Hai nước Trung Quốc, Việt Nam có bề dày lịch sử lâu đời, mối quan hệ hữu nghị tốt đẹp và tình hình xã hội khá giống nhau, Thông qua nghiên cứu vấn đề này, có thể hiểu rõ hơn về nhận thức
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
Những công trình tiêu biểu liên quan đến dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở
Những công trình tiêu biểu liên quan đến vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chủ yếu tập trung vào những phương diện sau:
1.1.1 Nghiên cứu khái niệm dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
Rất nhiều học giả cho rằng, khái niệm của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chính là sự kết hợp chủ nghĩa Mác với tình hình thực tế của Trung Quốc, với văn hóa truyền thống Trung Quốc, phát triển theo đường lối riêng, hình thành lý luận mới từ sự kết hợp của chủ nghĩa Mác với thực tiễn Trung Quốc và đặc trƣng của thời đại
Trong cuốn “Kinh nghiệm nền tảng trong vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác và những cống hiến lịch sử của Mao Trạch Đông - Đặng Tiểu Bình”
(1999), ông Dương Thắng Quần cho rằng: “Vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chính là đem chủ nghĩa Mác vốn được sáng lập theo tình hình các nước châu Âu chuyển thành chủ nghĩa Mác phù hợp với tình hình thực tế của Trung Quốc, cụ thể hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, hình thành đường lối, phương châm, chính sách đúng đắn để chỉ đạo công cuộc cách mạng và xây dựng đất nước ở Trung Quốc; dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, mang phong cách và đặc điểm của dân tộc Trung Hoa, khiến chủ nghĩa Mác luôn đƣợc đổi mới và tràn đầy sức sống trên mảnh đất Trung Quốc” [45, tr 26]
Trong khi đó, cũng có một vài học giả đã đứng từ các góc độ khác nhau để đưa ra những chủ trương mới có ý nghĩa Trong cuốn “Vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2003), GS Uông Thanh Tùng đã chỉ ra rằng: “Vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác bao gồm 3 lớp nội hàm thực chất, chính là dân tộc hóa sự truyền bá, dân tộc hóa đường lối vận dụng và dân tộc hóa sự sáng tạo của chủ nghĩa Mác” [116, tr 2]
Trong cuốn “Tăng cường nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác” (2005), tác giả Mai Vinh Chính cho rằng, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chính là “cụ thể hóa” chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc [88, tr 5]
Trong cuốn “Phương pháp nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác - kỷ niệm tròn 50 năm GS Trương Tịnh Như giảng dạy và nghiên cứu lý luận chủ nghĩa Mác” (2003), tác giả Dương Thế Văn chỉ ra rằng, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chính là một “hệ thống lý luận” kết hợp chủ nghĩa Mác với tình hình thực tế ở Trung Quốc, cần phải có những sáng tạo lý luận mới [46, tr
Trong cuốn “Định vị học thuật của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác”
(2002), tác giả Doãn Bảo Vân chỉ ra rằng: cần phải tiến hình xác định vai trò học thuật của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, cần phải giải quyết những khác biệt trong vấn đề “dân tộc hóa”, cần phải thay đổi góc nhìn vĩ mô, cần phải có “độ cao” mới, “độ cao” ở đây chính là “hiện đại hóa”, mà trước khi tiến hành cải cách mở cửa, vai trò của “dân tộc hóa” đã có sự chênh lệch [47, tr 73]
Trong cuốn “Nắm bắt khoa học nội hàm vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác” (2005), tác giả Chu Liên Thuận cho rằng, vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác có thể chia thành hai loại: một là dân tộc hóa hình thái ý thức, hai là dân tộc hóa văn hóa ngoại lai, vấn đề dân tộc hóa của hai loại này thống nhất từ thực tế vĩ đại trong mọi thời kỳ lịch sử của công cuộc cách mạng và cải cách ở Trung Quốc [43, tr 26]
GS Hứa Toàn Hưng chủ trương phân chia vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác với ý nghĩa thông thường thành dân tộc hóa trên phương diện chính trị và dân tộc hóa trên phương diện học thuật Trong cuốn: “Phân biệt phương diện chính trị và học thuật vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2003), tác giả chỉ ra rằng: “Vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác mà chúng ta thường hay nhắc đến, bản chất của nó chính là dân tộc hóa trên phương diện chính trị Kiểu dân tộc hóa này chủ yếu giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn trong quá trình cách mạng và xây dựng đất nước, xem xét những vấn đề đó có hữu ích hay không, có thể giải quyết vấn đề thực tế xảy ra trong quá trình cách mạng và xây dựng đất nước hay không Dân tộc hóa trên phương diện học thuật chính là dân tộc hóa trên các phương diện khoa học như triết học, kinh tế chính trị học, nhiệm vụ là xây dựng khoa học triết học và khoa học kinh tế chính trị học của chủ nghĩa Mác mang đặc điểm Trung Quốc Dân tộc hóa trên phương diện học thuật chính là dân tộc hóa của vấn đề lý luận cơ sở với mức độ sâu hơn, thành quả của nó có tính ổn định cao hơn” [65, tr 19]
Trong cuốn “Xét vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ quá trình phát triển” (2005), tác giả Dương Phú Bân kết hợp quá trình và thành quả để khai thác nội hàm của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Ví dụ, vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là quá trình không ngừng “hình thành và phát triển” của
“chủ nghĩa Mác mang đặc sắc Trung Quốc”, là quá trình hội nhập giữa chủ nghĩa Mác với văn hóa truyền thống nổi trội, tư tưởng triết học và khoa học hiện đại của Trung Quốc; là quá trình không ngừng phát triển, thăng hoa của thực tiễn cách mạng, xây dựng và đổi mới của Trung Quốc trên phương diện lý luận; là quá trình những người con ưu tú của Trung Quốc không ngừng tìm tòi, đổi mới và phát triển Cái gọi là dân tộc hóa chủ nghĩa Mác chính là chỉ quá trình lịch sử sự truyền bá, kế thừa, thay đổi, phát triển và không ngừng chuyển hóa theo hiện thực khách quan [48, tr 13]
Trong cuốn “Suy ngẫm văn hóa về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác”
(2003), tác giả Trương Thụy Đường cho rằng, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một vấn đề “hai kết hợp”, một là “kết hợp nguyên lý cơ bản chủ nghĩa Mác với thực tiễn cụ thể của quá trình cách mạng và xây dựng đất nước Trung Quốc”, hai là “kết hợp giá trị chủ nghĩa Mác với tinh thần văn hóa truyền thống Trung Hoa, cũng chính là vận dụng kết hợp “giá trị lý tính” và “công cụ lý tính ” của chủ nghĩa Mác vào trong thực tiễn cụ thể của quá trình cách mạng và xây dựng Trung Quốc [107, tr 16]
Trong cuốn “Từ được chấp nhận về văn hóa đến ăn khớp với thực tiễn: quá trình thực hiện dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2002), GS Lý Hải Vinh cho rằng, nội hàm thực chất của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác bao gồm
“lƣỡng hóa”: thứ nhất, kết hợp lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác với đặc thù văn hóa, đường lối tư duy, giá trị và cách thức thực hiện của dân tộc, để từ đó dân tộc hóa chủ nghĩa Mác (đây chính là nền tảng và tiền đề); thứ hai, vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác để chỉ đạo tình hình thực tế cụ thể xã hội Trung Quốc, từ đó thao tác hóa, hiện thực hóa chủ nghĩa Mác [82, tr 2]
Trong cuốn “Quá trình và hình thái của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác” (2002), PGS Lâm Mặc Bưu xuất phát từ góc độ chú giải học để tiến hành giải thích và phân tích theo kiểu mới về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Ông chỉ ra rằng, vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một hiện tƣợng văn hóa lịch sử có bối cảnh giải thích học “Dân tộc hóa” chính là các phần tự tiến bộ Trung Quốc dựa vào tình hình thực tế Trung Quốc nhƣ truyền thống văn hóa lịch sử, thực tiễn xã hội, tiến hành giải thích, lựa chọn, vận dụng chủ nghĩa Mác, giải thích cả lý luận lẫn thực tế chủ nghĩa Mác Ông cho rằng, tiến hành nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác nhất thiết phải kết hợp kết cấu, quá trình và hình thái, sau đó tiến hành nghiên cứu tổng thể, thông qua cách giải thích sáng tạo để nhìn nhận về lịch sử, hiện thực và tương lai của chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, từ đó nâng cao ý thức của mọi người về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, biến nó trở thành ý thức tự giác lý trí [72, tr 26] Ngoài ra, còn có những học giả đã tiến hành nghiên cứu nội hàm