sáng kiến kinh nghiệm dự thi 02

Tuy nhiên, với lần triển khai này ngoài việc bỡ ngỡ với hình thức dạy học mới, giáo viên khi tham gia dạy học trực tuyến còn gặp rất nhiều khó khăn như sử dụng các phần mềm chưa thành th

0

BÁO CÁO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DỰ THI

Tên sáng kiến: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học trực tuyến môn Địa Lí cho học sinh lớp 12 ở trường THPT Lý Tự Trọng

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

Trong những năm gần đây, dạy và học trực tuyến đang trở thành xu hướng lan rộng

ra tất cả các trường học bởi tính ưu việt của nó như: linh hoạt, dễ tiếp cận; nội dung phong phú; tiết kiệm chi phí, thời gian; mang tính toàn cầu; đáp ứng tốt nhu cầu học tập

đa dạng của người học Ở Việt Nam, dạy học trực tuyến được biết đến như một phương pháp giáo dục mới, chỉ thực sự bắt đầu phát triển trong vài năm gần đây nhằm kết hợp với phương pháp dạy học truyền thống nên hiệu quả còn chưa cao

Năm học 2019 – 2020 do ảnh hưởng của dịch covid-19, lần đầu tiên trong lịch sử Giáo dục Việt Nam học sinh phải tạm nghỉ đến trường dài ngày (khoảng hơn 2 tháng với học sinh THPT tỉnh Nam Định) Trong thời gian nghỉ do ảnh hưởng của dịch bệnh, ngành giáo dục cũng đã có nhiều giải pháp để giúp học sinh “tạm ngừng đến trường,

không ngừng học”, trong đó điển hình nhất là giải pháp dạy và học trực tuyến Đây cũng

là hình thức dạy học mà nhiều giáo viên sử dụng “lần đầu tiên” trong sự nghiệp giáo dục của mình Chính vì thế nên việc bỡ ngỡ, gặp khó khăn, lúng túng và “cười ra nước mắt”

là điều không thể tránh khỏi

Chiều ngày 3 tháng 6 năm 2020, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức hội nghị trực tuyến với 63 tỉnh, thành phố về đánh giá chất lượng dạy học trực tuyến, dạy học từ xa Ngoài việc tổng kết, đánh giá chất lượng hội nghị cũng chỉ ra những điểm còn hạn chế, khó khăn của phương thức dạy học này để có giải pháp khắc phục Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ đánh giá: “Quá trình triển khai dạy và học trực tuyến trong mùa dịch Covid-

19 đã khẳng định ngành giáo dục có nhiều tiềm năng, thế mạnh để tiên phong ứng dụng công nghệ Đồng thời khẳng định phương thức dạy học trực tuyến không chỉ là giải pháp tạm thời trong mùa dịch mà còn là giải pháp quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục từ mầm non đến đại học” Tuy nhiên, việc dạy học trực tuyến cũng còn một số hạn chế về đường truyền, hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, học sinh ở nông thôn và miền núi còn khó khăn để tiếp cận với hình thức dạy học này

Với trường THPT Lý Tự Trọng, ngay sau khi có thông báo nghỉ dịch lần 1 (từ ngày 4/2/2020 đến ngày 1/3/2020), Ban giám hiệu nhà trường đã xây dựng kế hoạch ôn tập trực tuyến cho học sinh trong thời gian nghỉ dịch Việc ôn tập thường xuyên cho học sinh lớp 12 là hết sức cấp thiết Tuy nhiên, với lần triển khai này ngoài việc bỡ ngỡ với hình thức dạy học mới, giáo viên khi tham gia dạy học trực tuyến còn gặp rất nhiều khó khăn như sử dụng các phần mềm chưa thành thạo, chưa linh hoạt, một số học sinh nhà không có máy tính, không có mạng internet, hoặc có đầy đủ phương tiện tham gia học trực tuyến nhưng lại không tham gia hoạt động học… Là một giáo viên dạy Địa lí của trường, sau mỗi giờ học trực tuyến tôi luôn băn khoăn, tìm tòi hướng khắc phục những hạn chế của từng bài giảng để mỗi giờ học của tôi đạt hiệu quả cao nhất các mục tiêu đã

đề ra Việc làm thế nào để học sinh chờ đợi đến giờ học trực tuyến môn Địa lí, chủ động tham gia nhiệt tình các hoạt động học trong giờ học; làm thế nào để mỗi bài học địa lí trở thành sự đam mê thích thú, sự mong ước được tìm hiểu khám phá của mỗi học sinh; làm thế nào để việc ôn tập, trang bị kiến thức chuẩn bị cho kì thi Tốt nghiệp THPT, xét tuyển đại học của học sinh lớp 12 được diễn ra thường xuyên, liên tục, đạt kết quả cao

1

… là điều tôi muốn hướng tới Chính những điều này đã thôi thúc tôi thực hiện sáng

kiến Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học trực tuyến môn Địa Lí cho học sinh lớp 12 ở trường THPT Lý Tự Trọng Qua sáng kiến này học sinh chắc chắn

sẽ hứng thú hơn với các giờ học, với từng hoạt động học trực tuyến; yêu thích học tập môn Địa lí từ đó chủ động lĩnh hội kiến thức Các nội dung, chuyên đề ôn tập cũng được diễn ra thường xuyên, liên tục, từ đó giúp học sinh phát triển các nội dung đã được học tập; định hướng ôn tập cho những kì thi lớn Bản thân tôi cũng vận dụng ngày càng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, phương pháp dạy học trực tuyến hơn nữa để góp phần nhỏ bé của mình cho thành công của nhà trường nói riêng và sự nghiệp giáo dục nước nhà nói chung

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP

1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến

1.1 Một số vấn đề chung về dạy và học trực tuyến

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và sự ra đời của mạng Internet đã đem lại cho con người nhiều ứng dụng tiện ích Trong đó, dạy và học trực tuyến đang trở thành một giải pháp của giáo dục nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội Dạy học trực tuyến là một hình thức đào tạo qua mạng hoặc qua truyền hình, có nhiều đổi mới hơn so với dạy học truyền thống, cung cấp cho học sinh sự kết hợp hài hòa giữa nhìn, nghe và sự chủ động tích cực trong mọi hoạt động Chính nhờ những tiện ích đó, dạy học trực tuyến đã mang lại hiệu quả cho việc học tập như: thu hút được nhiều đối tượng học sinh trong và ngoài trường (có thể còn là học sinh trên phạm vi toàn cầu), cắt giảm được nhiều chi phí xuất bản, in ấn tài liệu Người học trực tuyến có thể chủ động chọn cho mình những kiến thức phù hợp với hình thức tiếp thu thụ động trên lớp theo lối truyền thống Ngoài ra, người học còn có khả năng tự kiểm soát tốc độ học của mình sao cho phù hợp với bản thân mà vẫn đảm bảo được chất lượng học tập Chính vì những ưu điểm trên học trực tuyến đang là một giải pháp tối ưu nhất với sự thu hút ngày càng đông đảo của học sinh, sinh viên

Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về dạy học trực tuyến (dạy học online), nhưng cách hiểu cơ bản đó là một phương thức phân phối các tài liệu, nội dung học tập dựa trên các công cụ điện tử hiện đại như: điện thoại, máy tính, ipad… thông qua mạng internet Trong đó, nội dung, tài liệu học tập có thể được cung cấp từ các thầy cô giáo, cũng có thể được cập nhật từ các website trường học trực tuyến và các ứng dụng di động khác

Giáo dục trực tuyến là phương thức học ảo thông qua một máy vi tính, điện thoại thông minh nối mạng đối với một máy chủ ở nơi khác có lưu giữ sẵn bài giảng điện tử

và phần mềm cần thiết để có thể hỏi/yêu cầu/ra đề cho học sinh học trực tuyến từ xa Giáo viên có thể truyền tải hình ảnh và âm thanh qua đường truyền băng thông rộng hoặc kết nối không dây (Wifi, WiMax), mạng nội bộ (LAN) Mở rộng ra, các cá nhân hay các tổ chức đề có thể tự lập ra một trường học trực tuyến (E-School) mà nơi đó vẫn nhận đào tạo học sinh, đóng học phí và có các bài kiểm tra như các trường học khác

