Định hướng và một số giải pháp chủ yếu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn huyện gia lâm thành phố hà nội

luận văn thạc sĩ, tiến sĩ, cao học, luận văn

be BO GIAO DUC VA DAO TAO

TRUONG DAI HOC NONG NGHIEP I HA NOI

LƯƠNG NGỌC CỪ

ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YEU CHUYỀN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN HUYỆN GIA LÂM - THÀNH PHỐ HÀ NỘI

CHUYÊN NGÀNH: Kinh tế, quản 1ý và kế hoạch hoá kinh tế quốc dân

(Kinh tế nông nghiệp)

LUẬN ÁÑTHÓ 'TTẾN SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

PGS P1S Tô Dũng Tiến, Trường Đại học Nóng nghiệp I Hà Nội PTS Phạm Vân Đình, Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội

HÀ NỘI 1996

Để hoàn thành bản luận án này, tôi đã nhận được:

Sự hướng dẫn tận tình của PGS PTS Tô Dũng Tiến, PTS Phạm Van Đình, khoa Kinh tế trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội

Sự cộng tác, giúp đỡ nhiệt tình của UBND Thành phố Hà Nội, UBND huyện Gia Lâm, phòng Nông nghiệp, phòng Thống kê, phòng Kế hoạch huyện Gia Lam, UBND xã Ninh Hiệp huyện Gia Lam

Sự ủng hộ và giúp đỡ của Ban giám hiệu trường ĐHNN I Hà Nội, các thày, cô giáo và CBCNV khoa Kinh tế Nông nghiệp và khoa Sau Đại học trường ĐHNN I Hà Nội cùng các đồng nghiệp, bạn bè và người thân trong gia đình

"Tôi xin chân thành cám ơn!

'Tác giả luận án Lương Ngọc Cừ

‘foi xin cam đoan đây là cơng trình nghiên cầu của riêng tơi

Các số liệu, kết quả nêu trong Toận ẩn là trung thực và chưa

từng được aÏ cơng bố trong bất lcỳ cơng trình nào khác

“Tác giả luận ấn

Ab

Luong, Ngọc Cừ

Sản lượng lương thực

Sản phẩm

Sản xuất Vật liệu xây dựng

Xây dựng

Xây dựng cơ bản

Mở đầu

Tính cấp thiết của đề tài

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

Phương pháp nghiên cứu

Chương I Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc nghiên cứu

cơ cấu kinh tế nông thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế

nông thôn

1 Bản chất của cơ cấu kinh tế nông thôn

1.1 Thế nào là một cơ cấu

1.2 Khái niệm về cơ cấu kinh tế

1.3 Khái niệm về cơ cấu kinh tế nông thôn

1.4 Các giác độ nghiên cứu về cơ cấu kinh tế nông thôn

1.5 Những đặc trưng chủ yếu của cơ cấu kinh tế nông thôn

1.6, Xu thế vận động có tính quy luật của kinh tế nông thôn

1⁄7 Phân loại các nhóm nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển

địch cơ cấu kinh tế nông thôn

1.8 Hệ thống chỉ tiêu biểu hiện cơ cấu kinh tế nông thôn và

chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

2 Những kết luận tổng hợp về kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu

kinh tế nông thôn của một số nước trên thế giới

3 Những lý do dat ra can phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

thôn ở nước ta

Chương II Quá trình phất triển và thực trạng cơ cấu kinh tế

nông thôn huyện Gia Lâm hiện nay

1 Các nhân tố của sự hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông thôn của huyện Gia Lâm

1.1 Vị trí địa lý

1.2 Các nguồn lực tr nhiên

1.3 Các nguồn lực kinh tế - xã hội

1.4 Tác động của quá trình đô thị hoá, công nghiệp hóa và hiện

đại hoá Thủ đô đến nông thôn Gia Lâm

1.5 Những thay đổi về cơ cấu xã hội nông thôn và tác động của

nó đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn của huyện

2 _ Thực trạng cơ cấu kinh tế nông thôn huyện Gia Lam

2.1 Cơ cấu kinh tế chung

2.2 Cơ cấu nội bộ các ngành kinh tế

2.3 Một số nhận xét lớn rút ra từ thực trạng chuyển dịch cơ cấu

kinh tế nông thôn huyện Gia Lâm trong những năm qua

Chương II Định hướng và một số giải pháp chủ yếu

chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn huyện Gia Lâm

giai đoạn 1996 - 2010

1 Định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn huyện

Gia Lâm giai đoạn 1996 - 2010

1.1 Những căn cứ chủ yếu

1,2 Dinh hướng chuyển địch cơ cấu kinh tế nông thôn

huyện Gia Lâm giai đoạn 1996 - 2010

2 Một số giải pháp chủ yếu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

thôn của huyện

2.1 Tăng cường cơ sở hạ tầng

2.2 Tăng cường áp dụng tiến bộ kỹ thuật mới trong sản xuất

nhầm thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá

kinh tế nông thôn

2.3 Huy động và sử dụng có hiệu quả vốn

117 118

MO DAU

1 Tính cấp thiết của đề tài

'Từ khi thực hiện Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị, kinh tế nông

thôn nước ta đã có nhiều khởi sắc Việc quy định hộ nông dân là một

đơn vị kinh tế tự chủ đã thực sự là một động lực thúc đẩy sản xuất nông thôn phát triển Nhiều tiềm năng trong sản xuất đã được khai thác tốt

hơn Nhờ vậy chúng ta đã đạt được những thành tựu đáng kể và giải quyết được một vấn đề gay cấn nhất đối với nền kinh tế của đất nước, đó

là vấn đề lương thực Cùng với điều đó, nhiều kết quả khác trong sản

xuất nông nghiệp cũng đạt được ở mức khả quan, đời sống của nông dân

được cải thiện thêm một bước Tuy nhiên đó mới chỉ là kết quả bước

đầu Nhiều vấn đề mới lại nẩy sinh trong thực tiễn phát triển kinh tế

nông thôn, trước hết là yêu cầu phát triển một nền kinh tế thị trường với

sự quản lý vĩ mô của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Để cụ thể hoá đường lối phát triển kinh tế của Đảng, trong giai đoạn hiện nay,

Đảng ta chủ trương phát triển kinh tế nông thôn mạnh mẽ hơn trên cơ sở

khai thác đúng hướng và có hiệu quả những tiềm năng sẵn có nhầm tao

ra nhiều sản phẩm hàng hoá và từng bước thực hiện công nghiệp hoá,

hiện đại hoá kinh tế nông thôn Chủ trương chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn do Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 5 (khoá VI)

đề ra như một đòi hỏi khách quan trong quá trình vận động của nền kinh

tế nước ta

Thực hiện chủ trương đó, kinh tế nông thôn nước ta đang có những chuyển biến bước đầu, các nguồn lực trong sản xuất được phân

bổ lại, cơ cấu kinh tế nông thôn có sự thay đổi theo hướng tỷ trọng nông

nghiệp giảm đần, tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp nông thôn tăng;

khác tăng Kinh tế của miền núi và trung du có sự chuyển biến tốt

Kinh tế tư nhân phát triển, nhiều hình thức hợp tác mới, nhiều mô hình

sản xuất mới xuất hiện Thị trường biến động theo chiều hướng tối; kết quả và hiệu quả trong sản xuất không ngừng tăng lên Thực tiễn đó đã chứng tỏ chủ trương trên của Đảng ta là hoàn toàn đúng đắn Tuy nhiên, trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, nhiều địa phương

còn tỏ ra lúng túng trong việc xác định chiến lược phát triển kinh tế

của địa phương mình, trước hết là việc đưa ra những định hướng dúng đấn và những giải pháp mang tính khả thi

Là một bộ phận kinh tế của Thủ đô Ilà Nội, kinh tế nông thôn

huyện Gia Lâm cũng có nhiều biến đổi sống động với những kết quả đáng khích lệ, song cũng gặp nhiều nan giải cần được giải quyết

Gia Lâm là một huyện ngoại thành Hà Nội có rất nhiều thuận lợi,

song cũng dứng trước nhiều sự lựa chọn phức tạp trong quá trình phát

triển kinh tế Khu vực kinh tế nông thôn Gia Lam được trải rộng trên 31

xã trong huyện với rất nhiều nét độc đáo khác nhau Thị trường Hà Nội, thị trường trong nước và thậm chí cá thị trường thế giới đã tiêu thụ nhiều

loại hàng hoá với số lượng đáng kể từ nóng thôn Gia Lam Những sản phẩm đó bao gồm đủ loại từ cấp thấp đến cao cấp, từ tươi sống đến chế

biến, từ nhu yếu phẩm đến các mặt hàúg sinh hoạt thông thường, từ nông sắn đến các mặt hàng tiểu, thủ công nghiệp, từ hàng truyền thống đến

các mặt hàng mới và hàng thông dụng khác Song ngay tại thị trường

Hà Nội, kinh tế nông thôn Gia Lâm cũng vấp phải sự cạnh tranh với các huyện ngoại thành và các vùng nông thôn khác của đất nước Vì vậy quá

