BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI ---------------------------- NGUYỄN MẠNH CƯỜNG ðÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC THU HỒI ðẤT XÂY DỰNG CÁC KHU, CỤM CÔNG NGHIỆP ðẾN ðỜI SỐNG VÀ VIỆC LÀM CỦA NGƯỜI DÂN TRÊN ðỊA BÀN THỊ Xà TỪ SƠN - TỈNH BẮC NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP Chuyên ngành : QUẢN LÝ ðẤT ðAI Mã số : 60.62.16 Người hướng dẫn khoa học : PGS.TS. HỒ THỊ LAM TRÀ HÀ NỘI - 2009 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… ii LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận văn này là trung thực và chưa hề ñược sử dụng ñể bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam ñoan rằng, mọi sự giúp ñỡ cho việc thực hiện Luận văn này ñã ñược cám ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn ñều ñã ñược chỉ rõ nguồn gốc./. Tác giả luận văn Nguyễn Mạnh Cường Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… iii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện ñề tài ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi ñã nhận ñược sự hướng dẫn nhiệt tình, chu ñáo của các nhà khoa học, các thầy cô giáo và sự giúp ñỡ nhiệt tình, những ý kiến ñóng góp quý báu của nhiều cá nhân và tập thể ñể hoàn thành bản luận văn này. Nhân dịp này tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS. Hồ Thị Lam Trà ñã trực tiếp hướng dẫn tôi trong thời gian thực hiện luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo Khoa Tài nguyên và Môi trường - Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội. Tôi xin chân thành cảm ơn Văn phòng UBND tỉnh; Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Tài chính, Sở Kế hoạch và ðầu tư; Sở Lao ñộng - Thương binh và xã hội, Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh Bắc Ninh; các phòng Tài nguyên và Môi trường, Tài chính, Nội vụ và Thống kê của thị xã Từ Sơn; UBND xã Phù Chẩn và phường ðình Bảng; các Trưởng thôn Doi Sóc, Rích Gạo, Phù Lộc xã Phù Chẩn ñã tạo ñiều kiện và giúp ñỡ tôi trong thời gian nghiên cứu thực hiện luận văn tại ñịa phương. Tôi xin cảm ơn tới gia ñình, những người thân, bạn bè và ñồng nghiệp ñã tạo ñiều kiện về mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện ñề tài này. Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2009 Tác giả luận văn Nguyễn Mạnh Cường Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… iv MỤC LỤC Lời cam ñoan ii Lời cảm ơn iii Mục lục iv Danh mục chữ viết tắt v Danh mục bảng vii Danh mục biểu ñồ viii 1. MỞ ðẦU i 1.1 Tính cấp thiết của ñề tài 1 1.2 Mục tiêu 4 1.3 Yêu cầu 4 2. TỔNG QUAN VỀ VẤN ðỀ NGHIÊN CỨU 5 2.1 Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng của một số nước và các tổ chức ngân hàng quốc tế 5 2.2 Thực trạng chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi ñất ở Việt Nam 16 2.3 Tác ñộng của việc thu hồi ñất tới ñời sống, việc làm và môi trường sống của người dân 36 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38 3.1 ðịa bàn nghiên cứu 38 3.2 ðối tượng nghiên cứu 38 3.3 Nội dung nghiên cứu 38 3.4 Phương pháp nghiên cứu 39 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 41 4.1 ðiều kiện tự nhiên kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu 41 4.1.1 ðặc ñiểm tự nhiên 41 4.1.2 ðiều kiện Kinh tế - Xã hội 42 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… v 