NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 1 Cơ sở lí luận
Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng
Tại trường THPT Quảng Xương 1, học sinh chậm tiến và chưa ngoan không phải là hiện tượng hiếm gặp, và họ ảnh hưởng đáng kể đến phong trào chung của lớp cũng như kết quả thi đua của bạn bè Những biểu hiện này cho thấy sự thiếu kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục và hỗ trợ học sinh.
Xét ở thực trạng của học sinh nhiều năm giáo dục và tại lớp 10C2 (2016-2019). Tôi rút ra được những thực trạng và nguyên nhân như sau:
*Nguyên nhân dẫn đến học sinh cá biệt :
- Các em đi học do gia đình ép buộc
- Do tác động của xã hội, bị bè bạn không tốt lôi kéo.
- Sự kích động của phim ảnh, các trò trơi bạo lực từ game.
- Chưa có sự quan tâm của cha mẹ đến việc học của con cái.
- Do gia đình khá giả, chỉ biết cung cấp tiền cho con mà không quan tâm đến kết quả học tập của con mình, dẫn đến tính ỷ lại.
- Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, phải làm thêm giúp gia đình nên thường xuyên bỏ học, học lực sa sút.
- Do cho mẹ ly hôn, dẫn đến buồn chán.
- Do lớp học có quá nhiều học sinh yếu, kém…
Bên cạnh cũng có thể một số nguyên nhân xuất phát từ giáo viên như:
*Đối với giáo viên bộ môn:
- Do học yếu kém nên giáo viên bộ môn phân biệt trong cư xử.
- Thường xuyên gọi trả bài.
- So sánh giữa học sinh này với học sinh khác.
- Hăm dọa sẽ ở lại lớp … làm cho học sinh mất đi niềm tin dẫn đến bi oan, chán chường, không muốn học những môn đó…
*Đối với giáo viên chủ nhiệm:
-Trong quá trình giáo dục học sinh cá biệt còn sử dụng tùy tiện các phương pháp không phù hợp và chưa khoa học.
- Xử lý học sinh trong lớp không công bằng
- Không xây dựng được quy định riêng cho lớp.
- Xử lý không đến nơi, đến chốn.
- Chỉ nhắc nhở mà không có biện pháp cưỡng chế.
- Học sinh vi phạm lỗi nhẹ cũng mời phụ huynh.
- Chưa kết hợp với phụ huynh, chưa thông báo kịp thời với phụ huynh.
- Có thái độ kỳ thị đối với học sinh yếu, kém (chậm tiến).
- Không thường xuyên theo dõi lớp mà chỉ giao cho lớp trưởng quản lý.
- Bầu Ban cán sự lớp không đủ năng lực.
- Phạt học sinh vi phạm quá nặng.
- Chỉ nói mà không thực hiện…
*Đối với học sinh chậm tiến thường có các biểu hiện sau:
- Bỏ học, bo tiết, thường đi học trễ.
- Không đồng phục, phù hiệu.
- Mất trật tự trong giờ học.
- Không chú ý nghe thầy cô giảng dạy.
- Thiếu văn hóa (nói tục, chửi thề).
- Đùa giỡn, chọc gẹo người khác quá mức.
- Sách vở không đầy đủ, thường xuyên không chép bài, không làm bài tập.
- Mê chơi game, lôi kéo, rủ rê bè bạn.
- Đi học về nhà không đúng giờ.
- Không giữ vệ sinh trường lớp …
Kinh nghiệm giáo dục học sinh chậm tiến thành công của bản thân…
a Kinh nghiệm đầu tiên là phải xác định được đặc điểm của từng đối tượng HS để có phương pháp quản lí phù hợp
Giáo dục học sinh chậm tiến cần một môi trường học tập tốt nhất cho tất cả học sinh, tạo nên một tập thể vững mạnh Trong 10 năm công tác, tôi đã có cơ hội làm chủ nhiệm nhiều lớp học khác nhau, từ học sinh đại trà đến học sinh chuyên khối C, khối A và khối D, điều này giúp tôi phát triển kỹ năng giảng dạy Ngữ văn Tôi cũng đã chủ nhiệm các lớp từ đầu năm và nhận lớp giữa chừng, vì vậy mỗi khóa học, tôi luôn tìm hiểu đặc điểm và tình hình lớp để xác định thuận lợi và khó khăn trong nhiệm vụ của mình.