Và trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, Gia Lam đang

đứng trước nhiều phương án lựa chọn Phương án nào là phù hợp, sử dụng có hiệu quả tiềm năng của Huyện, đáp ứng yêu cầu của thị trường, tăng nhanh thu nhập của nông dân, kết hợp hài hoà các vấn đề kinh tế,

xã hội, môi trường đang là vấn đè đặt ra cần nghiên cứu và tiếp tục bổ

sung, hoàn thiện trong chiến lược phát triển kinh tế nông thôn của Huyện Vì vậy việc đưa ra định hướng dựa trên cơ sở phân tích khoa học

cũng như việc tìm ra những giải pháp phù hợp, mang tính khả thi, bảo đảm cho sự phát triển là một vấn đề cấp thiết đối với việc phát triển kinh

tế nông thôn Gia Lâm hiện nay

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu một

vấn đề thời sự cần tập trung giải quyết hiện nay cho việc phát triển kinh

tế nông thôn Gia Lâm với đề tài: “Định hướng và một số giải pháp chủ yếu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn huyện Gia Lâm - Thanh phấ

Ha Noi" nhim góp phần tích cực vào việc thực hiện chủ trương lớn của Đảng ta, xác định đúng đắn vị trí khu vực kinh tế nông thôn, từng bước

thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế trên địa bàn nông

thôn Gia Lâm nói riêng và nông thôn ngoại thành nói chung

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Đề tài hướng vào hai mục tiêu chính là:

- Từ sự phân tích một cách khoa học thực trạng phát triển kinh tế nông thôn Gia Lâm, rút ra những nhận xét đánh giá về thực trạng cơ cấu kinh tế nông thôn Gia Lâm, phát hiện ra những nhân tố ảnh hưởng đến

quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Gia Lâm trong thời gian

qua

- Trên cơ sở quan điểm đổi mới của Đảng, căn cứ vào những đặc điểm phát triển kinh tế và dự báo kinh tế - xã hội cho Gia Lâm và Hà Nội, đề ra định hướng và đi sâu phân tích một số giải pháp chủ yếu cho

việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Gia Lâm thời kỳ 1996 - 2010

3 Đối tượng và phạm vỉ nghiên cứu của luận án

~ Đề lài giải quyết một vấn đề thực tiễn của Gia Lâm, song nó lại

bất nguồn từ những vấn đè mang tính lý luận sâu sắc nên để giải quyết

tốt nó, đối tượng nghiên cứu của luận án phải tập trung vào việc làm rõ những nhận thức về mật lý luận vấn đề cơ cấu kinh tế nông thôn và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Trên cơ sở nhận thức đó, luận án tiếp tục đề cập tới việc nghiên ae thực trạng quá trình phat triển kinh tế

nông thôn Gia Lâm và nghiên cứu định hướng cùng một số giải pháp chủ yếu cho việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Gia Lâm

~ Về phạm vi, luận án tiến hành nghiên cứu trong khu vực kinh tế

nông thôn thuộc huyện Gia Lâm - Thành phố Hà Nội

4 Phương pháp nghiên cứu

Ngoài phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử là

phương pháp nghiên cứu chung đối với các vấn đề khoa học kinh tế, xã

hội, luận án được tiến hành trên cơ sở vận dụng tổng hợp các phương

phấp nghiên cứu sau:

- Phương pháp thống ké kinh tế nhằm thu thập, xử lý số liệu đế

có những thông tin tin cậy giúp cho việc phân tích, đánh giá tình hình được xác đáng

sâu (các quan chức Nhà nước, các nhà kinh doanh, các chủ hộ có kinh nghiệm ) Qua sự khái quát chung, có đi sâu vào nghiên cứu các cá thể

điển hình để phát hiện những tiềm năng còn ẩn náu và khả năng nhân

rộng những điển hình tốt nhần khai thác tốt hơn mọi tiềm năng để phát

triển kinh tế nông thôn

- Phương pháp điều tra nhanh nông thôn nhằm nấm bất nhanh

chóng thực trạng kinh tế - xã hội nông thôn từ nhiều góc độ khác nhau

với nhiều cách quan sát trực diện phong phú

- Phương pháp hệ thống nhằm xem xét các bộ phận của kinh tế

nông thôn trong mối quan hệ tương tác lẫn nhau, hỗ trợ nhau để phát

huy vai trò, thế mạnh riêng có của chúng trong quá trình đạt tới kết quả

và hiệu quả tổng hợp của kinh tế nông thôn

- Phương pháp dự báo làm chỗ dựa cho việc đưa ra những dự báo

phát triển kinh tế nông thôn và sự chuyển dịch của nó trong tương lai

CỨU CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN VÀ CHUYỂN DỊCH

CƠ.CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN

1 Bản chất của cơ cấu kinh tế nông thôn

1.1 Thế nào là một cơ cấu

Theo học thuyết cấu trúc (Structurelism) và học thuyết tổ chức

hữu cơ (Organism) thì cơ cấu có thể hiểu như là "một cơ thể" được hình thành trong điều kiện môi trường (hiểu theo nghĩa rộng) nhất định, trong

đó các bộ phận hay yếu tố của nó được sắp đạt, lấp ráp, phối hợp, cấu tạo có tính quy luật và hệ thống theo một trật tự, kích cỡ và tỷ lệ thích

ứng Nội dung cốt lõi của cơ cấu biểu hiện vị trí, vai trò của từng bộ

phận hợp thành và mối quan hệ tương tác lẫn nhau giữa chúng Một cơ cấu luôn được xác định và thay đổi trong những điều kiện khách quan

nhất định

Xét về tính chất cấu tạo (và nhất là tính hoạt động) thì cơ cấu có

liên quan chặt chẽ với cơ chế (Mechanism) Trong cuộc sống thực tế, cơ cấu phái được sử dụng nhầm phản ánh một hiện tượng tự nhiên, kinh tế

hoạc xã hội cụ thể nào đó thì mới có ý nghĩa (ví dụ cơ cấu kinh tế, cơ cấu xã hội, cơ cấu bộ máy, cơ cấu cây trồng, vật nuôi )

1.2 Khái niệm về cơ cấu kinh tế

Xem xét cơ cấu kinh tế là xem xết cấu trúc bèn trong của quá trình tái sản xuất mở rộng của nền kinh tế đó Cấu trúc bên trong của

nền kinh tế thường được thế hiện thông qua các mối quan hệ kinh tế Quan hệ này không phải chỉ là quan hệ tỷ lệ mang tính chất số lượng mà

lượng và một tỷ lệ về số lượng của quá trình sản xuất xã hội" [26], còn quá trình sản xuất xã hội bao gồm toàn bộ những quan hệ sản xuất phù

hợp với trình độ phát triển nhất định của lực lượng sản xuất vật chất Điều đó cũng có nghĩa là cơ cấu kinh tế thể hiện những mối quan hệ về quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất của nền kinh tế Đó không chỉ là những quan hệ riêng lẻ từng bộ phận kinh tế, mà phải là những mối quan

hệ tổng thể của các bộ phận cấu thành của nền kinh tế, bao gồm các yếu

tố kinh tế (tài nguyên, đất đai, cơ sở vật chất kỹ thuật, vốn, sức lao động ); các lĩnh vực kinh tế (sản xuất - phân phối - trao đổi - tiêu dùng); các ngành kinh tế (công nghiệp, dịch vụ, du lịch, nông nghiệp,

giao thông vận tải, thương nghiệp, bưu điện ); các vùng kinh tế (đồng

bằng, trung du, miền núi); các thành phần kinh tế ( Nhà nước, tập thể, tư nhân); các khu vực kinh tế (thành thị, nông thôn)

Một cơ cấu kinh tế bao giờ cũng phụ thuộc vào những điều kiện thời gian nhất dịnh, điều kiện tự nhiên, kính tế, xã hội nhất dịnh và phù hợp với điều kiện cụ thể ở mỗi nước, mỗi vùng, mỗi doanh nghiệp

Cơ cấu kinh tế được phát huy tác đụng trong một quá trình, một thời gian nhất định Khoảng thời gian ấy tuỳ thuộc trước tiên vào từng

loại cơ cấu kinh tế Mặc dù vậy, cơ cấu kinh tế không phải là bất biến,

mà luôn biến đổi và chuyển dịch thích hợp với sự biến động của các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội

Việc duy trì hay thay đổi cơ cấu kinh tế không phải là mục tiêu

mà chỉ là phương thức cho sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế Mọi sự duy trì quá lâu hoặc thay đổi quá nhanh cơ cấu kinh tế mà không

cấu kinh tế hay không, chuyển dịch nhanh hay chậm, chuyển dịch như thế nào không phải là sự áp đạt hoặc mong muốn chủ quan mà phải dựa vào xu hướng biến đổi của các yếu tố khách quan và hướng tới những mục tiêu chiến lược về kinh tế và xã hội của một đất nước, một

vùng hay một doanh nghiệp Đó là điều cần thiết cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mỗi nước, mỗi vùng, mỗi doanh nghiệp

Ti những phân tích trên có thể khái quát khái niệm về cơ cấu kinh tế như sau:

Cơ cấu kinh tế là tổng thể các mối quan hệ về số lượng tương đối

ồn định của các bộ phận kinh tế trong điều kiện thời gian và không gian nhất định Cơ cấu kinh tế hợp lý đòi hỏi các mối quan hệ hợp lý của các

bộ phận cấu thành của nền kinh tế và hướng tới những mục tiêu kinh tế

phù hợp nhất Tuỳ theo phạm vi nghiên cứu, có thế xem xét cơ cấu của

một đất nước, một vùng, một doanh nghiệp hay một khu vực kinh tế, trong đó có khu vực kinh tế nông thôn

1.3 Khái niệm về cơ cấu kinh tế nông thôn

Kinh tế nông thôn là một trong hai khu vực kinh tế đặc trưng của nền kinh tế quốc dân (khu vực kinh tế nông thôn và khu vực kinh tế thành thị) Kinh tế nông thôn là một khái niệm dùng để diễn đạt một

tổng thể kinh tế - xã hội diễn ra trên địa bàn nông thôn, nó bao hàm cả

nông nghiệp (theo nghĩa rộng là nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư

nghiệp) và cả công nghiệp, dịch vụ trên địa bàn đó

Khi nói đến kinh tế nông thôn, chúng ta thường nghĩ tới địa bàn

mà ở đó hoạt động sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp được coi là bao

nông thôn không còn đơn thuần là khu vực chỉ có hoạt động nông nghiệp mà phải được phát triển cả công nghiệp và dịch vụ Có thể nói, kinh tế nông thôn là khu vực kinh tế quan trọng (nếu không muốn nói là quan trọng nhất) vì nó cung cấp cho xã hội những sản phẩm thiết yếu

như lương thực, thực phẩm, nguồn lao động đồi dào Trong tương lai,

với sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật, của kinh tế và xã hội, tỷ trọng của cải vật chất đóng góp cho xã hội của khu vực kinh tế nông thôn có thể giảm đần, nhưng khối lượng sản phẩm cung cấp vẫn

không ngừng tăng lên

Cũng với sự phát triển của nền kinh tế và xã hội, khu vực kinh tế nông thôn đã, đang và sẽ cung cấp ngày càng nhiều sản phẩm, nguyên

liệu cho công nghiệp và chỉ viện lực lượng lao động cho khu vực thành

thị Cùng với sự phát triển của quá trình đô thị hoá, khu vực kinh tế

nông thôn không bị mất đi, trái lại nó đòi hỏi được phát triển toàn diện theo hướng công nghiệp hoá và hiện đại hoá

Khu vực kinh tế nông thôn tồn tại và phát triển trong mối quan

hệ tổng hợp của nền kinh tế quốc dân Cơ cấu kinh tế nông thôn tồn tại khách quan, luôn thay đổi, thích ứng với sự phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội trong từng thời kỳ Hiểu đầy đủ khái

niệm cơ cấu kinh tế nông thôn, từ đó xây dựng một cơ cấu kinh tế đúng

đán, hợp lý cho từng vùng, tạo điều kiện khai thác tốt nhất mọi nguồn lực trong sản xuất để phát triển nhanh nền kinh tế trên cơ sở hiệu quả kinh tế - xã hội cao là đồi hỏi hết sức bức xúc của nhiều quốc gia hiện nay.

/ Nhu vay, cơ cấu kinh tế nông thôn thực chất là một tổng thé các mối quan hệ kinh tế trong khu vực nông thôn, có mối quan hệ hữu cơ

với nhau theo những tỷ lệ nhất định về mặt lượng và liên quan chặt chế

về mạt chất; Chúng tác động qua lại lẫn nhau trong những điều kiện

không gian và thời gian nhất định, tạo thành một hệ thống kinh tế trong nông thôn

Xác lập cơ cấu kinh tế nông thôn chính là xác lập mối quan hệ

tương tác giữa các nhân tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất,

giữa tự nhiên với con người trong khu vực nông thôn theo thời gian với những điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể Mối quan hệ giữa các bộ cấu

thành của kinh tế nông thôn phản ánh trình độ phát triển của phân công

lao động xã hội, của quá trình chuyên môn hoá và hợp tác hoá, của trình

độ tổ chức sản xuất, tổ chức lao động Các mối quan hệ kinh tế trong nông thôn càng được phát triển phong phú cả chiều rộng lẫn chiều sâu, càng phản ánh trình độ phát triển cao của lực lượng sản xuất và phân lao

động trong khu vực nông thôn

1.4 Các giác độ nghiên cứu về cơ cấu kinh tế nông thôn

Cơ cấu kinh tế nông thôn được nghiên cứu trên các giác độ

ngành, lãnh thổ và thành phần kinh tế

- Cơ cấu kinh tế ngành thể hiện mối quan hệ giữa các ngành kinh

tế Đó là quan hệ cơ bản nhất, trung tâm nhất của chiến lược chuyến dịch cơ cấu kinh tế nước ta Nó tạo cơ sở để thực hiện những mục tiêu

cấp bách của thập kỷ này Cơ cấu các ngành kinh tế trong nông thôn biểu hiện các mối quan hệ tỷ lệ giữa ngành nông nghiệp (heo nghĩa rộng), công nghiệp nông thôn, tiếu thủ công nghiệp và dịch vụ cũng như giữa từng phân ngành trong các ngành lớn và chí tiết đến các ngành cụ

l thể Các ngành kinh tế được phân biệt theo các đặc điểm tự nhiên, kinh

tế, kỹ thuật của chúng Một ngành kinh tế chỉ được biểu hiện khi những

cơ sở sẵn xuất của chúng thực hiện cùng chức năng trong hệ thống phân công lao động xã hội và có sự độc lập tương đối so với các ngành khác

Nóng nghiệp (theo nghĩa rộng) có vị trí trọng yếu trong khu vực

kinh tế nông thôn nước ta Vì vậy, nhất thiết phải tạo nên bước chuyển

dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong quá trình đẩy mạnh phát triển sản xuất hàng hoá, đa dạng hoá sản phẩm, tằng nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất

khẩu, từng bước đưa chăn nuôi lên thành một ngành chính, rút bớt các

nguồn lực từ nông nghiệp, trước hết là lao động để nâng cao hiệu quả trong nản xuất kinh doanh Tuy nhiên nếu một nền kinh tế chỉ dựa vào nông nghiệp một cách đơn thuần thì sẽ không thể phát triển nhanh và tạo ra nguồn tích luỹ lớn nên phải phát triển mạnh công nghiệp nông thôn, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ vì đó là những ngành tạo ra hàng hoá

và dịch vụ có giá trị cao, thoá mãn nhu cầu ngày càng tăng của con

Công nghiệp nông thôn, tiểu thủ công nghiệp phải vươn lên cả về quy mô sản xuất lẫn chất lượng sản phẩm và phải không ngừng đa dạng

về chủng loại để thoả mãn nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu

ngày một tăng Dịch vụ phải được quan tâm phát triển nhanh để sớm trở

thành một lĩnh vực kinh tế quan trọng có tỷ trọng ngày càng lớn trong

tổng sản phẩm quốc dân

- Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ thể hiện mối quan hệ giữa các

vùng kinh tế, được hình thành từ việc phân vùng, bố trí sản xuất Trong

từng lãnh thổ cũng phải xét đến mối quan hệ về cơ cấu ngành Thực chất

_ cơ cấu vùng và cơ cấu ngành là hai mặt của một thể thống nhất, đó là sự

biểu hiện hai chiều (chiều sâu và chiều rộng) của phân công lao động xã hội

Mỗi vùng lãnh thổ có điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội khác nhau nên có cơ cấu kinh tế khác nhau Hiện tại nước ta dược chia thành

7 vùng kinh tế lớn, mỗi vùng có một thế mạnh riêng và vì thế mỗi vùng

có một cơ cấu kinh tế riêng gồm những ngành kinh tế với vị trí khác

nhau

- Cơ cấu thành phần kinh tế nói lên mối quan hệ giữa các thành phần kinh tế với các hoạt động kinh tế của chúng trong một tổng thể

kinh tế chung Các thành phần kinh tế có mối quan hệ biện chứng, tác

động qua lại lẫn nhau, tạo điều kiện cho nhau cùng tồn tại và cạnh tranh

với nhau Phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần đã trở thành một quy luật tất yếu trong đời sống kinh tế - xã hội ở nhiều nước trên thế giới Các thành phần kinh tế cùng tồn tại, phát triển hỗn hợp, đan xen và tác động qua lại lẫn nhau Các nước có nền kinh tế phát triển đều dựa trên cơ sở một cơ cấu kinh tế đa dạng gồm nhiều thành phần

Cơ cấu ngành, cơ cấu lãnh thổ hoặc cơ cấu thành phần kinh tế là biểu hiện của những cách xem xét khác nhau đối với cơ cấu của một nền kinh tế Chúng có quan hệ chặt chế với nhau, trong đó cơ cấu ngành có vai trò quyết định, vì nó được phát triển theo quan hệ cung cầu trên thị

trường, còn các thành phần kinh tế là những lực lượng kinh tế quan trọng để thực hiện cơ cấu ngành Các thành phần kinh tế phát triển theo

định hướng của cơ cấu ngành Cơ cấu thành phần kinh tế được hình thành có hiệu quả trên cơ sở thế mạnh của mỗi thành phần kinh tế Cơ

cấu ngành kinh tế và cơ cấu thành phần kinh tế chỉ có thể chuyển dịch

đúng đấn trên từng vùng lãnh thổ Vì vậy việc phân bố không gian

lãnh thổ một cách hợp lý để phát triển các ngành và thành phần kinh tế

là điều có ý nghĩa hết sức quan trọng

Cơ cấu kinh tế nói lên môi quan hệ giữa các bộ phận cấu thành

được biểu hiện bằng con số tỷ lệ phần trăm của từng bộ phận trong tổng

thể kinh tế Như vậy, cơ cấu kinh tế không chỉ được hiểu theo nghĩa số

học đơn thuần mà phải được hiểu một cách đây đủ hơn trong sự tác động

qua lại và hỗ trợ đối với sự phát triển của từng bộ phận, tạo nên sự phát triển tốt nhất của tổng thể

1.5 Những đặc trưng chủ yếu của cơ cấu kinh tế nông thôn

Các quan niệm phổ biến hiện nay cho rằng cơ cấu kinh tế nông thôn mang những đặc trưng chủ yếu sau:

- Cơ cấu kinh tế nông thôn mang tính khách quan và được hình thành do sự phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao dộng xã

hội Nó bị chi phối bởi một trình độ phát triển nhất định của lực lượng

sản xuất Điều đó có nghĩa là, khi xác lập cơ cấu kinh tế nông thôn

không được áp đặt một cách chú quan, duy ý chí mà phải tôn trọng tính

khách quan của nó Quá trình phát triển của lực lượng sản xuất và phản

công lao động xã hội đã hình thành nên những tỷ lệ nhất định thể hiện

quan hệ của một tổng thể mà ta gọi là cơ cấu C Mác viết: "Trong sự

nhân công lao động xã hội thì con số tý lệ là một tất yếu không sao tránh khỏi" [26] Vì thế, cơ cấu kinh tế nông thôn và xu hướng chuyển dịch

của nó chịu sự chi phối của những điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội

nhất định

Tuy nhiên, không giống các quy luật tự nhiên, các quy luật kinh

tế lại biểu hiện và vận động thông qua hoạt động của con người Con

_ người có thể tác động để góp phần thúc đẩy hoặc hạn chế quá trình hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng ngày càng hợp lý hoặc

ngược lại Để đáp ứng thiết thực và có hiệu quả các mục tiêu kinh tế - xã hội của đất nước, sự tác động đó phải tôn trọng tính khách quan của sự

hình thành cơ cấu kinh tế và quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

- Cơ cấu kinh tế nông thôn bao giờ cũng mang tính lịch sử và xã hội nhất định Cơ cấu kinh tế nông thôn là tổng thể các mối quan hệ

kinh tế được xác lập theo những tỷ lệ nhất định về mật lượng trong

những thời gian cụ thể nhất dịnh Tại thời điểm đó, do những điều kiện

cụ thể về kinh tế - xã hội và tự nhiên, các tỷ lệ đó được xác lập và hình thành nên một cơ cấu kinh tế nhất định Song một khi có những biến đổi

về các điều kiện nói trên thì lập tức các mối quan hệ này cũng thay đổi

và hình thành một cơ cấu kinh tế mới thích ứng

Vì vậy cơ cấu kính tế nông thôn phản ánh tính quy luật chung của quá trình phát triển kinh tế - xã hội nông thôn và nó được biểu hiện

cụ thể trong những thời gian và không gian nhất định Mặt khác, chính

sự phát triển tất yếu của phân công lao động xã hội và tiêu dùng của con người là nguyên nhân khách quan thúc đẩy sự xác lập cơ cấu kinh tế

nông thôn tương ứng để thoả mãn nhu cầu có tính xã hội hoá Tính xã

hội của cơ cấu kinh tế quốc dân nói chung, cơ cấu kinh tế nông thôn nói riêng là ở chỗ bảo đảm và làm thoả mãn tập quán sở thích tiêu dùng của con người trong xã hội

Tuỳ điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của mỗi vùng, mỗi quốc gia, cơ

cấu kinh tế nông thôn mang những đặc trưng nhất định Hơn nữa, nó

cũng sẽ được biến đổi và chuyển dịch theo thời gian Không thể có một

cơ cấu kinh tế mẫu, làm chuẩn mực cho mọi vùng nông thôn Mỗi quốc

gìa, mỗi vùng, mỗi địa phương phải tự lựa chọn cho mình một cơ cấu kinh tế phù hợp với từng giai đoạn lịch sử nhất định

- Cơ cấu kinh tế nông thôn không ngừng vận động, biến đổi và phát triển theo hướng ngày càng hợp lý, hoàn thiện và có hiệu quả Quá trình phát triển và biến đổi của cơ cấu kinh tế nông thôn luôn luôn gắn

bó với sự phát triển của các yếu tố về lực lượng sản xuất và phân công

lao động xã hội Sự phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao

động xã hội tất yếu dẫn đến một cơ cấu kinh tế ngày càng hoàn thiện

Sự vận động và biến đổi của cơ cấu kinh tế nông thôn gấn liền với sự vận động và biến đổi không ngừng của các yếu tố, các bộ phận trong nền kính tế quốc dân nói chung cũng như kinh tế nông thôn nói riêng

Cơ cấu kinh tế nông thôn cũng sẽ vận động, biến đổi và phát triển thông qua sự chuyển hoá của ngay chính bản thân nó Cơ cấu cũ hình thành và

mất đi để ra đời cơ cấu mới; cơ cấu mới ra đời lại tiếp tục vận động và phát triển và trở thành lỗi thời, lạc hậu, nó lại được thay thế bằng một cơ cấu mới tiến bộ hơn, hoàn thiện hơn Sự vận động và biến đổi liên tục đó

là tất yếu, phản ánh sự phát triển không ngừng của văn minh nhan loại

- Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn luôn luôn tiếp

diễn và không bao giờ có một cơ cấu hoàn thiện, bất biến Quá trình vận

động, phát triển và chuyển hoá từ cơ cấu kinh tế cũ sang cơ cấu kinh tế

mới đồi hỏi phải có thời gian và phải qua những nấc thang nhất định của

sự phát triển Đầu tiên là sự thay đổi về lượng Khi lượng đã tích luỹ đến

một mức độ nhất định tất yếu dẫn đến sự biến đổi về chất Đó là quá

trình chuyển hóa đần từ cơ cấu kinh tế cũ thành cơ cấu kinh tế mới phù hợp và có hiệu quả hơn

Tất nhiên, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn nhanh

hay cham cồn tuỳ thuộc vào nhiều nhân tố, trong đó sự tác động của con người có ý nghĩa cực kỳ to lớn Điều quan trọng là phải có được các giải

phấp về chính sách và cơ chế quản lý thích ứng để định hướng cho quá

trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Mọi sự vội vàng, bảo thủ, trì trệ trong quá trình chuyến dịch cơ cấu kinh tế nông thôn đều gây

phương hại đến sự phát triển cho nền kinh tế quốc dân nói chung và

kính tế nông thôn nói riêng Sự chuyển dịch cơ cấu kính tế nông thôn không phải chỉ là một quá trình vận động tự phát mà chứa đựng cả sự

vững được toàn bộ các mất xích và chuẩn bị sang mắt xích kế bên" [22]

1.6 Xu thế vận động có tính quy luật của kinh tế nông thôn

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là một đòi hỏi khách quan của sự phát triển kinh tế nước ta hiện nay Song chuyển dịch như thế nào

cho phù hợp với đặc điểm và điều kiện của nông thôn nước ta, phù hợp

với xu thế phát triển của thời đại, tạo cl\o kinh tế nông thôn có bước phát

triển nhanh và đạt hiệu quả kinh tế cao là điều phải hết sức lưu ý Để

đạt được điều đó, trong quá trình chu$ền địch cơ cấu kinh tế nông thôn

phải nấm chắc xu hướng vận động có lính qui luật của nó, đó là:

~ Sdn xuất ở khu vực nông thôn từ chỗ mang nặng tính tự cấp, tự

túc chuyển đân sang sản xuất hàng hoá Sản xuất của người nông dân nước ta bao lâu nay mang nặng tính tự cấp tự túc Điều đó đã gây trở ngại lớn cho việc phát triển kinh tế Chuyển đần sang sản xuất hãng hoá

là một yêu cầu tất yếu của quá trình vận động của nền kinh tế nước ta,

trong đó có khu vực kinh tế nông thôn

- Sản xuất ở nông thôn sẽ chuyển từ độc canh sang đa canh Sản xuất nông nghiệp cần chuyển sang hướng sẵn xuất hàng hoá phục vụ

cho nhu cầu của thị trường Vì nhu cầu của thị trường hết súc da dạng,

nên sản xuất của nông nghiệp và nông thôn không thể chỉ độc canh cây lúa như trước đây mà phải chuyển sang đa canh Cơ chế quản lý

trong nông nghiệp được đối mới, hộ nông dân trở thành một đơn vị kinh

tế tự chủ là diều kiện bảo dảm cho sự phát triển da dạng của kinh tế

- Sản phẩm được sản xuất ra ở khu vực nông thô Sẽ chuyển dan

từ chất lượng thấp sang chất lượng cao, hiệu quả thấp sang hiệu quả cao Khi thu nhập được nâng cao, nhu cầu tiêu dùng của con người về sản

phẩm cao cấp tăng lên Thực tiễn ở thế giới và ở nước ta những năm gần đây thể hiện rất rõ điều đó Bởi thế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, mà trước hết là chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi sẽ phải đi

theo hướng loại bỏ những sắn phẩm có chất lượng kém, hiệu quả thấp,

phát triển mạnh các sản phẩm có chất:lượng và hiệu quả cao để thoả mẩn nhu cầu và thị hiếu của thị trường trong và ngoài nước

Sản xuất ở khu vực nông thôn sẽ chuyển dịch theo hướng từ

thưần nông sang kết hợp chặt chẽ giữa nông - công nghiệp và dịch vụ Khi kinh tế càng phát triển, lao động nông nghiệp giảm xuống cả vè tỷ

trọng và số lượng Ở các nước có nền kinh tế phát triển, lao động nông nghiệp chỉ chiếm từ 5 - 7% trong tổng số lao động của xã hội Ở nước tà,

con số đó là trên 70% Hiện nay chúng ta có 30 triệu lao động nóng

nghiệp trong tổng số 41 triệu lao động với 7 triệu hecta đất nông nghiệp

thì chác chấn không thể nào giàu có dược Bởi vậy phải đưa kỹ thuật và

công nghệ hiện đại vào nông nghiệp, nâng cao nãng suất lao động nóng nghiệp, tạo điều kiện để rút phần lớn lực lượng lao động ra khỏi nông nghiệp và chuyển nó sang hoạt động ở các ngành công nghiệp và dịch

vụ, (nhũng ngành có hiệu quả cao hơn) là một xu hướng tất yếu Mặt

khác chúng ta không được phép lập lại sai lầm của một số nước di trước

là tạo nên dồng người Ồ ạt từ nông thôn ra thành thị mà phải giải quyết việc làm tại chỗ cho lao động nông nghiệp được giải phóng, phát triển mạnh công nghiệp và dịch vụ ở nóng thôn Từ đó mới nhanh chóng thục hiện dược công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông Lhôa, mối làm cho bộ mặt của nông thôn thay đổi nhanh chóng, giảm bót sự cách

biệt về mức sống giữa người dân nông thôn so với người dân thành thị

Như vậy, xu hướng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nóng thôn sẽ

là gấn nông nghiệp với công nghiệp và dịch vụ, lấy công nghiệp tác động vào nông nghiệp, chuyển sẵn xuất nông nghiệp sang hướng sản

xuất hãng hoá hiện đại

- Sự phân tán manh mún ruộng đất là nhất thời, xu hướng tích tụ

ruộng đất là một tất yếu Quá trình vận động này điễn ra như một chất

xúc tác thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta

- Sự phân hoá giàu nghèo ở nông thôn sẽ không tránh khỏi và nó

sẽ diễn ra theo hướng:

+ Khi sản xuất hàng hoá kém phát triển thì khoảng cách giàu

nghèo là không đáng kể

+ Khi sản xuất hàng hoá tương đối phát triển thì khoảng cách

giữa hai cực giàu nghèo càng dãn ra

+ Khi sản xuất hàng hoá phát triển ở trình độ cao thì khoảng

cách giữa hai cực giàu nghèo lại càng xa, mặc dù mức sống của người đân nghèo đã được nâng lên rất nhiều so với trước

Như vậy, cần phải nhận thức đầy đủ rằng sự phân hoá giàu nghèo

vừa là kết quả, vừa là động lực thúc đầy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế

nông thôn

- Một xu hướng quan trọng của việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế

nông thôn trong thời gian tới là sự giảm đần tỷ trọng của nông nghiệp (theo nghĩa hẹp), tăng tỷ trọng lâm nghiệp và thuỷ sản Đó là điều hết sức cần thiết, bởi nó giúp ta khai thác tốt hơn nhiều dạng tiềm nàng của

từng ngành và bảo đảm sự phát triển cân đối, hài hoà giữa nông, lâm

nghiệp, thuỷ sản mà trong thực tế hiện nay đang tỒn tại mâu thuẫn: nếu kết hợp lâm - nông - ngư nghiệp thì rừng bị phá, cồn nếu trồng rừng thi không chú ý phát triển nông nghiệp Cùng với diều đó một xu hướng khác trong chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp là tỷ trọng của ngành trồng trọt sẽ giảm đần và tỷ trọng của ngành chân nuôi (trong giá

trị tầng sản lượng nông nghiệp) sẽ tăng lên Trong bản thân ngành trồng

trọt thì tỷ trọng cây lương thực (cả giá trị sản lượng và diện tích gieo

trồng) sẽ giảm xuống, còn tỷ trọng cây công nghiệp, cây än quả, cây rau đậu và cây thức ăn gia súc sẽ tăng lên

Những xu hướng vận động trên đây của quá trình chuyển dịch cơ

cấu kinh tế nông thôn là tất yếu Chúng ta cần nhận thức đúng đán để

đưa ra định hướng và những giải pháp thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ

cấu kinh tế nông thôn

1⁄7 Phân loại các nhóm nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

Sự hình thành và biển đổi của cơ cấu kinh tế nông thôn phản ánh

nhiều mối quan hệ hết sức đa đạng và phức tạp Tính chất của một cơ cấu kinh tế nông thôn thường tuỳ thuộc vào các điều kiện tự nhiên - kinh

tế - xã hội nhất định trong từng thời kỳ Mỗi nhân tố đèu tác động đến

cơ cấu kinh tế và sự chuyển dịch của cơ cấu kinh tế đó nhưng đồng thời

lại có những mối liên hệ ràng buộc với nhau tạo nên sự tác động tổng hợp đến quá trình hình thành và biến đổi của cơ cấu kinh tế nông thôn nồi riêng và cơ cấu kinh tế quốc dân nói chung Mỗi vùng, mối quốc gia

có thể lựa chọn một cơ cấu kinh tế nông thôn khác nhau Thường tì cơ

cấu kinh tế nông thôn ở những nước đang phát triển (do lịch sử để lại,

cùng với những hạn chế về khả năng phát triển) mang tính thưần nông là chủ yếu, nhưng với xu hướng phát triển chung của thời đại thì cơ cấu

kinh tế nông thôn ở những nước này sẽ phải dịch chuyển từ thuần nông sang phát triển đa dạng Sự tác động của con người có thể thúc đẩy quá

trình phát triển kinh tế và biến đối cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực,

nhưng cũng có thể làm cho cơ cấu kinh tế đó biến đổi theo hướng xấu đi

Bởi vậy, cần nhận thức rõ vai trò của từng nhân tố, phát huy các nhân tố tích cực, hạn chế các nhân tố kìm hãm quá trình phát triển kính tế noag thôn

Các nhan tố ảnh hưởng đến sự chuyển địch cơ cấu kinh tế nông

thôn có thể được phân thành các nhóm lớn như sau:

- Nhóm nhân tố thuộc về điều kiện tự nhiên.

Nhóm nhân tố này bao gồm vị trí địa lý, địa hình, khí hậu, thời

tiết, hệ sinh thái, tài nguyên đất, nước, rừng, biển Nhóm nhân tố tự

nhiên có ý nghña quan trọng đối với việc hình thành và phát triển của cơ

cấu kinh tế nông thôn Trong khu vực kính tế nông thôn, sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp giữ vị trí chủ yếu, trong đó sự phát triển của nông - lâm

- ngư nghiệp gần liền với môi trường tự nhiên cùng với sự biến đổi của

nó Vì vậy con người có thể lợi dụng những thuận lợi của tự nhiên để tạo

ra những sản phẩm hữu ích với chí phí thấp nhất và hiệu quả sản xuất cao nhất Vì vậy, sản xuất nông nghiệp chỉ thực sự có hiệu quả khi cơ cấu sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên Muốn cho năng suất sinh

học và năng suất kinh tế của các sản phẩm nông nghiệp đạt ở mức cao

thi phải bố trí các cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên

'Tuy nhiên, ngày nay với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, có thể lợi

dụng và cải biến điều kiện tự nhiên để phục vụ lợi ích con người Như

vậy, phải tôn trọng, tuân thủ điều kiện tự nhiên trong quá trình hình

thành cơ cấu sản xuất nông nghiệp nói riêng và cơ cấu kinh tế nông thôn nói chung Đồng thời, cũng phải có chính sách khuyến khích sự sáng tạo của con người nhầm cải biến tự nhiên ở giới hạn cho phép để phục vụ

cho sự nghiệp phát triển kinh tế, hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý

- Sự phát triển của khoa học - kỹ thuật và công nghệ cũng là một

nhân tố tác động mạnh mẽ đến sự hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông thôn Đay là nhóm nhân tố cực kỳ quan trọng, bởi vì khoa học -

kỹ thuật và công nghệ phát triển cùng với việc ứng dụng chúng vào sản

xuất trong nông thôn sẽ đem lại năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu

quả sản xuất cao hơn Việc ứng dụng công nghệ mới vào các khâu sản xuất, chế biến và bảo quản sản phẩm sẽ trực tiếp làm thay đổi trạng

thai sản xuất, thực hiện sự phân công lại lao động, tạo thêm ngành nghề

mới trong nông thôn Khoa học - kỹ thuật và công nghệ sẽ làm thay đổi

cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại hơn, vàn mính hơn và hiệu quả hơn

~ Nhóm nhân tố kinh tế - xã hội

Nhóm nhân Lố này bao gồm: vấn đề thị trường với các quan hệ cung cầu, giá cả, sức mua, nguồn vốn và việc sử dụng vốn; các chính sách kinh tế của Nhà nước; tình hình dân số, lao động cùng tập quán sản

xuất, sở thích cũng như sự hiểu biết của con người; sự hình thành và phát triển công nghiệp và đô thị; khả năng tổ chức úng dụng những tiến

bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất, phân công và hợp tác quốc tế 6

đây chúng tôi xin đề cập tới một số khía cạnh chủ yếu sau:

+ Thị trường Trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần và vận động theo cơ chế thị trường thì thị trường sẽ quyết định và ảnh hưởng rất lớn tới sự hình thành và biến đổi của cơ cấu kinh tế Những người sản xuất hàng hoá trong nền kinh tế thị trường chỉ sản xuất và đưa

ra thị trường những sản phẩm mà họ thấy có lợi nhuận cao Vì vậy thông

qua quan hệ cung - cau (mà trong đó giá cả thị trường là tín hiệu) để thúc đẩy hoặc ngăn cẩn người sản xuất tham gia hoặc không tham gia vào thị trường Sự lựa chọn của người sản xuất sẽ làm xuất hiện trên thị trường các sản phẩm khác nhau với số lượng, chủng loại và cơ cấu nhất

định, đặc trưng cho cơ cấu kinh tế cụ thể của từng vùng, từng địa

phương Dĩ nhiên là đo mức độ tiếp nhận thông tin từ thị trường và năng

lực xử lý thông tin không giống nhau nên số người tham gia sản xuất

vào từng sản phẩm hoặc dịch vụ sẽ không giống nhau Đồng thời do sự

phát triển của xã hội, nhu cầu đa dạng của con người không ngừng biến

đổi và tăng lên nên đồi hỏi sự thay đổi thường xuyên của thị trường

Điều này tất yếu dẫn tới yêu cầu đa dạng hoá sản phẩm và dịch vụ Muốn vậy, không thể đừng lại ở cơ cấu kinh tế nông thôn truyền thống,

mà thị trường càng phát triển thì cơ cấu kinh tế nông thôn càng phong

phú, đa dạng Đương nhiên, nền kinh tế thị trường chỉ có thể thừa nhận

những cơ cấu kinh tế có hiệu quả Mặt khác, khi sản xuất hàng hoá càng phát triển, người sẵn xuất càng đi vào những hướng chuyên môn hoá nhất định và chịu sự chi phối của quá trình phân công lao động xã hội

Bằng cách đó trự nó sẽ hình thành cơ cấu kinh tế khách quan thco tiếng gọi của thị trường Chính vì vậy, thị trường có tác động rất lớn, nếu

không muốn nói là quan trọng nhất đến việc xác lập và biến đổi cơ cấu

kinh tế nông thôn

+ Sự tác động của thị trường quốc tế Trong thời đại ngày nay, khi quá trình giao lưu và hợp tác kinh tế quốc tế ngày càng mở rộng thì

nền kinh tế của mỗi quốc gia trở thành một bộ phận không thể tách rời

của nền kinh tế thế giới Hiên nay hầu như tất cả các quốc gia dùng tiến

hành chiến lược phát triển nền kinh tế mở Phải nói ring day là nhân tố

cực kỳ quan trọng ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế quốc dân nói chung và cơ cấu kinh tế nông thôn nói riêng Việc tham gia vào quá trình hợp tác và phân công luo động quốc tế trong sự vận động

của thị trường quốc tế theo hướng kinh tế mở sẽ làm cho mỗi quốc gia khai thác và sử dụng các ngưồn lực của mình một cách có lợi nhất trên

cơ sở phát huy tối đa các lợi thế so sánh Mặt khác, thông qua quá trình tham gia vào thị trường quốc tế, mỗi quốc gia có thể tìm kiếm những kỹ

thuật, công nghệ mới cũng như nguồn vốn đầu tư, đẩy nhanh quá trình

chuyển địch cơ cấu kinh tế Vấn đè quan trọng là trên cơ sở thu lượm và

xử lý những thông tỉn về thị trường quốc tế, từng quốc gia sẽ xây dựng chiến lược kinh tế đối ngoại của mình Điều này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của một nước Vì vậy

qua trình tác động của thị trường theo hướng kinh tế mở một mật tạo ra

cơ hội để các quốc gia biến đổi cơ cấu kinh tế của mình theo hướng khai thác đây đủ các lợi thế so sánh, mặt khác nó cũng buộc các quốc gia đó phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mình nhầm đáp ứng tốt nhất cho

nhu cầu cuả thị trường Đó cũng chính là sự đòi hỏi tất yếu của quá trình

chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở nước ta

+ Sự phát triển của công nghiệp và khu vực thành thị cũng là nhân tố hết sức quan trọng ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Sự tác động này biếu hiện dưới hai góc độ:

* Phát sinh những nhu cầu mới về sản phẩm và dịch vụ Điều này đã trở thành động lực kích thích cho quá trình đẩy mạnh sản xuất cũng như hình thành ngành nghề mới trong nông thôn, đo đó thúc đẩy quá trình chuyến dịch cơ cấu kinh tế của khu vực này

* 'Tạo ra khả năng cung cấp vật tư kỹ thuật, vốn đầu tư cũng

như những trí thúc cần thiết cho sự phát triển kinh tế nông thôn, từ đó

thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

+ Chính sách kinh tế vĩ mô của Nhà nước Nền kinh tế của chúng

ta được vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước và đi theo định hướng xã hội chủ nghĩa Vì vậy, chúng ta không

thể cho phép cơ cấu kinh tế chỉ hình thành và vận động tự phát, mà phải định hướng cho sự vận động đó, nhầm bảo đảm cho nó đi đúng mục tiêu

mà Đảng và Nhà nước đã vạch ra, giúp cho người sản xuất tránh được những rủi ro, đồng thời tránh được những lãng phí cho nền kinh tế nói

chung Sự định hướng đó chủ yếu được thông qua hệ thống chính sách

kinh tế vĩ mô của Nhà nước như chính sách đầu tư, chính sách giá cả, chính sách thuế, chính sách xuất nhập khẩu, chính sách tín dụng

+ Vấn đề vốn và sử dụng vốn Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông thôn cũng đồng nghĩa với quá trình thay đổi các nguồn lực của nền kính tế, trong đó vốn là một yếu tố vô cùng quan trọng Tĩnh trạng, thu nhập và mức độ tích luỹ trong dân sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự

thay đổi này

Tuy nhiên, do xuất phát từ một nước nông nghiệp nghèo nàn, lạc

hậu, lại bị chiến tranh tàn phá lâu đài nên người dân nói chung cồn rất

nghèo Vì thế để có vốn phục vụ cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông thôn, chúng ta phải tìm cách huy động vốn từ nhiều nguồn khác

nhau, đạc biệt ở giai đoạn đầu này cần quan tâm đúng mức đến việc huy

động nguồn vốn từ bên ngoài

1.8 Hệ thống chỉ tiêu biểu hiện cơ cấu kính tế nông thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

Xem xết đánh giá cơ cấu kinh tế nông thôn và sự chuyển dich của nó là một vấn đề phức tạp Hệ thống chỉ tiêu biểu hiện lĩnh vực này

vô cùng phong phú và cần được vận dụng một cách lính hoạt Có thể

phân làm hai nhóm chỉ tiêu sau:

- Nhóm chỉ tiêu về tỷ trọng giá trị sản xuất, tỷ trọng giá trị gia tăng của các bộ phận trong lĩnh vực kinh tế nông thôn là những chỉ tiêu tổng hợp phản ánh mối quan hệ giữa các bộ phận của nền kinh tế

Những chỉ tiêu này còn thể hiện sự thoả mãn nhu cầu của xã hội về sản

phẩm do các bộ phận của khu vực kinh tế nông thôn đảm nhận Về chỉ

tiết, nhóm chỉ tiêu này biểu hiện tỷ trọng giữa các ngành, vùng, thành

phầu kinh tế và các bộ phận chí tiết của chúng trong lĩnh vực kinh tế

- Nhóm chỉ tiêu về tỷ trọng các yếu tố đầu vào của các bộ phận

hợp thành khu vực kinh tế nông thôn (như cơ cấu diện tích, lao động, ;

vốn đâu tư, chỉ phí sản xuất ) thể hiện sự phân bố ngưồn lực sản xuất

và sự dịch chuyển về nguồn lực đó tạo nên sự thay đổi về tỷ trọng sản phẩm sản xuất ra

Điều lưu ý là vấn đè sử dụng hệ thống chỉ tiêu trên như thế nào

Để đánh giá cơ cấu kinh tế nông thôn và sự chuyển dịch của nó phải

thấy được sự hợp lý trong quá trình kết hợp và sử dụng các yếu tố đâu vào cũng như khả năng đáp ứng yêu cầu sản phẩm cho xã hội của kinh

tế nông thôn Vì vậy để kết hợp với các nhóm chỉ tiêu trên, cần tính đến các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế được coi là sự so sánh giữa kết quả trong sản xuất - kinh doanh với chỉ phí tạo nên kết quả đó

Cơ cấu kinh tế càng hợp lý thì hiện quả kinh tế càng cao nên hiệu quả

kinh tế có thể coi là biểu hiện cho tính hợp lý của cơ cấu kinh tế Có

nhiều chỉ tiêu biểu hiện hiệu quả kinh tế: Về chỉ phí có thể xét cho toàn

bộ chỉ phí hoặc từng yếu tố chí phí riêng rẽ; Về kết quả có thể tính theo

các đại lượng giá trị sản xuất, giá trị gia tăng, lợi nhuận

2 Những kết luận tổng hợp về kinh nghiệm chuyển dịch cơ :

cấu kinh tế nông thôn của một số nước trên thế giới

'Trong những thập kỷ qua, nhiều nước trên thế giới (đặc biệt là các nước trong khu vực có điều kiện nông nghiệp, nông thôn tương đối

giống nước ta) đã đạt được những thành tựu hết sức quan trọng trong

việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Những kinh nghiệm của họ

là điều rất bổ ích cho chúng ta

'Tuỳ theo điều kiện cụ thể của mình, từng nước đã định ra chiến lược phát triển kinh tế đặc thù theo những mục tiêu phát triển kinh tế của

đất nước đo sự sấp dat của Chính phủ Từ đó nền kinh tế trong nước có

sự chuyển dịch khác nhau thể hiện ở cơ cấu kinh tế giữa các ngành,

vùng, khu vực kinh tế Chính sách của các Chính phủ đã tạo nên sự phân

bổ nguồn lực và dịch chuyến các nguồn lực tới các bộ phận kinh tế theo

mục tiên đạt ra Mặt khác, các tiềm lực kinh tế được tăng lên do việc ấp dụng những thành tựu mới của khoa học - kỹ thuật, đo phát hiện những

tài nguyên quý của đất nước và do việc tận dụng vốn từ vay nợ nước

ngoài Các chính sách về đổi mới cơ chế quản lý, tăng cường cơ sở hạ

tầng, cải thiện điều kiện làm việc và điều kiện sống của nông dân, khuyến nông, đa dạng hoá trong việc phát triển kinh tế nông thôn và coi trọng khu vực kinh tế nông thôn là những bài học kinh nghiệm rất có ý

nghĩa đối với Việt Nam

Kinh nghiệm của một số nước điển hình trong khu vực có thể

được khái quát như sau:

+ Nhật Bản: Sử dụng giá cả như một công cụ quan trọng trong việc điều khiển nền kinh tế Với hàng loạt chính sách và luật ban hành,

Nhật Bản đã hướng tới một nền nông nghiệp toàn diện có chọn lọc, nâng cáo trình độ lao động và điều kiện lao động nông thôn

+ Đài Loan: Phát triển nông nghiệp trong quan hệ chặt chẽ với

công nghiệp, thực hiện cải cách ruộng đất để giải phóng sức lao động,

chú ý phát triển nông thôn để ngăn chặn đồng người vào thành phố, thực hiện các phương án cải cách nông thôn, khuyến khích và tạo điều kiện cho nông dân phát triển sản xuất

+ Thái Lan: Chủ trương nổi bật là đa dạng hoá, phá thế độc canh lúa nhưng vấn giữ hướng sẵn xuất lúa gạo xuất khẩn, giúp đỡ nông dân

chống những rủi ro và thu nhập thấp

+ Trung Quốc: Tập trung vào việc giải quyết vấn đề lương thực,

phát triển kinh tế ở nông thôn, thực hiện chủ trương "ly nông bất ly

hương”, "hương trấn”, đổi mới cứ chế quản lý, trước hết 1a chuyển sang

cơ chế giá thị trường là chính, xu hướng tiến tới hiện đại hoá, công nghiệp hoá và thành thị hoá khu vực kinh tế nông thôn

+ Ấn Độ: Tập trung giải quyết lương thực, thực hiện "cách mạng, xanh", "cách mạng trắng" kèm với những biện pháp thuỷ lợi, bảo vệ thực vật và bố trí sản xuất hợp lý ở các vùng

'Từ những vấn đề trên, có thể rút ra những kết luận chính sau đây:

+ Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là một xu hướng phát triển mang tính quy luật của mọi quốc gia Song để làm tốt điều đó, vai trò của Nhà nước là quyết định Nhà nước phải dịnh hướng, phải đầu tư, phải tạo cơ sở hạ tầng thích hợp và phải có một hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô khuyến khích nông dân trong quá trình chuyển dịch cơ cấu

kinh tế nông thôn

+ Muốn chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thón thành công phải

xuất phát từ nhu cầu của thị trường, phải biết phát huy tối đa lợi thế so

sánh của mình

+ Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn phải được tiến hành trên

cơ sở hiệu quả kính tế và xã hội, không được áp đạt

+ Khoa học - kỹ thuật và công nghệ mới giữ vai trò cực kỳ quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Nếu xem nhẹ nó,

tốc độ chuyển dịch sẽ chậm, hiệu quả đạt được sẽ bị hạn chế

+ Phát triển kinh tế mở là điều rất cần thiết, nhưng phải hết súc

thận trọng

3 Những lý do đạt ra cần phải chuyến dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở nước ta

Ở nước ta, khu vực nông thôn với hon 80% dàn số cả nước, 75%

số hộ và trên 70% lao động xã hội, là khu vực kinh tế rộng lớn, là nơi cung cấp nguồn nhân lực chủ yếu của đất nước Xác lập cơ cấu kinh tế nông thôn hợp lý, trước hết có ý nghĩa quan trọng trong việc sử dụng nguồn lực và giải phóng nguồn lực đó nhằm phục vụ cho công cuộc tái thiết và phát triển kinh tế đất nước nói chung và khu vực kinh tế nông thôn nói riêng Suy cho cùng, con người vừa là nguồn lực chính, vừa là nhân tố quan trọng nhất quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội

Với ý nghĩa đó, phát triển kinh tế nông thôn bằng cách giải phóng và sử

dụng hợp lý nguồn lao động, xây dựng và từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là công việc quan trọng và có ý nghñữa hết sức to lớn

trong chiến lược phát triển kinh tế nước ta hiện nay Sự phát triển của

khu vực nông thôn là một đồi hỏi tất yếu cho cả trước mất cũng như lâu

dài Thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển, từng bước chuyển dịch cơ

cấu kinh tế nông thôn hợp lý là nhằm khai thác năng lực tiềm tàng của

khu vực này, làm cơ sở thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế quốc dân tăng

trưởng với tốc độ cao và vững chấc

Kinh tế nông thôn phát triển một mặt cung ứng ngày càng nhiều

hàng hoá dịch vụ cho khu vực thành thị nói riêng và cho sự phát triển kinh tế quốc dân nói chung, mặt khác sẽ cung ứng nguồn lao động dồi đào phục vụ quá trình công nghiệp hoá đất nước Bản thân kinh tế nông thôn phát triển sẽ làm tăng thu nhập của bộ phân dân cư nông thôn tảng

SỨc mua, tñng nhu cầu hàng hoá và dịch vụ đối với khu vực thành thị

Đó cũng chính là động lực thúc đẩy khu vực kinh tế thành thị phát triển, bởi thị trường nông thôn không ngừng dược mở rộng

Vì nông thôn được trải ra trên một không gian rộng lớn, chiếm hầu hết diện tích bề mặt của đất nước nên việc phát triển kinh tế nông thôn, ngoài mục tiêu bảo đảm cung cấp sản phẩm và dịch vụ cho nên kinh tế quốc dân, nó còn có mục tiêu quan trọng đối với việc duy trì, giữ

gìn và bảo vệ môi trường thiên nhiên, bảo đảm sự cân bằng sinh thái

Mặc dù về mặt kinh tế, môi trường sinh thái khó có thể tính toán chính xác thành một lượng tiền nào đó nhưng nó giữ vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế và xã hội của đất nước Là một nước nằm trong vùng

nhiệt đới, có khí hậu nhiệt đới gió mùa, quanh năm đều có thể trồng trọt,

chân nuôi, Việt Nam có khả năng phát triển một nền nông nghiệp đa

đạng, toàn diện Tuy nhiên để đạt được điều đó, phải xây dựng cho được

một cơ cấu kinh tế nông thôn hợp lý, vừa mang lại lợi ích, hiệu quả kinh

tế cao, vừa phát triển tốt các lĩnh vực xã hội và giữ gìn, bảo vệ môi

trường môi sinh

‘Ta điểm xuất phát thấp của một nước nghèo, vốn thiếu, kỹ thuật cồn lạc hậu, công nghiệp cồn ở mức thấp kém, chúng ta đặt vấn đề phát

triển kinh tế nông thôn chính là nhầm khai thác được các tiềm nang cồn

ẩn náu của đất nước, trước hết là nguồn lực về lao động, đất đai và các điều kiện phong phú khác của tự nhiên để đáp ứng nhu cầu tại chỗ trong nước, đồng thời góp phần tham gia vào quá trình phân công và hựp Lác

khu vực kinh tế nông thôn thúc đấy quá trình công nghiệp hoá đất nước

Đây là một trong những đặc điểm quan trong, khẳng định vai trò cốt yếu

của mự phát triển kinh tế nông thôn ở nước ta hiện nay

Từ những tổng kết thực tiễn có thể khẳng định rằng kinh tế nông

thôn nước ta trước mất cũng như lâu dài vẫn giữ vị trí hết sức quan trụng Phát triển mạnh mẽ kinh tế nông thôn là một vấn đè có tính quy

luật xuất phát từ những đặc điểm cụ thể của đất nước nhầm thúc đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng và quá trình phát triển kinh tế, sớm đưa nước

ta vào hàng ngũ những nước phát triển trơng khu vực và thế giới Muốn đạt được mục tiêu này, vấn đề quan trợng hiện nay là phải biến đổi cơ

cấu kinh tế nông thôn nước ta thành một cơ cấu kinh tế mang lại hiệu

quả cao, thoả mãn được những đời hỏi ngày càng tăng của nền kinh tế

quốc dân trên con đường phát triển, làm cho bộ mặt nông thôn ngày một van minh va tién bo

T6m lai sự cần thiết của việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

thỡn ở nước ta xuất phát từ những vấn đè chủ yếu sau đây:

Một là, như đã trình bày ở phần khái niệm, phải hiểu kinh lế nông thôn một cách toàn diện Trước đây, khi đề cập đến kinh tế nông thôn người ta thường chỉ quan niệm nó gần trùng hợp với nông nghiệp

và chỉ là sản xuất nông nghiệp đơn thuần Chính vì lẽ đó, người ta cho ring nOng thơn là nông nghiệp và nông nghiệp cũng chỉ là trồng trọt và chăn nuôi Ngày nay, qua thực tiễn và cùng với sự phát triển của lực

lượng sẵn xuất và phân công lao động xã hội, các hoạt động trơng kinh

tế nông thôn ngày càng đa đạng và phức tạp, các quan hệ kinh tế chứa đựng trong nó cũng ngày càng chằng chịt hơn Kinh tế nông thơn là một

tổng hợp các quan hệ kinh tế điến ra trên một khu vực địa lý, thì điều đó cũng có nghĩa là trong khu vực kinh tế nông thôn đã bao gồm mợi hoat

động kinh tế, (mọi hoạt động nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ .)

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là nhằm phát triển kinh tế một cách toàn diện dựa trên cơ sở khai thấc nguồn lực sẵn có trong nóng thôn, phù hợp vơi các giai đoạn phát triển kinh tế của dất nước Ở bất cứ

một quốc gia nào trên thế giới cũng đều coi kinh tế nông thôn là mục

tiêu và là cơ sở để phát triển nền kinh tế nước mình

Đối với nước ta, nông thôn là điạ bàn kinh tế rộng lớn và cực kỳ quan trọng trong quá trình phát triển Việc đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn nhầm nuục tiêu phát triển nông thôn toàn diện chỉ có thể thực

hiện được thông qua việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, sớm chuyển kinh tế nông thôn nước ta từ kinh tế thuần nông và lấy sản xuất

lương thực làm chính sang một lĩnh vực kinh tế với cơ cấu nông nghiệp -

công nghiệp - dịch vụ hợp lý để khai thác tốt nhất các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ngay Lại khu vực nông thôn

Hai là bất nguồn từ thực trạng kính tế nông thôn nước ta còn

nghèo nàn nhưng chứa đựng rất nhiều tiềm năng chưa được khai thác tốt

Như đã đề cập ở trên, cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta vẫn mang đặc trưng nổi bật là độc canh, thuần nông, tỷ suất hàng hoá thấp, ngành nghề kém phát triển, dịch vụ mới chỉ ở dạng phôi thai Ngay trong sản xuất nông nghiệp thì trồng trọt vẫn chiếm tỷ trọng lớn, tỷ trọng chăn nuôi

chưa bao giờ vượt quá 25% Trong trồng trọt, cây lương thực còn chiếm

tỷ trọng lớn cả về lao động và đất đai Tóm lại kinh tế nông thôn nước

ta đang hết sức què quật, phiến diện và đó là một cơ cấu kinh tế thực sự

chưa có hiệu quả Với điều kiện cụ thể của một nước có ngudn lao động

đồi dào, nhân đân có đức tính lao động cần cù, thông minh và sáng tạo điều kiên tự nhiên phong phú đa dang nhưng tiềm năng đó chưa

được khai thác một cách đầy đủ va hợp lý, việc chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông thôn trước hết phải tập trung vào việc phá thế độc canh, thuần

nông, tự cấp tự túc sang phát triển một nền kinh tế toàn điện, nông nghiệp đa canh với nhiều sản phẩm hàng hoá Phải trên cơ sở các tiềm ning sẵn có để hình thành một cơ cấu kinh tế mới nhằm đưa nông thôn nước ta thành một nông thôn mới văn minh và hiện đại, có cơ cấu nông

nghiệp - công nghiệp - dịch vụ với tỷ suất hàng hoá lớn, hiệu quả kinh tế

ngày càng cao; góp phần tích cực vào quá trình biến nước ta thành một nước có nền kinh tế phát triển

Ba là, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tất yếu

phải chịu sự chỉ phối bởi đòi hỏi của thị trường Với chính sách đổi mới

kinh tế của đất nước, nền kinh tế thị trường đúng tùng bước được thiết lập và phát huy tác đụng ở nước ta Theo cơ chế đó, mọi khu vực sản xuất, mọi thành phần kinh tế khi tiến hành sản xuất phải đáp úng 3 vấn

đè cơ bản: "sẵn xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai ?"

Để giải đáp 3 vấn đề này đòi hỏi người sản xuất phải theo sát và nấm bất thị trường Bản thân kinh tế thị trường là kính tế hàng hoá phát triển ở trình độ cao Khi tất cả các quan hệ kinh tế đều được tiền tệ hoá thì các yếu tố sản xuất như đất đai và tài nguyên, vốn bằng tiền và vốn vật chất, sức luo động, công nghệ và quản lý; các sản phẩm và dịch vụ; chất

xám đều là đối tượng mua bán, là hàng hoá Cơ cấu kinh tế nông thôn trong thị trường cũng phải tuân thủ và bảo đảm các quan hệ đó Trong

nền kinh tế thị trường, với quy luật vận động của nó, trong đó giá cả sẽ điều tiết hành vi của người sản xuất, từ đÓ tạo ra một cơ chế làm nảy

sinh những mối quan hệ tỷ lệ nhất định trong cơ cấu kinh tế Con người

có thể nhân thức và nấm bắt được quá trình này Vấn đề đặt ra là trong

nén kinh tế thị trường có sự quản lý vĩ mô của Nhà nước như ở nước ta, _ bằng nhận thức và hành động của mình, các nhà quản lý, các cơ quan

hoạch dịnh chính sách phải có những giải pháp diều chỉnh thông qua hệ

thống chính sách kinh tế vĩ mô để định hướng cho sự chuyển dịch có

hiệu quả nhất Nhà nước không thể phó mặc cho cơ chế thị trường tự phát điều chỉnh cơ cấu kinh tế Tất nhiên, để có một cơ cấu kinh tế hiệu

quả trong nền kinh tế thị trường, cơ cấu đó phải thoả mãn dược những

yêu cầu của thị trường đặt ra Và như vậy, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở nước ta cũng phải xuất phát từ những căn cứ mà thị trường đồi hói và phải thoả mãn được tốt nhất mọi nhu cầu của thị trường

Bốn là quá trình chuyển địch cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta còn xuất phát từ yêu cầu phát triển một nền kinh tế có hiệu quả gấn với việc bảo vệ môi sinh, môi trường và nhiều vấn đè xã hội phức tạp khác

mà thực tiễn phát triển kinh tế nhiều nước đã và đang được dat ra.