Nhu c̯u c˯ b̫n Nhu cҫu này có thӇ xác ÿӏnh trong tình trҥng thӓ không sҧn xuҩt và hoҥt ÿӝng trong 24 giӡ theo nghiên cӭu cӫa Lee 1939 ӣ các loҥi thӓ có trӑng lѭӧng khác nhau: Bҧng 1.. Nh
Trang 1CH ѬѪNG 3 DINH DѬӤNG VÀ THӬC ĂN CӪA THӒ
A NHU CҪU DINH DѬӤNG
I Nhu cҫu năng lѭӧng
Mӝt cách chung nhҩt, nhu cҫu vӅ năng lѭӧng ÿӕi vӟi gia súc thѭӡng thay ÿәi theo tӍ
lӋ nghӏch vӟi tҫm vóc cӫa cѫ thӇ NӃu thú càng nhӓ con thì nhu cҫu năng lѭӧng trên mӝt ÿѫn vӏ thӇ trӑng càng cao Ví dө nhѭ thӓ là mӝt trong nhӳng loài ÿӝng vұt có vú có nhu cҫu năng lѭӧng tѭѫng ÿӕi cao, so vӟi trâu bò nó có nhu cҫu năng lѭӧng gҩp 3 lҫn Nhu cҫu năng lѭӧng gӗm có 3 phҫn:
a Nhu c̯u c˯ b̫n
Nhu cҫu này có thӇ xác ÿӏnh trong tình trҥng thӓ không sҧn xuҩt và hoҥt ÿӝng trong
24 giӡ theo nghiên cӭu cӫa Lee (1939) ӣ các loҥi thӓ có trӑng lѭӧng khác nhau:
Bҧng 1 Nhu cҫu cѫ bҧn cӫa Thӓ
ThӇ trӑng Nhu cҫu cѫ bҧn ThӇ trӑng Nhu cҫu
cѫ bҧn
(kg) (Kcal) (kg) (Kcal)
1,5 80 3,0 140 2,0 100 3,5 180 2,5 120 4,5 200
b Nhu c̯u duy trì
Ĉѭӧc xác ÿӏnh là nhu cҫu cѫ bҧn và cӝng thêm vӟi mӝt sӕ năng lѭӧng cҫn thiӃt nhѭ
ăn uӕng, tiêu hoá và nhӳng hoҥt ÿӝng sinh lý khác nhѭng không sҧn xuҩt Nhu cҫu này
có thӇ tính bҵng cách nhân ÿôi nhu cҫu cѫ bҧn, nên kӃt quҧ nhѭ sau
Trang 2Bҧng 2 Nhu cҫu duy trì cӫa Thӓ
ThӇ trӑng Nhu cҫu duy trì ThӇ trӑng Nhu cҫu duy trì
(kg) (Kcal) (kg) (Kcal)
1,5 160 3,0 280 2,0 200 3,5 360 2,5 240 4,5 480
c Nhu c̯u s̫n xṷt
Nhu cҫu sҧn xuҩt cӫa thӓ thѭӡng bao gӗm: Nhu cҫu sinh sҧn, nhu cҫu sҧn xuҩt sӳa
và nhu cҫu tăng trѭӣng
- Nhu cҫu sinh sҧn: Nhu cҫu này thì cho cҧ thӓ ÿӵc có thӇ phӕi con cái và nhu cҫu thӓ cái có mang Mӝt sӕ nghiên cӭu ÿӅ nghӏ là nhu cҫu cӫa thӓ ÿӵc giӕng và thӓ cái có mang chiӃm khoҧng tӯ 5-10% nhu cҫu duy trì Thӓ cái có thai trong khoҧng 30 ngày thì
ÿҿ Sӕ ngày có mang có thӇ tăng hay giҧm chút ít tuǤ theo giӕng thӓ hay sӕ lѭӧng thai ÿѭӧc mang trong cѫ thӇ Trong 20 ngày ÿҫu trӑng lѭӧng bào thai phát triӇn chұm, sau
