Tường là một cậu bé đẹp trai, dễ thương, hiền lành, bao dung, thích chơi đùa với nhiều loài động vật gồm cả sâu bọ, rắn rết,… đặc biệt rất yêu thương và thần tượng anh trai Thiều là một người tinh nghịch, thích chạy nhảy bày trò quậy phá, làm em mình nhiều lần phải chịu đòn thay Thiều cũng nhiều lần tỏ ra hẹp hòi, nhưng trong thâm tâm cậu vẫn rất thương

em mình và là một người hào hiệp

Chú Đàn là em trai của ba Thiều, bị mất một tay do tai nạn nhưng vẫn luôn yêu đời và thường kể chuyện ma cho hai anh em Thiều và Tường nghe Chú Đàn yêu chị Vinh, một cô gái cùng xóm và là con của thầy giáo chủ nhiệm lớp của Thiều, người thầy mà lúc nào cũng làm cho Thiều sợ chết khiếp

Thiều lúc đầu thích con Xin học chung lớp nên học lỏm câu thơ chú Đàn tặng chị Vinh và nhờ thằng Sơn đưa hộ Tiếc là con Xin lên méc thầy làm Thiều bị

ăn đòn nhớ đời Thiều giận Xin qua chơi chung với con Mận Từ đó hai đứa thân thiết, đi đâu cũng có nhau, Thiều còn chỉ bài giúp Mận học tốt hơn

Biến cố xảy ra khi căn gác nhà Mận bốc cháy Gia đình Thiều đã giúp đỡ Mận trong lúc khó khăn nhất và đưa cô bé về ở chung với mình Sự thân thiết giữa Tường và Mận khi về ở chung nhà khiến cho Thiều bực tức Cậu đã không can ngăn khi con cóc Tường nuôi bị bắt đi làm thịt Mùa lũ đến, cả làng Thiều chìm trong nước, khi nước rút đi và để lại nhiều hậu quả tiêu cực như đói kém, mất mùa, Thiều, Tường và Mận mới phát hiện ra chị Vinh và chú Đàn đã lập ra kế hoạch cùng nhau

bỏ trốn để thoát khỏi sự ngăn cấm của gia đình Cùng lúc đó, sự hẹp hòi và đố kỵ trong lòng Thiều đã nhiều đến mức trong một phút hiểu lầm cậu đã vô tình khiến

em trai mình bị thương nặng, không thể ngồi dậy được Thiều càng ân hận hơn khi nghe chính miệng Tường kể rằng người mà Mận thích chơi cùng chính là cậu

Mận được mẹ đón đi tìm cha, trong khi Thiều ở lại chìm trong nuối tiếc và cắn rứt mà tận tình chăm sóc cho Tường Cả hai anh em đã giấu ba mẹ nguyên nhân thật sự gây ra cảnh ngộ rủi ro của Tường Một hôm Thiều mừng rỡ khi thấy Tường

đã ngồi dậy được và nghe em trai mình kể về một nàng công chúa không biết từ đâu đến đã trở thành nguồn động viên tinh thần để Tường hồi phục Quá hiếu kỳ, trong một lần tình cờ phát hiện ra công chúa và lén lút bám theo, Thiều vô cùng bất ngờ khi biết nàng công chúa ấy thực ra là Nhi, con một người mổ lợn trong làng Người làng lầm tưởng Nhi đã chết sau một vụ tai nạn ba năm trước, nhưng hóa ra cô bé vẫn sống nhưng có vấn đề về thần kinh, khiến cô tự xem mình là công chúa và cha mình là đức vua, người mà cũng vì thương con nên đã giả vờ diễn trò cùng cô bé Thiều kể lại bí mật này với Tường lúc này đã đứng dậy được, bởi vì Tường và Nhi từng chơi rất thân với nhau Sự nôn nóng được gặp lại Nhi thôi thúc Tường ra sức tập đi lại Một ngày nọ hai anh em nhìn thấy Nhi đang bị đám trẻ con trong làng trêu chọc, Tường đã chạy hết sức bằng chính đôi chân mình đến bảo vệ Nhi, kỳ diệu thay nghĩa cử này khiến cô bé nhớ ra mọi chuyện và trở lại bình thường

 Bảy bước tới mùa hè (2015)

Bảy bước tới mùa hè được Nguyễn Nhật Ánh lấy bối cảnh làng quê nghèo,

nơi những con người hiền lành chân phát, sống tình nghĩa để kể cho độc giả nghe câu chuyện của Khoa Một anh chàng tinh nghịch hồn nhiên lần đầu biết tương tư

Đến dịp hè, Khoa được bố mẹ cho về quê ngoại chơi Ở quê, Khoa có Mừng

là bạn thân nhất Hai đứa chuyên gia bày trò chọc ghẹo mấy đứa con gái trong làng

và xem đó là việc làm của anh hùng Trong số đó có nhỏ Trang, là con bé mà bị Khoa chọc chẹo nhiều nhất, giựt tóc, búng tai, hù ma, không trò gì mà Khoa không chọc Hè năm nay, Khoa suy nghĩ khác, Khoa muốn được nói chuyện với nhỏ Trang, không muốn chọc phá nữa Khoa tìm cách tiếp cận Trang bằng nhiều cách: xin dì Liên cho học thêm lớp 9 (mặc dù sang năm Khoa đã lên lớp 10), lâu lâu chạy sang nhà Trang mượn cái này, cái kia,… Khoa còn phải mua bánh mì thịt cho Bông chỉ để Bông đổi chỗ cho Khoa ngồi gần Trang Câu chuyện còn xảy ra với nhiều tình huống dở khóc dở cười Vì muốn trả thù cho Khoa, khi bị thằng Sơn méc thầy ngồi nghịch trong lớp, Mừng đã nghĩ ra trò giả làm ăn cướp để hù dọa Sơn Không ngờ lại gặp thầy Tám và bị một trận tơi bời

Mừng thích nhỏ Đào nên kiếm cớ dẫn ông Mười khòm ông nội Đào đi chơi

để lấy lòng Nhưng sau đó nhận ra, Mừng thương ông như người thân Cảm nhận được điều đó ông Mười nuôi heo đề mong có tiền cho Mừng đi học lại Cũng chính

từ việc nuôi heo mà Mừng và Đào có nhiều cơ hội nói chuyện với nhau hơn

Khoa sau những lần tìm cách, cuối cùng cũng được nói chuyện với Trang Khi đang dần dần thân quen hơn thì hết 2 tháng hè, Khoa phải về thành phố, tiếp tục con đường học vấn Chia tay nhỏ Trang, Khoa buồn muốn khóc

Hôm sau, khi đang chuẩn bị sắp xếp đồ lên thành phố, thì Mừng và Đào tới thăm Mừng báo rằng di Liên và thầy Nhãn sắp làm đám cưới Khoa liền phát hiện

ra sự khác nhau giữa trẻ con và người lớn Nghĩ trong đầu mình, cố gắng nhanh trờ thành người lớn để có thể cưới nhỏ Trang giống như thầy nhãn và dì Liên

 Tiểu kết

Như vậy, từ sau năm 1986, văn học tuổi mới lớn càng có dịp nở rộ và lan tỏa mạnh mẽ Có rất nhiều tác giả, tác phẩm hướng tới lứa tuổi này và đã đạt được thành công nhất định Tuy nhiên, vẫn chưa có một quan niệm nào mang tính xác định về văn học tuổi mới lớn, còn nhiều ý kiến nhập nhằng giữa văn hoc thiếu nhi

và văn học tuổi mới lớn Chúng ta cần định hình và cho nó một chỗ đứng vững chắc hơn nữa trên nền văn học Việt Nam hiện đại Bởi lẽ, các tác phẩm viết về lứa tuổi mới lớn là món ăn tinh thần thực sự cần thiết cho độc giả tuổi mới lớn

Qua việc tiến hành tìm hiểu đôi nét về nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cùng với các tác phẩm của ông, chúng tôi nhận thấy Nguyễn Nhật Ánh xứng đáng là tác giả được bạn đọc yêu thích nhất Ông đã dành nhiều thời gian và tâm huyết của mình để sáng tác Ông không chỉ dừng lại ở truyện viết cho thiếu nhi mà còn cả lứa tuổi mới lớn và lứa tuổi trưởng thành Ở mỗi dòng văn học, nhà văn đều rất thành công, các tác phẩm xuất bản rất được bạn đọc đón nhận Tuy nhiên thành công nhất có lẽ ở dòng văn học tuổi mới lớn Viết nhiều, viết hay, viết thành công và có sức sáng tạo không ngừng nghỉ cho từng đứa con tinh thần của mình đã giúp Nguyễn Nhật Ánh mang nó đến gần hơn với người đọc Đó cũng chính là đặc điểm nổi bật riêng chỉ có trong văn chương Nguyễn Nhật Ánh

CHƯƠNG 2 ĐÓNG GÓP VỀ MẶT NỘI DUNG CỦA NGYỄN NHẬT ÁNH

CHO VĂN HỌC TUỔI MỚI LỚN 2.1 Đời sống tuổi mới lớn

Phát biểu của Nhà văn Trần Quốc Toàn đại diện Ban giám khảo cuộc thi

“Nguyễn Nhật Ánh và tôi” tại Lễ trao giải ngày 24/11/2013 tại Nhà văn hóa Thanh Niên có đoạn: “Phải chăng, gắn kết là thành công lớn nhất của nhà văn Nguyễn

Nhật Ánh Gắn kết giữa trang sách với cuộc đời, gắn kết thời cuộc với văn chương, gắn kết tuổi thơ đã có của ai đấy, với chính buổi xế chiều của người ấy Gắn kết để tạo cảm thông và động lực để phát triển… Cảm ơn nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cứ

âm thầm viết để rồi chính các tác phẩm của mình lên tiếng Văn chương vẫn có chỗ đứng, vẫn rất cần trong thế kỉ 21 đầy biến động này” [19; 7]

Xét về mặt đề tài, nội dung chúng tôi thấy, không phải nghiễm nhiên những tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh được bạn đọc đón nhận một cách tích cực như thế Ông như là một hiện tượng văn học đặc biệt được nhiều thế hệ độc giả yêu thích, trẻ

em sống trong kí ức tuổi thơ sinh động, hấp dẫn, người lớn tìm về với kỉ niệm bỏ quên và hiểu hơn về thế giới tuổi thơ Thông qua những mẫu chuyện, những nội dung Nguyễn Nhật Ánh truyền tải ta thấy đó là sợi dây “gắn kết” bền chặt, mang tuổi thơ lại gần hơn với con người Những câu chuyện Nguyễn Nhật Ánh kể không phải mới nhưng chẳng bao giờ là cũ, cho dù chúng ta có đọc mãi một cuốn cũng là nội dung ấy, nhân vật ấy, lạ là vẫn thấy nó hay và hấp dẫn Bởi lẽ, với lối viết dí dỏm, hài hước, sự quan sát tinh tế, tài tình, mỗi tác phẩm dưới ngoài bút của Nguyễn Nhật Ánh đều trở nên lạ hóa thế giới hằng ngày vốn dĩ quá quen thuộc này Chúng tôi xin chắc một điều rằng, khi đọc truyện Nguyễn Nhật Ánh, bản thân bạn đọc sẽ thấy tấm gương phản chiếu bóng hình mình trong đó, ai chẳng có tuổi thơ với những trò nghịch dại, với những cảm xúc đầu đời ngại ngùng e ấp,… Và chính

vì chạm đến được tâm hồn của bạn đọc mà ông cũng tạo được chỗ đứng nhất định

trong lòng công chúng mến mộ văn chương, tạo nên một “điểm nhấn” riêng, chỉ có

ở Nguyễn Nhật Ánh

Tuy rằng chọn lựa viết về tuổi mới lớn nhưng dưới góc nhìn của Nguyễn Nhật Ánh, thế giới trẻ thơ vẫn luôn sinh động và hấp dẫn dù ở lứa tuổi nào Vì vậy cho dù văn học tuổi mới lớn thì trong các tác phẩm của ông vẫn gắn với những kí

ức tuổi thơ vui tươi, năng động Rõ ràng, ta thấy để viết nên từng trang văn mang đậm màu sắc hồn nhiên, trong sáng của lứa tuổi mới lớn là một điều vô cùng khó khăn Nhưng Nguyễn Nhật Ánh đã làm được và làm rất thành công, bởi lẽ ông đã nhìn thế giới qua ánh mắt trẻ thơ Đọc truyện của ông, chúng ta sẽ mãi đắm chìm trong những hồi tưởng ngọt ngào, đầy ắp tiếng cười, hồn nhiên, trong trẻo

Trong báo Tuổi trẻ, số ra ngày 8/12/2010, Nguyễn Quang Lập nhận xét

rằng: “Có thể nói mỗi cuốn sách của Nguyễn Nhật Ánh như mỗi chuyến tàu về tuổi

thơ, ở đó có nhiều toa, mỗi toa là một bất ngờ thú vị mỗi háo hức, mỗi say mê, khi làm ta bật cười, khi làm ta rưng rưng, hoặc ngồi lặng đi suy ngẫm Khi đã theo con tàu của Nguyễn Nhật Ánh để đi về tuổi thơ một lần, tôi tin mỗi lần Nguyễn Nhật Ánh rung chuông, người ta khó lòng bỏ qua một tấm vé để lại cùng háo hức lên tàu”

2.1.1 Kí ức về mái trường

Đối với lứa tuổi mới lớn, mái trường luôn là nơi chất chứa nhiều kỉ niệm nhất Vì vậy khi viết về văn học tuổi mới lớn, Nguyễn Nhật Ánh đặc biệt đi sâu vào khai thác những mảng đề tài liên quan đến mái trường, nơi mà kí ức tuổi thơ không thể thiếu

Trong Cô gái đến từ hôm quakí ức về mái trường, được thể hiện rõ nhất qua

dòng hồi tưởng của nhân vật Thư về cô bạn Tiểu Li thuở nhỏ Cả hai đã có khoảng thời gian kỉ niệm bên nhau dưới mái trường, mà cho đến sau này khi đã lớn là một chàng thanh niên, đó vẫn luôn là hồi ức đẹp trong Thư Tuy là những mẫu chuyện nhỏ, vụn vặt nhưng không có nó, sẽ chẳng có niềm vui Đó là khi Thư đánh rơi lọ mực không dám về xin mẹ đành phải chấm chung mực với Tiểu Li, đến khi mực hết mới nghĩ ra cách đổ thêm nước vào và hậu quả :

“Tới giờ học, cả tôi và Tiểu Li không đứa nào viết lấy được một chữ Chấm

mực y như chấm nước lã Thiệt chán!

Tôi bực mình thò ngòi viết sát đáy lọ mực, khuấy mạnh Khi rút cây viết lên, tôi thấy một cục dính toòng ten ở ngoài viết Cục mực đen thùi lùi nom giống hệt con ruồi

Đang rầu rĩ, tôi nóng tiết bặm môi rảy mạnh một cái.Cục mực như muốn chơi xỏ tôi Nó văng ra và hớn hở đập “bép” một phát giữa cuốn tập của Tiểu Li”

[24; 76]

Và khi cô giáo phát hiện thì người nhận tội lại là Tiểu Li: “Trong khi cô

“truy” Tiểu Li, tôi len lén gấp cuốn tập của mình lại và khoanh tay chặn lên trên, mắt giả vờ chăm chú nhìn lên bảng

Nhưng tôi không bị cô giáo hỏi Chỉ có Tiểu Li bị phạt, đứng tại chỗ về tội ngồi chơi không chép bài, lại còn ngồi dây mực vô tập” [24; 76]

Thân nhau là thế, nhưng cũng có khi Tiểu Li và Thư cũng có khi giận nhau

Và tìm cách chọc giận đối phương: “Tiểu Li đang chơi nhảy dây trước cửa lớp

Thấy tôi nó quay mặt, ngó lơ chỗ khác Thái độ lạnh nhạt của nó khiến tôi giận muốn ứa gan Ý nghĩa làm lành với nó bỗng dưng biến đâu mất

Khi vô học, tôi không thèm chấm chung lọ mực với Tiểu Li mà quay xuống bàn sau chấm chung với thằng Lợi sứt” [24; 90]

Hay trong Mắt biếc, những kỉ niệm dưới mái trường được Nguyễn Nhật Ánh

chọn lọc và miêu tả rất đắt Thông qua lời kể của nhân vật Ngạn, chúng ta sẽ bắt gặp vô số những hình ảnh vô tư hồn nhiên của tuổi nhỏ, những suy nghĩ hồn nhiên đến đáng yêu Tất cả đều nằm gọn dưới ngôi trường làng “Đo Đo” của Ngạn, trong suốt những năm đi học, đặc biệt là thời cấp một Ngạn đã có được cho mình một hành trang kỉ niệm quý giá

Kỉ niệm từ chỗ ngồi, đến tên gọi “Trong lớp của thầy Phu, mỗi bàn ngồi ba

đứa Tôi ngồi bàn chót cùng, bên phải là Hà Lan, bên trái là thằng Ngọc Bạn bè thường gọi Ngọc là Ngọc Sẹo, vì nó có cái sẹo to bằng đít chén ở thái dương, tóc không che nổi” [26; 23] Hay đó là những kỉ niệm mà khi nhớ lại tuy xấu hổ đôi

chút nhưng lại tràn ngập tiếng cười và sẽ là một kí ức khó quên của thời cắp sách đến trường:

“ Hôm đó, đang giờ tập viết, cả lớp đang yên lặng hí hoáy viết bỗng có một

cái mùi khủng khiếp tỏa ra cạnh chỗ tôi ngồi Tôi nhăn mặt, nín thở liếc sang, thấy

Hà Lan đưa tay bịt mũi còn thằng Ngọc thì đang ngọ nguậy với vẻ khổ sở, mặt tái xanh, mồ hôi lấm tấm trên trán” [26; 22]

“Ngay tức khắc, một đứa bàn trên đứng dậy tố cáo:

Tin động trời đó khiến cả lớp nhốn nháo Một số đứa che miệng cười khúc khích Những đứa khác nhăn mặt vẻ ghê tởm và nhổ nước miếng luôn mồm Còn thằng Ngọc thì nom tội nghiệp, đầu nó mỗi lúc một chúi xuống như muốn chui tọt vào trong gầm bàn” [26; 23]

Kỉ niệm dưới mái trường quả thật quá nhiều Với các cô gái là những giờ nhảy dây, cột tóc cho nhau hay khi mặc bộ áo dài mới được lũ bạn trầm trồ khen đẹp; còn đối với các bạn nam đó là những trận đánh nhau, đến tơi bời, quần áo xộc xệch Và nhân vật Thiều, để bảo vệ cô bạn bé nhỏ của mình đã ra tay “hành hiệp trượng nghĩa” và rồi phải chịu hình phạt mà tất cả đám học trò trong trường thầy

Phu đều sợ, hay đơn giản đánh nhau để thể hiện sức mạnh

“Năm học lớp năm là năm tôi đánh nhau dữ dội nhất Chuyện đánh nhau lúc bấy giờ đã trở thành chuyện cơm bữa Chúng tôi đánh nhau hàng ngày và dường như suốt năm học ở bậc tiểu học, đánh nhau là một trò chơi duy nhất của chúng tôi” [26; 55]

Không những thế, mái trường còn là nơi chứng kiến sự thay đổi trong tâm hồn của tuổi mới lớn Chuyện lần đầu mặc đồng phục đến trường có lẽ là kỉ niệm khó quên nhất của tuổi thơ, trong Mắt biếc anh chàng Ngạn cảm thấy việc mặc đồng

phục quả là một “tai họa”: “Lên lớp sáu, chúng tôi phải mặc đồng phục Con gái

mặc áo dài trắng Con trai áo trắng quần xanh, áo bỏ vô quần, gài dây nịt hẳn hoi Cách ăn mặc chửng chạc khiên chúng tôi người lớn hẳn lên Điều đó đối với tôi quả

là một tai họa Khi trở thành…người lớn, bọn con gái đâm ra không còn chơi chung với đám con trai nữa” [26; 59]

Kí ức dưới mái trường còn được Nguyễn Nhật Ánh lưu giữ qua hình ảnh của những người thầy người cô, mà sau này khi lớn lên, có dịp quay trở về trường cũ gặp lại thầy cô xưa, bồi hồi nhớ lại những kỉ niệm ngọt ngào mà đáng quý ấy Đó là

hình ảnh cô Thung với tật hay khát nước “hôm nào đang dạy cô cũng than khát

nước” trong tác phẩm Mắt biếc Thời còn đi học, khi được giáo viên chọn nhờ làm

việc gì là điều gì đó vô cũng hãnh diện và lớn lao đối với bọn trẻ

“ Mỗi lần cô Thung than như vậy, cả một rừng tay giơ lên:

- Em, cô!

- Em nè, cô!

- Nhà em gần, để em đi cho cô!” [26; 38]

Lớn hơn một chút kỉ niệm dưới mái trường còn là những tiếng trống báo hiệu

giờ vào lớp, giờ tan trường “Tiếng trống kêu rất lớn vang rất xa, mỗi lần gióng lên,

cả làng đều nghe thấy” [26; 46], suốt quãng thời gian ngồi ghế nhà trường, có lẽ

tiếng trống là thứ âm thanh quen thuộc đối với tất cả học sinh Và điều tuyệt vời

hơn cả là chúng được tận tay đánh vang một tiếng trống, bởi lẽ “Tất cả học trò

trường tôi đều mê đánh trống Được cầm lên cây dùi nặng trịch thẳng tay giáng vào mặt trống da bò để nghe âm thanh dội lên, lan xa và ngân nga khong dứt đằng sau các lũy tre là niềm mơ ước cháy bỏng của mỗi đứa chúng tôi” [26; 46]

Trong Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh cũng đã nhắc đến một số chi tiết đầy

kỉ niệm trong lớp của nhân vật Thiều, mà khi đọc lại chúng ta thấy mình trong đó khó lòng có thể quên Trong mỗi chúng ta, khi con ngồi ghế nhà trường chắc vẫn hay nhận những bức thư tay trao vội, hay những lời tỏ tình ngây thơ vụng dại Và điều đó được Nguyễn Nhật Ánh tái hiện một cách sinh động qua miêu tả của Thiều:

“Tôi tưởng thằng Sơn sẽ lung túng ghê lắm, nào ngờ nó làm nhiệm vụ nhanh nhoay nhoáy Nó rút lá thư trong áo ra, ném xoẹt ngay trước mặt con Xin…”

“Tôi nhấp nhổm trên băng ghế, tưởng tượng lan man đủ thứ Trừ một thứ tôi không tưởng tượng nổi: con Xin không chửi tôi, cũng không ném trả lại lá thư vào mặt tôi, nó cầm lá thư bước ra khỏi chỗ và đi thẳng lên bàn thầy Xui một nỗi, lúc

đó lớp tôi đang học giờ văn của thầy Nhãn cộc tính

Kết quả nhãn tiền: Thầy Nhãn kêu tôi lên bảng và trước cặp mắt tò mò của

lũ bạn, thầy bẹo tai tôi đau điếng, gần như xách hẳn người tôi lên khiến tôi suýt rớt

cả tai, răng nghiến ken két:

- Yêu với chẳng đương! Làm tập tập làm văn chính tả còn viết sai be bét mà bày đặt lăng nhăng!” [27; 86]

Hay những lần đánh nhau nảy lửa chỉ vì những chuyện cỏn con “Ngòi bút

xoi thủng gò má thằng Sơn một lỗ nhỏ, chắc chẳng đau đớn gì, chỉ tổ làm nó sôi máu, nện tôi càng hung hăng hơn

Bữa đó, nếu không có đứa bạn chạy ra sau hè đi tiểu bắt gặp và dọa méc thầy giám thị, chắc người tôi nát như tương” [27; 151]

Cũng như chúng ta, để trưởng thành, Nguyễn Nhật Ánh cũng từng trải qua những năm tháng tuổi thơ “mài đũng quần trên ghế nhà trường” nên có lẽ ông hiểu

rõ mái trường là nơi lưu giữ những hồi ức tươi đẹp nhất Nơi đó không chỉ có gốc phượng rực đỏ, có tiếng trống trường giục giã mà còn có bóng hình thầy cô, bạn bè với biết bao cảm xúc khó quên Nguyễn Nhật Ánh là người đã tái hiện lại tất cả những điều ấy qua từng trang văn thấm đượm màu sắc của hồi hức tuổi học trò Chắc hẳn, trong lòng mỗi độc giả, khi các bạn đọc những dòng văn kỉ niệm ấy cũng

là lúc kí ức ùa về, sống động chân thật như vừa mới hôm qua Không chỉ viết cho những ai đã từng trải qua mà cả những ai đang ngồi ghế nhà trường, để họ thêm yêu hơn những phút giây dưới mái trường, trân trọng hơn những giây phút được đùa

nghịch bên bạn bè, lắng nghe lời chỉ dạy tận tình của thầy cô Để sau này, khi lớn lên, không một ai phải lắc đầu tiếc nuối về quãng đời học sinh tươi đẹp đã trôi qua

Trong quãng thời gian còn cắp sách tới trường, thời điểm mà học trò thích thú và mong nhất là mùa hè Mùa hè có lẽ là đề tài được Nguyễn Nhật Ánh đặc biệt

ưu ái khi ông chọn đó vừa là không gian vừa là thời gian để kể cho bạn đọc nghe câu chuyện của tuổi thơ Nhắc đến tuổi thơ là nhắc đến mùa hè, mùa hè với những trò nghịch dại, mùa hè với biết bao kỉ niệm khó quên, mùa hè với những cảm xúc đầu đời

Ta thấy, những nhân vật được Nguyễn Nhật Ánh xây dựng đa phần đều mang nét hồn nhiên, ngây thơ nhưng cũng rất lém lỉnh và cá tính Cho dù ở lứa tuổi lên tám hay hai mươi thì mùa hè luôn là khoảng thời gian lý tưởng cho tâm hồn các

em

Trong Bảy bước tới mùa hè, một tác phẩm có thể thấy rõ nhất sự hứng thú,

vui sướng của tuổi mới lớn khi được sống trong những tháng ngày hè vô tư, không phải nghĩ đến chuyện học hành, thậm chí còn “chạy trốn” được những đòn roi của người lớn khi hè về Khoa nhân vật chính trong câu chuyện gần như hè năm nào cũng được ba mẹ cho về chơi quê ngoại Và vì được sống trọn trong khoảng thời gian ấy mà Khoa luôn có những kỉ niệm khó quên của cuộc đời Đối với Khoa mỗi

mùa hè là một trải nghiệm, một khám phá mới Nếu hè năm trước, Khoa “Chẳng

bao giờ để nhỏ Trang vào mắt Con bé này chỉ nhỏ hơn Khoa một tuổi nhưng khoa vẫn xem nó là con nít ranh” [21; 16], hay thậm chí “Khoa chỉ nhớ là nó không bao giờ chơi với con nhỏ này Có một quy ước bất thành văn giữa bọn con trai với nhau: đứa con trai nào chọc cho con gái khóc, đứa đó là anh hùng; còn đứa nào đánh bạn với con gái, đứa đó là đồ bỏ đi, không xứng mặt nam nhi và dĩ nhiên bị bạn bè chọc ghẹo xa lánh” [21; 17] Chính vì vậy, Khoa luôn kiếm cách chọc cho

nhỏ Trang khóc và luôn tự coi mình là anh hùng, lúc thì đổi thừa Trang ăn cắp chai

xì dầu, lúc thì “Giật đồ chơi, giật tóc, cốc đầu, véo tai, đá đít, tóm lại không có trò

mất dạy nào là Khoa chưa làm với nhỏ Trang ,… Và mỗi lần lập được thành tích, mặt Khoa lại nghênh nghênh y như nó vừa đánh thắng một ông mãnh nào lớn xác