Khái niệm học trực tuyến cũng được dùng như một thuật ngữ chỉ môi trường học tập mà trong đó, người học có thể tương tác với môi trường học tập thông qua Internet hoặc các phương tiện truyền thông điện tử khác Đây là môi trường có khả năng chia sẻ cao, vận hành không phụ thuộc vào không gian, thời gian, tạo điều kiện để mọi người

2

trao đổi, tìm kiếm, học tập một cách dễ dàng Việc học không chỉ bó hẹp cho học sinh, sinh viên ở các trường mà dành cho tất cả mọi người, không kể tuổi tác, hoàn cảnh sống

Việc dạy học trực tuyến đã có từ khá lâu Khóa học qua mạng đầu tiên được đưa

ra vào năm 1986 bởi trường Đại học John F Kennedy ở California – Hoa Kỳ Các chuyên gia về đào tạo giáo dục đã có hơn 30 năm nghiên cứu cho thấy kết quả học tập trực tuyến không hề thua kém so với các lớp học truyền thống Tuy nhiên, việc học trực tuyến có đạt hiệu quả cao hay không cũng còn tùy thuộc vào giáo viên và sự hợp tác của học sinh Ở Việt Nam, phương thức dạy học trực tuyến vẫn còn khá mới mẻ và đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với cả người dạy và người học do chưa được triển khai đồng đều, cơ sở hạ tầng của nhiều trường chưa thể đáp ứng tốt yêu cầu của đào tạo từ xa, cách thực hiện của mỗi trường lại rất khác nhau Tuy còn nhiều khó khăn nhưng phương thức dạy học này vẫn đang ngày càng phát triển và lan rộng; các phần mềm dạy học trực tuyến cũng không ngừng được nâng cấp và thay đổi để phù hợp hơn với nhu cầu của xã hội Mô hình học tập này không chỉ giúp thầy và trò tiếp tục học tập, bồi dưỡng kiến thức mà còn nâng cao tính tự học và động lực học tập của học sinh,

kể cả tính trách nhiệm lẫn kỉ luật tự giác trong học tập Có rất nhiều phương thức cho quá trình dạy học trực tuyến như: dạy học bằng các văn bản thuần túy thông qua thư điện tử, qua truyền hình, qua các phần mềm hỗ trợ dạy học như zoom, shub, … Ngoài

ra, với việc học trực tuyến học sinh cũng có thể truy cập các liên kết bên ngoài, những

mô phỏng chất lượng cao và các hiệu ứng sinh động Chính vì thế, tùy thuộc vào yêu cầu, mục đích của từng nội dung học tập mà giáo viên có thể lựa chọn hình thức dạy học trực tuyến phù hợp, để các hoạt động học đạt hiệu quả cao nhất

E-learning (giáo dục trực tuyến hay dạy học online) có những giá trị, vẻ đẹp riêng, nhưng cũng đang có những hiểu lầm tai hại, nhất là trong thời điểm dịch vius corona, hình thức giảng dạy, học tập này được nói đến nhiều hơn Để có thể áp dụng dạy và học trực tuyến một cách hiệu quả cần hiểu rõ về hình thức giảng dạy và học tập này

Việc hiểu E-learning là gì, những ứng dụng của nó trong giảng dạy ở Việt Nam còn chưa được hiểu một cách đầy đủ và sâu sắc Có thể tạm phân việc ứng dụng E-learning của các trường hiện nay thành 5 bậc:

+ Bậc 1 gồm 100% lớp học truyền thống

+ Bậc 2, E-learning chỉ là nền tảng lưu trữ và chia sẻ một số tài nguyên học tập + Bậc 3, E-learning được sử dụng rộng rãi hơn, nhiều tài nguyên hơn nhưng lớp học trực tiếp vẫn là chủ đạo

+ Bậc 4, E-learning kết hợp trong phương thức và triết lí giáo dục, trở thành một thành phần quan trọng của quá trình tổ chức lớp học với các triết lí như học đảo ngược (flipped classroom) Đây là bậc cao Ở mức độ này, có sự hiểu biết và đầu tư mạnh của lãnh đạo nhà trường, nhưng E-learning ẫn chỉ là công cụ dạy và học chứ chưa thay đổi cấu trúc và mô hình vận hành của nhà trường

+ Ở bậc 5, trường học đã thực sự chuyển đổi số hoàn toàn (digitalization) mô hình hoạt động của mình từ học tập, giảng dạy, quản lí chất lượng Ở bậc này nó thực

sự thay đổi về cách tiếp cận và chất lượng giáo dục

3

Theo đánh giá của các chuyên gia thì hầu hết các trường ở Việt Nam đang ở bậc

2, số ít ở bậc 3; bậc 4 diễn ra ở một số môn học, một số trường lớn nhưng chưa mang tính hệ thống Mặc dù đã xuất hiện khá lâu (khoảng 13 đến 15 năm) ở Việt Nam nhưng ứng dụng của E-learning vẫn khá thấp Lý do cơ bản là do đa số lãnh đạo nhà trường, các thầy cô giáo đều quen với cách dạy “truyền thống”, chưa trang bị kĩ năng số và chưa vượt ra khỏi vùng an toàn của chính mình Điều cần thiết bây giờ là đào tạo kĩ năng số cho các thầy cô giáo, động viên họ dám dấn thân để ứng dụng E-learning hiệu quả nhất

Dạy học trực tuyến hay tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, kiểm tra, đánh giá là chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo Cụ thể, với giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đanh giá ở các nhà trường; giáo viên có thể thiết kế học liệu số, bài giảng E-learning giúp học sinh tự học

Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện có kho dữ liệu gồm hơn 5000 bài giảng điện tử learning đoạt giải trong các cuộc thi quốc gia thiết kế bài giảng E-learning do Bộ tổ chức Kho dữ liệu này có bài giảng đầy đủ các cấp học: mầm non, tiểu học, trung học

E-cơ sở, trung học phổ thông với nội dung phong phú của các môn học trải dài các lớp học Đây là nguồn học liệu chất lượng để các nhà trường lựa chọn và hướng dẫn học sinh tham khảo, cùng với hệ thống bài giảng điện tử mà giáo viên nhà trường chủ động xây dựng để cung cấp kiến thức, kĩ năng cho người học; đặc biệt là trong dịp các em không thể đến trường vì dịch Covid 19

Hiện nay, đa phần các giáo viên dạy học trực tuyến lựa chọn các công cụ như mạng xã hội Facebook, Zalo, qua Email hoặc các phần mềm hệ thống như Zoom, Google Classroom, Microsoft Team… để dạy học Tuy nhiên, với các nền tảng này, nhiều thầy cô đang tìm cách để làm quen và dạy học trực tuyến với không ít khó khăn Giáo viên mất nhiều thời gian soạn bài giảng, đọc, chấm bài, báo cáo với nhà trường, khó để quản lí chất lượng học sinh Để đạt hiệu quả cao trong các hoạt động học, trước mỗi bài học trực tuyến, giáo viên phải cung cấp nội dung học tập, yêu cầu, tài liệu học tập trước cho học sinh Trong quá trình giảng bài không ôm đồm, sa đà vào phân tích giảng giải nội dung mà chủ yếu quan tâm xem học sinh tiếp thu được đến đâu, lưu ý những điểm học sinh chưa rõ; tăng cường hướng dẫn học sinh tự học, chủ động lĩnh hội kiến thức

Nghị quyết Trung ương II khóa VIII, Đảng Cộng sản Việt Nam chỉ rõ: “Đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học, áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên năng lực tư duy, sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề Đổi mới phương pháp giáo dục – đào tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học…” Một trong những biện pháp quan trọng là chúng ta cần phải nhanh chóng ứng dụng những thành tựu của công nghệ thông tin để biên soạn bài giảng điện tử áp dụng trong dạy và học ở Việt Nam nhằm tích cực hóa quá trình học tập của học sinh, sinh viên Cùng với sự phát triển và yêu cầu ngày càng cao của xã hội, việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học không thể chỉ dừng lại ở việc kết hợp với phương pháp dạy học truyền thống mà cần chuyển sang một trang mới để phù hợp hơn với mọi yêu cầu của xã hội, giúp người học có thể tham gia bài học mọi lúc, mọi nơi, tránh được các giờ học truyền thụ kiến

(Theo https://ncov.moh.gov.vn/) Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch Covid 19 đề

nghị người dân thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch trong tình hình mới, tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng chống dịch theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ với

“nhiệm vụ kép”, vừa phát triển kinh tế, vừa phòng chống dịch Covid-19, giữ vững thành quả chống dịch đạt được Trước những diễn biến khó lường của dịch bệnh, mỗi giáo viên phải luôn có kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, tích cực bồi dưỡng kiến thức công nghệ thông tin; luôn sẵn sàng, chủ động dạy học hiệu quả nhất với mọi điều kiện và hoàn cảnh Do vậy, việc lựa chọn hình thức dạy học trực tuyến càng trở nên cần thiết hơn Giáo viên cần chủ động hơn trong ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ, sử dụng linh hoạt hơn các phương pháp, hình thức dạy học, tiếp cận nhanh chóng các phần mềm, công cụ hỗ trợ dạy học để việc dạy và học trực tuyến không còn là sự lúng túng, ngại dạy của các thầy cô; học sinh cũng không còn những lí

do cá nhân, những lí do mà các em cố đưa ra để trốn tránh các giờ học trực tuyến nữa

Với sự chỉ đạo của Sở Giáo dục và đào tạo Nam Định; sự chỉ đạo, đôn đốc, động viên, hướng dẫn thường xuyên của Lãnh đạo trường THPT Lý Tự Trọng, các thầy cô giáo nhà trường đã mạnh dạn hơn trong việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, các giờ dạy trực tuyến ngày càng được tổ chức nhiều hơn, hiệu quả hơn Tuy nhiên

sự đổi mới đó vẫn còn nhiều hạn chế như một số thầy cô sử dụng chưa linh hoạt, thuần thục các phần mềm, phương tiện hỗ trợ dạy học bộ môn hoặc các phương pháp, phương tiện, phần mềm sử dụng lại không phù hợp với một số đối tượng học sinh, hoặc dạy học trực tuyến còn mang tính hình thức… Bản thân tôi cũng nhận thấy một số phần mềm, công cụ hỗ trợ dạy học tôi áp dụng còn cứng nhắc, hiệu quả chưa cao, chưa phát huy tối

đa các ứng dụng của từng phần mềm hỗ trợ dạy học Vì vậy tôi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm này vừa để học sinh được tiếp cận với các phương thức học chủ động, phát huy tốt nhất ý thức, nhận thức của học sinh, vận dụng được kiến thức môn học vào thực tiễn; vừa để bản thân tôi hiểu sâu sắc hơn, vận dụng nhuần nhuyễn hơn các phương pháp dạy và học tích cực trong môn Địa Lí, điều quan trọng hơn nữa là để bản thân tôi luôn sẵn sàng tâm thế bồi dưỡng kiến thức cho học sinh, hướng dẫn học sinh chủ động học tập trong điều kiện, hoàn cảnh phức tạp nhất Việc tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học theo hướng tiếp cận cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, phát triển năng lực tự học của học sinh và nâng cao kĩ năng tổ chức dạy học qua Internet, trên truyền hình; tăng cường mối liên hệ giữa nhà trường và gia đình trong việc tổ chức và hỗ trợ học sinh học tập; thực hiện dạy học bám sát điều chỉnh nội dung dạy học là những nhiệm vụ và giải pháp quan trọng

1.2 Một số hiểu lầm hay gặp phải của dạy học online

Việc dạy và học trực tuyến đang gặp phải rât nhiều khó khăn Đầu tiên, nhiều người quan niệm cách giảng dạy này có chất lượng thấp Ở bậc 1 thì chất lượng thấp là đúng, nhưng nguyên nhân chính là do người dùng, do giáo viên Nhiều doanh nghiệp đã

5

đi trước các trường học khá xa, họ đã xây dựng được hệ thống riêng của mình Nhiều người cũng cho rằng dạy học online thì tương tác giữa giáo viên với học sinh sẽ kém Điều này không hoàn toàn đúng vì hình thức này có khả năng tương tác khá cao vì học sinh, giáo viên có thể trao đổi, trả lời, chia sẻ rất hiệu quả Các hệ thống Live streaming (giảng dạy thời gian thực) hiện nay cho chất lượng rất tốt, không kém già các lớp học truyền thống mà còn ưu điểm hơn à học sinh và giáo viên không phải di chuyển và có thể xem lại buổi học bất cứ lúc nào Với học sinh lớp 12, việc ôn tập của các em cũng trở nên nhẹ nhàng hơn, đơn giản hơn, tránh được việc chen lấn vào các lớp học thêm như trước đây Các em có thể chủ động hơn trong việc học tập của mình, tránh được những mệt mỏi, căng thẳng không cần thiết, nhất là khi các em phải ôn tập, trang bị kiến thức chuẩn bị cho kì thi Tốt nghiệp THPT sắp diễn ra vào tháng 8 tới trong điều kiện thời tiết nóng bức như hiện nay

Có rất nhiều giáo viên, phụ huy học sinh, học sinh còn lo ngại bị mất thông tin cá nhân hay bị kẻ xấu tác động trong quá trình dạy học trực tuyến Vấn đề này có thể có các cách khắc phục khác nhau tùy theo từng phần mềm, phương tiện mà giáo viên hay học sinh sử dụng

Nhiều ý kiến lầm tưởng rằng dạy học online chi phí đắt nhưng trên thực tế chi phí cho việc dạy và học này lại rất rẻ cho cả giáo viên và học sinh Giáo viên có thể xem lại bài giảng của mình, hoàn thiện hơn về chuyên môn; học sinh có thể học chủ động hơn với các chủ đề, nội dung học tập Có ý kiến lại nói rằng giáo viên sẽ mất bản quyền khi dạy học online Điều này cũng không đúng Nội dung hiện nay rất nhiều và miễn phí khắp nơi nên đây không phải là vấn đề lớn Mặt khác, các hệ thống E-learning đều có các lớp bảo mật nên cũng không đáng lo ngại Nếu bài giảng của chúng ta có người muốn tham khảo, muốn lấy là tư liệu cho họ, muốn chia sẻ cho bạn bè của họ thì chúng ta cũng đã được coi như thành công và rất đáng tự hào rồi Không ít các thầy cô giáo được các em học sinh cả nước, thậm chí quốc tế biết đến nhờ những bài giảng hay,

ý nghĩa, hữu ích với các em Đây chính là những tấm gương sáng về việc tiếp cận công nghệ số, luôn tiên phong đi đầu để thầy cô chúng ta noi theo

1.3 Những lợi ích của E-learning

E-learning có rất nhiều lợi ích cho giáo viên và học sinh nhà trường Đầu tiên, đây là một phương thức tổ chức kiến thức hiệu quả và dân chủ Cái hay nhất của E-learning chính là một nền tảng tổ chức, chia sẻ và lưu trữ thông tin, kiến thức một cách

hệ thống Khi chúng ta có tài liệu hoặc bài giảng hay, chúng ta có thể chia sẻ ngay lập tức cho học sinh hoặc đồng nghiệp của mình Đây chính là không gian học tập dân chủ

và lành mạnh nhất

Tiếp theo, chúng ta có thể dạy và học ở bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào Học sinh

có thể vào bài học bất cứ lúc nào thuận tiện với họ, học bao nhiêu lần cũng được, học theo tốc độ và trí thông minh của mình Lớp học truyền thống bắt buộc mọi người cùng học ở một thời điểm và vị trí, với cùng một tốc độ như nhau nên kém hiệu quả hơn ở góc độ này Về chuẩn hóa chất lượng, sau khi các nội dung giảng dạy được xây dựng và đưa lên hệ thống thì nó minh bạch và trở nên chuẩn hóa Giáo viên từ đó có thể liên tục cải tiến chất lượng, nhà trường cũng dễ dàng hơn trong việc quản lí và đảm bảo chất lượng giáo dục chung

6

E-learning cũng giải phóng giáo viên rất tốt Nếu thầy, cô dạy cùng một môn học cho 3 lớp/học kì, 2 học kì/năm, trong 5 năm liên tục, thầy cô sẽ dễ dàng trở thành “thợ dạy” Với E-learning thì khác Sau khi đầu tư nghiêm túc các bài giảng và tài nguyên số thì thầy cô giáo được giải phóng để liên tục cải tiên và sáng tạo những nội dung mới cho môn học của mình Sau khi học sinh đã học những nội dung cơ bản thì thời gian trên lớp có thể dùng để thực hành, ứng dụng và nâng cao Hoặc ngược lại, học sinh có thể trang bị những kiến thức mới trên lớp và ôn tập theo các chủ đề mà giáo viên xây dựng trên lớp học trực tuyến Khi học sinh có những thắc mắc về bài học, giáo viên có thể tổng hợp và tạo ra một câu trả lời chuẩn trên hệ thống, cứ như vậy nội dung môn học sẽ liên tục được cập nhật và cải tiến

E-learning cũng tiết kiệm chi phí rất rõ Chi phí (tài chính, thời gian, khả năng tiếp cận, nguồn lực khác) dành cho việc học thấp đi đáng kể đối với học sinh, đối với nhà trường, chi phí quản lí và tổ chức lớp học cũng giảm đáng kể Đặc biệt thuận lợi với các sinh viên ở vùng sâu, vùng xa, có thể tham gia các khóa học trên E-learning mọi lúc, mọi nơi, chỉ cần có mạng Internet Với những lợi ích này, E-learning cần được sử dụng rộng rãi hơn, không chỉ trong các trường đại học mà cả các trường THPT do học sinh ở các trường THPT đều rất nhạy bén với tiếp cận công nghệ thông tin, nhu cầu học tập cao

2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến

2.1 Khái quát phạm vi áp dụng sáng kiến

Trường THPT Lý Tự Trọng nằm trên địa bàn xã Nam Thanh, huyện Nam Trực, Tỉnh Nam Định Năm học 2019 – 2020 khối 12 của trường có 10 lớp (384 HS) trong đó chỉ có 12 học sinh học khối C, 68 học sinh chọn tổ hợp môn Sử - Địa – GDCD là môn điều kiện để xét tốt nghiệp Học sinh khối 10 và 11 đa số đều theo ban Khoa học tự nhiên Vì vậy, việc tạo hứng thú cho học sinh đầu tư thời gian tìm hiểu các hoạt động học của môn Địa lí còn gặp nhiều khó khăn Tuy nhiên đầu vào của học sinh trường THPT Lý Tự Trọng khá cao; đa số các em học sinh đều có tư duy, khả năng tự tìm tòi, học hỏi tốt Hầu hết các đều có khả năng tiếp nhận thông tin nhạy bén, nhanh nhẹn, tiếp cận nhanh được các hình thức học trực tuyến Vì vậy, với sáng kiến này các em sẽ biết cách lựa chọn thông tin chính xác, nâng cao khả năng tự học, tự tìm hiểu, chủ động khám phá kiến thức, có khả năng thích ứng với đời sống xã hội, phát huy được những

ưu điểm của bản thân từ đó định hướng nghề nghiệp cho tương lai, phát triển cộng đồng

2.2 Phạm vi và phương pháp dạy học tích cực

2.2.1 Phạm vi áp dụng sáng kiến

Sáng kiến được áp dụng để giảng dạy môn Địa lí cả 3 khối lớp tại trường THPT

Lý Tự Trọng; đặc biệt hiệu quả với học sinh 12 ôn thi Tốt nghiệp THPT và ôn thi đại học

2.2.2 Một số phần mềm và công cụ dạy học trực tuyến miễn phí tốt nhất năm 2020

- Thứ nhất: Phần mềm Microsoft Teams: Là phần mềm dạy học trực tuyến

được đánh giá là có độ bảo mật cao dùng để dạy học và làm việc online giúp giáo viên

và học sinh duy trì được các hoạt động dạy và học từ xa đồng thời nâng cao hiệu suất

+ Microsoft Teams Meeting tích hợp nhiều công cụ làm việc: không chỉ có khả năng thực hiện họp qua video call, lưu trữ tài liệu, bài giảng, ứng dụng này còn tích hợp với bộ công cụ văn phòng Office 365 Microsoft giúp tối ưu hóa công việc lên cao nhất, nâng cao hiệu quả giảng dạy và làm việc nhóm

+ Bạn có thể sử dụng Teams trên hầu hết các nền tảng phổ biến:

➢ Trên giao diện website Microsoft: https://teams.microsoft.com,

➢ Sử dụng phần mềm đã tải về trên máy tính

➢ App trên điện thoại di động

- Thứ 2: Phần mềm Zoom Meeting: Là phần mềm dạy học trực tuyến miễn phí hỗ trợ

cho nhà trường tổ chức các buổi giảng dạy nhanh và ổn định nhất trong mùa dịch Covid

19 Đây còn là sự lựa chọn của nhiều doanh nghiệp để hội họp, bàn công việc trong mùa dịch tránh gặp gỡ tiếp xúc Zoom meeting cung cấp tài khoản miễn phí và tài khoản nâng cấp lên các bản trả phí với các tính năng vô cùng giá trị

Ở bản miễn phí, ngoài các tính năng cơ bản Zoom meeting còn cung cấp các tùy chọn giới hạn nhưng vẫn đáp ứng phần lớn nhu cầu dạy học online như:

➢ Phòng học tối đa 100 người tham gia

➢ Giới hạn 40 phút cho mỗi lần meeting

➢ Không giới hạn số lần meeting

Ở bản trả phí chúng ta chỉ cần bỏ ra 300.000 VNĐ/tháng để nâng cấp tài khoản lên bản Pro là có thể sử dụng được những tính năng vô cùng giá trị như:\

➢ Tổ chức được các phòng học trên 100 người tham gia

➢ Tạo video khóa học trực tuyến bằng cách lưu trữ lại nội dung trên nền tảng đám mây của zoom với dung lượng lên tới 1 GB Video này có thể tải về máy từ trình duyệt web

➢ Không giới hạn thời lượng cho cuộc Meeting với việc tăng tối đa thời lượng cho mỗi lần Meeting lên 24 tiếng

Với những tính năng nổi trội trên thì có thể khẳng định Zoom meeting là một nền tảng xây dựng lớp học trực tuyến đáng để sử dụng kể cả trong các doanh nghiệp và trong trường học

- Thứ 3: Phần mềm EDUBIT.VN – Đây là nền tảng dạy học online chuyên

nghiệp có phí dành cho nhà trường, giáo viên thiết lập bài giảng của mình Bên cạnh

8

việc đăng tải, lưu trữ các video bài giảng thì giáo viên còn tổ chức các buổi giảng dạy trực tuyến để tương tác với học sinh, nâng cao chất lượng bài giảng Edubit.vn là nền tảng dạy học online với nhiều tính năng nổi bật: Hỗ trợ hệ thống E-learning chuyên nghiệp; bảo mật thông tin bài giảng, chống dowload video bài giảng – chia sẻ tài khoản – hạn chế quay màn hình Với chức năng tổ chức dạy học trực tuyến, học sinh sẽ được trao đổi trực tiếp với giáo viên; có bảng viết online để vẽ, viết, lưu lại; không phải ghi chép nhiều; có thể xe m lại buổi học nếu cần Hiện phần mềm dạy trực tuyến này có

hỗ trợ dùng miễn phí để trải nghiệm, bản miễn phí cho phép 100 học sinh tham gia

- Thứ 4: Thực hiện video giảng dạy online nhanh chóng qua ứng dụng SKYPE – Nhắc đến các phần mềm hỗ trợ tổ chức lớp học trực tuyến cho việc giảng dạy

trong thời điểm hiện nay thì Skype là sự lựa chọn lý tưởng không nên bỏ qua Bởi đây

là ứng dụng phổ biến có thể dùng đươc trên điện thoại lẫn PC/ laptop, có thể thực hiện được các cuộc gọi video, gửi tin nhắn tức thời như SMS,… Ứng dụng thích nghi với mọi cấu hình, chỉ cần đảm bảo tốc độ mạng mà không cần trả thêm bất kì chi phí nào Nếu tìm kiếm một phần mềm hỗ trợ dạy học trực tuyến miễn phí dành cho các nhóm lẻ (như bồi dưỡng học sinh giỏi) thỉ Skype sẽ là gợi ý hoàn hoản giao diện đơn giản sẽ giúp người dùng dễ sử dụng

- Thứ 5: Tổ chức lớp học trực tuyến miễn phí với ứng dụng Meeting từ Google: HANGOUTS MEET

Tính năng của Hangouts cũng tương tự như Skype, cho phép người dùng thực hiện các cuộc gọi miễn phí Người dùng có thể kết hợp cuộc gọi video, gọi nhóm,… vì vậy đây có thể coi là một trong những công cụ hỗ trợ cho quá trình học tập trực tuyến hiệu quả Cách thức sử dụng Hangouts rất đơn giản Giáo viên sẽ là người tạo cuộc họp trực tuyến và mời học sinh tham gia nhóm bằng cách gửi đường dẫn Từ đó hỗ trợ giảng dạy, kết nối giữa học sinh với giáo viên Hangouts hoạt động bằng cách gọi video trực tuyến Từ đó thầy và trò có thể học tập ngay tại nhà, cung cấp kiến thức trong mọi thời điểm mà không phải di chuyển, đi lại nhiều

- Thứ 6: Áp dụng Workplace (Facebook) vào dạy học trực tuyến hiệu quả

Workplace Facebook được ra đời với mục đích duy trì kết nối giữa các thành viên trong một team Nó cung cấp các tính năng giống như Facebook Groups hay Facebook Messenge Đây là giải pháp hỗ trợ dạy học trực tuyến vô cùng hiệu quả cho

thầy và trò Workplace Facebook được tích hợp những tính năng tốt nhất của Facebook

như News Feed, chia sẻ nhóm, Live, Reaction, search, thực hiện các cuộc trò chuyện,… Đồng nghĩa với việc các giáo viên có thể live stram để giảng bài Bên cạnh đó ứng dụng còn hỗ trợ hiển thị lượng người tham gia, theo dõi Workplace thực chất không phải là một dịch vụ miễn phí Tuy nhiên đối với các tổ chức phi lợi nhuận, tổ chức giáo dục chúng ta sẽ được sử dụng miễn phí Hoặc nhà trường, giáo viên có thể dùng thử miễn phí 3 tháng và trả 1 – 3 USD/tháng nếu có khoảng 1000 đến 10.000 thành viên

- Thứ 7: VNPT E-learning – Lớp học số thời 4.0

Trong thời điểm dịch bệnh còn diễn biến phức tạp, khó kiểm soát ở nhiều quốc gia trên thế giới, để giúp học sinh nắm vững kiến thức, thầy trò có thể dạy và học từ xa cũng như trao đổi sách vở, bài giảng, giao bài tập và chấm điểm,… thì phần mềm VNPT E-learning sẽ là phần mềm dạy học trực tuyến miễn phí phù hợp nhất dành cho thầy cô, nhà trường Ứng dụng này không chỉ hỗ trợ cho học sinh trong quá trình tìm lại

9

kiến thức mà còn giúp ích cho giáo viên, giảm thiểu tài liệu, biên soạn, giúp việc giảng dạy trở nên đơn giản và nhanh chóng hơn Đồng thời giúp nhà trường dễ dàng quản lí Khi giáo viên sử dụng VNPT E-learning sẽ giúp số hóa tài liệu, thiết kế bài giảng điện

tử, giúp chuẩn bị tài liệu, thết lập giáo án điện tử,… Các tư liệu có thể ở dạng phim, ảnh hoặc tài liệu, nhằm thu hút học sinh Ngoài ra còn hỗ trợ theo dõi học sinh, điểm danh, đánh giá chất lượng học tập Học sinh không chỉ được theo dõi bài giảng mà còn có thể làm bài trực tuyến, theo dõi kết quả học tập, live stream, chat với giáo viên theo thời gian thực VNPT E-learning xây dựng chương trình học tương tác qua Whiteboard và bài giảng Scorm – phương pháp học trực quan sinh động

- Thứ 8: Phần mềm học trực tuyến VioEdu

Đây là phần mềm hỗ trợ học trực tuyến dành cho học sinh tiểu học và trung học Đặc biệt với những học sinh sắp sửa bắt tay vào kì thi Tốt nghiệp THPT sắp tới thì việc học tập, củng cố kiến thức tại VioEdu sẽ giúp các em vững tâm và tự tin hơn rất nhiều

Ở mỗi bài giảng sẽ có hệ thống các câu hỏi bài tập nhằm củng cố kiến thức và có bảng đánh giá tiến độ của học sinh để phụ huynh và thầy cô có thể theo dõi Phần mềm có nhiều tính năng nổi bật như: đưa ra những hệ thống kê cơ bản về thời gian học, số lượng câu hỏi, lịch sử làm bài của học sinh Trong quá trình học, hệ thống sẽ chỉ ra điểm mạnh, yếu của từng học sinh và có các cách khắc phục hiệu quả Báo cáo, đánh giá và nhận xét với học sinh sẽ được cập nhật chi tiết và thường xuyên Từ đó giúp giáo viên và phụ huynh có cái nhìn tổng quát về khả năng của con em mình; có thể tư vấn,

hỗ trợ khắc phục những hạn chế mà các em gặp phải

- Thứ 9: Phần mềm dạy học online trên mạng với ViettelStudy

Đây là phần mềm dạy học online không còn xa lạ với các cơ sở giáo dục trên cả nước Hiện nay, Viettel đang triển khai chương trình học trực tuyến với các bài giảng,

bộ đề miễn phí Ngoài ra, tại đây giáo viên và học sinh có thể tương tác, trao đổi trực tuyến với hệ thống bảo mật cao, đảm bảo đem lại hiệu quả tốt nhất

- Thứ 10: Dạy học online qua các trang mạng xã hội

Tận dụng tính năng của mạng xã hội, giáo viên và học sinh có thể dạy và học bằng cách livestream trên Fanpage, trang cá nhân, các nhóm chat, Group lớp…

+ Dạy học trực tuyến trên Facebook: 85% người dùng Internet hiện nay đều có ít nhất 1 tài khoản Facebook Hiện nay, nhiều giáo viên đã sử dụng Facebook để truyền tải thông tin, kiến thức, bài học đến học sinh Cách dạy học online này vừa tiện lợi, vừa tăng khả năng tương tác với học sinh

+ Dạy học online qua Zalo: Đây cũng là lựa chọn hàng đầu cho giáo viên, là một ứng dụng do người Việt Nam phát triển với tính năng bảo mật về thông tin và các tin nhắn cực cao Với các chức năng như: chat video, chat voice, tạo nhóm, chia sẻ link, video nhanh chóng Zalo cũng là mạng xã hội giúp tăng khả năng tương tác của học sinh với giáo viên

+ Dạy học thông qua Youtobe: Chắc chắn các thầy cô giáo không thể tìm ở đâu chứa nhiều nội dung bài học đa dạng và chi tiết như Youtobe Chỉ cần sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc Laptop thầy cô có thể truyền tải thông tin bài giảng dễ dàng Hơn thế nữa, nội dung bài giảng không chỉ phục vụ cho việc học của học sinh của thầy

+ Giáo viên cũng có thể dạy học online bằng các công cụ có sẵn: Giáo viên cần chuẩn bị các công cụ để dạy học trực tuyến giúp bài giảng được hoàn thiện hơn như điện thoại hoặc máy tính, máy tính bảng kèm theo dung lượng lớn, pin khủng đảm bảo tốc độ xử lí âm thanh, hình ảnh tốt Sử dụng các gói cáp quang tốc độ cao để bài giảng được truyền tải nhanh nhất Bộ thiết bị livestream gồm: mic, tai phone, bộ điều chỉnh giúp xử lí âm thanh và loại bỏ các tiếng ồn bên ngoài Bộ xử lí âm thanh giúp giọng nói

rõ ràng và dễ nghe hơn Nếu sử dụng camera ghi hình dùng webcam hoặc dùng các loại máy quay phim chuyên dụng Việc này sẽ giúp truyền tải nội dung bài giảng được chất lượng và chân thực nhất

- Thứ 11: Dạy học trực tuyến trên truyền hình

Đây là hình thức dạy học đã được sử dụng từ rất lâu; được sử dụng rộng rãi ở tất

cả các tỉnh thành trong thời điểm học sinh tạm dừng đến trường do dịch Covid-19 và được đánh giá cao Dạy học trực tuyến trên truyền hình là biện pháp tối ưu khi học sinh không thể đến trường Không phải học sinh nào cũng có máy tính, điện thoại thông minh,… nhưng nhà em nào cũng có tivi để học nên hình thức này trở thành phương pháp tối ưu cho mọi vùng miền của tổ quốc Hiện cả nước có hàng trăm kênh truyền hình hiện đại từ trung ương đến địa phương Nhà nước nên huy động các kênh truyền hình cùng tham gia vào hoạt động giảng dạy nhiều giờ trong ngày, thậm chí cả ngày theo hình thức phi lợi nhuân Khi các kênh truyền hình cùng tham gia cần có quy định

rõ ràng thời khóa biểu cho từng môn học đối với từng khối lớp, áp dụng chung thống nhất trên cả nước hoặc cho từng tỉnh, thành phố Giảng dạy trực tuyến, trong đó có giảng dạy trên truyền hình, là xu hướng chung của giáo dục toàn thế giới, các trường học ở Việt Nam cũng không ngoại lệ thời gian này cũng là cơ hội để các trường suy nghĩ về việc triển khai đại trà giảng dạy trực tuyến trong tương lai chứ không chỉ trong thời gian tránh dịch Do vậy vì lợi ích của hơn 20 triệu học sinh, sinh viên, Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam đã kiến nghị Thủ tướng ủng hộ và chỉ thị cho

Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Thông tin Truyền thông, Truyền hình Việt Nam và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố cùng phối hợp khẩn trương chuyển sang áp dụng đại trà phương thức dạy học trên truyền hình ở quy mô toàn quốc trong mùa dịch covid-19

2.2.3 Về dạy và học trực tuyến trong môn Địa lí cho học sinh lớp 12 ở trường THPT Lý Tự Trọng

Trong quá trình thiết kế bài dạy trực tuyến, tùy theo yêu cầu về nội dung kiến thức, mục tiêu ôn tập của từng chủ đề/chuyên đề mà giáo viên vận dụng các phần mềm

và hình thức dạy và học trực tuyến sao cho phù hợp

Môn Địa lí ngoài cung cấp kiến thức người giáo viên phải rèn cho học sinh những kĩ năng cần thiết như: Khai thác thông tin kênh chữ, kênh hình, đọc bản đồ, tính toán… Những kĩ năng này sẽ được các em nắm bắt dễ dàng hơn nếu các em thường xuyên được luyện tập, tham gia vào những phương pháp học tập đổi mới nhằm phát huy năng lực cốt lõi, cơ bản của bản thân

Qua nghiên cứu và thực nghiệm giảng dạy trực tuyến bộ môn Địa lí tại trường THPT Lý Tự Trọng, tôi thấy rằng ngoài các hình thức dạy học truyền thống nếu ta biết đổi mới, đa dạng các phương pháp, hình thức dạy học bộ môn nhằm phát huy năng lực của học sinh thì hiệu quả bài dạy cao hơn rất nhiều Cùng với việc tạo không khí, thời gian chủ động cho học sinh lĩnh hội kiến thức nhanh hơn, dễ dàng phân biệt được các mối quan hệ để phán đoán nhận định đúng về các sự vật, hiện tượng địa lí; phát huy tốt nhất năng lực của học sinh để nâng cao hứng thú, hiệu quả học tập cho học sinh

Đối với dạy Địa lí thì việc sử dụng các phần mềm, phương tiện dạy học trực tuyến nhằm phát huy năng lực của học sinh trong giờ học là một ưu thế để thu hút sự chú ý với học sinh Các em sẽ được tự mình bù đắp những nội dung kiến thức còn chưa chắc chắn, các em cũng hiểu được các mối quan hệ địa lí một cách dễ dàng hơn theo cách hiểu của mình, thể hiện khả năng tư duy trước mọi người, được thể hiện khả năng công nghệ thông tin của mình trong quá trình học Đó cũng là một cách để học sinh tham gia vào các hoạt động học trực tuyến nhiều hơn, thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh trong học tập, tạo không khí sôi nổi, vui vẻ Hơn nữa, để tham gia được vào những phương pháp dạy học trực tuyến trong môn Địa lí ấy, đòi hỏi các em phải nhanh nhạy, tập trung vào các hoạt động học, luôn quan sát mọi sự vật, hiện tượng xung quanh, chăm đọc sách báo, biết sử dụng công nghệ thông tin để tìm hiểu các vấn đề địa

lí Nhờ vậy, sẽ có nhiều cách học thông minh được trò tìm ra và thể hiện, học hỏi lẫn nhau Do đó, học địa lí sẽ đơn giản, dễ hiểu, dễ nhớ, hiệu quả hơn khiến các em yêu thích môn học hơn

Thực tế cho thấy, khi áp dụng phương pháp dạy học này, học sinh tỏ ra rất hào hứng với các hoạt động học, vốn kiến thức của học sinh được bổ sung nhẹ nhàng, tự nhiên nhưng rất hiệu quả Quan trọng hơn nữa, với học sinh chuẩn bị thi Tốt nghiệp THPT thì việc ôn tập trực tuyến sẽ giảm bớt căng thẳng cho các em, chủ động hơn trong tiếp nhận kiến thức, ôn tập có hiệu quả hơn trong những ngày thời tiết nóng bức này Với việc ôn tập thường xuyên, chủ động các em chắc chắn sẽ dành điểm cao trong kì thi sắp tới

2.3 Giải pháp cụ thể

Để việc dạy học trực tuyến hiệu quả thì yếu tố quan trọng nhất là tâm huyết của các thầy cô giáo, của Ban giám hiệu và cả những người làm công tác quản trị nhà trường Làm thế nào để duy trì việc dạy và học trong những ngày chống dịch Covid-19

là vấn đề đặt ra với cả ngành giáo dục Mỗi nhà trường phải như một sợi dây kết nối

12

đồng bộ với học sinh giúp các em không quên kiến thức; phải nghĩ cách làm sao cho dạy học hiệu quả, đồng bộ từ nhà trường đến học sinh và phụ huynh Trong thời gian học sinh nghỉ học do ảnh hưởng của dịch covid-19, nhiều giáo viên đã triển khai dạy học trực tuyến nhưng họ lại bị quá nhiều thông tin và công cụ dạy học trực tuyến chi phối nên nghĩ là khó thực hiện Bản thân tôi lựa chọn các công cụ và phần mềm là shub classroom, zoom, zalo, yotube, facebook và hướng dẫn học sinh học trực tuyến trên truyền hình để củng cố kiến thức cho học sinh Để chuẩn bị cho việc học trực tuyến đạt hiệu quả Ban giám hiệu nhà trường đã phối hợp với các thầy cô giáo chủ nhiệm và thầy

cô giáo bộ môn khảo sát khả năng tham gia học tập trực tuyến của học sinh

13

Hình 1: Bảng khảo sát thiết bị tham gia học trực tuyến của học sinh lớp 12A9

trường THPT Lý Tự Trọng

14

Lớp Sĩ Số Học sinh có

thiết bị tham gia học trực tuyến

Học sinh nhà đã có

hệ thống mạng

Học sinh không có thiết

bị tham gia học trực tuyến

Học sinh nhà chưa có hệ thống mạng

hệ với phụ huynh học sinh, đồng hành cùng phụ huynh và học sinh khắc phục những khó khăn này Cùng thời điểm đó, các nhà mạng Việt Nam cũng đã giảm cước, tăng tốc

độ đường truyền, nhiều chương trình ưu đãi, giảm giá, tặng dữ liệu, miễn cước sử dụng các nội dung học tập, giải trí, có nhiều hình thức hỗ trợ khác nhau theo từng đối tượng Những điều này cũng tạo nhiều thuận lợi cho giáo viên và học sinh trong quá trình dạy

và học trực tuyến Để tránh tình trạng giáo viên và học sinh băn khoăn, loay hoay lựa chọn phần mềm và hình thức dạy học trực tuyến, Ban giám hiệu nhà trường đã định hướng sử dụng các phần mềm Zoom Meetting, Shub Classroom, kết hợp với thường xuyên thông báo tới học sinh, phụ huynh lịch dạy học trực tuyến trên truyền hình giúp việc dạy và học trực tuyến trở nên hiệu quả, đơn giản hơn với cả thầy và trò