ÿó trӑng lѭӧng thai tăng rҩt nhanh trong 10 ngày cuӕi ĈiӅu này sӁ cho thҩy là trӑng lѭӧng sѫ sinh cӫa thӓ tùy thuӝc rҩt nhiӅu vào dѭӥng chҩt cung cҩp cho thӓ mҽ trong giai ÿoҥn này, và lúc này nhu cҫu mang thai có thӇ tăng lên khoҧng 30-40% nhu cҫu duy trì
II Nhu cҫu ÿҥm và amino acid
a Nhu c̯u ÿ̩m
Lѭӧng ÿҥm trong khҭu phҫn ÿѭӧc xem là quan trӑng vì nó ÿҧm bҧo các hoҥt ÿӝng duy trì và sҧn xuҩt cӫa thӓ, tuy nhiên các nghiên cӭu trên thӓ ngoҥi nhұp thuҫn và thӓ lai ӣ ViӋt Nam có nhӳng kӃt quҧ khá biӃn ÿӝng, mӝt sӕ các tài liӋu cho biӃt:
- Thӓ cái có thai 3kg có nhu cҫu hàng ngày là 20g DP (ÿҥm tiêu hoá)
- Thӓ nuôi con cҫn 30-35 g DP mӛi ngày
Trang 3- Thӓ ÿӵc sinh sҧn hoһc thӓ cái khô có nhu cҫu 10-12 g DP/ngày
Theo Lebas (1979) và Lang (1981) ghi nhұn bӣi Lebas et al (1986) nhu cҫu ÿҥm trong khҭu phҫn phân theo loҥi sҧn xuҩt nhѭ sau thӓ tăng trѭӣng (4-12 tuҫn tuәi) là 16%CP (ÿҥm thô), thӓ cái mang thai là 16%CP, thӓ cái cho sӳa nuôi con là 18%CP, thӓ cái sinh sҧn và thӓ vӛ béo 17%CP CNJng theo Lebas et al (1986) nhu cҫu ÿҥm thӓ thӏt trong khҭu phҫn tӯ 15-16%CP (ÿҥm thô) và ӣ thӓ cái sinh sҧn là tӯ 17-18%CP cho
dù là có trѭӡng hӧp tăng lên ÿӃn 21%CP ӣ thӓ nuôi con cho nhiӅu sӳa, tuy nhiên ÿiӅu này không ÿѭӧc khuyӃn cáo do hiӋu quҧ kinh tӃ và sӕ con cai sӳa kém Tuy nhiên theo
ÿӅ nghӏ INRA (1989) ghi nhұn bӣi Sandford (1996) thì nhu cҫu ÿҥm thô trong khҭu phҫn là 15.5% cho thӓ tăng trѭӣng tӯ 4-12 tuҫn lӉ, thӓ cái trong giai ÿoҥn lên giӕng là 16% và thӓ cái ÿang tiӃt sӳa nuôi con là 18% Trong các nghiên cӭu gҫn ÿây ÿӕi vӟi thӓ lai ӣ ĈBSCL ӣ thӓ sinh sҧn là 15-18%CP tùy theo chҩt lѭӧng cӫa nguӗn thӭc ăn ÿҥm là phӃ phҭm (bã ÿұu nành, bã bia, …) hay chính phҭm (ÿұu nành, thӭc ăn hӛn hӧp công nghiӋp), trong khi vӟi thӓ tăng trѭӣng là tӯ 13-16% tùy vào nguӗn thӭc ăn ÿҥm (Nguyen Van Thu & Nguyen Thi Kim Dong, 2005, 2008 and 2009)
b Nhu c̯u amino acid