thực chất của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ góc độ lịch sử Nội hàm thực chất đó bao gồm 5 phần Một là, cụ thể hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc; Hai là, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc; Ba là, quá trình học hỏi kinh nghiệm cách mạng và lý luận cách mạng của nước Nga; Bốn là, trong một khoảng thời gian nhất định sắp tới, giải phóng chủ nghĩa Mác khỏi cách giải thích của chủ nghĩa giáo điều, dùng thái độ khoa học để nhìn nhận lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác; giải phóng chủ nghĩa Mác khỏi khuôn mẫu Stalin để chuyển sang lập trường chủ nghĩa xã hội khoa học, sáng tạo từ trong thực tiễn, mở ra đường lối tiên tiến cho chủ nghĩa xã hội; giải phóng khỏi cách giải thích hạn hẹp của chính trị hóa chủ nghĩa Mác, nắm bắt ý nghĩa thực chất của chủ nghĩa Mác từ quá trình lịch sử phát triển của nền văn minh nhân loại, xét về tổng thể, nhìn nhận chủ nghĩa Mác nhƣ một hệ thống lý luận mở, coi hàng loạt lý luận mới, cách thức mới đƣợc hình thành trong quá trình cải cách, mở cửa ở Trung Quốc là sự kế thừa và phát triển chủ nghĩa Mác; Năm là, mục đích cơ bản chính là vận dụng
1.1.2 Tiến trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
Xét từ xu thế nghiên cứu hiện nay, tiến trình lịch sử của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một vấn đề trọng điểm mà giới học giả đang nghiên cứu Các học giả có nhiều quan điểm khác nhau về việc phân biệt khởi đầu lịch sử và các giai đoạn của chủ nghĩa Mác
1.1.2.1 Sự khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Đối với định nghĩa về khởi đầu lịch sử quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác (gọi tắt là vấn đề “khởi đầu lịch sử”), các học giả đƣa ra hơn 20 quan điểm, dựa theo lô gích có thể chia thành 3 loại: Thứ nhất, coi thời kỳ xây dựng Đảng Cộng sản Trung Quốc là khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, thống nhất gọi là “Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc”; Thứ hai, coi ngày chủ nghĩa Mác đƣợc truyền bá vào Trung
Quốc làm khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, gọi là
Kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề đặt ra luấn án này cần giải quyết
1.2.1 Những vấn đề còn tồn tại liên quan đến nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
1.2.1.1 Khai thác luận đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn còn điểm mù
Các công trình nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ trước đến nay, kể cả những nghiên cứu gần đây cũng khai thác một số luận đề mới, nhƣng xét tổng thể, các luận đề này vẫn chƣa có những sự thay đổi lớn, chủ yếu vẫn là nguồn gốc tư tưởng, tiến trình lịch sử, kinh nghiệm cơ bản của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, thành quả của nó chủ yếu là sự khai thác sâu hơn những luận đề sẵn có
Biểu hiện của thành quả nghiên cứu này không phải vì những luận đề về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác đã bị khai thác triệt để, mà là vì cách nhìn nhận đối với nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thời kỳ mới vẫn khá hạn hẹp Nếu mở rộng tầm nhìn hơn nữa, đặc biệt là đặt quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vào tiến trình lịch sử thống nhất dân tộc hóa và thế giới hóa chủ nghĩa Mác nửa thế kỷ tiếp theo và trong 100 năm trở lại đây, trong điều kiện văn hóa Trung - Tây biến động, nền văn hóa tiên tiến Trung Quốc hình thành và phát triển, để quan sát và giải thích, chúng ta có thể phát hiện ra rất nhiều điểm mù trong nghiên cứu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thời kỳ mới Ví dụ nhƣ các vấn đề: dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và thế giới hóa chủ nghĩa Mác, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và dân tộc hóa chủ nghĩa Mác thế kỷ XX, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và nghiên cứu chủ nghĩa Mác của thế giới với Trung Quốc hiện nay, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và toàn cầu hóa kinh tế, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và hiện đại hóa văn hóa truyền thống Trung Quốc, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và sự hình thành nền văn hóa cách mạng Trung Quốc, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và sự phát triển của nền văn hóa tiên tiến ở Trung Quốc, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và diễn biến trào lưu xã hội Trung Quốc thời cận đại, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác và nền văn hóa đa nguyên hóa của xã hội Trung Quốc hiện đại