2.3.1 Dạy và học trực tuyến trong môn Địa lí bằng phần mềm Zoom Meeting

* Ưu điểm

- Zoom Meeting là phần mềm tổ chức lớp học trực tuyến cho hình ảnh rõ nét, mặt đối mặt và có thể chia sẻ video màn hình chất lượng cực cao, tốc độ tin nhắn nhanh

- Có khả năng tương thích với hầu hết các thiết bị và hệ điều hành

- Hỗ trợ chia sẻ màn hình cho học sinh đồng thời có thể chia sẻ cả màn hình hay chia sẻ duy nhất một cửa sổ

➢ Phần mềm Zoom miễn phí giới hạn thời gian bài học do vậy ảnh hưởng tới chất lượng bài giảng Bất kì cuộc gọi video nào dài hơn 40 phút đều sẽ yêu cầu bản trả phí

➢ Tốc độ đường truyền không ổn định làm chất lượng video kém và chất lượng âm thanh không ổn định

➢ Tính năng trò chuyện (chat) thường xuyên bị ẩn trong quá trình dạy và học qua video

➢ Vấn đề an ninh mạng

* Giải pháp khắc phục

- Việc học sinh không tập trung trong bài học, tôi nghĩ nguyên nhân chủ yếu do nội dung bài ôn tập chưa đủ sức hấp dẫn các em Để khắc phục điều này tôi đã phối hợp các trò chơi vào trong bài giảng Tôi sử dụng kết hợp phần mềm quizizz để soạn câu hỏi trắc nghiệm cho học sinh Chỉ bằng một thao tác đơn giản là soạn câu hỏi trắc nghiệm, tạo các trò chơi trực tuyến, gửi đường link cho học sinh tham gia trò chơi Game này cũng đánh giá điểm số và xếp thứ tự học sinh tham gia Với giải pháp này học sinh không còn thấy học trực tuyến nhàm chán, các em học tập sôi nổi hơn và không còn những lí do cá nhân để không tham gia bài ôn tập nữa

- Ngoài ra, để việc ôn tập trên Zoom đạt hiệu quả, tôi sử dụng kết hợp với phần mềm Shub Classroom để giao nhiệm vụ học tập cho học sinh trước khi tham gia bài học trực tuyến

Ví dụ 1: Dạy học trực tuyến rèn các kĩ năng sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam trong môn Địa lí cho học sinh

Bản đồ vừa có chức năng minh hoạ, vừa có chức năng cung cấp nguồn tri thức cho học sinh Vì vậy, trong dạy học Địa lí, giáo viên có thể sử dụng bản đồ để minh hoạ, phân tích nội dung bài học (như chỉ rõ sự phân bố các sự vật, hiện tượng địa lí trên bản đồ, mối liên quan giữa các đối tượng địa lí,….) và để hướng dẫn học sinh tìm tòi, khám phá kiến thức Qua đó, giáo viên hình thành và rèn luyện cho học sinh kĩ năng đọc, phân tích bản đồ, sử dụng thành thạo bản đồ để khai thác các nội dung cần tìm hiểu, học tập Qua bản đồ, Atlat học sinh có thể khám phá các mối liên hệ tương hỗ,

16

nhân quả, vạch ra các dấu hiệu không thể hiện trực tiếp trên bản đồ nhưng lại có các dấu hiệu để nhận biết chúng Môn Địa lí có đặc thù riêng là học sinh được mang quyển Atlat Địa lí Việt Nam vào phòng thi, phục vụ cho làm bài thi Tốt nghiệp trung học phổ thông Vì vậy, việc thường xuyên ôn tập, rèn các kĩ năng đọc bản đồ, đọc Atlat là hết sức cần thiết, giúp học sinh đạt kết quả cao trong các kì thi quan trọng

Để bài dạy trực tuyến rèn các kĩ năng sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam trong môn Địa lí cho học sinh, giáo viên cần chuẩn bị: Bài giảng Powerpoit, Atlat Địa lí Việt Nam, phần

mềm Zoom Giáo viên thông báo tới học sinh nội dung ôn tập trước giờ học trực tuyến, yêu cầu học sinh chuẩn bị Atlat Địa lí Việt Nam trong giờ học Trong quá trình ôn tập trực tuyến, giáo viên chiếu bài giảng đã chuẩn bị, chia sẻ màn hình để học sinh cùng theo dõi, tham gia các hoạt động học

17

Hình 2: Các hình ảnh ôn tập trực tuyến bằng phần mềm Zoom Meeting

Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác từng trang Atlat để học sinh có khả năng vận dụng tốt nhất từng bản đồ trong Atlat vào các nội dung của bài học, bài thi Tốt

nghiệp THPT Quốc gia

Ví dụ 2: Khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố đề thi tham khảo nhằm định hướng cho

việc dạy và học môn Địa lí chuẩn bị cho kì thi Tốt nghiệp THPT, tôi giao nhiệm vụ làm

đề cho học sinh trên shub như một bài kiểm tra đã được cài sẵn thời gian làm bài Kết quả đánh giá bài làm của học sinh cũng được cụ thể bằng điểm số và xếp thứ tự theo lớp Sau khi thực hiện xong nhiệm vụ giải đề, giáo viên chữa đề cho học sinh qua zoom, phân tích chi tiết từng câu (ở mức độ dễ hay khó, nội dung nằm ở chủ đề nào? ) Từ

đó, học sinh sẽ định hướng được nội dung, phương pháp ôn tập hiệu quả nhất cho bản thân Khi ôn tập các chuyên đề giáo viên giao bài tập cho học sinh trước qua phần mềm Shub sau đó tiến hành thảo luận, chữa bài trực tuyến trên Zoom, củng cố bài học bằng câu hỏi trắc nghiệm thông qua trò chơi trực tuyến Tất cả các hoạt động học này sẽ tạo hứng thú, tránh nhàm chán và chủ động lĩnh hội kiến thức, nhớ và vận dụng kiến thức hiệu quả cho học sinh

18

- Với hạn chế giới hạn thời gian học tập trên Zoom, thầy cô có thể chọn cài đặt phòng học trước khi tham gia dạy học, đặt lịch học và thời gian dạy học kéo dài hơn Tuy nhiên chúng ta cũng không nên dạy 1 bài giảng trực tuyến quá dài thời gian, điều này sẽ gây mệt mỏi và kém hiệu quả cho giờ học

20

- Để đảm bảo an ninh mạng được tốt hơn khi thầy cô tham gia bài giảng, thầy cô

có thể đặt chế độ duyệt thành viên tham gia lớp học Thầy, cô nên yêu cầu học sinh của mình lấy đúng họ tên khi tham gia lớp học để việc duyệt thành viên dễ dàng hơn Ngoài

ra, cần chọn chế độ chỉ thầy cô mới chia sẻ được màn hình, chỉ bật chế độ này khi cần xem bài làm của học sinh

- Để tăng chất lượng âm thanh khi giảng bài, thầy cô yêu cầu học sinh khi tham gia bài học phải tắt Mic, bật Camera để quản lí học sinh; cả thầy và trò cần chọn đường truyền mạng ổn định nhằm nâng cao chất lượng giờ học

- Để đảm bảo học sinh nào cũng được tham gia học mà thầy cô giảng, thầy cô chọn chế độ ghi lại bài học Thao tác này sẽ giúp tất cả các học sinh đều được ôn tập, học sinh cũng có thể xem lại bài đã ôn tập ở từng phần, từng nội dung

Hình 4: Lưu trữ lại bài đã ôn tập trên zoom 2.3.2 Dạy học trực tuyến trên truyền hình

Trong thời gian học sinh nghỉ học do dịch Covid, ngày 02 tháng 3 năm 2020, Sở Giáo dục và Đào tạo Nam Định đã có công văn số 254/SGDĐT-GDTrH về việc thông báo chương trình ôn tập cho học sinh lớp 9 và 12 trên truyền hình Theo đó, nhằm giúp cho học sinh trên địa bàn tỉnh ôn tập hệ thống các kiến thức trọng tâm các môn học trong năm học 2019-2020, Sở Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp với Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh và Công ty truyền thông DQT Hà Nội tổ chức sản xuất chương trình

ôn tập cho học sinh Lịch phát sóng ôn tập các môn học được thông báo tới các thầy cô giáo, phụ huynh và học sinh Ngoài ra các chương trình cũng được phát sóng lại trong khung giờ 23h00 mỗi ngày, sau bản tin cuối ngày, thời gian phát sóng từng môn có thể dao động trong khoảng 5 phút Chương trình cũng được đăng tải trên Youtobe, chuyển

21

đường link qua email các đơn vị và đăng tải trên website của sở tại địa chỉ:

http://namdinh.edu.vn Việc dạy học qua truyền hình là phương án tốt, đặc biệt đối với các em học sinh lớp 9 và 12 cần ôn thi cuối cấp

* Ưu điểm

Phương pháp dạy học này có ưu điểm nổi bật là phổ cập đến toàn tỉnh So với hình thức học trực tuyến qua online thì hình thức học qua truyền hình có độ phổ biến cao hơn Ngoài ra phụ huynh cũng có thể đồng hành cùng con, quan tâm hơn tới việc học của các con Phương pháp này có rất nhiều ưu điểm như:

Nhanh chóng: Học qua truyền hình là sự kết hợp giữa âm thanh và hình ảnh

nhận được ngay lập tức trên màn hình tivi, nó đến gần và nhanh hơn nhiều so với bất kì nền tảng trực tuyến nào khác Ngoài ra, đối với những vùng sâu, vùng xa, sóng truyền hình phát huy được thế mạnh phủ sóng, giúp các em học sinh ở những vùng khó khăn vẫn có cơ hội được trau dồi tri thức

Trải nghiệm: Việc dạy học trên truyền hình sẽ giúp cho tất cả mọi học sinh được

trải nghiệm bài giảng của những giáo viên giỏi nhất Để có thể dạy học trên truyền hình, giáo viên đó chắc chắn phải là người có chuyên môn sâu, kiến thức vững vàng, kĩ năng hướng dẫn học sinh ôn tập tốt Vì vậy, học qua tivi sẽ giúp các em học sinh có cơ hội tiếp xúc với các phương pháp học tập đa dạng, hiệu quả hơn

Tiện ích: Dạy học qua truyền hình có thể sử dụng tất cả các thiết bị hỗ trợ âm

thanh và hình ảnh khác; kết hợp hiệu quả chúng với nhau Hình ảnh, biểu đồ, phim, slide, đồ thị, bảng, máy chiếu trên cao có thể được sử dụng trong kỹ thuật giảng dạy qua tivi Các cơ quan giáo dục có thể tạo ra các bài học trên truyền hình theo yêu cầu riêng của họ, phù hợp với nhu cầu cụ thể của từng địa phương

Với những tiện ích trên, việc dạy và học qua truyền hình rất thích hợp để:

➢ Mở rộng và làm phong phú thêm kinh nghiệm học tập trên lớp của học sinh

➢ Tạo sự quan tâm thực sự với chủ đề học sinh đang được học

➢ Cung cấp nhiều trải nghiệm khác biệt so với phương pháp học truyền thống

➢ Kích thích những học sinh học chậm, thụ động hơn bằng cách phát triển một cách tiếp cận mới với những học sinh này

➢ Cung cấp cơ hội học hỏi, tạo ra các sản phẩm có thể cải thiện khả năng học tập cho học sinh

* Hạn chế

Bên cạnh những ưu điểm nổi bật, dạy học trên truyền hình cũng còn vướng nhiều bất cập, hạn chế như:

Tính tương tác: không xây dựng được sự tương tác giữa thầy và trò Dạy học

qua truyền hình khiến học sinh không có hành động nào khác ngoài việc xem, nghe và ghi chép; không có sự tham gia của người học trong chương trình nên sẽ không có giao tiếp, tương tác như cách học truyền thống

22

Khả năng tập trung: Vì không có sự quản lí và tương tác trực tiếp của giáo viên,

cũng như hiếm có những bài kiểm tra hay công cụ quản lí học tập nên đôi khi học sinh

sẽ quên hoặc lơ đễnh trong lúc học, nhất là ở cuối bài Gián đoạn và mất tập trung ở phần cuối bài giảng có thể làm giảm nghiêm trọng hiệu quả của bài học Việc học trên truyền hình mới chỉ đơn thuần cung cấp kiến thức nên khó có thể kiểm soát được học sinh

Tính phù hợp: Dạy học trên truyền hình không phải lúc nào cũng phù hợp với

nhu cầu của tất cả mọi người Nó chỉ có thể được điều chỉnh cho nhóm cụ thể nếu nhu cầu của nhóm đó được xác định trước đó Nói một cách dễ hiểu hơn, chẳng hạn một nhóm học sinh muốn bổ túc thêm kiến thức môn Địa lí, nhưng chương trình dạy học lại chủ yếu dạy Toán, Ngữ Văn, vậy nên nhu cầu của học sinh đó đã không được đáp ứng

Thời gian: Các bài học trên truyền hình được cố định khung giờ, học sinh có thể

lỡ mất bài học nếu như bận đột xuất vào khung giờ đó

Tốc độ bài giảng: Giáo viên không kiểm soát được tốc độ phát triển của một bài

học trên tivi Đôi khi, bài giảng đó có thể diễn ra quá nhanh hoặc quá chậm đối với học sinh đang theo học

* Giải pháp khắc phục

Với môn Địa lí, trong thời gian học sinh tạm nghỉ học do ảnh hưởng của dịch Covid – 19, có 2 cô giáo tham gia giảng bài trên kênh truyền hình tỉnh Nam Định là cô Mai Thị Tuyết Hạnh – giáo viên trường THPT Lê Hồng Phong và cô Vũ Thị Thu – giáo viên trường THPT Trần Hưng Đạo Mỗi bài giảng đều là tâm huyết của các cô giáo, sự miệt mài, hết mình trong công việc của đội ngũ cộng tác viên, những người hỗ trợ kĩ thuật, ghi hình… Tuy nhiên, khi bài giảng được chiếu, nếu không có sự đôn đốc của các thầy cô giáo thì bài giảng rất dễ bị các em bỏ trôi, không học Để việc dạy học này được hiệu quả, tôi đã triển khai việc học trực tuyến tới học sinh, cụ thể như sau:

Bước 1: Phối hợp với Ban giám hiệu nhà trường, giáo viên chủ nhiệm lớp, thông

báo lịch ôn tập trên truyền hình tới học sinh và phụ huynh học sinh

Bước 2: Trước khi vào giờ học nhắn tin nhắn nhắc nhở tới nhóm Zalo và

Messenger của lớp, tránh tình trạng học sinh quên giờ học

Bước 3: Cùng ôn tập trực tuyến với học sinh giúp nâng cao kiến thức chuyên

môn Sau bài ôn, tôi giao nhiệm vụ học tập liên quan đến bài đã được ôn tập cho học sinh

Bước 4: Học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập theo thời gian quy định sau đó báo

cáo kết quả thực hiện được qua Zalo, Messenger, Email… Giáo viên tổng hợp và phản hồi thông tin tới học sinh, đánh giá chi tiết kết quả thực hiện nhiệm vụ của học sinh

Ví dụ 1: Bài “Phân tích đề minh họa 2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, định hướng ôn tập” của cô Mai Thị Tuyết Hạnh dạy vào 7h30’ ngày 20 tháng 4 năm 2020

Sau khi cung cấp đề minh họa (yêu cầu học sinh làm trên phần mềm Shub Classroom), cung cấp thời gian, bài giảng trên truyền hình, nhắc lịch ôn tập cho học sinh, kết thúc bài học, tôi giao nhiệm vụ cho học sinh hoàn thành bảng ma trận đề do giáo viên cung cấp Tổng hợp số câu hỏi dễ, trung bình, khó và rất khó, từ đó đề xuất phương pháp ôn tập hiệu quả nhất