Khi các lớp chủ nhiệm bắt đầu năm học lớp 10, giáo viên chủ nhiệm (GVCN) gặp nhiều khó khăn do học sinh mới vào trường và chưa quen với môi trường học tập cùng những nội quy mới Điều này dẫn đến việc vi phạm quy định thường xuyên GVCN phải nỗ lực giúp các em làm quen với những việc nhỏ như vệ sinh trực nhật, trang phục và khóa xe, đồng thời tìm ra phương pháp học tập hiệu quả Tuy nhiên, GVCN cũng có lợi thế trong việc xây dựng mô hình lớp học theo ý tưởng của mình ngay từ đầu.
Tôi có hai lớp chủ nhiệm là 11T5 và 11C3, trong đó học sinh gặp khó khăn do tôi không dạy môn ôn thi đại học Sự gắn kết trong học tập giữa tôi và các em ít hơn, và sau một năm lớp 10, mọi thứ đã vào khuôn khổ, khiến việc thực hiện “chương trình cải cách” để điều chỉnh lớp theo ý muốn của giáo viên chủ nhiệm trở nên vất vả hơn.
Việc xác định đúng đối tượng học sinh là rất quan trọng, vì đây là nền tảng để xây dựng phương pháp quản lý và công tác lớp học phù hợp Kinh nghiệm quý báu nhất mà tôi đã tích lũy là tìm hiểu học sinh, thiết lập mối liên kết và tình cảm giữa giáo viên chủ nhiệm và tập thể lớp.
Khi giáo viên và học sinh xây dựng mối quan hệ tình cảm tốt đẹp, các yêu cầu từ giáo viên sẽ không còn mang tính áp đặt mà học sinh sẽ thực hiện chúng vì sự tôn trọng dành cho giáo viên chủ nhiệm, tập thể lớp và chính bản thân mình.
Người xưa từng nói “ biết người biết ta, trăm trận trăm thắng.” Việc tìm hiểu
Việc hiểu học sinh (HS) vừa là thách thức vừa là cơ hội Dễ dàng nhận biết hoàn cảnh gia đình và thành tích học tập qua những dòng tự kể, nhưng đó chỉ là bề nổi của vấn đề Nhiều HS có hoàn cảnh hoặc tính cách đặc biệt thường không sẵn sàng chia sẻ những khó khăn của mình, khiến việc nắm bắt tâm tư và nguyện vọng của các em trở nên khó khăn hơn.
Tôi xác định muốn được HS tin tưởng thì trước hết phải làm cho HS thấy
GVCN cần tạo sự gần gũi và thân thiện với học sinh để các em không cảm thấy phòng thủ khi giao tiếp Việc tìm hiểu sở thích và thần tượng của các em, như những ngôi sao Hàn, Trung, Nhật, là rất quan trọng, vì đây là giai đoạn các em đang phát triển mạnh mẽ về tâm lý và cảm xúc Trên mạng xã hội, hình ảnh thần tượng chiếm ưu thế trong cuộc sống của các em, nhưng nhiều phụ huynh lại không hiểu và thường chỉ trích, dẫn đến việc các em cảm thấy cô lập Nếu GVCN cũng thể hiện thái độ tương tự, các em sẽ càng thu mình lại trong thế giới riêng của mình.
Tôi áp dụng chiến thuật lấy độc trị độc bằng cách tìm đọc những loại sách báo mà học sinh yêu thích như Hoa Học trò, Trà sữa cho tâm hồn, và Tiểu thuyết ngôn tình để có thể thảo luận về thần tượng của các em Những cuộc nói chuyện này giúp tôi thu hẹp khoảng cách giữa cô trò, khiến học sinh cảm thấy tôi "đồng cảm" với họ Một biện pháp khác tôi thường xuyên sử dụng là đề nghị các em viết thư góp ý, trong đó các em chia sẻ về gia đình, bản thân và bạn bè Qua những lá thư này, tôi nắm bắt được hoàn cảnh đặc biệt của một số học sinh, như em Trịnh Hồng Lý và em Tiến, từ đó hiểu rõ hơn về điểm mạnh, điểm yếu và nguyện vọng của các em Cuối cùng, tôi luôn cố gắng gắn bó với học sinh chậm tiến, hỗ trợ các em trong những lúc khó khăn, tạo ấn tượng sâu sắc về khái niệm “cô tau”.
Câu chuyện của cô Nguyệt, nguyên Phó hiệu trưởng, luôn để lại ấn tượng sâu sắc với tôi khi cô luôn mang theo một chiếc khăn dự trữ để cứu nguy cho lớp học Hành động này không chỉ giúp học sinh cảm thấy an tâm mà còn tạo nên sự kính trọng đối với cô Tôi đã học hỏi từ cô và tạo ra một hộp đựng kim chỉ và các vật dụng cần thiết cho nữ sinh trong lớp mình, và chiếc hộp này đã cứu giúp các em 3 lần trong những tình huống khẩn cấp Trong dịp kỷ niệm 50 năm thành lập trường, lớp tôi đã tổ chức cho các em ở lại trông trại, và tôi đã phối hợp với hội phụ huynh để nấu ăn cho các em, mang cháo gà và chăn ấm cho những ai thức đêm Đến nay, các em vẫn nhớ và kể lại những kỷ niệm đáng nhớ này với sự tiếc nuối vì không thể tham gia đầy đủ.
Trong lớp T5, tôi có một kỉ niệm đáng nhớ trong dịp Trung thu khi lớp 11 tự làm một ngôi sao lớn Sau khi tổ chức và chụp ảnh, các học sinh gặp khó khăn trong việc mang ngôi sao về do kích thước và trọng lượng của nó Tôi đã quyết định mượn xe ba gác để giúp các em chở ngôi sao, trong khi em Phương, lớp trưởng, ngồi sau xe tôi nắm chặt tay vào càng xe Đoàn xe đi qua đường khiến mọi người chú ý, và mặc dù có lúc gặp trục trặc, nhưng chúng tôi vẫn rất vui vẻ Khi về đến nhà, các em nhắn tin cảm ơn và khẳng định rằng sẽ không bao giờ quên ngày hôm đó Những hành động hỗ trợ kịp thời của giáo viên chính là những điểm nhấn quan trọng giúp xây dựng mối quan hệ tốt với học sinh và dễ dàng hơn trong việc quản lý giáo dục.
* Đối với bản thân, tôi đặt ra cho mình những nguyên tắc trong quá trình giáo dục học sinh chậm tiến như sau:
Không thể áp dụng cùng một phương pháp cho tất cả học sinh chậm tiến, vì mỗi cá nhân có tính cách riêng biệt Do đó, cần linh hoạt thay đổi cách tiếp cận và cả cách ứng xử để phù hợp với từng học sinh Theo các chuyên gia tâm lý giáo dục, nhiều hành vi chống đối trong học tập thường bắt nguồn từ hoàn cảnh gia đình khó khăn, như bố mẹ ly dị hoặc bị bạo hành Vì vậy, phương pháp sư phạm hiệu quả nhất là người thầy cần kiên nhẫn và thông cảm với hoàn cảnh của học sinh để có thể cảm hóa các em.
Không nên lạm dụng việc thông báo cho gia đình học sinh về các vi phạm kỷ luật của các em, cũng như tránh xử phạt quá nghiêm khắc và nhắc đi nhắc lại nhiều lần về lỗi vi phạm Hành động này có thể khiến học sinh trở nên chai lì cảm xúc và dẫn đến sự chống đối mạnh mẽ hơn từ phía các em.
Giáo viên nên chú ý phát hiện và khuyến khích những điểm mạnh của học sinh như năng khiếu thể thao và nghệ thuật Việc thường xuyên khen ngợi và động viên sẽ tạo cơ hội cho học sinh thể hiện tài năng, từ đó giúp các em tự tin hơn trong giao tiếp với thầy cô và bạn bè Sự tự tin này sẽ dần dần thúc đẩy sự hợp tác của học sinh với các phương pháp dạy học tích cực.
Khi học sinh vi phạm, giáo viên không nên chỉ trích mà cần tách riêng học sinh ra khỏi tập thể để phân tích và lắng nghe Việc nhẹ nhàng phân tích ưu nhược điểm trong nhận thức và hành động của học sinh vào thời điểm thích hợp là rất quan trọng Thầy cô cần thể hiện niềm tin tưởng và khích lệ sự phấn đấu của các em để tạo động lực học tập tích cực.
Sử dụng linh hoạt bản kiểm điểm, tôi gọi là GIẤY GHI NHỚ, cho phép học sinh tự viết sự việc và phân tích lý do Học sinh cũng cam kết thời gian sửa đổi và hoàn thành Giáo viên nên theo dõi và kịp thời điều chỉnh quá trình thay đổi này.