Trong đó, chủ nghĩa Mác ở các nước xã hội chủ nghĩa như thế nào? Ví dụ, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc và quá trình vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt
Nam nhƣ thế nào? Tiếp thu những nội dung tích cực gì của nền văn hóa truyền thống và kết hợp tình hình thực tế nào của xã hội chủ nghĩa Trung Quốc và Việt Nam, đặc biệt là cần phải vận dụng chủ nghĩa Mác nhƣ thế nào để thay đổi nền truyền thống phù hợp với tình hình thực tế củaTrung Quốc và Việt Nam, từ đó thực hiện những sự thay đổi sáng tạo truyền thống của Trung Quốc và Việt Nam và kết hợp tình hình thực tế của Trung Quốc và Việt Nam, vẫn chƣa thực sự đƣợc thảo luận và tìm hiểu Nếu không nghiên cứu sâu rộng và có hệ thống những vấn đề trên, chỉ dừng lại ở những luận đề sẵn có, rất khó để khai thác cục diện mới của những nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
1.2.1.2 Luận về phương pháp nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn còn những sai sót
Nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thời kỳ mới, việc nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế kỷ mới, luôn luôn gắn liền với sự suy ngẫm của con người đối với bản thân việc nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, bao gồm tổng kết những gì đƣợc và chƣa đƣợc trong quá khứ, làm rõ suy nghĩ trước mắt, lựa chọn đường lối phát triển và xây dựng phương pháp luận Sự nhận thức phản tư là minh chứng quan trọng cho thấy nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác đã đạt đƣợc những thành tựu to lớn Song, sự phản tƣ nhƣ thế này vẫn không triệt để, đặc biệt là cách thức xây dựng phương pháp luận vẫn chưa hoàn thiện
Trên thực tế, xét về mặt phương pháp luận, nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn còn tồn tại nhiều sai sót, biểu hiện nổi bật nhất chính là vị trí của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác đối với toàn bộ nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc vẫn còn thiếu ý thức tự giác Quan sát hình thức để biết nội dung, đối tƣợng của nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, mà đối với ý nghĩa căn bản của quá trình này, thì dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một kiểu mẫu không thể nghi ngờ cho việc nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc Nói cách khác, nghiên cứu chủ nghĩa Mác của Trung Quốc chính là dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, toàn bộ nghiên cứu về chủ nghĩa Mác của Trung Quốc xoay quanh một cách chặt chẽ nhiệm vụ trọng tâm - dân tộc hóa chủ nghĩa Mác - để triển khai
Nhƣng những nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở thế kỷ XXI chỉ coi quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là lĩnh vực học thuật hay là một phương hướng nghiên cứu đồng thuận với lý luận cơ bản chủ nghĩa Mác, lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác chứ không cho rằng toàn bộ quá trình nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc nói chung, nghiên cứu lý luận cơ bản chủ nghĩa Mác, nghiên cứu lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác nói riêng, đều là khuôn mẫu để đi theo Hầu nhƣ mọi nghiên cứu trong các lĩnh vực lý luận cơ bản chủ nghĩa Mác, lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác có thể tách ra khỏi quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