Trong nhiӅu năm, chҩt lѭӧng protein không ÿѭӧc quan tâm trong dinh dѭӥng thӓ bӣi vì có hiӋn tѭӧng ăn phân Tuy nhiên, nhӳng báo cáo gҫn ÿây cho thҩy phân mӅm chӍ chiӃm khoҧng 14% tәng DM ăn vào và khoҧng 17-18% protein ăn vào Vì vұy, mһc dù phân mӅm ÿѭӧc giӟi thiӋu là nguӗn ÿҥm cho thӓ có phҭm chҩt tӕt vӅ amino acid giӟi hҥn, nhѭng sӕ lѭӧng cӫa chúng không ÿӫ ÿҧm bҧo nhu cҫu trong khҭu phҫn vì vұy cҫn bә sung nguӗn amino acid giӟi hҥn này (Santoma et al., 1987) Các nhà nghiên cӭu cho biӃt là ӣ thӓ tăng trѭӣng cҫn trong thӭc ăn chӭa 10 trong sӕ 21 amino acid thiӃt yӃu ÿӇ tҥo nên protein cӫa thӓ gӗm có arginine, histidine, leucine, isoleucine, lysine, phenylalanine vӟi tyrocine, methionine vӟi cystine, threonine, trytophane và valine (Lebas et al., 1986) Nhu cҫu vӅ các loҥi amino acid ӣ thӓ sinh sҧn cNJng cҫn bҵng tѭѫng
tӵ nhѭ là ӣ thӓ thӏt (Lebas et al., 1986)
Trang 4III Nhu cҫu chҩt xѫ cӫa thӓ
ViӋc xác ÿӏnh mӭc ÿӝ xѫ tӕi ѭu trong khҭu phҫn thӓ là mӝt trong nhӳng mөc tiêu chính cӫa viӋc nghiên cӭu vӅ dinh dѭӥng thӓ Thӓ ÿѭӧc cho ăn khҭu phҫn xѫ thҩp thì
có nhӳng biӇu hiӋn xáo trӝn trong hӋ thӕng tiêu hóa vӟi nhӳng biӇu hiӋn nhѭ tiêu chҧy kèm vӟi tӍ lӋ chӃt cao ĈiӅu này có thӇ giҧi thích là do khҭu phҫn có mӭc ÿӝ xѫ thҩp sӁ kéo dài thӡi gian lѭu giӳ cӫa thӭc ăn trong hӋ thӕng tiêu hóa (Hoover & Heitmann, 1972) Hѫn thӃ nӳa, ӣ khҭu phҫn xѫ thҩp hѫn 12% sӵ thay thӃ chҩt chӭa trong manh tràng sӁ thҩp hѫn Tình trҥng này dүn ÿӃn hai trѭӡng hӧp: sӵ lên men không mong muӕn trong manh tràng và sӵ gia tăng cӫa nhӳng vi sinh vұt gây bӋnh (Carabano et al., 1988)
Tӯ ÿһc ÿiӇm sinh lý tiêu hóa cӫa thӓ ta thҩy thӭc ăn xѫ thô vӯa là chҩt chӭa ÿҫy dҥ dày và manh tràng vӯa có tác dөng chӕng ÿói ÿҧm bҧo sinh lý tiêu hóa bình thѭӡng Chҩt xѫ nhѭ là nguӗn cung cҩp năng lѭӧng, tác ÿӝng tӕt ÿӃn quá trình lên men cӫa vi khuҭn manh tràng NhiӅu kӃt quҧ nghiên cӭu cho thҩy: nӃu cho thӓ ăn thӭc ăn nghèo
