Xuất phát từ cơ sở lý luận, thực tiển, mục đích dạy học cũng nh những thành công và hạn chế trong khi thực hiện đề tài, để góp phần cho việc dạy tiếng Anh nói chung, dạy nghe nói riêng đ[r]
Trang 1ñy ban nh©n d©n huyÖn cao l·nh TRƯỜNG THCS BÌNH THẠNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
§Ò tµi
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT
LƯỢNG MÔN TIẾNG ANH QUA KỸ NĂNG DẠY NGHE ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG HỌC
Trang 2*
Mục tiêu của môn tiếng Anh là nhằm hình thành và phát triển ở học sinh nhữngkiến thức kỹ năng cơ bản về tiếng Anh và những phẩm chất trí tuệ cần thiết để tiếp tục họclên hoặc đi vào cuộc sống lao động Vì vậy SGK tiếng Anh THCS mới từ lớp 6 đến lớp 9
đều đợc biên soạn theo cùng một quan điểm xây dựng chơng trình, đó là quan điểm chủ
điểm ( TOPIC) và đề cao các phơng pháp học tập tích cực chủ động của học sinh
Cả bốn kỹ năng LISTENING, SPEAKING,READING, WRITING đều đợc quantâm và đợc phối hợp trong các bài tập và các hoạt động trên lớp
Một trong 4 kỹ năng mà ngời học tiếng Anh nói chung, học sinh THCS nói chungnói riêng, thờng gặp những khó khăn nhất định trong quá trình học đó là kỹ năng nghe
Trên thực tế để có đợc kỹ năng nghe tiếng Anh thì ngời học ngoại ngữ phải có quátrình luyện tập nghe thờng xuyên, lâu dài với những hình thức và nội dung nghe khácnhau Việc dạy và học nghe môn tiếng Anh tuy không còn mới mẽ nhng khó đối với tất cảgiáo viên và học sinh bậc THCS Theo chơng trình, SGK cũ thì tiết dạy nghe không có.Việc dạy nghe môn tiếng Anh mới chỉ đợc đa vào trong chơng trình, SGK từ năm học2002- 2003
Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ phần nào giúp giáo viên dần khắcphục những khó khăn trên để tiến hành dạy nghe môn tiếng Anh có hiệu quả tốt hơn, họcsinh tích cực, chủ động trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức của bài học Đó cũng là lý
do mà tôi chọn đề tài này
II - Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để thực hiện tốt đề tài nghiên cứu, ngời thực hiện đề tài này cần phải thực hiện các
nhiệm vụ sau
1- Nghiên cứu các tài liệu hớng dẫn tiếng Anh, các kỹ thuật dạy nghe
Trang 32- Thao giảng, dạy thử nghiệm
3- Dự giờ đồng nghiệp , trao đổi, rút kinh nghiệm
4- Kiểm tra, đánh giá kết quả việc nắm bài của học sinh để từ đó có sự điều chỉnh,
bổ sung hợp lý
III- Phạm vi nghiên cứu:
Đề tài xoay quanh đề tài nghiên cứu giảng dạy và học tập môn nghe tiếng Anh của giáoviên và học sinh bậc THCS ở các lớp 6,7,8,9 truờng THCS Bnh Thạnh Song đối tợngnghiên cứu điển hình mà tôi đã mạnh dạn áp dụng đề tài này là 2 lớp 7a 3và lớp 8a 5
IV- Mục đích nghiên cứu :
Với việc nghiên cứu thành công đề tài, sáng kiến kinh nghiệm sẽ giúp giáo viên có
đợc những kinh nghiệm sau:
1 Cách thức tổ chức một tiết dạy nghe có hiệu quả
2 Các bớc tiến hành một tiết dạy nghe có hiệu quả
3 Hớng dẫn học sinh tự luyện tập, rèn luyện để có kỹ năng và kỷ xảo nghe tiếngAnh
3 Phơng pháp thực nghiệm: Giáo viên tiến hành dạy thể nghiệm theo từng mục
đích yêu cầu cụ thể một số tiết dạy nghe
4 Phơng pháp điều tra: Giáo viên đặt câu hỏi để kiểm tra đánh giá việc nắm nộidung bài học của học sinh
Trang 4îc h×nh thµnh qua mét qu¸ tr×nh häc tËp rÌn luyÖn trong m«i trêng Anh ng÷ Ngoµi viÖchäc tËp ë trêng líp, häc sinh ph¶i tù häc tËp rÌn luyÖn nghe th«ng qua c¸c h×nh thøc vµc¸c ph¬ng thøc kh¸c nhau
Trang 5Kỹ năng nghe là khả năng sử dụng kiến thức ngôn ngữ vào mục đích nghe hiểubằng tiếng Anh.
2-Các yếu tố cơ bản trực tiếp tác động đến hiệu quả của tiết dạy nghe.
+ Tổ chức, điều khiển lớp học, phân bố thời gian hợp lý
+ Sử dụng thành thạo các phơng tiện, các đồ dùng dạy học phục vụ dạy nghe
+ Sáng tạo ra các đồ dùng dạy học phù hợp phục vụ cho tiết dạy
+ Truyền cảm, lôi cuốn, hấp dẫn học sinh
b- Phơng pháp - kỹ thuật dạy nghe (Listening Techniques)
Phơng pháp dạy nghe ( Listening techniques) đợc quy định bởi nội dung dạy nghe,nói cách khác, nội dung bài dạy nghe chi phối việc lựa chọn, vận dụng phối hợp các ph-
ơng pháp, các kỹ thuật dạy nghe Mỗi kỹ thuật dạy học phù hợp với một hình thức bài dạy
cụ thể ( dạy ngữ pháp, dạy nói,dạy viết )
c- Các phơng tiện thiết bị đồ dùng dạy học phục vụ cho việc dạy nghe:
- Việc sử dụng thiết bị tranh ảnh hỗ trợ cho dạy học đối với môn ngoại ngữ nóichung và tiếng Anh nói riêng đợc coi là một phơng tiện thể hiện một phần nội dung chínhcủa SGK Trong tất cả đơn vị bài học chơng trình SGK mới phần nội dung của bài nghe đ-
ợc ghi trong băng cát sét còn SGK chỉ in các bài tập luyện nghe Muốn thực hiện tốt cácbài luyện nghe này thì ngời học phải đợc nghe các nội dung bài học trong băng Hơn thế
Trang 6nữa, thiết bị dạy học còn là phơng tiện tích cực trong việc đổi mới phơng pháp dạy học,thúc đẩy động cơ và gây hứng thú học tập.
* Các thiết bị cần cho môn học:
- Máy thu phát băng cassette
- Máy ghi âm các bài đọc và nghe theo SGK
- Tranh ảnh minh hoạ nội dung bài học trong SGK
- Các tranh ảnh đồ dùng giáo viên tự tạo
d- Học sinh:
Trong mối tơng quan giữa cách dạy và cách học: Giáo viên là ngời tổ chức, điềukhiển học sinh tự chiếm lĩnh tri thức bằng chính những thao tác, những hành động trí tuệcủa riêng mình dới vai trò tổ chức điều khiển của giáo viên
Để tiết dạy nghe đợc tốt thì học sinh cần phải có những kỹ năng cần thiết trong việcnghe hiểu bằng tiếng Anh
II- Thực trạng dạy nghe môn tiếng anh trờng THCS Binh Thạnh.
1 Ưu điểm
Mặc dù có những điều kiện khách quan và chủ quan ảnh hởng trực tiếp trong quátrình giảng dạy nhng chúng tôi đã biết khắc phục vợt lên những khó khăn trớc mắt, từngbớc nâng cao chất lợng giờ dạy nghe môn tiếng Anh nhằm đáp ứng mục đích chơng trình,SGK mới
a- Về phía giáo viên:
- Bớc đầu đã tiếp cận sử dụng tơng đối tốt các kỹ thuật dạy học đặc trng - kỹ thuậtdạy nghe
- Đã quen và chủ động với cách thức tổ chức một tiết dạy nghe
- Phối hợp khá linh hoạt các kỹ thuật dạy học
- Sáng tạo ra nhiều đồ dùng dạy học phù hợp với nội dung các tiết dạy, vì vậy nhiềutiết dạy nghe trở nên sinh động , có sức lôi cuốn và đạt hiệu quả cao
Trang 7- Sử dụng vận hành các trang thiết bị dạy học hiện đại phục vụ tốt cho quá trình dạynghe: băng đĩa hình máy cassette, đầu video, đèn chiếu
b- Về phía học sinh:
- Học sinh đã đợc quen dần với môn học nghe
- Nhiều học sinh đã nghe và nhận biết đợc giọng đọc, nói của ngời bản ngữ
- Phần lớn học sinh nghe đợc những bài nghe có nội dung đơn giản, vừa phải thựchiện đợc các yêu cầu, bài tập của giáo viên sau khi nghe lần 3
- Một số học sinh đã hình thành kỹ năng, kỹ xảo trong học tập
2- Tồn tại:
a- Giáo viên:
Vẫn còn một số giáo viên gặp một só khó khăn nhất định trong việc thực hiện cácthao tác, kỹ thuật dạy nghe, trong việc lựa chọn các kỹ thuật cho phù hợp với từng tiếtdạy, từng giai đoạn của tiết dạy.Còn ngại sử dụng hoặc sử dụng cha thành thạo đồ dùngdạy học phục vụ cho tiết dạy nghe ( đài cassett, hình minh họa )
b- Học sinh:
- Động cơ để nghe hiểu bằng tiếng Anh còn hạn chế
- Nhiều em ít có cơ hội để nghe, ít tiếp cận với các thông tin đại chúng mà qua đó
có thể nghe tiếng Anh
- Một số em còn ngại nghe và nói bằng tiếng Anh, còn sợ bị mắc lỗi
- Môn nghe hiểu còn mới với các em, nhất là học sinh lớp 6
- Học sinh cha quen với tốc độ đọc, nói trong băng của ngời Anh
c- Phơng tiện đồ dùng dạy học:
- Đồ dùng dạy học phục vụ cho việc giảng dạy còn quá ít, một số còn thiếu: tranh,
ảnh, băng, đài casstte
- Chất lợng băng thâu cha tốt, giọng đọc còn cha rõ, tiếng ồn nhiều
d- Điều tra cụ thể:
Trang 8Trong quá trình giảng dạy, bản thân tôi tiến hành ở 2 lớp 7a3 và khối 8a 5 Với ýthức vừa nghiên cứu đặc điểm tình hình học tập bộ môn của học sinh vừa tiến hành, rútkinh nghiệm Ngay từ đầu năm học tôi đã định hớng cho mình một kế hoạch và phơngpháp cụ thể để chủ động điều tra tình hình học tập của học sinh do mình phụ trách Qua
điều tra, tôi đã nhận ra rằng hầu hết các em nắm từ vựng không chắc, kỹ năng nghe vàgiao tiếp bằng tiếng Anh còn hạn chế Kết quả điều tra cụ thể nh sau:
1- Lập kế hoạch cho một tiết dạy nghe:
a- Đối với giáo viên
Để một tiết dạy nghe đợc tốt thì ngời giáo viên cần thực hiện các bớc sau:
- Nghiên cứu các kỷ nội dung tiết dạy từ sách giáo khoa, sách giáo viên:
SGK, SGV là cơ sở quan trọng, để giáo viên hoạch định giảng dạy của mình chotiết học
Việc nghiên cứu kỹ SGK, SGV sẽ giúp cho giáo viên tổ chức, điều khiển tiết dạynghe đi đúng trọng tâm, trọng điểm; phân bố thời gian cho các bớc, các hoạt đông mộtcách khoa học
- Nghiên cứu mục đích yêu cầu của tiết dạy:
Mục đích, yêu cầu của tiết dạy là đích mà cả giáo viên và học sinh cần phải đạt đợcsau tiết dạy học Đối với tiết dạy nghe, thông thờng mục đích, yêu cầu của tiết dạy là giúp
Trang 9học sinh luyện tập và phát triển các kỹ năng: Listening (nghe), Speaking (nói), Reading( đọc), Writing (viết) ( trong đó kỹ năng nghe là chủ yếu), sau khi kết thúc phần nghe họcsinh hiểu đợc nội dung chính của bài nghe và thực hiện một số yêu cầu hay bài tập ngônngữ nào đó
- Lựa chọn và phối hợp các kỹ thuật dạy nghe (Listening Techniques) một cách linhhoạt và phù hợp:
Việc lựa chọn kỹ thuật dạy nghe phải đợc xác định trên căn cứ là nội dung của tiếtdạy, đặc điểm, năng lực của lớp học và các giai đoạn trong tiến trình dạy nghe gồm có 3
giai đoạn: Giai đoạn trớc khi nghe (Pre-Listening), giai đoạn trong khi nghe
(While-listening), giai đoạn luyện tập " Post- listening " Trong mỗi giai đoạn có các kỹ thuật
dạy nghe đặc trng phù hợp với từng giai đoạn đó
Sử dụng tốt các phơng tiện, đồ dùng dạy học phục vụ cho tiết dạy nghe:
* Sử dụng máy cassett:
+ Trớc khi thực hiện dạy học cần chuẩn bị máy tốt, băng rõ và pin dự phòng khimất điện
+Phải đảm bảo tính an toàn khi thao tác
+ Tuyệt đối không để học sinh tự ý sử dụng nếu cha đợc hớng dẫn
+ Xem xét sự cần thiết, hiệu quả mang lại, thời gian cụ thể cho từng công đoạn
* Sử dụng tranh minh hoạ:
+ Canh hình trong SGK:
Một trong những thế mạnh của bộ SGK biên soạn theo chơng trình mới là có nhiềutranh hình minh hoạ Việc tận dụng đến mức tối đa các tranh hình trong SGK để giúp họcsinh hiểu bài học mới là việc cần chú trọng trong tất cả các bài học
+Tranh hình minh họa: ( tự tạo hoặc mua ) để giới thiệu và luyện tập bài mới là yêucầu bắt buộc Không yêu cầu hình minh họa phải đảm bảo tính thẩm mĩ cao, nhng phải có
Trang 10sự liên hệ thực tế gần gũi với nội dung bài học Nếu không có điều kiện mua thì có thểphóng to tranh minh hoạ trong SGK
- Cần phải lên một giáo án hợp lý, khoa học
Giáo viên cần hoạch định rõ hoạt động của thầy, hoạt động của trò, thời gian chocác hoạt động, các yêu cầu của từng bài tập, các phơng án trả lời của học sinh
- Trao đổi, thảo luận về phơng án giảng dạy
Hiệu quả của tiết dạy nghe sẽ đợc nâng cao hơn nếu phơng án giảng dạy đợc đa rathảo luận cùng đồng nghiệp trớc khi dạy việc làm này không chỉ mang lại kết quả tích cựccho tiết dạy nghe mà kỹ năng khác cũng có kết quả nh vậy
b- Đối với học sinh
Giáo viên yêu cầu học sinh chuẩn bị tốt cho tiết học tới bằng cách:
- Ra hệ thống các câu hỏi gợi mở về bài mà các em sắp đợc học để học sinh có thờigian suy nghĩ , tìm hiểu tài liệu
- Yêu cầu học sinh thực hiện một số bài tập liên quan đến nội dung tiết dạy nghe
mà đối với các tiết dạy kỹ năng khác cũng có kết quả nh vậy
- Khuyến khích, động viên học sinh tự tin, chủ động, sáng tạo nêu ra những vấn đề,câu hỏi có liên quan đến nội dung bài dạy
2 Thực hiện tốt tiến trình dạy nghe
Đối với một tiết dạy ngữ pháp hay từ vựng, thông thờng trong tiến trình của tiếtdạy có 3 giai đoạn đó là: Presentation - Practie - Production Tiến trình của một tiết dạy
nghe cũng phải trải qua 3 giai đoạn: Pre Listening, While Listening, và Post
-Listening Tiến trình dạy học này không những giúp học sinh nắm hiểu bài mà còn giúp
các em sử dụng kỹ năng nghe trong giao tiếp thực tế Song vấn đề tiên quyết là giáo viêncần phải xác định rỏ ràng mục đích yêu cầu cầu của từng bài nghe cụ thể để từ đó định h -ớng cho học sinh thực hiện tốt nhiệm vụ trong những giai đoạn tiếp theo
a Pre - Listening: ( about 10 - minutes)
Trang 11( True/ Frediction, Open Prediction, Ordering, Pre- Questions)
Là giai đoan giúp học sinh có định hớng, suy nghĩ về đề tài hay tình huống trớc khihọc sinh nghe
- Giáo viên nên tạo tâm thế chuẩn bị làm bài nghe cho học sinh bằng cách dẫn dắtgợi hỏi về chủ đề bài nghe, yêu cầu học sinh quan sát tranh, đọc từ và đoán xem các emchuẩn bị nghe chủ đề gì, ai sắp nói với ai
- Giáo viên có thể yêu cầu học sinh làm việc theo nhóm đoán sơ bộ về nội dung sắpnghe thông qua tranh hay tình huống bàI nghe.Có thể các em nói không chính xác với nh-ĩng gì các em sắp nghe nhng vấn đề đặt ra là các em có hứng thú trớc khi nge
- Giáo viên giúp các em lờng trớc những khó khăn có thể gặp phảI về phát âm haycấu trúc mới,các kiến thức nền
- Cuối cùng giáo viên nói rõ cho họ sinh biết các em sẽ đợc nghe bao nhiêu lần vàhớng dẫn yêu cầu nhiệm vụ khi nghe ( chọn đúng, sai, trả lời câu hỏi)
b While - Listening: (about 20 - minutes)
( Selecting, Deliberate Mistakes,Grids, Listen and Draw, Comprehension Questions)
Đây là giai đoạn mà ở đó học sinh có cơ hội luyện tập ở giai đoan này giáo viên đ a
ra các dạng bài tập, yêu cầu học sinh thực hiện Học sinh có thể mắc lỗi ở giai đoạn này vìvậy giáo viên chú ý cần sữa lỗi cho học sinh và đa ra các phơng án trả lời đúng
Giáo viên bật băng hay đọc bài nghe 2 đến 3 lần ( nếu nội dung khó có thể cho các
em nghe 4 lần ) Lần đầu gúp học sinh làm quen với bài nghe hiểu bao quoát nội dung bàinghe ( pendown ) Lần thứ hai nghe thông tin chính xác để hoàn thành bài tập Lần thứ banghe và kiểm tra lại bài tập đã làm Mục tiêu chính của nghe hiểu là học sinh nghe lấy nộidung chính hay lấy thông tin chi tiết đồng thời hiểu đợc thái độ quan điểm của tác giả Do
đó giáo viên cho học sinh nghe cả bài để họ nắm đợc ý chung cũng nh bố cục cả bài vàlàm bài tập, sau đó có thể cho nghe lại từng đoạn để nắm kết quả hoặc nghe lại những chổ
Trang 12khó để khẳng định đáp án Nên hạn chế cho học sinh nghe từng câu, hoặc từng từ một vìlàm nh vậy sẽ khiến ngời học có thói quen phảI hiểu nghĩa từng từ từng câu khi nghe.
c Post - Listening (at least 15 minutes)
( Roleplay, Recall the story, Write- it- up, Further practice )
- Đây là giai đoạn luyện tập sau khi nghe ở giai đoạn này học sinh sử dụng những kiến thức, kỹ năng ngôn ngữ đã đợc luyện tập ở giai đoạn " While - Listening" vào các tình huống giao tiếp thực tế, có ý nghĩa Sau khi nghe học sinh cần thực hiện một số bài tập nh: báo cáo trớc lớp hay trong nhóm về kết quả bài tập, các học sinh khác nghe cho ý kiếnnhận xét hoặc chữa bài cho bạn Giáo viên cần phải kết hợp các kỹ năng khác để phát triển mở rộng thêm bài nghe nh recall, write-it-up, discussion
* - vận dụng phơng pháp đổi mới dạy nghe vào một tiết dạy cụ thể
PERIOD : 29
WEEK : 10 LESSON 3: LISTEN
comprehension about personal information & studying result of their friends
LANGUAGE CONTENTS:
+ VOCABULARY : attendance, participation, cooperation, satisfactory + GRAMMAR : Structure used to write a report card
TECHNIQUES : Jumbled Word, Open prediction, Listen & Check, Write it up
Trang 13follow the steps
for presenting
vocabulary.
what Miss Blake
and Mrs Chen are
talking about.
questions & give
Ss the time for
guessing.
their partners.
work.
& listen
* Warm-up: Jumbled words
sebjuct= subject reptens= present ebsant= absent laif= fail rifa= fair
* Set the scene of the title:
REPORT CARD
I/ Pre- teach vocabulary:
-attendance (n) (anto/trans) -participation (n) (syno/exam) -cooperation (n) (exam/trans) -satisfactory (a) =/= unsatisfactory (trans)
* Checking: Rub out & Remember
II/ Pre-Listening:
* Set the scene: Miss Blake and Mrs Chen are
talking about Sarah’s studying.
* Open Prediction
First Term English
Listening Speaking Reading Writing
Eliciting Questions
1 Has Sarah worked hard?
2 Which class is she in?
3 Which subject does she need to improve?
4 Is Mrs.Chen pleasant with Sarah’s report card?