4.2 Khái quát về dự án xây dựng cụm công nghiệp ña nghề ñình bảng và khu công nghiệp, ñô thị và dịch vụ VSIP 45 4.2.1 Sự cần thiết phải ñầu tư dự án: 45 4.2.2 Những căn cứ pháp lý liên quan ñến dự án 47 4.2.3 Vị trí, quy mô, tính chất của dự án nghiên cứu 49 4.2.4 Công tác bồi thường, hỗ trợ của dự án 51 4.2.5 ðánh giá chung 59 4.3 Ảnh hưởng của thu hồi ñất tới ñời sống của người dân 60 4.3.1 Kết quả ñiều tra, phỏng vấn các hộ về tình hình thu hồi ñất, bồi thường và hỗ trợ 60 4.3.2 Phương thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các hộ 63 4.3.3 Tác ñộng ñến tài sản sở hữu của hộ 65 4.3.4 Tác ñộng ñến thu nhập 67 4.3.5 Tác ñộng ñến một số vấn ñề xã hội khác 69 4.4 Ảnh hưởng của thu hồi ñất ñến lao ñộng và việc làm 69 4.5 Các giải pháp ñảm bảo ñời sống và việc làm cho người dân sau khi bị thu hồi ñất 72 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 80 5.1 Kết luận 80 5.2 Kiến nghị 82 TÀI LIỆU THAM KHẢO 84 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Các chữ viết tắt Ký hiệu 1 Bồi thường, hỗ trợ BT, HT 2 Bị ảnh hưởng BAH 3 Công nghiệp hóa, hiện ñại hoá CNH, HðH 4 Giải phóng mặt bằng GPMB 5 Hội ñồng nhân dân HðND 6 Luật ñất ñai Lðð 7 Ngân hàng phát triển Châu Á ADB 8 Ngân hàng Thế giới WB 9 Nhà máy NM 10 Nghị ñịnh Nð 11 Quyền sử dụng ñất QSDð 12 Tái ñịnh cư TðC 13 Thương mại, dịch vụ TM, DV 14 Ủy ban nhân dân UBND 15 Xí nghiệp XN Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… vii DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 4.1. Hiện trạng sử dụng ñất thị xã Từ Sơn năm 2008 43 4.2. Cơ cấu sử dụng ñất của cụm công nghiệp ña nghề ðình Bảng 49 4.3. Cơ cấu sử dụng ñất khu công nghiệp 51 4.4. Cơ cấu sử dụng ñất khu ñô thị 51 4.5. Kết quả bồi thường thiệt hại về ñất dự án cụm công nghiệp ña nghề ðình Bảng 56 4.6. Tổng kinh phí bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án cụm công nghiệp ña nghề ðình Bảng 58 4.7. Tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ của dự án khu công nghiệp, ñô thị và dịch vụ VSIP 59 4.8. Khái quát về thu hồi ñất và bồi thường hỗ trợ của các hộ dân 62 4.9. Phương thức sử dụng tiền bồi thường hỗ trợ của các hộ dân 63 4.10. Tài sản sở hữu của các hộ ñiều tra 66 4.11. Tình hình thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi ñất 67 4.12. Thu nhập bình quân 1 nhân khẩu 1 năm phân theo nguồn thu (dự án cụm công nghiệp ðình Bảng) 68 4.13. Kết quả ñiều tra về trình ñộ văn hóa, chuyên môn của số người trong ñộ tuổi lao ñộng 70 4.14. Tình hình lao ñộng và việc làm của các hộ dân bị thu hồi ñất ở 2 dự án 71 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… viii DANH MỤC BIỂU ðỒ STT Tên biểu ñồ Trang 4.1. Cơ cấu kinh tế thị xã Từ Sơn năm 2008 44 4.2. Cách thức sử dụng tiền của người dân sau khi nhận tiền bồi thường 64 4.3. Tài sản sở hữu của các hộ ñiều tra phỏng vấn 66 4.4. Sự thay ñổi về ngành nghề của hộ 72 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… 1 1. MỞ ðẦU 1.1 Tính cấp thiết của ñề tài Thực hiện chủ trương ñẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện ñại hóa (CNH, HðH), trong những năm qua trên ñịa bàn cả nước ñã hình thành và ñi vào hoạt ñộng nhiều khu công nghiệp với quy mô khác nhau. Cùng với xu hướng ñó, quá trình xây dựng các khu công nghiệp, khu ñô thị, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội, nhu cầu công cộng và lợi ích quốc gia cũng ñang diễn ra rất nhanh ở nước ta, không chỉ ñối với các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh mà còn ñối với hầu hết các tỉnh, thành phố khác trên phạm vi cả nước, tạo lên ñộng lực mới cho sự phát triển, thúc ñẩy nhanh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện ñại hóa. Tuy nhiên quá trình phát triển nhanh các khu công nghiệp, khu ñô thị, việc xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội, các công trình công cộng và lợi ích quốc gia cũng ñang ñặt ra những vấn ñề bức xúc, thậm chí gây lên những tác ñộng tiêu cực, ảnh hưởng xấu ñến mục tiêu phát triển dài hạn và bền vững của ñất nước. Việc phát triển các khu, cụm công nghiệp, khu ñô thị, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, các công trình công cộng, phục vụ lợi ích quốc gia ñi liền ñồng thời với việc thu hồi ñất, bao gồm cả ñất ở và ñất nông nghiệp của một bộ phận dân cư, chủ yếu là các vùng ven ñô thị, vùng có ñiều kiện giao thông thuận lợi, vùng có tiềm năng, có ñiều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế, xã hội. Giải quyết việc làm, ổn ñịnh và từng bước nâng cao ñời sống cho người bị thu hồi ñất là nhiệm vụ của các cấp ủy ðảng, chính quyền và toàn xã hội. ðể làm ñược ñiều ñó cần có một hệ thống chính sách ñồng bộ ñể vừa thúc ñẩy nhanh sự phát triển kinh tế, xã hội của ñất nước, vừa bảo ñảm Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… 2 ñược lợi ích của người bị thu hồi ñất. Nằm trong vùng kinh tế trọng ñiểm của khu vực phía Bắc, tỉnh Bắc Ninh có một vị trí quan trọng trong tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và có vị trí rất thuận lợi về giao thông: có ñường QL1A, QL18, ñường sắt Hà Nội - Lạng Sơn chạy qua; Bắc Ninh cách cảng hàng không quốc tế Nội Bài 43 km, cách cảng biển Hải Phòng và cảng biển Cái Lân (Quảng Ninh) 110 km, cách cửa khẩu Việt - Trung (tại Lạng Sơn) 112 km. ðể tận dụng và phát huy ñược ưu thế trên, biến các tiềm năng thành các thế mạnh thực tế về kinh tế, khai thông các nguồn vốn ñầu tư tỉnh Bắc Ninh ñã có chiến lược phát triển các khu công nghiệp trên ñịa bàn tỉnh, trong những năm gần ñây tỉnh Bắc Ninh ñã thu hồi hơn 2.600 ha ñất ñể xây dựng các khu công nghiệp và cụm công nghiệp. Năm 2001 tỉnh Bắc Ninh ñã chấp thuận dự án ñầu tư cụm công nghiệp ða nghề ðình Bảng, năm 2007 là dự án khu công nghiệp, ñô thị và dịch vụ VSIP nằm trên ñịa bàn thị xã Từ Sơn, ñây là một vị trí thuận lợi cho việc ñầu tư hạ tầng và phát triển các ngành nghề truyền thống. Việc ñầu tư các cụm công nghiệp trên nhằm mục ñích giữ gìn và phát huy các làng nghề truyền thống, ñồng thời sản xuất ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu trong nước và tiến tới có thể xuất khẩu các sản phẩm sang khu vực và hội nhập kinh tế với các nước ASEAN. Tại ñây sẽ phát triển các cơ sở lắp ráp linh kiện ñiện tử, sản xuất bao bì, chế biến xuất khẩu… và một số công trình khác. Mặc dù ñã có tác ñộng rất tích cực ñối với sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh, thị xã, nhưng việc thu hồi ñất vẫn là vấn ñề “nóng”, gây bức xúc của người dân; việc xây dựng cụm công nghiệp ða nghề ðình Bảng và khu công nghiệp dịch vụ VSIP ñang gây ra nhiều vấn ñề về kinh tế, xã hội bức xúc. ðiều ñó thể hiện ở một số nét chủ yếu sau: