Chính sách đối ngoại của hoa kỳ đối với trung quốc giai đoạn 2009 201

Blackwill, Ali Wyne với việc đánh giá Trung Quốc, Hoa Kỳ trong tương lai, mối quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc được Lý Quang Diệu nhìn nhận một cách khách quan… là các tác phẩm nước ngoài có

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT

KHOA SỬ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NIÊN KHÓA 2011 – 2015

CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA HOA KỲ ĐỐI VỚI TRUNG QUỐC

(GIAI ĐOẠN 2009 – 2012)

CHUYÊN NGÀNH : SƯ PHẠM LỊCH SỬ GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN : TS NGÔ HỒNG ĐIỆP SINH VIÊN THỰC HIỆN : HOÀNG CÔNG HÒA MSSV : 1156020009 LỚP : D11LS01

BÌNH DƯƠNG, 05/2015

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài khóa luận “Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với

Trung Quốc (giai đoạn 2009 – 2012)” tôi xin gửi lời cảm ơn đến người thân và gia

đình đã luôn động viên, ủng hộ tôi, đến tất cả bạn bè đã giúp đỡ tôi trong việc tìm kiếm nguồn tài liệu tham khảo và đưa ra những ý kiến đóng góp cho khóa luận của tôi được hoàn thiện hơn

Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến tất cả quý thầy (cô) trong khoa

Sử, trường Đại học Thủ Dầu Một đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập

và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến TS Ngô Hồng Điệp – người trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp, thầy đã tận tình chỉ bảo

và từng bước hướng dẫn tôi trong suốt quá trình từ soạn thảo đề cương cho đến lúc hoàn thành khóa luận

Tuy nhiên, do hạn chế về nguồn tư liệu và khả năng nghiên cứu của bản thân cho nên khóa luận sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết cần được góp ý, sửa chữa Kính mong được sự đóng góp ý kiến của quý thầy (cô) để khóa luận được hoàn thiện hơn

Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn!

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Bình Dương, ngày tháng 5 năm 2015 (Ký tên)

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN PHẢN BIỆN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Bình Dương, ngày tháng 5 năm 2015 (Ký tên)

MỤC LỤC

DẪN LUẬN 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Lịch sử nghiên cứu của đề tài 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4.1 Đối tượng nghiên cứu 5

4.2 Phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu 6

6 Đóng góp của đề tài 6

7 Bố cục của đề tài 7

NỘI DUNG 8

CHƯƠNG 1 : NHỮNG TIỀN ĐỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA HOA KỲ ĐỐI VỚI TRUNG QUỐC 8

1.1 Tiền đề về kinh tế 8

1.1.1 Nền kinh tế Hoa Kỳ 8

1.1.2 Sự nổi lên của kinh tế Trung Quốc 10

1.1.3 Xu hướng phát triển kinh tế toàn cầu 11

1.2 Tiền đề về chính trị 14

1.3 Tiền đề về quân sự 15

1.4 Những vấn đề toàn cầu đòi hỏi sự hợp tác giữa hai nước 16

1.4.1 Vấn đề môi trường 16

1.4.2 Vấn đề vũ khí hạt nhân 18

1.4.3 Vấn đề năng lượng 19

1.4.4 Vấn đề khủng bố - an ninh thế giới 19

CHƯƠNG 2 : CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA HOA KỲ ĐỐI VỚI TRUNG QUỐC 22

2.1 Chính sách đối ngoại toàn cầu 22

2.2 Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc 24

2.2.1 Chính sách về chính trị - ngoại giao 26

2.2.2 Chính sách về kinh tế 32

2.2.3 Chính sách về an ninh - quân sự 34

2.3 Những kết quả trong mối quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc dưới thời Tổng thống Barack Obama 39

CHƯƠNG 3 : TÁC ĐỘNG VÀ XU HƯỚNG CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA HOA KỲ ĐỐI VỚI TRUNG QUỐC 45

3.1 Mối quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc tác động đến thế giới và Việt Nam 45

3.1.1 Tác động đến thế giới 45

3.1.2 Tác động đến Việt Nam 47

3.2 Xu hướng phát triển mối quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc 52

3.2.1 Tích cực hợp tác và toàn diện 52

3.2.2 Vừa hợp tác vừa cạnh tranh 53

3.2.3 Sự kiềm hãm của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc 54

KẾT LUẬN 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 58

Boniface, đánh giá Hoa Kỳ và Trung Quốc với tác phẩm phỏng vấn và tuyển

chọn “Lý Quang Diệu: bàn về Trung Quốc, Hoa Kỳ và thế giới” của Graham

Allison, Robert D Blackwill, Ali Wyne với việc đánh giá Trung Quốc, Hoa Kỳ trong tương lai, mối quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc được Lý Quang Diệu nhìn

nhận một cách khách quan… là các tác phẩm nước ngoài có giá trị trong việc tìm

hiểu chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ trong những năm gần đây ở nước ta

Một số công trình liên quan đến chính sách đối ngoại Hoa Kỳ, quan hệ

quốc tế của các nhà nghiên cứu ở nước ta như “Quan hệ Mỹ - Trung: hợp tác và

cạnh tranh, luận giải dưới góc độ cân bằng quyền lực”của PGS TS Nguyễn

Thái Yên Hương đây là một trong những tác phẩm lớn, có giá trị cao về mặt khoa học lẫn thực tiễn, cuốn sách tập trung đánh giá, phân tích về quan hệ Mỹ - Trung trong hơn 30 năm qua, kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao và triển vọng của mối quan hệ này đến năm 2020 theo góc độ của khoa học chính trị - xem xét quan hệ nước lớn dưới góc độ cân bằng quyền lực Cùng đó, PGS

TS Nguyễn Thái Yên Hương – PGS TS Tạ Minh Tuấn (đồng chủ biên) với tác

phẩm “Các vấn đề nghiên cứu về Hoa Kỳ” – một công trình với nhiều vấn đề

nổi bật của Hoa Kỳ từ khi hình thành đến các vấn đề nổi bật nhất hiện nay ở đầu thế kỷ XXI cũng được tác giả đề cập, bàn luận, đánh giá rất công phu

GS TS Đỗ Thanh Bình – PGS TS Văn Ngọc Thành với cuốn “Quan hệ

quốc tế thời hiện đại những vấn đề mới đặt ra” là tác phẩm nói rõ những mối

quan hệ lớn và những vấn đề trong bối cảnh toàn cầu Với cuốn “Hòa Bình –

Hợp tác và phát triển: xu thế lớn trên thế giới hiện nay” của PGS TS Lê Minh

Quân làm rõ, phân tích nhiều vấn đề từ các quan niệm, khái niệm, phương pháp tiếp cận nghiên cứu và các yếu tố ảnh hưởng đến đặc điểm, nguồn gốc, bản chất

và những biểu hiện mới của xu thế hòa bình, hợp tác, phát triển trong đó đề cập tới Hoa Kỳ với những chính sách mới và Trung Quốc với phương cách phát triển mới

Tác phẩm “Cục diện thế giới đến 2020” của Phạm Bình Minh cuốn sách

tập trung phân tích cục diện thế giới, những nhân tố tác động và xu hướng phát triển của nó đến năm 2020 và dự báo về quan hệ giữa các nước lớn trong đó Hoa

Sau vụ khủng bố 11/9/2001, kể từ năm 2002, mỗi năm Hoa Kỳ thâm hụt hàng trăm tỷ đôla, trong khóa 2007 – 2008 là 407 tỷ USD và trong khóa 2008 –

2009 là 500 USD Tính đến tháng 10/2008, tổng nợ quốc gia của Hoa Kỳ đã vượt 10.000 tỷ USD, trong đó có 25% là nợ nước ngoài Thâm hụt thương mại thời gian qua mỗi năm khoảng 700 tỷ USD, chủ yếu là đối với Trung Quốc và các nước xuất khẩu dầu mỏ [14; 38]

Muốn thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 - 2009, Hoa Kỳ buộc lòng phải lựa chọn Trung Quốc là đối tác ưu tiên hàng đầu: vì hàng nhập khẩu rẻ

từ Trung Quốc sẽ đem lại sự lựa chọn phong phú cho người tiêu dùng Hoa Kỳ Trung Quốc là một thị trường tiềm năng lớn, vì thế, bề ngoài chính phủ Hoa Kỳ vẫn gây sức ép đối với Trung Quốc nhưng bên trong họ vẫn tăng cường hợp tác, nếu có thể họ sẽ sẵn sàng nhượng bộ Trung Quốc để có lợi ích cho quốc gia mình Về phía Trung Quốc, họ rất hài lòng với quan hệ kinh tế song phương với Hoa Kỳ, phản ứng của họ trước Hoa Kỳ là đối ngoại “mềm dẻo” và rất hiệu quả, giúp cho nền kinh tế thương mại của Trung Quốc tăng trưởng mạnh

Vị trí của nền kinh tế Hoa Kỳ trên thế giới:

Nhờ đi đầu trong việc xây dựng “nền kinh tế tri thức” trên cơ sở cách mạng khoa học – công nghệ, kinh tế Hoa Kỳ mạnh cả về lượng và chất Nền kinh tế Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống Bush đã gấp bảy lần so với Tổng thống Truman trước đây, trong khi vật liệu đầu vào cho sản xuất năm 2006 nhiều hơn

không đáng kể so với năm 1946 [14; 33]

Các ưu thế về khoa học – công nghệ là nhân tố chủ yếu giúp Hoa Kỳ tăng

năng xuất lao động hơn nhiều nước công nghiệp khác Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, Hoa Kỳ vẫn duy trì được khả năng cạnh tranh cao trong nhiều lĩnh vực kinh

tế như: công nghệ thông tin, hàng không – vũ trụ, dầu khí, ngân hàng, viễn thông…

Tất cả các Qũy tài sản chủ quyền (SWFs) lớn nhất trên thế đều đăng ký tại Hoa Kỳ, gián tiếp đầu tư vào mọi lĩnh vực của kinh tế Hoa Kỳ, sử dụng các ngân hàng Hoa Kỳ làm kênh lưu chuyển vốn khắp các quốc gia Vì thế, Hoa Kỳ luôn nằm trong nhóm nước dẫn đầu về thu hút vốn đầu tư nước ngoài

đề ô nhiễm môi trường sinh thái, hệ thống tín dụng quốc tế, vấn đề thương mại quốc tế…

Tính thống nhất của nền kinh tế hay xu hướng quốc tế hoá nền kinh tế phát triển trên cơ sở mở rộng các quan hệ hợp tác cùng có lợi giữa các quốc gia Trước đây những quan hệ cùng có lợi dường như chỉ tồn tại trong quan hệ giữa các nước tư bản chủ nghĩa với các nước đang phát triển chỉ là quan hệ bóc lột, áp bức dân tộc và thôn tính, xâm lược Trong quan hệ Đông - Tây chỉ thấy sự đối đầu, chống phá nhau Từ thực tế đấu tranh của các nước đang phát triển đã buộc các nước phát triển phải xây dựng và mở rộng các quan hệ cùng có lợi với mọi quốc gia

Trong tình hình mới hiện nay, các nước có nền kinh tế phát triển muốn

mở rộng thị trường, nguồn vốn đầu tư, địa bàn chuyển nhượng những kỹ thuật truyền thống và hình thành phân công lao động quốc tế thì phải mở rộng những quan hệ quốc tế cùng có lợi Đây chính là một phương hướng mới của các quan

hệ kinh tế quốc tế, tạo ra cơ hội để các quốc gia có điều kiện có thể mở rộng các quan hệ phụ thuộc vào nhau Không thể phát triển kinh tế bằng cách xây dựng một nền kinh tế khép kín, tự cô lập trong một nước, thậm chí một nhóm nước

Xu hướng liên kết toàn thế giới thành một thị trường thống nhất đang được đẩy mạnh hơn, phản ánh quá trình toàn cầu hoá nền kinh tế hiện nay Do

đó, xu hướng liên kết kinh tế phát triển mạnh mẽ: liên kết khu vực, liên khu vực, tiểu khu vực và song phương đến phạm vi toàn cầu, ở mức độ và phạm vi khác nhau

Từ năm 1989 đến năm 2010 Số lượng liến kết kinh tế trên toàn thế giới

đã tăng lên gần 48 lần, từ 5 lên hơn 300 hiệp định, đặc biệt chú ý là xu hướng liên kết song phương có mức độ gia tăng nhanh nhất, đang lấn át xu hướng thiết lập và mở rộng các liên kết kinh tế khu vực [27; 53] Các nước lớn, cường quốc trên thế giới hiện nay đang có xu hướng hợp tác, nhất là về vấn đề kinh tế trong bối cảnh toàn cầu

Xu hướng nền kinh tế thế giới chuyển sang nền kinh tế có cơ sở vật chất

kỹ thuật mới về chất - một nền văn minh hậu công nghiệp:

Thế kỷ XXI, nền kinh tế trí tuệ đang được hình thành và phát triển Đó là những người máy công nghiệp sẽ thay thế bằng những người lao động, các quá trình lao động trí óc cũng được người máy thay thế Các nguồn năng lượng mặt trời và nhiệt hạch sẽ phổ biến và thay thế cho những cho các nguồn năng lượng hiện có Các chất siêu dẫn, siêu cứng, siêu sạch, siêu bền sẽ thay thế các vật liệu truyền thống Công nghệ vi sinh, công nghệ gen sẽ phát triển Không gian của nền kinh tế thế giới sẽ được mở rộng đến đáy Đại Dương và vũ trụ, khi đó nền sản xuất thế giới sẽ đảm bảo cung cấp hàng hoá dồi dào với chi phí rất thấp

Để có thể thực hiện bước quá độ sang một nền kinh tế mới, các nước trên thế giới dù thuộc chế độ chính trị nào cũng phải có những thay đổi về cơ sở vật chất kỹ thuật và kiến trúc thượng tầng, nhưng theo cách riêng của mình

Các quốc gia có nền kinh tế phát triển, trình độ công nghiệp hoá cao sẽ chú trọng khoa học công nghệ là cốt lõi của biến đổi nền kinh tế Các nước này

áp dụng nhiều biện pháp để dành được các ưu thế trong sáng tạo kỹ thuật công nghệ

Các nước đang phát triển hiện đứng trước một thách thức mới Đó là lợi thế của các quốc gia này về nguồn nguyên liệu, nhưng tỷ trọng giao dịch nông sản phẩm khoáng sản trên thị trường thế giới ngày càng giảm do cách mạng khoa học kỹ thuật công nghệ đang phổ biến Vì vậy, các nước đang phát triển phải áp dụng chính sách kinh tế mới, thực hiện chính sách mở cửa với bên ngoài, tham gia cạnh tranh quốc tế, sử dụng những thành tựu mới của khoa học kỹ thuật và dịch vụ quốc tế

Những thay đổi về cơ cấu kinh tế thế giới dẫn tới những thay đổi về thị trường: xu hướng thị trường hoá và tự do hóa đã trở thành xu hướng chủ đạo của nền kinh tế toàn cầu và hầu hết các nền kinh tế quốc gia Hầu hết các quốc gia đều chuyển sang nền kinh tế thị trường, tự do, liên kết, lẫn nhau và hội nhập sâu hơn, tiến dần đến một thị trường thống nhất, góp phần tạo ra sự năng động, nâng cao tính cạnh tranh và thúc đẩy sự gia tăng mạnh mẽ của nền kinh tế toàn cầu và kinh tế quốc gia

Xu hướng cải tổ và đổi mới nền kinh tế thế giới:

1.4.2 Vấn đề vũ khí hạt nhân

Năm 1945, thế giới bước vào kỷ nguyên hạt nhân, gần đây, nhiều chuyên gia và các nhà lãnh đạo đã đưa ra khái niệm vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD) bao gồm vũ khí hạt nhân, vũ khí hóa học, sinh học

Được xếp vào loại vũ khí hủy diệt, sức công phá của vũ khí hạt nhân có tầm ảnh hưởng sâu và rộng có thể dẫn đến sự hủy diệt toàn bộ hành tinh Có hai kiểu phổ biến vũ khí hạt nhân:

Phổ biến theo chiều dọc: tăng số lượng vũ khí hạt nhân đang có trong các kho chứa vũ khí

Phổ biến theo chiều ngang: tăng số lượng quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân Hiện nay, đây là vấn đề được nhắc đến khi nói về phổ biến vũ khí hạt nhân

Mối lo ngại do rủi ro của việc phổ biến vũ khí hạt nhân đã dẫn đến việc thành lập một chế độ quốc tế về không phổ biến vũ khí hạt nhân

Hiện nay, đặc biệt là sự hợp tác Hoa Kỳ - Trung Quốc là không thể thiếu được trong việc ngăn chặn sự phổ biến vũ khí hạt nhân trên thế giới Hoa Kỳ và Trung Quốc đều là cường quốc hạt nhân và có thể gây ảnh hưởng đến lớn đối với các nước khác

Trong vấn đề hạt nhân Triều Tiên, Tổng thống Barack Obama nêu rõ:

“Hoa Kỳ và Trung Quốc có thể làm được nhiều việc khi chúng ta thừa nhận các lợi ích chung Sự hợp tác giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc trong cuộc đàm phán sáu bên về vấn đề hạt nhân của Triều Tiên trong vài năm qua cho thấy rõ chúng ta có thể làm việc cùng nhau một cách xây dựng, theo hình thức song phương hoặc đa phương, để làm giảm căng thẳng đối với các vấn đề, thậm chí là cực kỳ nhạy cảm” Trung Quốc cũng đóng vai trò quan trọng vấn đề hạt nhân Iran, vốn là một

ưu tiên trong chiến lược của Hoa Kỳ ở Trung Đông và là vấn đề nhức nhối hiện

nay của chính quyền Obama [14; 357]

Vì vậy, vấn đề hạt nhân cũng chính là một trong những vấn đề giữa chiến tranh và hòa bình trên thế giới Nếu có tranh chấp, diễn biến xấu thì việc sử dụng

vũ khí trong chiến tranh là điều không tránh khỏi

bảo vệ những lợi ích của mình, chỉ có lôi kéo được những đối tác thông qua sự can dự về mặt ngoại giao chứ không bằng sự hăm dọa được

Cuộc chiến chống khủng bố và Hồi giáo cực đoan nhằm giữ an ninh, hòa bình và ổn định trật tự trong khu vực và trên toàn thế giới cần phải có sự hợp tác, liên minh giữa các tổ chức, quốc gia mà sự hợp tác giữa Hoa Kỳ - Trung Quốc là một trong những nhân tố cực kỳ quan trọng

Sau sự kiện Al Qaeda tấn công khủng bố vào Hoa Kỳ ngày 11/9/2001 và trong chiến dịch tấn công vào Taliban ở Afghanistan, Hoa Kỳ đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của Trung Quốc Chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân đã gửi thư chia buồn tới tổng thống Bush và cam kết hợp tác “vô điều kiện” với Hoa Kỳ trong nỗ lực chống khủng bố

Tổng thống Bush đã đưa ra Thông điệp Liên bang năm 2002: Iran, Irắc, Bắc Triều Tiên và “những đồng minh khủng bố của họ tạo thành trục ma quỷ” và Bush đã thề rằng: “Hợp chúng quốc Hoa Kỳ sẽ không cho phép những chế độ nguy hiểm nhất thế giới đe dọa chúng ta bằng vũ khí mang tính hủy diệt nhất thế giới” với các tổ chức khủng bố lớn: Boko Haram, Farc, Al – Qaeda, Taliban, Ira, Isis, Vì thế, sự hợp tác để bảo vệ an ninh cho Hoa Kỳ trong việc chống khủng

bố nói riêng và toàn thế giới nói chung là cần thiết trong thời điểm hiện tại và tương lai

Đồng thời, Tổng thống Bush cũng đưa ra tuyên bố: “Mọi quốc gia, ở mọi khu vực, giờ đây phải có một quyết định Hoặc các vị đứng về phía chúng tôi, hoặc các vị đứng về phía bọn khủng bố Từ ngày hôm nay trở đi, bất cứ nước nào tiếp tục chứa chấp, hoặc ủng hộ chủ nghĩa khủng bố sẽ bị Hoa Kỳ coi là chế

độ thù địch” Lời tuyên bố của Tổng thống Bush nhân danh chống khủng bố bao hàm khả năng tạo tiền lệ nguy hiểm để thực thi chính sách sử dụng tùy tiện sức mạnh, can thiệp vào công việc của bất cứ quốc gia nào trên thế giới

Sự hợp tác giữa hai nước lớn Hoa Kỳ - Trung Quốc đã đem lại lợi ích cho

cả hai bên Đối với Hoa Kỳ, sự ủng hộ và hợp tác của Trung Quốc là yếu tố quan trọng, nhất là đối với việc không cản trở các nghị quyết có lợi cho Hoa Kỳ tại Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc trong chiến dịch tấn công Irắc tháng 3/2003 và

cuộc chiến chống khủng bố của Hoa Kỳ Đối với Trung Quốc, việc ủng hộ của Hoa Kỳ tạo thuận lợi cho Trung Quốc tìm ra giải pháp đối với người Hồi giáo ở Tân Cương, vốn là vấn đề nhạy cảm đối với Trung Quốc

Từ những tiền đề về kinh tế, chính trị, quân sự, và các vấn đề toàn cầu đòi hỏi Hoa Kỳ - Trung Quốc đẩy mạnh mối quan hệ đối ngoại, hợp tác giữa hai cường quốc Việc Hoa Kỳ chọn Trung Quốc là quốc gia ưu tiên trong chính sách ngoại giao của mình là việc cần thiết để đưa Hoa Kỳ thoát khỏi cuộc khủng hoảng và một phần nhằm kiềm hãm sự phát triển của Trung Quốc trong mối quan hệ ràng buộc song phương này

Trung Quốc sẽ là đối tác quan trọng của Hoa Kỳ, còn Hoa Kỳ là đối tác quan trọng nhất đối với Trung Quốc trong bối cảnh toàn cầu hiện nay

Sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Tổng thống Barack Obama khi lên cầm quyền đối với Trung Quốc sẽ thay đổi như thế nào, để “khống chế” một Trung Quốc ngày càng vững mạnh

Obama sở dĩ giành chiến thắng trong cuộc chạy đua vào chiếc ghế Tổng thống năm 2008, là vì đã đưa ra những lời cam kết mạnh mẽ hơn về việc rút quân ra khỏi Afghanistan và Iraq, đồng thời tập trung vào nền kinh tế quốc nội

để giải quyết những hậu quả mà hai cuộc chiến ở Trung Đông làm cho kinh tế Hoa Kỳ giảm sút

Việc rút quân khỏi Afghanistan và Iraq và giải quyết ổn thỏa vấn đề Trung Đông từ một vấn đề chủ chốt trong cương lĩnh tranh cử của ông Obama

Tình hình thế giới có sự thay đổi, trước khi xảy ra vụ khủng bố 11/9/2001, Hoa Kỳ là siêu cường duy nhất trên thế giới và gần như không gặp phải một thách thức nào đáng kể trên thế giới Sau vụ khủng bố 11/9, vấn đề của Hoa Kỳ chỉ là chủ nghĩa khủng bố gói gọn phạm vi trong một vài quốc gia ở Trung Đông Nhưng sau khi nhiệm kỳ thứ hai của tổng thống George Bush kết thúc vào cuối năm 2008, Hoa Kỳ mới nhận ra rằng họ đã bị hai cuộc chiến ở Trung Đông kéo chậm lại một quãng đường đáng kể, trong khi đó thì Trung Quốc đã tận dụng tình thế để thu hẹp khoảng cách với kinh tế Hoa Kỳ

Chủ nghĩa khủng bố chỉ gói gọn trong một vài quốc gia và đã bị dập tắt một cách tương đối, còn sự “trỗi dậy” của Trung Quốc có thể làm thay đổi cả cục diện toàn cầu và là một thách thức đáng gờm nhất

Nên không khó hiểu khi Tổng thống Obama tuyên bố Hoa Kỳ sẽ thay đổi chính sách, từ trọng điểm mà Hoa Kỳ đã tập trung trong suốt hơn 10 năm qua là Trung Đông để “quay trở lại” khu vực châu Á - Thái Bình Dương Hoa Kỳ đã mất quá nhiều thời gian và tâm sức ở Trung Đông và giờ đã đến lúc họ phải chuyển hướng sự chú ý sang những vấn đề đáng quan tâm hơn

Nhưng dù đã chuyển hướng sang châu Á Thái Bình Dương để hạn chế sự trỗi dậy của Trung Quốc, thì Trung Đông vẫn như một vết thương Hoa Kỳ vẫn phải để một bộ phận quân sự ở khu vực này và cùng với đó là những chi phí không nhỏ khác, chưa kể hàng loạt vấn đề rắc rối như nguy cơ hạt nhân của Iran Nói cách khác, Hoa Kỳ đã nhìn về Đông Á, nhưng Hoa Kỳ vẫn bị kẹt lại trong vũng lầy Trung Đông

và quốc tế (chống khủng bố, giải giáp hạt nhân ở Triều Tiên, Iran, Afghanistan, Darfur…) Mặt khác, Hoa Kỳ triển khai một số bước đi mới nhằm tăng cường thế bao vây, kiềm chế Trung Quốc về lâu dài: thiết lập cơ chế đồng minh tay ba Hoa Kỳ - Nhật – Ôxtrâylia (năm 2007) để phối hợp chính sách đối phó với Trung Quốc; nâng cấp thành đồng minh số một với Hàn Quốc; có dấu hiệu Hoa

Kỳ đã tác động vào tình hình Thái Lan và Philippin nhằm hạn chế việc hai nước đồng minh này đẩy quan hệ gần hơn với Trung Quốc; tăng cường quan hệ đồng thời với hai nước nòng cốt ở Nam Á (Ấn Độ, Pakixtan) Ngoài ra, Hoa Kỳ còn thực hiện một số biện pháp nhằm hạn chế sức mạnh quân sự của Trung Quốc: tiếp tục cấm vận vũ khí với Trung Quốc; yêu cầu Trung Quốc công khai về ngân sách quốc phòng Hoa Kỳ tiếp tục sử dụng vấn đề Đài Loan (bán vũ khí), vấn đề

dân chủ, nhân quyền, tôn giáo để gây sức ép với Trung Quốc [14; 320] Với

chính sách thể hiện tính “đơn phương” của mình, Hoa Kỳ ngày càng đi xuống và lâm vào khủng khoảng kinh tế trầm trọng năm 2008 Vì thế, khi lên cầm quyền Tổng thống Obama đã điều chỉnh chính sách đối ngoại của mình thể hiện tính

“đa phương”, “mềm dẻo” bằng việc sử dụng sức mạnh mềm và sức mạnh thông minh của mình đối với các nước trên thế giới mà đặc biệt là đối với Trung Quốc “Một Trung Quốc mới” đòi hỏi Hoa Kỳ cần có một chiến lược mới đối với quốc gia này Trong bối cảnh tương quan so sánh lực lượng giữa Hoa Kỳ và các cường quốc khác đang thay đổi và cục diện khu vực có nhiều biến chuyển lớn, đặc biệt là sự trỗi dậy mạnh mẽ trên nhiều phương diện của Trung Quốc Chính vì thế, sau khi lên cầm quyền Tổng thống Obama đã đưa ra một loạt chính sách nhằm thức đẩy, tăng cường trong mối quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc Obama coi Trung Quốc là một trong những nước quan trọng nhất trong chính sách đối ngoại của mình trên các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, quân sự Có thể nói, trong thời kì Obama cầm quyền mối quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc đã tác động mạnh đến cục diện và tình hình thế giới Đây cũng chính là mối quan hệ được cả thể giới quan tâm, diễn biến ra sao

Khi Tổng thống Obama lên cầm quyền, quan hệ hai nước đã vượt ra khỏi khuôn khổ khu vực và mang tầm cỡ toàn cầu; nền kinh tế hai nước liên quan rất

Tổng thống Hoa Kỳ Obama đã tái khẳng định quan hệ này Còn về phần nội dung đề cập tới lĩnh vực hợp tác song phương, nội dung của bản tuyên bố lần này đã trở nên cụ thể và chi tiết hơn so với bản tuyên bố chung năm 2009, có thể coi là cương lĩnh hành động của quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc sau này

Phó Giám đốc Trung tâm Mỹ, Viện Nghiên cứu Quan hệ Quốc tế Hiện đại Trung Quốc Ngưu Tân Xuân càng quan tâm tới cách thức trình bày về xây dựng hơn nữa sự tin cậy chiến lược Hoa Kỳ - Trung Quốc được nhấn mạnh trong bản tuyên bố chung, ông cho rằng đây là điều hết sức quan trọng trong quan hệ Hoa

Kỳ - Trung Quốc

Trong 10 năm tới, Trung Quốc và Hoa Kỳ cần phải dốc sức xây dựng sự tin cậy lẫn nhau về chiến lược, bởi vì trong những năm qua, giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ đã sản sinh nhiều mâu thuẫn do thiếu sự tin cậy lẫn nhau, cho nên trong tuyên bố chung lần này đã khẳng định lại những nội dung ghi trong tuyên bố chung năm 2009, đó là Hoa Kỳ hoan nghênh Trung Quốc ngày càng lớn mạnh

và phát huy vai trò ngày càng to lớn trên trường quốc tế, Hoa Kỳ cam kết với Trung Quốc sẽ không kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc Còn Trung Quốc thì bày tỏ hoan nghênh Hoa Kỳ - một nước ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương hãy cố gắng cho hòa bình, ổn định và phồn vinh của khu vực này, bởi vì Hoa Kỳ luôn lo ngại liệu sự trỗi dậy của Trung Quốc có thay thế vị thế của Hoa Kỳ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương hay không, cho nên hai bên thông qua cam kết lẫn nhau để tăng cường tin cậy lẫn nhau về chiến lược

Qua chuyến thăm Hoa Kỳ lần này của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào, hai nước đã thu được đột phá trên một số vấn đề cụ thể và được thể hiện trong bản tuyên bố chung

Giao lưu quân sự Hoa Kỳ - Trung Quốc là một phần quan trọng trong khuôn khổ giữa hai nước, xét về lịch sử, giao lưu quân sự thường triển khai giao lưu trong một thời gian thì ngừng lại, trên thực tế như vậy sẽ gây phương hại tới quan hệ chung trong đó kể cả quan hệ quân sự của hai nước, lần này hai nước tái khẳng định tầm quan trọng của giao lưu quân sự ổn định và không bị gián đoạn Đây là phần nội dung tương đối mới, một nội dung tương đối mới mẻ khác là

vấn đề hạt nhân Triều Tiên, hai bên đã trình bày vấn đề hạt nhân Triều Tiên bằng một thời lượng đáng kể, cuối cùng hai bên đã đi đến nhất trí, cần phải giải quyết vấn đề hạt nhân Triều Tiên qua đàm phán sáu bên, đây là điều hết sức quan trọng

Tuyên bố còn đặc biệt nhấn mạnh Hoa Kỳ - Trung Quốc sẽ tăng cường giao lưu trong lĩnh vực nhân văn Ông Đào Văn Chiêu cho rằng, giao lưu nhân văn giữa Hoa Kỳ - Trung Quốc là điều hết sức quan trọng nhằm tăng cường sự tin cậy lẫn nhau giữa hai bên trong tương lai

Lần này hai bên đều bày tỏ sẽ đi sâu triển khai giao lưu nhân văn Quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc có một vấn đề lớn, đó là hai bên thiếu sự tin cậy lẫn nhau, nhất là trong hai năm nay kể từ khi xảy ra khủng hoảng tài chính năm 2008, Trung Quốc bị đẩy vào vị trí trung tâm của vũ đài thế giới, nhiều người Hoa Kỳ đều bày tỏ lo ngại trước sự tăng trưởng kinh tế và quân sự cũng như sự phát triển

về các mặt khác của Trung Quốc, họ lo Trung Quốc sẽ gây thách thức đối với vị thế của Hoa Kỳ Chính vì vậy, hai bên cần phải tăng cường giao lưu ở các cấp độ trong đó kể cả giao lưu nhân văn song phương, tuyên bố chung hết sức coi trọng điểm này, hai bên đều áp dụng biện pháp thiết thực để tăng cường giao lưu nhân văn, đây là điều bổ ích cho tăng cường sự tin cậy lẫn nhau giữa hai bên trong tương lai

Miễn là hai nước Hoa Kỳ - Trung Quốc giải quyết vấn đề qua hiệp thương trong khuôn khổ tuyên bố chung, thì quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc nhất định có thể phát triển theo hướng tích cực và cùng có lợi

Nhìn chung, thì tuyên bố chung Hoa Kỳ - Trung Quốc trong năm 2009 đều liên quan đến việc hợp tác, đôi bên cùng có lợi, giữ hòa bình và ổn định khu vực, toàn cầu Cả hai nước đều tăng cường trong mối quan hệ song phương, giải quyết các vấn đề bằng biện pháp hòa bình, trách đối đầu

Từ ngày 24 đến 25/05/2010, tại thủ đô Bắc Kinh - Trung Quốc đã diễn ra cuộc đối thoại chiến lược về kinh tế Trung Quốc và Hoa Kỳ vòng hai với sự tham gia của 50 đại diện của hai nước Cuộc đối thoại kinh tế và chiến lược Hoa

Kỳ - Trung Quốc vòng hai đã khép lại với việc hai bên cùng cam kết tăng cường

hợp tác song phương về nguyên tắc tài chính, thúc đẩy quá trình phục hồi nền kinh tế toàn cầu, chống chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch trong thương mại quốc tế quan trọng Bên lề cuộc đối thoại, hai bên còn ký kết nhiều hiệp định liên quan đến thương mại, môi trường, năng lượng và kiểm soát dịch bệnh Nhìn chung, chính quyền Obama tận dụng các cơ chế đã hình thành và thậm chí sẵn sàng gạt sang một bên các vấn đề Hoa Kỳ vẫn thường sử dụng để gây sức ép (như dân chủ, tôn giáo, nhân quyền) nhằm thúc đẩy hợp tác với Trung Quốc trong việc giải quyết những khó khăn về kinh tế Hoa Kỳ và các vấn đề khu vực cũng như toàn cầu Tổng thống Obama cũng không chỉ trích Trung Quốc định giá đồng Nhân dân tệ ở mức quá thấp so với đồng USD để tăng cường xuất khẩu Tuy nhiên, về mặt chiến lược, Hoa Kỳ càng lo ngại trước việc trỗi dậy mạnh mẽ về mọi mặt, thách thức trực diện với vị thế siêu cường của Hoa Kỳ Trung Quốc ngày càng tỏ ra quyết đoán hơn trong các hành động chiến lược, mở rộng ảnh hưởng nhiều nơi trên thế giới, tận dụng cơ hội đồng USD để đưa ra ý tưởng thành lập Liên minh tiền tệ A3 (Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản), nhằm khuyếch trương đồng Nhân dân tệ Đây chính là chiến lược của Trung Quốc nhằm buộc Hoa Kỳ phải thừa nhận sức ảnh hưởng kinh tế ngày càng lớn của Trung Quốc trên phạm vi toàn cầu và vai trò ngày càng gia tăng của Bắc Kinh tại

Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) [30; 59 – 60]

Hơn nữa, từ khi Tổng thống Obama lên năm quyền, Trung Quốc đã nhiều

lần “thử gân” chính quyền Hoa Kỳ Tại đối thoại Quân sự Hoa - Trung cấp cao

lần đầu tiên dưới nhiệm kỳ của Tổng thống Obama, tổ chức tại Bắc Kinh trong những ngày từ 23 - 24/06/2009, Trung Quốc tuyên bố chống lại các hoạt động do thám của máy bay và tàu hải quân Hoa Kỳ ở “vùng đặc khu kinh tế trên biển” của Trung Quốc Sau những do dự ban đầu, Hoa Kỳ dường như tỏ ra thận trọng nhưng không lùi bước trước sức ép Lực lượng hải quân Hoa Kỳ lần đầu tiên đã phái 4 tàu chiến đến Biển Đông để tham gia cuộc diễn tập kéo dài ba tháng với lực lượng hải quân 6 nước Đông Nam Á (Philippin, Thái Lan, Singapo, Malaysia, Indonesia, Brunei) Những tuyên bố và hành động của Trung Quốc ở Biển Đông đã gây tâm lý bất an cho các đồng minh, đối tác của Hoa Kỳ Vì thế,

cùng với việc hợp tác, chính quyền Obama vẫn tiếp tục duy trì và triển khai chính sách kiềm chế Trung Quốc Chính quyền Obama đã nhận thấy rằng, việc Hoa Kỳ phung phí sức lực vào hai cuộc chiến tranh ở Trung Đông đã tạo ra khoảng trống quyền lực cho Trung Quốc trỗi dậy và mở rộng ảnh hưởng Vì vây, Hoa Kỳ đã có hàng loạt các bước đi quyết đoán và cứng rắn hơn nhiều, tăng cường can dự để cạnh tranh với Trung Quốc ở những địa bàn trọng điểm nhất là Đông Nam Á, Hoa Kỳ cũng đã củng cố quan hệ đồng minh ở châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan) mở rộng và quan tâm nhiều hơn đến các tổ chức trong khu vực như ASEAN, đẩy mạnh quan hệ đối tác toàn diện với Ấn Độ, tăng cường hiện diện quân sự ở Thái Bình Dương, thắt chặt vành đai an ninh từ Guam đến Nhật Bản Đặc biệt, cuối tháng 01/2010, chính quyền Obama đã quyết định bán cho Đài Loan lô vũ khí trị giá 6,4 tỷ USD Ngày 16/03/2010, Thượng viện Hoa

Kỳ đưa ra một dự luật sẽ trừng phạt Trung Quốc nếu nước này không định lại

giá đồng Nhân dân tệ [30; 60 – 61]

Năm 2009 và đầu năm 2010, thấy được sự nhượng bộ của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc về mặt chính trị, với mục đích Trung Quốc sẽ hợp tác nhất là về kinh tế để Hoa Kỳ thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế và ổn định đất nước Nhưng đến giữa năm 2010 trở đi thì tình hình có sự thay đổi, Hoa Kỳ đã chuyển sang vấn đề quân sự, kinh tế nhằm kìm hãm sự bành trướng thế lực của Trung Quốc

Tuyên bố chung Hoa Kỳ - Trung Quốc năm 2011 [58]:

Trong năm 2011, ngay từ đầu năm, vào tháng 1, Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào và Tổng thống Hoa Kỳ Obama đã có cuộc hội kiến chính thức lần thứ

8 nhân chuyến thăm Hoa Kỳ của Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào Có thể thấy rằng cuộc gặp này đã làm cho quan hệ hai nước giảm đi phần nào những căng thẳng trong năm 2010 Tuyên bố chung Hoa Kỳ - Trung Quốc lần thứ hai trong vòng 2 năm qua đã nêu rõ, Trung Quốc và Hoa Kỳ thiết lập mối quan hệ đối tác hợp tác cùng tôn trọng lẫn nhau, cùng có lợi So với Tuyên bố chung năm 2009 có thể nói Tuyên bố chung lần này đã có những điểm khác

Sau các cuộc hội đàm cấp cao, đầu tháng 5/2011 Trung Quốc và Hoa Kỳ

đã tiến hành cuộc Đối thoại kinh tế và chiến lược vòng 3 Đặc điểm của vòng đối thoại này là lần đầu tiên hai bên đã tiến hành đối thoại về an ninh và chiến lược với sự tham gia chung của đại diện ngoại giao và đại diện quân sự của hai nước Cũng vào cuối tháng 5, Tổng tham mưu trưởng Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc Trần Đức Bình đã dẫn đoàn quân sự cấp cao Trung Quốc tới thăm Hoa Kỳ Đầu tháng 7, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Hoa Kỳ Mullen cũng dẫn đoàn tới thăm Trung Quốc Trong chuyến thăm này, tuy bày tỏ thừa nhận thái độ công khai quân sự của Trung Quốc, nhưng tại Nhật Bản, chặng dừng chân cuối cùng trong chuyến thăm châu Á của Mullen, ông đã bày tỏ sự hoài nghi đối với việc Trung Quốc phát triển sức mạnh quân sự không phải đơn thuần chỉ vì mục đích phòng ngự như Trung Quốc tuyên bố

Có thể nhận thấy rằng cạnh tranh địa - chiến lược Hoa Kỳ - Trung Quốc tại Đông Á trong năm qua là khá gay gắt Chính quyền Obama tỏ thái độ tích cực trở lại châu Á và Trung Quốc thì đẩy mạnh hoạt động khuếch trương lực lượng của mình tại biển Hoàng Hải, biển Hoa Đông và Biển Đông… Hơn thế nữa, cạnh tranh địa - chiến lược Trung - Mỹ hiện đã và đang mở rộng phạm vi ra toàn cầu,

từ châu Á sang châu Âu, từ châu Phi sang châu Mỹ - La tinh

Có thể nói, Tuyên bố chung Hoa Kỳ - Trung Quốc trong năm 2011 chú trọng vào vấn đề an ninh khu vực, quân sự giữa hai nước mà nổi bật là vấn đề

“Biển Đông” Làm cho tình hình thế giới, khu vực bất ổn trước thái độ của Hoa

Kỳ và Trung Quốc

Sau Tuyên bố chung năm 2009 và 2011, thấy rằng có một sự chuyển biến

về mặt chính trị giữa hai quốc gia: từ đẩy mạnh hợp tác kinh tế đến vấn đề quân

sự

Tuyên bố chung năm 2009, với chính sách mà Tổng thống Obama đưa ra nhằm đưa Hoa Kỳ thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008, lấy lại vị thế của Hoa Kỳ trên thế giới Nhưng đến Tuyên bố chung 2011 thì có sự đổi hẳn mà nổi lên vấn đề quân sự trong việc tranh chấp khu vực “châu Á – Thái Bình Dương”