xѫ (dѭӟi 8%) thì thӓ sӁ bӏ tiêu chҧy Nhu cҫu tӕi thiӇu vӅ xѫ thô là 12% trong khҭu phҫn ăn cӫa thӓ Hàm lѭӧng xѫ phù hӧp nhҩt là 13-15% Thӭc ăn này sӁ kích thích sӵ hoҥt ÿӝng cӫa ÿѭӡng tiêu hóa và nhu ÿӝng ruӝt bình thѭӡng Nhѭng nӃu tăng tӍ lӋ xѫ thô trên 16% thì sӁ gây cҧn trӣ tăng trӑng và khҧ năng sӱ dөng thӭc ăn cӫa thӓ Riêng thӓ giӕng trѭӣng thành có thӇ sӱ dөng ÿѭӧc khҭu phҫn ăn chӭa thành phҫn xѫ thô cao hѫn (16-18%) Cung cҩp xѫ thô có thӇ theo dҥng cӓ, lá xanh, khô hoһc dҥng bӝt nghiӅn nhӓ 2-5mm trӝn vào thӭc ăn hӛn hӧp ÿӇ ÿóng viên hoһc dҥng bӝt (NguyӉn Quang Sӭc
&Ĉinh văn Bình, 2000) Ӣ ĈBSCL các nghiên cӭu cho thҩy ӣ mӭc 38-42% xѫ trung tính (NDF, neutral detergent fiber) trong khҭu phҫn gӗm cӓ lông Para và rau lang, và lѭӧng 25-35g xѫ trung tính/ngày/con ÿӕi vӟi thӓ ÿang tăng trѭӣng có trӑng lѭӧng 1,3kg
- 1,5kg là thích hӧp cho sӵ tiêu hoá và tăng trѭӣng (Nguyen Thi Kim Dong and
Nguyen Truong Giang, 2009)
IV Nhu cҫu khoáng và vitamin
Trang 5Các nhu cҫu khoáng và vitamin hiӋn nay các tài liӋu thông báo có nhӳng biӃn ÿӝng
và khác biӋt nhau Nhӳng nghiên cӭu vӅ nhu cҫu vӅ calcium và phospho cho thҩy ӣ thӓ tăng trѭӣng cҫn ít hѫn rҩt nhiӅu so vӟi thӓ cái nuôi con Thӓ cái nuôi con chuyӇn 7-8g khoáng vào sӳa mӝt ngày Bҩt kǤ sӵ mҩt cân ÿӕi vӅ Na, K, Cl có thӇ gây ra viêm thұn
và sinh khó Khi bón rau cӓ có hàm lѭӧng cao K khi cho thӓ ăn có thӇ gây ra nhӳng rӫi
ro (Lebas et al., 1986) Trong chăn nuôi thӓ rҩt cҫn thiӃt phҧi cung cҩp vitamin ÿһc biӋt
là thӓ nuôi nhӕt và có năng suҩt cao Ĉӕi vӟi thӓ sinh sҧn cҫn thiӃt phҧi ÿѭӧc cung cҩp vitamin A và E nӃu ÿҫy ÿӫ thì tӍ lӋ ÿҿ có thӇ ÿҥt 70-80%, nӃu thiӃu tӍ lӋ này có thӇ là 40-50% và tӍ lӋ nuôi sӕng là 30-40% Cӓ xanh, cà rӕt, bí ÿӓ và lúa lên mӑng là nhӳng nguӗn cung cҩp vitamin rҩt tӕt cho thӓ Thӓ có thӇ tӵ tәng hӧp vitamin nhóm B trong
hӋ tiêu hoá Ngѭӡi ta cNJng có thӇ cung cҩp vitamin tәng hӧp dҥng bӝt cho thӓ vào trong thӭc ăn hәn hӧp
B CÁC LOҤI THӬC ĂN CHO THӒ
I Rau cӓ
Thӓ có thӇ ăn nhiӅu loҥi cӓ trong ÿiӅu kiӋn ĈBSCL các loҥi rau cӓ có thӇ cho thӓ
ăn nhѭ rau lang, rau muӕng, rau trai (Commelina palidusa), lөc bình (Eichhornia crassipes), bìm bìm (Operculina turpethum), ÿӏa cúc (Wedelia spp), v.v , và các loҥi cӓ nhѭ cӓ lông tây (Brachiaria mutica), cӓ lá tre (Paspalum conpressum), cӓ mӗm
(Hymenache acutigluma), cӓ chӍ (Cynodon dactylon), cӓ sҧ (Panicum maximum), cӓ ӕng (Panicum repens), cӓ voi (Penisetum purpureum), v.v Chú ý là nên cҳt cӓ trѭӟc khi ra hoa vì cӓ ÿã ra hoa thì chҩt lѭӧng giҧm ÿi do dҭn xuҩt không ÿҥm giҧm trong lúc hàm lѭӧng xѫ và các chҩt khó tiêu hoá tăng lên nhѭ lignin, cutin, silic, v.v… Cҫn thiӃt hӃt sӭc chú ý ÿӕi vӟi:
* Cӓ hѭ thӕi
* Cӓ ѭӟt nên phҧi ÿӇ dàn mӓng ra cho khô, không nên chҩt thành ÿӕng ĈiӅu này
có thӇ tҥo ÿiӅu kiӋn cho mӝt sӕ vi khuҭn lên men
Trang 6Sӕ lѭӧng cӓ cho thӓ ăn nhiӅu hay ít còn phө thuӝc vào khҭu phҫn cӫa thӓ có cho ăn thêm thӭc ăn tinh hay không, thông thѭӡng thӓ cái ăn khoҧng 1,0 - 1,5 kg/ngày
Trang 7V Cách chӃ biӃn thӭc ăn cho thӓ
Trang 8Ĉӕi vӟi thӭc ăn xanh thѭӡng ÿѭӧc thu hoҥch lúc còn non hay vӯa phҧi nên không cҫn phҧi chӃ biӃn gì, tuy nhiên nӃu quá dài hay thô thì cҫn phҧi cҳt ngҳn 20-30 cm Các loҥi khoai, quҧ thì sҳt nhӓ dày khoҧng 5-8mm Bҳp hay lúa hҥt thì xay bӇ hay xay nhuyӉn, tuy nhiên lúa hay hҥt ÿұu cNJng có thӇ cho ăn nguyên hҥt NӃu thӭc ăn ӣ dҥng bӝt thì cҫn phҧi vҭy ít nѭӟc ÿӇ tránh bөi thӭc ăn bay vào mӫi thӓ và cNJng ÿӇ tránh hao tӕn thӭc ăn Các dҥng thӭc ăn hҥt cNJng có thӇ ngâm nѭӟc và ӫ cho nҭy mҫm cho thӓ ăn nhѭ là bҳp, lúa và ÿұu Cӓ xanh lúc có nhiӅu có thӇ thu hoҥch và làm cӓ khô dӵ trӳ, cӓ phѫi khô ÿѭӧc bó lҥi thành tӯng bánh chһt cҧ 2 ÿҫu rӗi gác lên sàn cao cách mһt ÿҩt khoҧng 1m ViӋc phӕi hӧp thӭc ăn sӁ làm tăng khҭu vӏ và tăng khҧ năng tiêu hoá chúng Không nên cho thӓ ăn ÿѫn ÿiӋu mӝt loҥi cӓ hay mӝt loҥi thӭc ăn tinh dài ngày
vì nhѭ vұy sӁ làm giҧm tính thèm ăn cӫa thӓ, dүn ÿӃn lѭӧng thӭc ăn tiêu thө giҧm làm ҧnh hѭӣng ÿӃn năng suҩt tăng trѭӣng và sinh sҧn cӫa chúng
C CÂU HӒI ÔN TҰP
1 Trình bày vai trò và nhu cҫu cӫa năng lѭӧng và ÿҥm ÿӕi vӟi thӓ thӏt và thӓ sinh sҧn
2 Trình bày vai trò và nhu cҫu cӫa chҩt xѫ, khoáng, vitamin và nѭӟc ÿӕi vӟi thӓ
3 Nêu mӝt sӕ thӭc ăn phә biӃn có thӇ chăn nuôi thӓ tҥi ÿӏa phѭѫng cӫa anh chӏ
xuҩt sӵ phát triӇn cӫa chúng