Chính vì thế, nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế kỷ XXI luôn luôn bị hạn chế bởi nó bị coi là một lĩnh vực học thuật để bàn luận quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, mà rất ít quan tâm đến việc những nghiên cứu này thuộc về cống hiến của nghiên cứu các lĩnh vực khác nhƣ lý luận cơ bản chủ nghĩa Mác và lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác đối với quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, càng không nói đến việc vận dụng tư tưởng và khuôn mẫu của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác - những nghiên cứu về các lĩnh vực khác nhau Minh chứng tốt nhất cho vấn đề đằng sau chính là: trong những nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở thế kỷ mới, đối với lý luận cơ bản chủ nghĩa Mác và lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác trong những năm gần đây đã đi ngƣợc với yêu cầu của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, sùng bái và mê tín giáo điều một cách mù quáng
Ngoài ra, những nghiên cứu so sánh quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác vẫn chƣa đƣợc triển khai thực sự và chƣa đƣợc coi trọng Chẳng hạn nhƣ: nghiên cứu so sánh về dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc và vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn Việt Nam Dân tộc hóa của chủ nghĩa Mác vừa là yêu cầu nội tại và quy luật phát triển của chủ nghĩa Mác, vừa là một xu hướng phát triển của phong trào xã hội chủ nghĩa thế giới hiện đại và sự tổng kết kinh nghiệm phong trào xã hội chủ nghĩa của thế giới hiện đại của thế kỷ XX
Trung Quốc và Việt Nam đều do Đảng Cộng sản lãnh đạo, trong quá trình cách mạng, xây dựng và cải cách (đổi mới) xã hội chủ nghĩa, hai nước không ngừng tìm hiểu vấn đề lịch sử quan trọng này, đều đã hình thành hệ thống lý thuyết chủ nghĩa Mác đã đƣợc dân tộc hóa, để từ đó, xã hội chủ nghĩa của hai nước cũng có đặc sắc khác nhau của nước mình Để học hỏi lẫn nhau về kinh nghiệm, bài học xây dựng và cải cách (đổi mới) của hai quốc gia, sự hiểu biết khoa học và nắm bắt nội hàm khái niệm, thực chất xã hội chủ nghĩa, xây dựng tốt xã hội chủ nghĩa mang đặc sắc của hai nước, so sánh dân tộc hóa chủ nghĩa Mác của hai nước Trung Quốc và Việt Nam là một việc làm cần thiết
Nhƣng trên thực tế, chƣa có nhiều thành quả nghiên cứu trong lĩnh vực này, đây chính là một hiện tƣợng không đầy đủ và biểu hiện về sự thiếu sót của phương pháp luận nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế kỷ mới Vì vậy, nhận thức đƣợc việc nghiên cứu không đầy đủ và thiếu sót về phương pháp luận, luận án cố gắng góp phần lấp chỗ trống trong nghiên cứu dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
1.2.2 Những vấn đề đặt ra mà luận án cần giải quyết
Những nghiên cứu về quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ sau khi bước vào thế kỷ mới cho đến nay đã ghi lại những dấu ấn tìm tòi cần mẫn đối với vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, đặt nền móng quan trọng cho những nghiên cứu về lĩnh vực này trong tương lai Bất kể là thành quả nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế kỷ XXI đã đạt đƣợc, hay là vấn đề mà những nghiên cứu đó đặt ra, đều vô cùng quý báu để chúng ta xem xét phương hướng nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong tương lai Dựa trên những thành tựu và vấn đề trên, đồng thời dựa vào tính chất, yêu cầu phát triển và nhiệm vụ của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, chúng tôi cho rằng, giải quyết những vấn đề đặt ra mà luận án cần phải tuân theo những nguyên tắc sau:
1.2.2.1 Giữ vững lập trường và nguyên tắc của mình trong cuộc đối thoại giữa chủ nghĩa Mác, phương Đông (Trung Quốc và Việt nam), phương Tây
Quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là sự truyền bá và phát triển chủ nghĩa Mác tại các quốc gia khác nhau, trong đó có các nước phương Đông nhƣ Trung Quốc và Việt Nam, vì vậy cần chú ý rằng chủ nghĩa Mác bắt nguồn từ phương Tây Thực tế này yêu cầu Trung Quốc và Việt Nam phải kết hợp chủ nghĩa Mác với văn hóa truyền thống Trung Quốc và văn hóa truyền thống Việt Nam, đồng thời cũng không thể tách khỏi sự tiếp thu nền văn hóa phương Tây cũng như những thành tựu phát triển của thời đại Vì thế, việc giải quyết đúng đắn mối quan hệ chủ nghĩa Mác, phương Đông, phương Tây (tức là mối quan hệ giữa chủ nghĩa Mác, văn hóa truyền thống Trung Quốc, văn hóa phương Tây), chính là chủ đề được thảo luận lâu nay của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Trong khi đó, muốn xử lý đúng đắn mối quan hệ này, bắt buộc phải tăng cường cuộc đối thoại của các học giả thuật Trung Quốc thuộc ba lĩnh vực nghiên cứu chủ nghĩa Mác, Trung Quốc và phương Tây Đóng vai trò lý luận nền tảng đặc biệt quan trọng cho tiến trình hiện đại hóa Trung Quốc, việc dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trực tiếp quan hệ tới tiền đồ và vận mệnh của dân tộc Trung Hoa Vì vậy không thể xem dân tộc hoá chủ nghĩa Mác chỉ là nhiệm vụ nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, hay là nhiệm vụ của các lĩnh vực nghiên cứu văn hóa truyền thống Trung Quốc hoặc nghiên cứu văn hóa phương Tây cần phải thực hiện Cũng vì vậy, quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác không những là nội dung của việc nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, mà còn trở thành nội dung của việc nghiên cứu văn hóa truyền thống Trung Quốc và nghiên cứu văn hóa phương Tây
Trên thực tế, 100 năm trở lại đây, chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc đã tiếp nhận tinh thần nền văn hóa truyền thống Trung Quốc cũng nhƣ những nội dung tích cực trong nền văn hóa phương Tây Nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực này dưới sự chỉ đạo của chủ nghĩa Mác đã sớm có những đóng góp quan trọng cho quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Vì vậy, tiến hành cuộc đối thoại Mác, Trung, Tây về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác cần phải có cơ sở và sân chơi chung Thế nhƣng, trong những nghiên cứu về văn hóa truyền thống Trung Quốc và văn hóa phương Tây trong những năm gần đây, thực sự đã có một số người đi ngược với khuôn mẫu của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, thậm chí còn công khai phủ định tính quan trọng và ý nghĩa của quá trình này Ví dụ, có người đưa ra ý kiến: phải dùng học thuyết Nho giáo để thay thế vị trí chỉ đạo trên lĩnh vực hình thái ý thức của chủ nghĩa Mác, có người chủ trương dùng “tinh thần hậu hiện đại” để thay đổi triệt để khoa học triết học Trung Quốc hiện nay, có người lên tiếng nói rằng chủ nghĩa Mác chẳng qua chỉ là một trong nhiều trường phái tư tưởng phương Tây chứ không phải là “tư tưởng uyên bác nhất”, có người cho rằng nghiên cứu triết học chủ nghĩa Mác chỉ giống như những nghiên cứu triết học phương Tây và nghiên cứu triết học truyền thống Trung Quốc - chỉ áp dụng trên sách vở mới có thể trở thành “học vấn đúng đắn”, Tất cả đều là những “tạp âm” mà cuộc đối thoại Mác, Trung, Tây không muốn “nghe thấy” trong những năm gần đây Hiện nay, trong bối cảnh cuộc đối thoại Mác, Trung, Tây rất thịnh hành trong nhiều lĩnh vực trong giới học thuật Trung Quốc, nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác một mặt phải tích cực tham gia các cuộc đối thoại, mặt khác cần phải giữ vững lập trường và nguyên tắc của mình, đề cao cảnh giác đối với những tình hình đi ngƣợc với chân lý, phủ định tầm quan trọng và ý nghĩa của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
1.2.2.2 Thông qua nghiên cứu so sánh của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, lý giải sâu sắc hơn quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
Thông qua nghiên cứu về nội hàm, thực chất, tiến trình lịch sử của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, việc nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác trong thế kỷ XXI đã có những khai thác bước đầu về kinh nghiệm bên trong của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, song vẫn bị hạn chế rất lớn đối với việc lý giải những kinh nghiệm này, nguyên nhân căn bản là do phương pháp luận có một sự sai sót, đó là không hiểu đƣợc tầm quan trọng của nghiên cứu so sánh Việc nghiên cứu so sánh dân tộc hóa chủ nghĩa Mác có thể giúp chúng ta tìm ra sự giống và khác nhau của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác tại các nước xã hội chủ nghĩa, giúp chúng ta phát hiện ra quy luật phát triển và thay đổi của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác Vì vậy, muốn khai thác và lý giải sâu rộng về quy luật bên trong của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, cũng cần phải thật sự coi trọng việc vận dụng phương pháp nghiên cứu so sánh Trong nghiên cứu quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, thì nghiên cứu so sánh này có thể được tiến hành từ ba phương diện sau: