https://123NGHIÊN CỨU TÌNH YÊU CỦA NHỮNG NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ

DANH MỤC BẢNG 4 Bảng 3.1: Điểm trung bình của thành tố sự gần gũi trong trong 5 Bảng 3.2: Điểm trung bình của thành tố sự đam mê trong tình yêu 47 6 Bảng 3.3: Điểm trung bình của thành t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGÔ THỊ HOÀNG GIANG

NGHIÊN CỨU TÌNH YÊU CỦA NHỮNG NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ

Hà Nội - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGÔ THỊ HOÀNG GIANG

NGHIÊN CỨU TÌNH YÊU CỦA NHỮNG NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 60 31 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trương Thị Khánh Hà

Hà Nội - 2016

Tôi xin cam đoan đ côn tr n n i n c u c a ri n tôi i s n

n c a T Tr ơn T ị Khánh Hà - Tr n i c Khoa h c Xã hội và

N n văn - i h c Quốc gia Hà Nội c số i u t qu n u tron u n văn trun t c v c a t n đ c côn ố tron t một côn tr n n o c

Ngô Thị Hoàng Giang

L I CẢ Ơ

Trong quá trình th c hi n đề tài: "Nghiên c u tình yêu c a nhữn n i

tr ởn t n " tôi đã n n đ c r t nhiều s iúp đỡ c a t p thể ãn đ o, cán bộ,

gi ng viên Vi n i h c Mở Hà Nội; Ban Giám hi u p òn au đ i h c, Khoa Tâm lý h c tr n i h c Khoa h c Xã hội v N n văn - i h c Quốc gia Hà Nội Tôi xin gửi l i c m ơn c n t n về s iúp đỡ đó

Tôi cũn xin bày tỏ lòng bi t ơn s u sắc t i PGS.TS Tr ơn T ị Khánh Hà,

n i đã tr c ti p ng d n và t n tình chỉ b o tôi hoàn thành lu n văn n

Do điều ki n th i gian v năn c c a b n thân nên lu n văn c a tôi chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, r t mong nh n đ c s nh n xét, góp ý c a thầy cô v c c n để đề t i đ c hoàn thi n ơn

Một lần nữa tôi xin chân thành c m ơn!

1

MỤC LỤC

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Danh mục bảng

Danh mục hình vẽ

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Phạm vi nghiên cứu 5

6 Giả thuyết khoa học 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 7

1.1 Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến tình yêu đôi lứa 7

1.1.1 Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài 7

1.1.2 Nghiên cứu của các tác giả trong nước 12

1.2 Các khái niệm cơ bản 19

1.2.1 Tình cảm 19

1.2.2 Tình yêu 20

1.2.3 Tình yêu đôi lứa 22

1.2.4 Người trưởng thành 24

1.2.5 Tình yêu đôi lứa của người trưởng thành 25

1.3 Các thành tố tình yêu đôi lứa của người trưởng thành 25

1.3.1 Các thành tố trong tình yêu đôi lứa của người trưởng thành 25

1.3.2 Mối quan hệ giữa các thành tố trong tình yêu đôi lứa của

người trưởng thành 29

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tình yêu đôi lứa của người trưởng thành 34

1.5 Mối quan hệ giữa tình yêu và cảm nhận hạnh phúc 35

2

Chương 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38

2.1 Tổ chức nghiên cứu 38

2.1.1 Quá trình nghiên cứu 38

2.1.2 Khái quát địa bàn và khách thể nghiên cứu 38

2.2 Phương pháp nghiên cứu 39

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 39

2.2.2 Phương pháp điều tra bảng hỏi 39

2.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu 41

2.2.4 Phương pháp thang đo 41

2.2.5 Phương pháp thống kê toán học 43

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN 45

3.1 Thực trạng tình yêu của những người trưởng thành 45

3.1.1 Thực trạng các thành tố trong tình yêu của người trưởng thành 45

3.1.2 Tương quan giữa các thành tố trong tình yêu của người trưởng thành 54

3.2 Thực trạng một số yếu tố ảnh hưởng đến tình yêu của người trưởng thành 55

3.2.1 So sánh theo giới tính 56

3.2.2 So sánh theo nhóm tuổi 57

3.2.3 So sánh theo tình trạng hôn nhân 58

3.2.4 Kỳ vọng về hình mẫu người yêu (vợ/chồng) lý tưởng 59

3.2.5 Ảnh hưởng của tự đánh giá một số đặc điểm cá nhân đến tình yêu 68

3.3 Mối quan hệ giữa tình yêu và cảm nhận hạnh phúc 77

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 83

1 Kết luận 83

2 Kiến nghị 85

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

PHỤ LỤC 92

DANH MỤC BẢNG

4 Bảng 3.1: Điểm trung bình của thành tố sự gần gũi trong trong

5 Bảng 3.2: Điểm trung bình của thành tố sự đam mê trong tình yêu 47

6 Bảng 3.3: Điểm trung bình của thành tố tính cam kết, trách nhiệm

8 Bảng 3.5: Điểm trung bình các thành tố và so sánh theo giới tính 56

9 Bảng 3.6: Điểm trung bình các thành tố và so sánh theo nhóm

10 Bảng 3.7: Điểm trung bình các thành tố và so sánh theo tình trạng

11

Bảng 3.8: Tương quan mức độ chênh lệch giữa kỳ vọng người

yêu (vợ/chồng) lý tưởng và người yêu (vợ/chồng) thực tế ảnh

hưởng tới các thành tố tình yêu

59

12

Bảng 3.9: Tương quan giữa sự chênh lệch các đặc điểm cá nhân

của bản thân và người yêu (vợ/chồng) thực tế với các thành tố

DANH MỤC HÌNH VẼ

Tuy nhiên trên thực tế, không phải ai cũng tìm được cho mình một tình yêu chân chính, lý tưởng Một tình yêu mà dựa trên nền tảng vững chắc là sự đam mê, sự gần gũi và tính cam kết, trách nhiệm giữa hai chủ thể

Lứa tuổi trưởng thành (từ 25 đến 40 tuổi) là lúc con người đứng trước những lựa chọn và quyết định quan trọng của cuộc đời Tình yêu đôi lứa như là một thành tựu của người trưởng thành trong quá trình phát triển tâm lý của mình Những hiểu biết sai lệch về tình yêu sẽ dẫn đến những hành vi lệch chuẩn, những thất bại trong tình yêu đôi lứa, trong hôn nhân gia đình

Thực tế cho thấy, ngày nay cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, đất nước và con người Việt Nam cũng dần thay đổi từng ngày Điều đó một mặt giúp cho tình yêu đôi lứa phát triển theo xu hướng tiến bộ nhưng mặt khác cũng nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực Một bộ phận coi chuyện tình yêu và hôn nhân là quá đỗi bình thường Sự gắn kết vợ chồng, sự chung thủy, tính trách nhiệm giữa vợ chồng với nhau ngày càng trở nên mờ nhạt

Dưới ảnh hưởng của nho giáo truyền thống, của các luật tục, vấn đề hôn nhân và gia đình của Việt Nam vốn được coi trọng nên gia đình ở Việt Nam có tính

ổn định cao Song vào những năm cuối của thế kỉ 20, tình trạng hôn nhân đã có sự thay đổi Tỷ lệ ly hôn có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây

Cuộc điều tra do Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch phối hợp với Tổng cục Thống kê, với sự hỗ trợ của UNICEF cho thấy, số vụ ly hôn ở nước ta đang tăng nhanh Nếu năm 2000 chỉ có 51.361 vụ ly hôn thì năm 2005 đã tăng lên 65.929 vụ

4

Như vậy, cùng với sự đa dạng về chính trị, kinh tế, văn hoá trên thế giới, nhiều quan niệm khác nhau về hôn nhân, gia đình và nuôi dạy con cái cũng đã xuất hiện Tính bền vững của gia đình ngày càng giảm, ly hôn ngày càng tăng, tạo nên nhiều cái giá phải trả về mặt xã hội, về cá nhân và cộng đồng R Arons đã cho rằng

“ly hôn là cuộc khủng hoảng của sự biến đổi gia đình gây ra những thay đổi trong

hệ thống gia đình” [1] Ly hôn không phải là tạo nên sự tự do đơn giản của hai vợ chồng mà là tạo nên sự nghèo khổ vật chất và tinh thần, con cái lang thang không nơi nương tựa, làm tan vỡ nhiều mối quan hệ xã hội

Tình yêu chính là sức mạnh, là năng lượng sống cho con người, là nền tảng vững chắc của gia đình, là động lực mạnh mẽ để vợ chồng cùng phấn đấu sự nghiệp, chăm sóc con cái và nâng cao chất lượng cuộc sống

Do vậy, nghiên cứu tình yêu đôi lứa của những người trưởng thành để tìm ra những mặt tích cực và tiêu cực giúp họ có nhận thức, thái độ và hành vi đúng đắn trong tình yêu, để họ bảo vệ, gìn giữ hạnh phúc gia đình là điều vô cùng quan trọng

Xuất phát từ những lý do đó, tác giả đã chọn đề tài“Nghiên cứu tình yêu của những người trưởng thành”

2 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu thực trạng tình yêu của những người trưởng thành

- Nâng cao nhận thức khoa học về các thành tố của tình yêu, từ đó có khả năng nhận diện và giữ gìn tình yêu

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Tình yêu của những người trưởng thành

3.2 Khách thể nghiên cứu

- 360 người trong độ tuổi trưởng thành (từ 25 đến 40 tuổi) đang làm việc trên địa bàn thành phố Hà Nội

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nhiệm vụ nghiên cứu lí luận

- Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

- Xây dựng các khái niệm cơ bản của đề tài

5

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn

- Khảo sát thực trạng các thành tố trong tình yêu của những người trưởng thành

- Các yếu tố ảnh hưởng đến tình yêu của những người trưởng thành hiện nay

- Đưa ra một số kiến nghị nhằm góp phần nâng cao nhận thức khoa học về các thành tố của tình yêu, từ đó có khả năng nhận diện và giữ gìn tình yêu

5 Phạm vi nghiên cứu

5.1 Về nội dung nghiên cứu

Tình yêu là phạm trù rộng lớn Tình yêu của người trưởng thành có thể hướng tới nhiều đối tượng Trong phạm vi nghiên cứu này, chúng tôi chỉ tập trung tìm hiểu về:

- Tình yêu đôi lứa của những người trưởng thành (từ 25 đến 40 tuổi);

- Những yếu tố ảnh hưởng đến tình yêu của những người trưởng thành

5.2 Về địa bàn và khách thể nghiên cứu

- Những người trưởng thành (360 người trong độ tuổi từ 25 đến 40 tuổi) đang làm việc tại một số quận, huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội

5.3 Về thời gian nghiên cứu

Từ tháng 7/2015 đến tháng 10/2016

6 Giả thuyết khoa học

- Trong ba thành tố của tình yêu đôi lứa (sự gần gũi, sự đam mê và tính cam kết trách nhiệm), tính cam kết, trách nhiệm là thành tố có mức độ biểu hiện cao nhất

- Sự kỳ vọng về hình mẫu người yêu, người vợ/chồng lý tưởng có ảnh hưởng đến tình yêu của họ

- Một số đặc điểm cá nhân như: sự thông minh, tính tốt bụng, sức khỏe, sự hấp dẫn, triển vọng tài chính tương quan thuận với các thành tố của tình yêu

- Tình yêu có tương quan thuận với hạnh phúc của con người

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

7.2 Phương pháp điều tra bảng hỏi

6

7.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

7.4 Phương pháp thang đo

7.5 Phương pháp thống kê toán học

7

Chương 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến tình yêu đôi lứa

1.1.1 Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài

Ở các nước phương Tây từ thời kỳ sơ khai đã lưu truyền một truyền thuyết: Câu chuyện hoang đường về AĐam và Eva đến ngày nay vẫn được truyền tụng, câu chuyện mãi trở thành truyền thuyết về tình yêu đôi lứa của con người trên trái đất

AĐam và Eva sống trên thiên đàng, trần trụi không biết xấu hổ là gì, vì không có trí khôn và mặc dù giới tính khác nhau nhưng vẫn dửng dưng với nhau Sau nhờ có con rắn và ăn quả táo mới biết mình khác giới, rồi bị thượng đế đày xuống trái đất thành vợ chồng Từ đấy nhân loại xuất hiện và tình yêu bắt đầu có trên trái đất [56]

Lý giải khác về tình yêu đôi lứa của con người, triết gia Hy Lạp Platon đã thuật lại bài thuyết pháp của Aristophane về tình yêu trong cuốn Bữa tiệc như sau:

"Khởi thủy, con người có thân hình tròn quay với bốn tay và ngần ấy chân, hai khuôn mặt hoàn toàn giống nhau đặt trên một cái cổ tròn, hai cơ quan sinh dục và phần còn lại giống như chúng ta ngày nay" Một sự kết hợp hoàn hảo Nhưng những con người đầu tiên ấy vì rất mạnh mẽ nên đâm ra ngạo mạn, "coi trời bằng vung", khiến chư thần trên núi Olympus lo ngại Vì vậy, để trừng phạt con người, thần Zeus quyết định chẻ đôi họ ra "như người ta cắt quả trứng luộc bằng một sợi tóc"

Bi kịch bắt đầu Kể từ đó, mỗi người cứ mải miết tìm kiếm nửa đã mất của mình, quấn quýt với nhau và "khao khát hòa nhập vào nhau" Đó là huyền thoại về tình

yêu của người xưa để lý giải tại sao người ta sống có lứa có đôi [14]

Về cơ bản tình yêu không thay đổi Tuy nhiên tính chất của nó thường xuyên được gia giảm gia vị, thay đổi và khó nắm bắt Mỗi thời đại, định nghĩa và tiêu chuẩn về tình yêu không giống nhau Khi khoa học phát triển, tình yêu đôi lứa được rất nhiều nhà khoa học ở nhiều ngành khác nhau quan tâm nghiên cứu

Quan niệm về tình yêu trong thơ ca hiện đại thể hiện như sau: “Tôi yêu em đến nay chừng có thể/ Ngọn lửa tình chưa hẳn đã tàn phai/…Tôi yêu em âm thầm,

"lòng vị tha vô điều kiện" [52]

Có thể nói, tình yêu đôi lứa là một trong những thứ tình cảm tuyệt vời và mãnh liệt nhất của con người Đó là thứ tình cảm nồng thắm đến cuồng nhiệt, đắm đuối đến si mê của hai tâm hồn, hai cơ thể đang khao khát được hòa quyện, tan biến vào nhau Được sống trong tình yêu là niềm hạnh phúc lớn lao nhất của mỗi người

Tác giả John Gray là người luôn trăn trở về tình yêu Ông đã nêu lên sự khác biệt lớn về tính cách, tình yêu giữa nam và nữ Theo ông nguyên nhân cơ bản và quan trọng nhất là có sự khác nhau giữa phụ nữ và nam giới về nhiều mặt và thường thì hai người đang yêu lại không ý thức được về điều này “như là một quy luật tất yếu”: “Vì không ý thức được rằng họ khác nhau nên đàn ông và phụ nữ đã bất hòa với nhau Chúng ta thường tức giận hay bực mình với người bạn khác giới vì chúng

ta quên sự thật quan trọng này… Kết quả là mối quan hệ của chúng ta đầy rẫy những bất đồng và xung đột không cần thiết” Chính vì vậy, ông cho rằng, hiểu được những khác biệt tiềm ẩn của người bạn khác giới, biết tôn trọng, chấp nhận những khác biệt đó thì các bạn trẻ sẽ thành công hơn trong việc trao và nhận tình yêu trong trái tim mình Cụ thể là tình yêu chủ yếu của người đàn ông mà trong đó người đàn bà biết tin tưởng chấp nhận và đánh giá cao ở họ Đàn bà cần một kiểu tình yêu mà trong đó họ được quan tâm và tôn trọng Cuối cùng tác giả đề xuất biện pháp phòng tránh những cuộc cãi vã làm tổn thương đến nhau từ những nguyên nhân và lời gợi ý thực tế cho cả đàn ông và đàn bà để từ đó biết nuôi dưỡng tình yêu của mình [10]

9

Khi bàn đến tình yêu đôi lứa, Jacques Gauthier cũng cho rằng, tình yêu chính

là cơ sở, nền tảng cho hôn nhân bền bững Ông nhấn mạnh đến sự khác nhau giữa phụ nữ và nam giới Đồng thời chỉ ra 10 điểm khác nhau cơ bản giữa hai giới Có sự tan vỡ trong tình yêu đôi lứa cũng bởi hai người trong cuộc đã không biết tôn trọng

sự khác biệt đó của nhau “Chúng ta có thể cho rằng tình yêu đôi lứa là một kiểu mẫu hoàn hảo của các mối quan hệ nhân loại, đó là mối quan hệ được tái thiết lập từng ngày trong sự tôn trọng các điểm khác nhau giữa hai bên… Sở dĩ có nhiều sự thất bại và đổ vỡ đến như vậy là do sự khác biệt không được tôn trọng…” [11]

V Kônbanôvxki khi khẳng định vai trò “cội nguồn của niềm say mê sáng tạo” của tình yêu đôi lứa - một trong những tình cảm đẹp đẽ nhất, thiêng liêng nhất của con người đã lưu ý: “Tình yêu đôi lứa không chỉ mang lại cho con người niềm sung sướng và hạnh phúc mà không ít lần mang đến cho họ những đau đớn lớn lao” Tác giả tìm hiểu, phân tích một cách sâu sắc những nguyên nhân gây ra mâu thuẫn, bất hòa, đổ vỡ trong tình yêu Qua đó, tác giả đã khuyên các bạn nam nữ thanh niên cần phải đặc biệt thận trọng và tỉnh táo “trong việc lựa chọn đối tượng yêu đương

để tránh được những sai lầm có thể xảy ra, những sai lầm có thể trở thành bất hạnh, làm hỏng cả cuộc đời” [28, tr 11-34]

V.A Xukhômlinxki cho rằng: tình yêu đôi lứa “là một lĩnh vực thuộc chủ quyền đặc biệt về đạo đức”, là lĩnh vực tế nhị nhất và dịu dàng nhất, đáng tự hào nhất và dễ bị tổn thương nhất… Tình yêu đó là trình độ văn hóa cao của con người Theo cách con người yêu như thế nào, có thể rút ra kết luận không sai anh ta là người thế nào Vì trong tình yêu bộc lộ rõ rệt trách nhiệm cá nhân của con người đối với xã hội tương lai và đối với nền tảng đạo đức của nó

Theo ông, sự khôn ngoan của tình yêu là ở chỗ con người biết đi vào những lĩnh vực hiểm hóc, phức tạp, thường rất dễ rạn vỡ và rất dễ bị tổn thương trong tâm hồn người khác Sự đồng cảm không phải là một cái gì do tự nhiên phú cho và không bao giờ thay đổi Những người quyết tâm yêu thương nhau phải trau dồi trong mình sẵn sàng đi tới sự đồng cảm tâm hồn Sự đồng cảm là con đẻ của sự sáng suốt và của lý trí…

10

Ông cho rằng, tình yêu chỉ cao thượng, hạnh phúc, bền vững khi hai người yêu nhau luôn biết kết hợp hài hòa giữa “cái tôi muốn” với “cái tôi phải” Sự thiếu chung thủy, sự đam mê tình dục, sự ích kỷ, tính vô nhân đạo… là những nguyên nhân cơ bản gây ra đổ vỡ trong tình yêu

Xukhômlinxki luôn nhắc nhở học sinh của mình: nếu sự đam mê tình dục hòa làm một với sự nông nổi, với sự khát khao khoái lạc thoáng qua thì tức là các

em đang sa vào một hiểm họa ghê gớm; bông hoa mới thoáng nhìn tưởng như đẹp nhưng thực ra đang ẩn giấu trong nó một chất độc giết người [35, tr 407-455]

Đến những nghiên cứu của I.X Côn, tình yêu đôi lứa ở tuổi thanh niên lại chính là sự kết hợp hữu cơ hứng thú tình dục cảm tính và nhu cầu về cái ấm áp cơ thể, về sự thân thiết, gần gũi của tâm hồn với người khác

Ông đã phân tích sự tương đồng và sự thống nhất của các mặt, các quan hệ xúc cảm mạnh trong tình yêu nhưng đồng thời cũng khẳng định “sự tương hợp”,

“sự hài lòng” của mọi gắn bó khác nhau của con người ấy không phải cho chung tất

cả Mặt khác, trong tình yêu sự đối lập là rất phổ biến Ông khẳng định, điểm khác nhau cơ bản giữa tình yêu và tình bạn chính là hứng thú tình dục giữa hai người khác giới Ông luôn nhắc nhở thanh niên phải hết sức tỉnh táo và có thái độ đúng đắn với nhu cầu rất căn bản này và nhấn mạnh: mặc dù hứng thú tình dục ảnh hưởng đến đặc điểm của những gắn bó khác của con người nhưng nó vẫn không phải là cơ sở xúc cảm mạnh duy nhất của mọi sự gắn bó và nó chịu ảnh hưởng của các điều kiện xã hội cũng như các quan hệ giữa các cá nhân [3, 4]

S Freud cũng đưa ra quan niệm về tình yêu Ông cho rằng toàn bộ những tình cảm và những trải nghiệm của tình yêu chẳng qua là thượng tầng tâm lý mà hạ tầng của nó là ham mê tình dục (libido) Trong cuốn “Tâm lý học quần chúng và sự phân tích cái tôi” ông viết: “hạt nhân của cái mà ta gọi là tình yêu, đó là tình yêu tính dục, có mục đích là hai giới được gần nhau Tình yêu là cơ sở cho cả những tình cảm là phi tính dục - tình yêu bản thân, tình yêu cha mẹ và con cái, tình bạn, lòng nhân ái nói chung Tất cả những tình cảm đó theo S.Freud là sự thể hiện của

Yếu tố cấu thành thứ nhất là sự gần gũi Đó là tình cảm gắn bó với người yêu, muốn làm cho cuộc sống của người yêu được tốt hơn Chúng ta chân thành yêu mến họ và sung sướng khi họ ở bên cạnh chúng ta Chúng ta tin rằng họ sẽ ở bên cạnh ta trong những giờ phút khó khăn và chúng ta luôn cố gắng bên cạnh họ khi họ gặp khó khăn Chúng ta muốn chia sẻ với họ các vấn đề sinh hoạt hàng ngày, ý nghĩ, tình cảm và muốn có những hoạt động chung với họ Trên thực tế những sở thích và những công việc chung có thể là một trong những yếu tố có tính chất quyết định biến các quan hệ thân thiết thành quan hệ tình yêu hoặc vợ chồng

Yếu tố cấu thành thứ hai của tình yêu là sự đam mê Khái niệm này thực chất

là sự ham mê thể xác, sự hưng phấn và những hành vi tình dục trong các mối quan

hệ Các nhu cầu tình dục là quan trọng, song không phải là các nhu cầu duy nhất thúc đẩy con người say mê lẫn nhau Ở một số trường hợp, sự gần gũi có trước sự đam mê; Ở những trường hợp khác sự đam mê có thể có trước sự gần gũi Ngoài

ra, có trường hợp có đam mê mà không có sự gần gũi hoặc có gần gũi mà không

12

tìm hiểu bản chất của tình yêu và chỉ ra yếu tố ảnh hưởng đến sự bền vững của tình yêu chính là sự khác biệt về giới giữa hai người Bên cạnh đó, yếu tố tình dục, sự khác biệt, đối lập trong nhận thức, quan điểm về những vấn đề khác nhau trong tình yêu cũng được đặc biệt quan tâm Một số tác giả lại nghiên cứu về tình yêu theo hướng đi sâu tìm hiểu các thành tố trong tình yêu như R Sternberg Và trong đề tài này, tôi nghiên cứu tình yêu đôi lứa dựa trên ba thành tố, đó là sự gần gũi, sự đam

mê và tính cam kết, trách nhiệm theo lý thuyết tam giác tình yêu của Robert Sternberg

1.1.2 Nghiên cứu của các tác giả trong nước

Ở Việt Nam chưa có nhiều nghiên cứu khoa học về tình yêu Các quan điểm

về tình yêu đôi lứa, tình cảm vợ chồng phần lớn tập trung trong thơ ca, tục ngữ, thành ngữ Việt

Tình yêu đôi lứa từ ca dao có cái gì rất trẻ trung, nên thơ và rất đẹp Đẹp từ cách nói giản đơn của người xưa, đẹp đến từng câu hò long lanh mát rượi lòng người Những chàng trai, những cô gái gặp nhau mà thẹn thùng nên mượn lời mận, đào để gọi lòng nhau:

“Bây giờ mận mới hỏi đào Vườn hồng đã có ai vào hay chưa Mận hỏi thì đào xin thưa Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào” [30]

Có những lời ca dao không sử dụng nghệ thuật ẩn dụ ấy, mà đi thẳng vào ý muốn nói Nhưng dù vậy, câu ca dao vẫn không mất đi cái hay của nó mà còn thêm nét trữ tình hòa lẫn làn điệu quen thuộc:

“Long lanh mặt nước giếng khơi

Có đôi trai gái đang cười với nhau” [30]

Những bài ca dao được truyền tụng từ đời này sang đời khác thật mộc mạc, chân thật mà sâu sắc, đậm tình:

“Trèo lên cây bưởi hái hoa Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân

13

Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc

Em đi lấy chồng anh tiếc lắm thay” [30]

Nếu như tình yêu chân thật đã giúp cho chàng trai trong bài ca dao “Tát nước đầu đình” tìm ra cái cớ, đó là cái cớ xin lại chiếc áo bỏ quên để chàng nói lên đều thầm kín khó khăn với nàng thì chàng trai trong bài “Trèo lên cây bưởi hái hoa” lại mượn lời ca dao để thổ lộ tâm trạng ngẩn ngơ, luyến tiếc khi người yêu chàng nay

Đã từ rất lâu, câu ca dao:

“Râu tôm nấu với ruột bầu

Chồng chan vợ húp, gật đầu khen ngon” [30]

được lưu truyền trong dân gian để nói về hạnh phúc gia đình và tình cảm thắm thiết của vợ chồng Râu tôm và ruột bầu đều là những thứ bỏ đi nhưng nếu đem hai thứ đó nấu với nhau và có thêm gia vị của tình yêu thì sẽ trở nên ngon ngọt, đâu phải cần đến cao lương, m vị Vợ chồng cốt sống với nhau chân thành, yêu thương và chung thủy sẽ được hưởng hạnh phúc đó

Người phụ nữ Việt Nam khi có chồng rồi bao giờ cũng nghĩ đến gia đình, nghĩ đến đạo vợ chồng, chung thủy trước sau như một:

“Chồng em áo rách em thương Chồng người áo gấm, xông hương mặc người” [30]

14

Có cặp vợ chồng nào mà thương yêu nhau như cặp vợ chồng còng này:

“Chồng còng lấy vợ cũng còng Nằm phản thì trật, nằm nong thì vừa” [30]

Câu ca dao trên cho thấy, con người Việt Nam dù đàn ông hay đàn bà, dù chồng hay vợ ai cũng đều tìm mọi cách để giữ gìn và nâng niu hạnh phúc gia đình Hạnh phúc còn là những điều rất bình dị, đơn sơ:

“Làm trai cho đáng nên trai

n cơm với vợ, lại nài vét niêu Con vợ nó cũng biết điều Thắt lưng con cón cạy niêu với chồng” [30]

Hạnh phúc họ chỉ có được khi hai người thực sự hiểu nhau và yêu nhau thắm thiết Tình cảm vợ chồng tỏa sáng trong muôn lời thơ Làm sao có thể không nhớ đến lời trái tim muốn nói của nữ sĩ Xuân Quỳnh trong thi phẩm “Tự hát”, trái tim ấy vẫn từng giờ hát lên khúc nhạc tình yêu:

“Em trở về đúng nghĩa trái tim em

Là máu thịt đời thường ai chẳng có Vẫn ngừng đập khi cuộc đời không còn nữa Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi” [25]

Nhà thơ Xuân Diệu - ông hoàng của thơ tình - lại băn khoăn:

“Làm sao cắt nghĩa được tình yêu” [29]

hay câu thơ định mệnh của Xuân Diệu:

“Làm sao sống được mà không yêu Không nhớ, không thương một kẻ nào” [29]

Nhắc đến tình yêu, trong bài thơ “Yêu”, thi sĩ Xuân Diệu còn viết như thế này:

“Yêu là chết ở trong lòng một ít

Vì mấy khi yêu mà chắc được yêu” [29]

Nhạc s Trịnh Công Sơn cũng đưa ra triết lý về tình yêu: “Sống giữa đời này chỉ có thân phận và tình yêu Thân phận thì hữu hạn Tình yêu thì vô cùng Chúng ta

15

làm cách nào nuôi dưỡng được tình yêu để tình yêu có thể cứu chuộc thân phận trên cây thập giá đời” [51] Ông đã từng viết như thế về tình yêu và cũng mong tất cả con người cùng yêu thương nhau bởi chỉ có tình yêu mới cứu rỗi, duy trì được nhân loại

Trong lĩnh vực âm nhạc, nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Xuân Khoát (1910

- 1993) đã không ngần ngại đặt cho nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu danh hiệu “nhạc sĩ của tình yêu”, bởi từ ca khúc đầu tay là "Trầu cau" đến những tình khúc bất tử như:

“Anh ở đầu sông em cuối sông”, “Ở hai đầu nỗi nhớ”, “Hành khúc ngày và đêm”,

“Những ánh sao đêm” ông đã luôn hướng sáng tác của mình vào đề tài tình yêu Những nhạc phẩm của Phan Huỳnh Điểu được nhiều thế hệ người Việt Nam hát vang từ trong trận tuyến, trong kháng chiến chống M đến thời kỳ xây dựng đất nước [50]

Nghiên cứu về đề tài tình yêu, tác giả Lê Minh cho rằng, gia đình Việt Nam truyền thống được gắn kết một cách bền chặt là do tình nghĩa và trách nhiệm giữa các thành viên: Trong tình yêu kiểu xưa cũ ấy, có hai yếu tố cơ bản là niềm tin và lòng thương nhau của hai con người có cùng cảnh ngộ Hai yếu tố tin và thương ấy chính là cái nghĩa trong đạo vợ chồng [27, tr 88]

Tác giả Lê Ngọc Văn từ hướng tiếp cận xã hội học về văn hóa đã đưa ra cách hiểu về khái niệm văn hóa gia đình Bên cạnh đó tác giả nhận định rằng: Chuyện tình nghĩa vợ chồng là một giá trị đạo đức rất cao đẹp của người xưa Người ta lấy nhau trước hết vì cái tình nhưng sống với nhau rồi thì sinh ra cái nghĩa Có cái nghĩa thì vợ chồng mới sống được với nhau, mới cảm thông và chia sẻ với nhau mọi chuyện, vượt qua mọi khó khăn, cám dỗ [39]

Để xây dựng gia đình Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa, từ 6/2005 đến tháng 12/2006, Vụ Gia đình - Uỷ ban Dân số, Gia đình và Trẻ

em (2006) phối hợp với Viện Khoa học Dân số, Gia đình và Trẻ em, Viện Gia đình

và Giới, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam và Viện Nghiên cứu Truyền thống và Phát triển đã nghiên cứu về đặc thù của gia đình Việt Nam truyền thống, khách thể

là gia đình người Kinh ở đồng bằng Bắc Bộ Đề tài nghiên cứu đề cập đến quan hệ

16

vợ chồng, tình cảm vợ chồng trong gia đình Gia đình Việt Nam truyền thống được gắn kết một cách bền chặt là do tình nghĩa và trách nhiệm giữa các thành viên Trong mô hình gia đình truyền thống, mọi thành viên trong gia đình đều đón nhận

và thụ hưởng sự hi sinh của người phụ nữ Ngay cả trong vấn đề quan hệ tình dục, người vợ cũng luôn phải chịu sự bất công, họ ở trạng thái bị động và cam chịu Tính

ưu việt của gia đình truyền thống, đặc biệt trong mối quan hệ vợ chồng là sự chung thuỷ vợ chồng, sự hoà thuận gia đình [38]

Trong lĩnh vực tâm lý học có một số tác giả đã bước đầu quan tâm tìm hiểu

về tình yêu đôi lứa

Phạm Minh Hạc, Lê Khanh cho rằng, tình yêu đôi lứa là loại tình cảm đặc biệt mới xuất hiện lần đầu ở tuổi thanh niên mới lớn (đôi khi cũng xuất hiện ở tuổi thiếu niên) Những rung cảm này do sự hấp dẫn của người khác giới gây ra, là sự phát triển hợp quy luật của đời sống tâm lý con người Tình yêu đôi lứa cũng đi dọc theo lịch sử, cùng một hành trình với lao động, được phát triển qua nhiều giai đoạn Mỗi giai đoạn lịch sử phù hợp với cuộc sống hiện thực và do cuộc sống hiện thực quy định, người ta lại có quan niệm về tình yêu đôi lứa khác nhau

Các tác giả đi sâu tìm hiểu những nguyên nhân gây ra đổ vỡ trong tình yêu đôi lứa Thất học là nguyên nhân đặc biệt nhấn mạnh tới Bên cạnh đó là sự áp đặt những quan niệm cũ kĩ về tình yêu cho thế hệ thanh niên hiện đại, do phải sống xa nhau kéo dài, do những khác biệt giữa hai người cũng làm cho tình yêu lụi tàn [19]

Tác giả Nguyễn Công Khanh và Nguyễn Minh Đức đã đề cập đến những đặc trưng tâm lý trong giao tiếp khác giới, ưu thế của mỗi giới Tác giả cho rằng giao tiếp nam nữ thường được phát triển theo những hệ và trong mỗi hệ lại có những

“kênh” khác nhau và thường tuân theo cơ chế bổ sung hay đồng điệu Bên cạnh việc chỉ ra khát vọng ở mỗi giới, tác giả đã nêu bảy bí quyết giữ gìn tình yêu Đó là

“hiểu tất cả và yêu tất cả” (cả mặt tốt và mặt xấu) của người yêu [15]

Tác giả Bùi Văn Huệ lại cho rằng: “Tình yêu là sự rung cảm của hai trái tim khác giới, là sự hòa hợp giữa hai tâm hồn có nhu cầu về sự giao tiếp tinh thần cũng như tình dục lẫn nhau” Theo các nhà tâm lý học, tình yêu là một thứ tình cảm đẹp

17

và phức tạp nên có tính chất pha trộn: yêu thương pha lẫn giận hờn, vui và buồn, hạnh phúc và đau khổ ” [22]

Nhà nghiên cứu Lê Thị Bừng khẳng định: Tình yêu đôi lứa là thứ tình cảm

vô cùng đẹp đẽ và có vai trò rất lớn trong đời sống của con người nói chung và thanh niên nói riêng Tình yêu là động lực thúc đẩy con người hoạt động với hiệu suất cao nhất, không có động lực nào mạnh mẽ hơn tình yêu Tác giả tập trung nghiên cứu tình yêu trong thanh niên và đặt vấn đề là nhà trường, gia đình và xã hội phải có biện pháp giáo dục đúng đắn cho thanh niên về vấn đề tình yêu đôi lứa [5]

Tác giả Nguyễn Đình Xuân có bàn đến tình yêu ở nhiều góc độ: tình yêu là một loại tình cảm cao cấp của con người Tình yêu vô cùng phong phú và phức tạp,

nó chiếm giữ một vị trí quan trọng trong đời sống của con người [37] Yêu nhau đã khó nhưng gìn giữ tình yêu còn khó hơn Nó đòi hỏi lòng trung thực, chung thủy với nhau, đòi hỏi nghệ thuật ứng xử thật tâm lý với nhau Từ đó, Nguyễn Đình Xuân đã đi sâu nghiên cứu vấn đề nghệ thuật ứng xử tâm lý trong tình yêu đôi lứa, tình cảm vợ chồng để đôi lứa kết giao hạnh phúc trăm năm, xây dựng tổ ấm gia đình

và nuôi dạy con cái nên người [36]

Tác giả Thu Vân, Việt Hùng cho rằng, đối với các nhà tâm lý học, sự tương đồng trong tình yêu chính là chiếc chìa khóa của hạnh phúc Theo các tác giả, “một tình yêu đúng nghĩa phải có đủ năm yếu tố: sự hấp dẫn lẫn nhau về giới tính, sự kích thích lẫn nhau về tâm lý, sự khao khát được ân ái, nhu cầu được đồng tình và mến phục, nỗi lo sợ sẽ đánh mất nhau”

Các tác giả cho rằng, nếu bạn đã may mắn có một tình yêu gồm đầy đủ năm yếu tố thực sự tương đồng nói trên thì hãy bảo vệ và không thay đổi chúng Còn nếu chẳng may tình yêu hiện nay của bạn còn thiếu một vài yếu tố nào đó thì đừng vội

đi đến hôn nhân mà hãy kiên nhẫn chờ đợi chúng hình thành và hãy can đảm nói lời chia tay khi cả hai cùng nhận thấy chúng không thể hình thành trong tình yêu của mình, cho dù có cố gắng thế nào đi chăng nữa [40]

Tác giả Trịnh Trung Hòa đã nhận định rằng, có lẽ trong toàn bộ lịch sử loài người, chưa bao giờ có một tình yêu đúng với nghĩa của từ này mà là toàn bộ vị

18

ngọt không pha với chút đắng nào Nhìn từ góc độ triết học, có thể nói hạnh phúc và bất hạnh, sung sướng và đau khổ luôn là hai mặt đối lập tồn tại trong tình yêu không thể tách rời Trong tác phẩm của mình tác giả đi sâu phân tích những nguyên nhân tan vỡ trong tình yêu Đó là sự khác biệt, đối lập giữa hai người, đó là lòng tham của con người “Đứng núi này, trông núi nọ”, đó là vấn đề sinh lý - tình dục trong khi yêu Nguyên nhân khách quan là sự xuất hiện của “người thứ ba” - kẻ chen vào giữa tình yêu của hai người - cũng được tác giả đề cập đến trong nghiên cứu của mình [21]

Trong khi đó, tác giả Nguyễn Hoàng Đức khi nhận xét về tình yêu đôi lứa thời hiện đại đã viết: “Chẳng ai nghi ngờ nạn khủng hoảng tình yêu thời hiện đại Tại sao tình yêu thời hiện đại lại dễ dàng tan vỡ? Câu trả lời hiển nhiên là: tình yêu thời hiện đại thiếu một sức đề kháng, chiều sâu, bởi thế mà mỗi khi gặp gian nan, trắc trở hay khó khăn, tình yêu dễ dàng tan vỡ” Tác giả đi sâu phân tích những nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến sự tan vỡ trong tình yêu như: sự đối lập giữa hai người về nhiều mặt, sự can thiệp, dèm pha từ những người ngoài cuộc [9]

Tác giả Nguyễn Lý khi khẳng định sự quyến rũ, sức mạnh tinh thần hiếm có

mà nó đem lại cho con người đồng thời cảnh báo về hậu quả ghê gớm nếu một khi tình yêu tan vỡ: “Tình yêu là chính cuộc sống của con người, vì một khi mất đi tình yêu họ đang có thì người đó không còn nghị lực để sống Họ mất đi cả sự phấn khởi

để làm việc, họ sống dở, chết dở” Theo tác giả, bất kỳ tình yêu của đôi trai gái nào cũng đều có mặt trái của nó và không có hạnh phúc nào là tuyệt đối cả Sự không phù hợp giữa hai người, sự đòi hỏi quá đáng ở đối tượng mình yêu, sự vị kỷ, cục cằn, vũ phu, sự đớn hèn, thiếu quyết tâm, dũng khí trong khi yêu sẽ làm cho tình yêu mất đi vẻ thơ mộng, quyến rũ, dễ dẫn đến những rạn nứt, tan vỡ trong tình yêu [26]

Tóm lại, điểm qua nghiên cứu của các tác giả trong nước về tình yêu đôi lứa

có thể rút ra một số nhận xét sau:

Các nhà nghiên cứu Việt Nam đều khẳng định tình yêu đôi lứa là thứ tình cảm không thể thiếu của con người Tình yêu chính là sức mạnh, là chìa khóa của mọi thành công, là hạnh phúc của mỗi gia đình Sự tan vỡ trong tình yêu do nhiều

19

yếu tố chủ quan và khách quan mang lại Những yếu tố chủ quan là do sự khác biệt, đối lập về nhiều mặt giữa hai người trong cuộc Những yếu tố khách quan là do gia đình ngăn cản, bạn bè dèm pha hay có sự xuất hiện của “người thứ ba” Ngoài ra nguyên nhân do một trong hai người thiếu chung thủy, quá thực dụng, thô lỗ, cục cằn… cũng được các nhà nghiên cứu nhấn mạnh

Một điều dễ nhận thấy là chưa có nghiên cứu thực tiễn nào đi sâu tìm hiểu các thành tố của tình yêu Và hầu như chưa có tác giả Việt Nam nào ứng dụng lý thuyết tam giác tình yêu của Robert Sternberg vào nghiên cứu thực tiễn

Khoảng trống này khiến chúng tôi tiến hành nghiên cứu thực trạng tình yêu đôi lứa của những người trưởng thành hiện nay để từ đó đề xuất một số kiến nghị giúp nâng cao hiểu biết của người trưởng thành về tình yêu chân chính

Tiếp theo chúng ta sẽ đi tìm hiểu những khái niệm cơ bản trong nghiên cứu

về tình yêu đôi lứa

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Tình cảm

Trong sự tác động qua lại giữa con người với thế giới khách quan, con người không chỉ nhận thức được thế giới mà còn tỏ thái độ của mình với thế giới Những hiện tượng tâm lý biểu thị thái độ của con người với những cái mà họ nhận thức được hoặc làm ra được như thế gọi là cảm xúc, tình cảm Đời sống tình cảm của con người rất phong phú, ở nhiều mức độ khác nhau, có ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ đời sống tâm lý con người Đó là nét đặc trưng của tâm lý người

“Tình cảm là những thái độ thể hiện sự rung cảm của con người đối với những sự vật, hiện tượng có liên quan đến nhu cầu và động cơ của con người” [34]

Đây là một hình thức phản ánh tâm lý mới, phản ánh cảm xúc (rung cảm)

Do vậy, ngoài những điểm giống với sự phản ánh của nhận thức mang tính chủ thể,

có bản chất xã hội lịch sử, phản ánh cảm xúc còn có những đặc điểm riêng như sau :

- Về nội dung phản ánh: Tình cảm phản ánh mối quan hệ giữa các sự vật,

hiện tượng với nhu cầu, động cơ của con người

20

- Về phạm vi phản ánh: Mọi sự vật, hiện tượng tác động vào giác quan của

chúng ta ít nhiều được ta nhận thức (ở mức độ đầy đủ, sáng tỏ khác nhau), song không phải mọi tác động vào giác quan đều được ta tỏ thái độ, mà chỉ có những sự vật, hiện tượng nào liên quan đến sự thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu hoặc động cơ của con người mới gây nên cảm xúc Nghĩa là phạm vi phản ánh của tình cảm có tính lựa chọn

- Về phương thức phản ánh: Tình cảm phản ánh thế giới dưới hình thức

rung cảm

- Ngoài ra, với tư cách là một thuộc tính tâm lý ổn định, tiềm tàng của nhân cách, tình cảm mang đậm màu sắc chủ thể Quá trình hình thành tình cảm lâu dài, phức tạp và diễn ra theo quy luật

- Tình cảm được hình thành và biểu hiện qua xúc cảm

- Sự tác động của hiện thực khách quan lên những cá nhân khác nhau tạo nên những tình cảm khác nhau

Tóm lại, theo chúng tôi, tình cảm chỉ có ở con người, tình cảm phản ánh sự vật, hiện tượng khách quan mang đặc điểm chủ quan của mỗi người Tính chủ quan này phụ thuộc vào các yếu tố như: điều kiện sống, môi trường xã hội, trình độ học vấn, sự giáo dục, truyền thống gia đình, đặc điểm lứa tuổi, giới tính, đặc điểm hệ thần kinh của mỗi người

1.2.2 Tình yêu

Tình yêu là thứ tình cảm thiêng liêng, cao quý của con người Tình yêu luôn

là đề tài được phản ánh, bàn luận nhiều nhất trong triết học, tâm lý học, văn học, sinh học, âm nhạc, hội họa, sân khấu

Dưới góc độ văn học, tình yêu được coi là một chất men cho sự sống của con người Có hàng trăm, hàng nghìn bài ca, bài thơ, câu chuyện ca ngợi tình yêu, nhất

là tình yêu đôi lứa, tình yêu vợ chồng Tình yêu mang lại sự sống và hạnh phúc cho loài người Song cũng không ít người gặp phải những rủi ro trong tình yêu và cuộc sống, như tình yêu đơn phương, tình yêu phản bội, tình yêu dang dở… nên họ định nghĩa tình yên là sự đau khổ, sự lừa dối

cử chỉ nhã nhặn làm ta hài lòng, yêu thích Từ đó tình yêu dẫn dắt con người thể hiện hành vi, cử chỉ, lời nói nhằm chiếm lĩnh người yêu, bằng sự cho đi, cống hiến hay nhận lại và có cả sự ghen tuông, hờn dỗi…

Trần Trọng Thủy đã khẳng định “Tình yêu là một loại tình cảm đặc biệt - biểu hiện cao nhất của tình người (lòng nhân ái), thúc đẩy mỗi người vượt ra khỏi cái vỏ cá nhân của mình để đi đến hòa quyện với người khác, trong đó mỗi bên đều trở nên phong phú hơn nhờ bên kia hay nói một cách hình tượng:

“Mình với ta tuy hai mà một

Ta với mình tuy một mà hai” [32]

Với tư cách là một nhà tâm lý, Nguyễn Đình Xuân lại đưa ra quan điểm như sau: “Dưới góc độ tâm lý học, tình yêu được hiểu như là sự phản ánh mối quan hệ (và có tỏ thái độ) có thiện cảm (là yêu) hoặc không có thiện cảm (là ghét, tức giận, căm thù…) giữa con người với nhau Vậy tình yêu đôi lứa, vợ chồng là dạng phản ánh đặc biệt giữa hai giới tính là chính Bên cạnh đó, cần nói rộng ra, bắt đầu là tình yêu đôi lứa, sau đó là tình yêu vợ chồng, tình yêu cha mẹ đối với con cái, với ông

bà, Tổ Quốc, quê hương, dân tộc…” [37]

Theo Vũ Dũng, tình yêu là: “1- Thái độ cảm xúc tích cực bậc cao đối với một đối tượng có vai trò nằm ở trung tâm của hệ thống các nhu cầu và các hứng thú của chủ thể (tình yêu đối với cha mẹ, đối với Tổ Quốc, với con cái, đối với âm nhạc…) 2- Tình yêu là một tình cảm mạnh mẽ, dồn nén và tương đối ổn định, kèm theo những nhu cầu tình dục, xu hướng thể hiện tối đa các phẩm chất nhân cách tốt đẹp của mình trong hoạt động và giao tiếp với người khác nhằm khơi dậy, thúc đẩy

22

ở đối tượng thái độ, tình cảm đáp lại cũng với mức độ bền vững và cường độ tương ứng Tình yêu mang tính chất gần gũi, sâu kín, thường kèm theo những cảm xúc xuất hiện và thay đổi theo tình huống: dịu dàng, trìu mến, thiết tha, ngưỡng mộ, ghen tuông… Sự thể hiện những cảm xúc này phụ thuộc vào các đặc điểm tâm lý - nhân cách của chủ thể” [6]

Nhà tâm lý học S Freud nghiên cứu hạt nhân của tình yêu là tình dục mà mục đích cuối cùng của nó là sự gần gũi thể xác Tình yêu bắt đầu tự khoái cảm có được từ các cơ quan chức năng của cơ thể, từ tự kích thích, tự yêu (ái kỷ) rồi chuyển sang yêu đối tượng dường như là cái tôi mở rộng, sau đó chuyển sang những ham muốn theo nghĩa đầy đủ của nó [6]

Tình yêu - theo E Fromm đó là tâm thế, là định hướng tính cách quy định thái độ của con người đối với thế giới nói chung Tình yêu thể hiện sự quan tâm, tinh thần trách nhiệm, sự tôn trọng và hiểu biết lẫn nhau Trong đó, ham muốn tình dục chỉ là một dạng thể hiện nhu cầu về tình yêu và sự gắn kết Tình yêu, theo ông còn là một lĩnh vực nghệ thuật đòi hỏi phải có các k năng và kiến thức phong phú, trong số đó có tính kỷ luật, sự tập trung, kiên trì, tích cực và niềm tin [6]

Theo chúng tôi, tình yêu chính là thứ tình cảm cao cấp của con người, là một thuộc tính bền vững của nhân cách Nó phong phú, đa dạng và rộng lớn: Từ tình yêu cha mẹ, ông bà, anh chị em ruột thịt trong gia đình, họ hàng, yêu thầy cô, bạn bè, mái trường thân yêu đến tình yêu quê hương, đất nước Tình yêu ấy lớn lên theo năm tháng và tuân theo những quy luật riêng của nó Đến một thời kỳ phát triển nhất định của cá nhân mới nảy sinh và phát triển thành một loại tình cảm đặc biệt của con người Đó là tình yêu đôi lứa Và trong nghiên cứu này, tôi tập trung tìm hiểu tình yêu đôi lứa của những người đầu tuổi trưởng thành (từ 25 đến 40 tuổi)

1.2.3 Tình yêu đôi lứa

Tình yêu đôi lứa là một vấn đề khá tiêu biểu, đẹp đẽ và thiêng liêng, phức tạp

và đa dạng Chính vì lẽ đó mà tình yêu đôi lứa đã được con người quan tâm nghiên cứu từ rất lâu đời trong lịch sử

23

Tình yêu đôi lứa, đó là sự rung cảm sâu sắc nhất của sự thống nhất về nhiều mặt: mặt tự nhiên và xã hội, cơ thể và tinh thần, thẩm m và đạo đức nhưng lại mang tính cá nhân mạnh mẽ Tình yêu đôi lứa có những đặc trưng cơ bản sau: Sự gắn bó tình cảm chặt chẽ với một người khác; Xu hướng suy nghĩ về người đó theo lối lý tưởng hóa; Một sức hấp dẫn rõ rệt về thể xác mà người ta thường coi sự đụng chạm thân thể là thực hiện sự hấp dẫn đó

Có thể nói, tình yêu đôi lứa tuy là tình cảm riêng tư thầm kín giữa hai người nhưng lại có mối liên hệ mật thiết, sâu xa với tình người hay còn gọi là lòng nhân

ái Trong đó, chính tình người cùng với những nhu cầu đặc trưng cho nó ở từng giai đoạn lịch sử, nhu cầu được trở thành nhân cách mới, đây chính là gốc rễ chủ yếu, là nền tảng thực sự của tình yêu đôi lứa chứ không phải là nhu cầu tình dục Và trong tình yêu, mỗi bên đều nhìn thấy ở bên kia một con người với tư cách là một nhân cách

Đứng trước quan điểm như vậy, cách lập luận như vậy, có thể coi tình yêu là một loại tình cảm đặc biệt - biểu hiện cao nhất của tình người (lòng nhân ái) thúc đẩy mỗi người vượt qua khỏi cái vỏ cá nhân của mình để đi đến hòa quyện với nhau, khiến mỗi người trở nên phong phú hơn, hoàn thiện và tốt đẹp hơn nhờ bên kia

Dấu hiệu của tình yêu đôi lứa, đấy là sự rung động của con tim, nó thể hiện tất cả các xúc cảm của con người như: hứng thú, hồi hộp, sung sướng, e thẹn, xấu

hổ, giận hờn, ghen tuông, đau khổ… Các xúc cảm này thể hiện ra bên ngoài thông qua vẻ mặt, tư thế, cử chỉ, hành vi, giọng nói… ở mỗi con người

Nói một cách tổng quan nhất: Tình yêu đôi lứa là tình yêu giữa hai người, thể hiện ở sự tôn trọng, thông cảm và cao hơn là sự hòa hợp về mặt tâm hồn của con người Tình yêu biểu hiện ở mức độ trên tình bạn ở hai người đã trưởng thành

Quan điểm tương đối thống nhất của các nhà khoa học hiện nay cho rằng, tình yêu đôi lứa là sự hấp dẫn, rung cảm lẫn nhau giữa hai người cả về tinh thần - tâm lý lẫn thể xác - sinh lý

Trần Hiệp và Đỗ Long đã định nghĩa: “Tình yêu đôi lứa là tình cảm mãnh liệt, say đắm và tương đối bền vững được tạo nên do những nhu cầu ẩn giấu sắc thái

24

sinh lý của chủ thể Tình yêu đôi lứa với tình cảm sâu sắc thường đi đôi với cảm xúc dịu dàng, vui sướng, ghen tuông Những tình cảm này xuất hiện và thay đổi theo tình huống cụ thể và phụ thuộc vào các đặc điểm tâm lý cá nhân của hai người Khi xem xét tình yêu cần phải kết hợp hài hoà hai yếu tố: bản năng tình dục và tình cảm của tâm hồn” [20]

Còn giáo sư Ruđônphơ Nôibéc lại định nghĩa tình yêu đôi lứa một cách ngắn gọn như sau: “Tình yêu là sự gặp gỡ của hai người thuộc hai giới, trên cơ sở cùng chung ham muốn về tinh thần và thể xác, trên cơ sở sự liên kết và giúp đỡ lẫn nhau” [28]

Theo quan điểm của R Sternberg, tình yêu bao gồm ba thành tố, đó là sự gần gũi, sự đam mê và tính cam kết, trách nhiệm Nếu có được trọn vẹn cả ba thành

tố trên sẽ trở thành tình yêu hoàn hảo, tình yêu lý tưởng mà bao nhiêu người mong đợi [47]

Dựa trên quan điểm về tình yêu của R Sternberg và kế thừa các quan điểm

khác nhau của các tác giả Việt Nam, chúng tôi hiểu rằng: Tình yêu đôi lứa là tình cảm cao cấp của con người thể hiện ở sự gần gũi, sự đam mê và tính cam kết, trách nhiệm giữa hai người

1.2.4 Người trưởng thành

Theo Đại từ điển Tiếng Việt, người trưởng thành được hiểu là “người đã lớn khôn và tự lập được” Theo định nghĩa này thì người trưởng thành là người đã “lớn” tức là đã hoàn thiện về mặt thể chất, “khôn” tức là đã hoàn thiện về mặt tâm lý, “tự lập được” nghĩa là có khả năng lao động để nuôi sống bản thân

Theo các nhà tâm lý học thì trưởng thành là khái niệm thuộc về tinh thần, là

sự trưởng thành về mặt tâm lý, xã hội Về mặt pháp luật, một người 18 tuổi được coi là công dân thực thụ của đất nước Họ có quyền bầu cử, ứng cử, phải chịu trách nhiệm về mọi hành vi và việc làm của mình trước Bộ luật hình sự, luật nghĩa vụ quân sự, luật hôn nhân, gia đình Như vậy, họ là một người trưởng thành

Trong các cuốn giáo trình của M , các nhà tâm lý học lấy mốc bắt đầu tuổi người lớn là 20 tuổi và chia ra thành các giai đoạn: Đầu tuổi người lớn (từ 20-40

Khó có thể xác định được chính xác thời kỳ phát triển của người trưởng thành nếu chỉ dựa trên cơ sở độ tuổi Vì vậy các nhà khoa học thường xét đến ba phương diện khác nhau của “độ tuổi”, ngoài tuổi theo thời gian được tính từ khi sinh ra, họ thường quan tâm đến tuổi sinh học, tuổi xã hội và tuổi tâm lý của con người Trong đó bộ phận cấu thành đầu tiên của sự trưởng thành, theo quan điểm các nhà tâm lý học, nhất định phải là sự trưởng thành về mặt tâm lý Theo nhà nghiên cứu Craig G.J và Baucum D., dấu hiệu đặc trưng của sự trưởng thành về mặt tâm lý là khả năng giải quyết các mâu thuẫn và các vấn đề xã hội một cách tích cực [17]

Trong đề tài nghiên cứu này, chúng tôi tập trung tìm hiểu tình yêu đôi lứa của những người trưởng thành từ 25 đến 40 tuổi

1.2.5 Tình yêu đôi lứa của người trưởng thành

Trong tình yêu của những người trưởng thành có sự đam mê, sự gần gũi, thấu hiểu và tính cam kết, trách nhiệm Đó là những yếu tố cơ bản và quan trọng để xây dựng nên một tình yêu đẹp

Trên cơ sở đó chúng tôi cho rằng: Tình yêu đôi lứa của người trưởng thành

là tình cảm cao cấp của con người (những người trưởng thành từ 25 đến 40 tuổi), thể hiện ở sự gần gũi, sự đam mê và tính cam kết, trách nhiệm giữa hai người

1.3 Các thành tố tình yêu của những người trưởng thành

1.3.1 Các thành tố trong tình yêu đôi lứa của người trưởng thành

Một trong các lý thuyết đầu tiên về tình yêu được phát triển bởi Sigmund Freud Freud thường xuyên thêm vào bản chất con người những ham muốn vô thức,

26

lý thuyết của ông về tình yêu xoay quanh sự cần thiết cho một "cái tôi lý tưởng” Định nghĩa về một “cái tôi lý tưởng” như sau: Hình ảnh của người mà ta muốn trở thành, đó là khuôn mẫu của những người mà ta vô cùng tôn trọng [43]

Một lý thuyết khác được giới thiệu bởi Maslow Tháp nhu cầu của Maslow đặt sự thể hiện bản thân ở trên đỉnh cao nhất Ông cho rằng những ai đã đạt đến đỉnh được thể hiện bản thân thì có khả năng yêu thương [43]

Lý thuyết tam giác tình yêu là một lý thuyết về tình yêu được phát triển bởi nhà tâm lý học người M - Robert Sternberg

Theo ông, tình yêu là mối quan hệ liên cá nhân, được đặc trưng bởi sự kết hợp của ba thành phần: Sự gần gũi, sự đam mê và tính cam kết, trách nhiệm (Hình 1.1)

Hình 1.1: Ba thành tố trong lý thuyết tam giác tình yêu [46]

Lý thuyết này nhấn mạnh đến bản chất động của tình yêu Tình yêu không hề tĩnh lặng mà là sự biến đổi không ngừng của các thành phần này Nó làm nên sức hút kỳ diệu của tình yêu, cũng như làm thay đổi mối quan hệ lứa đôi Mỗi thành phần của tình yêu đều có thể thay đổi theo hướng tăng lên hoặc giảm đi trong quá trình phát triển của mối quan hệ yêu đương và do đó tác động lên chất lượng của mối quan hệ này Các thành phần này cũng có thể kết hợp theo những cách khác nhau, mỗi một sự kết hợp cho ta một kiểu tình yêu: tình yêu trống rỗng, tình yêu lãng mạn, tình yêu mê đắm,… Trong quan hệ yêu đương, ở những giai đoạn khác nhau có thể có những loại tình yêu khác nhau tùy thuộc vào sự nổi trội của thành phần nào Các thành phần này của tình yêu không tồn tại vĩnh cửu, cũng không kết

Sự gần gũi

Trách nhiệm

Sự đam mê

27

hợp với nhau một cách vĩnh cửu và luôn có sự chuyển biến trong suốt cuộc sống lứa đôi

1 Sự gần gũi (Intimacy): bao gồm cảm nhận sự gắn kết, tình cảm ấm áp, thân

thiết, sự tương tác và sự ràng buộc với nhau

Sự gần gũi là điều liên kết lâu dài giữa hai người trong xã hội, dù họ có yêu hay không Càng ít rào cản, trắc trở giữa hai người thì độ thân mật của họ càng cao Thông thường sự gần gũi, thấu hiểu được thể hiện qua sự đồng cảm (cùng cảm nhận), quan điểm chung (cùng suy nghĩ) và kỷ niệm chung (cùng thực hiện) giữa hai người, cũng như điều riêng tư giữa họ mà người ngoài không mấy ai biết Gần gũi giúp giữ những rào cản bị loại bỏ không phát sinh và giữ hai người tiếp tục ở gần nhau khi đam mê biến mất

Có 10 dấu hiệu của sự gần gũi Đó là:

1 Mong muốn làm điều tốt lành cho bạn tình

9 Có thể tâm sự với bạn tình về những điều thầm kín

10 Đánh giá cao sự hiển diện của bạn tình trong cuộc sống của bản thân

Có thể nói trong tình yêu, sự đồng cảm, gần gũi, tin cậy, thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau có thể biểu hiện qua giọng nói, nét mặt, cử chỉ, nụ cười… Từ đó, họ phần nào hiểu được tâm tư, nguyện vọng, nhu cầu của nhau Mỗi người sẽ luôn biết

28

đặt mình vào hoàn cảnh, vị trí của người kia để hiểu, chia sẻ và cảm thông Họ hạnh phúc khi người yêu của mình hạnh phúc và ngược lại, họ thấy đau khổ khi người yêu gặp những điều không may mắn trong cuộc sống Có thể nói, sự gần gũi chính

là sợi dây vô hình gắn chặt hai người lại với nhau khiến cho họ luôn luôn muốn hòa quyện vào nhau, không rời xa nhau

2 Sự đam mê (Passion): bao gồm sự lãng mạn, sự lôi cuốn về thể xác và sự mong

muốn thỏa mãn tình dục Những yếu tố này có thể được kích hoạt bởi mong muốn nâng cao sự đánh giá bản thân, ham muốn tình dục hoặc chứng tỏ năng lực tình dục, muốn hoà nhập, muốn sở hữu hoặc muốn phụ thuộc vào người khác

Đam mê là thành phần đặc trưng của tình yêu, điều đem lại cho nó sự quyến

rũ bí ẩn Bằng lực hấp dẫn kỳ lạ của mình, đam mê kéo hai người lại gần nhau với những cảm giác bức rứt, khó chịu khi họ ở xa nhau Ghi nhận cho thấy não con người tạo ra hợp chất lạ khi hai người đam mê ở gần nhau, gây nên cảm xúc dễ chịu

mà bình thường không có Đó là vị ngọt độc đáo của tình yêu

Không thể phủ nhận rằng sức cuốn hút mãnh liệt giữa hai người bắt đầu từ vẻ đẹp hình thức đến vẻ đẹp tâm hồn của mỗi người Khi tình yêu nảy nở, tình dục chính là yếu tố đặc trưng không thể thiếu của nó Trước hết đó là sự đồng cảm, hấp dẫn về vẻ đẹp tâm hồn kết hợp theo đó là nhu cầu được ôm ấp, gần gũi, chiều chuộng… về mặt cơ thể

Tóm lại, sự đam mê, cuốn hút lẫn nhau trong tình yêu biểu hiện ở sự hấp dẫn

về thể xác, về vẻ đẹp tâm hồn, sự nhớ nhung, bồn chồn, da diết… Tất cả đều được coi là những yếu tố quan trọng để hình thành nên một tình yêu bền vững

3 Tính trách nhiệm (Commitment): bao gồm quyết định duy trì sự có nhau trong

một giai đoạn ngắn và về lâu dài thì chia sẻ những thành quả và cùng xây dựng kế hoạch cuộc sống Nói cách khác, tính trách nhiệm gồm hai phần riêng biệt: phần ngắn hạn và phần dài hạn Phần ngắn hạn nằm ở chỗ cá nhân quyết định hoặc cảm thấy mình yêu ai Cá nhân có thể quyết định việc này một cách có ý thức hoặc vô

29

thức Còn phần dài hạn là sự cam kết tình yêu Đó là việc quyết định ở lại bên nhau lâu dài, chia sẻ với nhau những thành tựu cũng như những kế hoạch thực hiện nhiều điều trong thời gian dài hạn Đây là những điều cần thiết để duy trì tình yêu Phần ngắn hạn thường xuất hiện trước phần dài hạn, tức là quyết định yêu có trước, còn những biểu lộ về sự cam kết tình yêu với người mình yêu có sau Tuy nhiên, quyết định yêu không nhất thiết sẽ kéo theo sự cam kết tình yêu Những tình yêu ngắn hạn thường thiếu sự cam kết này nên khó duy trì tình yêu lâu dài

Đam mê bí ẩn thoắt ẩn thoắt hiện, còn sự gần gũi là liên kết phân tử không

đủ sức gắn hai người thành một Tình yêu cần nhân tố tin cậy để gắn chặt họ với nhau Đó chính là tính cam kết, trách nhiệm [44, 46, 47]

Nói tóm lại, sự đam mê, sự gần gũi và tính cam kết, trách nhiệm là ba yếu tố quan trọng hình thành nên một tình yêu hoàn hảo Và một người biết dung hòa cả ba thành tố này trong tình yêu sẽ sở hữu một tình yêu trọn vẹn và một cuộc sống hạnh phúc viên mãn

1.3.2 Mối quan hệ giữa các thành tố trong tình yêu đôi lứa của người trưởng thành

Trải nghiệm của một người về "khối lượng" tình yêu phụ thuộc vào độ mạnh tuyệt đối của 3 thành tố: sự gần gũi, sự đam mê và tính cam kết, trách nhiệm Còn trải nghiệm của một người về các kiểu tình yêu phụ thuộc vào độ mạnh tương đối của chúng trong mối quan hệ với nhau Các giai đoạn và các kiểu tình yêu khác nhau có thể được giải thích bởi sự kết hợp khác nhau của 3 thành phần này Ví dụ,

sự chú trọng tương đối vào một thành phần trong một giai đoạn nào đó của mối quan hệ lãng mạn Thiếu cam kết, tình yêu sẽ bị lụi tàn Thiếu đam mê, tình yêu chỉ còn là trách nhiệm Thiếu gần gũi, tình yêu mất đi sự sâu sắc Như vậy, một mối quan hệ nếu chỉ dựa trên một thành tố thì sẽ kém bền vững hơn có 2 hay 3 thành

tố trên

Theo lý thuyết này, tình yêu được tạo ra bởi ba thành phần: sự gần gũi, niềm đam mê và tính cam kết, trách nhiệm Sternberg xác định tám loại tình yêu, có thể

30

được mô tả như sự kết hợp khác nhau giữa ba yếu tố này Trong đó, một loại không được cấu thành từ ba thành tố trên là loại không tình yêu (Bảng 1.1)

Bảng 1.1: Phân loại tình yêu của Robert Sternberg [46]

Sự gần gũi Đam mê Cam kết, trách nhiệm

1 Không tình yêu (Non-love): "Chỉ đơn giản là sự vắng mặt của cả ba thành

phần của tình yêu Không tình yêu đặc trưng cho phần lớn các mối quan hệ cá nhân

của chúng ta, nó chỉ đơn giản là những tương tác thông thường" [49, tr.268]

Theo Robert Sternberg thì có 7 loại tình yêu được mô tả trong sơ đồ tam giác dưới đây Tam giác lớn thì tình yêu sâu nặng và ngược lại Hình dạng (loại) của tam giác xác định “dạng” tình yêu

Tình yêu chỉ dựa trên 1 thành tố:

Trong hình ảnh một tam giác, sự gần gũi được coi là thành phần tại điểm đỉnh của tam giác, trong khi niềm đam mê và tính cam kết, trách nhiệm tạo nên các điểm phụ Ngoài ra đại diện tại mỗi điểm là các loại tình yêu mà chỉ có một thành phần

31

Hình 1.2: Các loại tình yêu chỉ dựa trên một thành tố [46]

2 Tình bạn (Liking): ở đỉnh của tam giác bởi vì nó chỉ liên quan đến sự gần

gũi Loại tình yêu này được đặc trưng bởi một cảm giác gần gũi và tin tưởng Trường hợp này sự thân thiết, ưa thích biểu hiện tính chất của tình bạn thật sự Qua

đó, một người cảm thấy có sự an toàn, ấm áp và gần gũi với người kia nhưng không

hề có sự đam mê hay ý định gắn bó lâu dài “Nó đề cập đến các trải nghiệm cảm xúc trong các mối quan hệ có thể được mô tả như là tình bạn Một cảm giác gần gũi,

ấm áp với người khác nhưng không có cảm xúc mãnh liệt, đam mê hay trách nhiệm lâu dài" [49, tr.268]

3 Tình yêu mê đắm (Infatuation love): ở điểm trái của tam giác và chỉ liên

quan đến niềm đam mê Nó đặc trưng bởi sự hấp dẫn về thể chất và ham muốn tình dục Đây là loại tình yêu thường xảy ra vào lúc bắt đầu của một mối quan hệ Trong thực tế, nó thường được gọi là "tình yêu sét đánh” Mối quan hệ lãng mạn thường bắt đầu bằng tình yêu mê đắm và trở thành tình yêu lãng mạn khi sự gần gũi phát triển theo thời gian Nếu không có thêm sự gần gũi hoặc tính cam kết, trách nhiệm, mối quan hệ này thường ngắn ngủi, hời hợt và có thể biến mất đột ngột

4 Tình yêu trống rỗng (Empty): ở điểm bên phải của tam giác và đặc trưng

bởi một cam kết mạnh mẽ để duy trì các mối quan hệ Tình yêu trống rỗng thiếu sự gần gũi, tình cảm và hấp dẫn tình dục Mối quan hệ này thường có thể được nhìn thấy ở một trong hai trường hợp như: trong một mối quan hệ cũ, nơi cả hai sự gần

Sự gần gũi

Trách nhiệm

Sự đam mê T.Y mê đắm T.Y trống rỗng

Tình bạn

Những kiểu tình yêu - tình bạn, tình yêu mê đắm, tình yêu trống rỗng - mà chỉ có một thành phần đƣợc coi là ít ổn định hơn so với các loại tình yêu dựa trên hai thành phần

Tình yêu dựa trên 2 thành tố:

Hình 1.3: Các loại tình yêu dựa trên hai thành tố [46]

5 Tình yêu lãng mạn (Romantic love): Trên tam giác tình yêu, nó nằm ở phía

bên trái, giữa sự gần gũi và niềm đam mê Vì nó đƣợc đặc trƣng bởi sự hiện diện của cả hai niềm đam mê tình dục và sự gần gũi nhau Tình yêu này có sự ràng buộc dựa trên xúc cảm cá nhân thông qua sự gần gũi, thấu hiểu và mê đắm xác thịt Tình yêu này có nhiều đam mê, nhiều kỷ niệm, nhiều giây phút đồng cảm, thấu hiểu nhƣng không duy trì trách nhiệm

6 Tình yêu bầu bạn (Companionate love): Nó nằm ở phía bên phải của hình

tam giác, giữa sự gần gũi và tính cam kết, trách nhiệm, đƣợc đặc trƣng bởi sự hiện diện của cả hai thành tố là trách nhiệm và sự gần gũi Tình yêu bầu bạn biểu hiện qua sự gần gũi, thân thiết, thấu hiểu, không đam mê nhƣng mạnh hơn tình bạn bởi

Sự gần gũi

Trách nhiệm

Sự đam mê

T.Y ban đầu

33

vì nó có sự cam kết lâu dài "Đây là loại tình yêu xuất hiện trong những cuộc hôn nhân lâu dài - nơi niềm đam mê không còn hiện diện" [48] nhưng ở đó vẫn tồn tại một tình cảm sâu đậm và sự cam kết, trách nhiệm với nhau Tình yêu bầu bạn thường là lâu dài và có thể là một mối quan hệ rất thỏa mãn Tình yêu lý tưởng được chia sẻ giữa các thành viên trong gia đình là một hình thức của tình yêu bầu bạn, như là tình yêu giữa những người bạn thân, một tình bạn thuần khiết nhưng mạnh mẽ

7 Tình yêu ban đầu/ngốc nghếch (Fatuous Love): Nó nằm ở đáy của tam

giác, giữa niềm đam mê và trách nhiệm Nó được đặc trưng bởi sự hiện diện của cả

sự gần gũi và đam mê tình dục Dạng này có thể minh họa bằng những trường hợp

ve vãn, tán tỉnh thoáng qua và sau đó tiến tới hôn nhân mà thiếu hẳn sự gần gũi, thân thiết, thấu hiểu Trong tình yêu này hứa hẹn được thúc đẩy mạnh bởi sự đam mê

Tình yêu kết hợp cả 3 yếu tố:

Hình 1.4: Các loại tình yêu dựa trên ba thành tố [46]

8 Tình yêu hoàn hảo (Consummate love): là tình yêu lý tưởng, bao gồm trọn

vẹn cả 3 thành phần, là tình yêu lãng mạn và trách nhiệm hay tình yêu bầu bạn và đam mê Dạng tình yêu hoàn hảo này là đại diện cho tư tưởng về mối quan hệ mà con người cố gắng xây đắp

T.Y ban đầu

Đam mê + trách nhiệm

T.Y hoàn hảo

Đam mê + gần gũi + trách nhiệm

34

Thực tế cuộc sống thiếu lý tưởng và môi trường lý tưởng thì tình yêu này không thể tồn tại lâu bền được Nó đòi hỏi nhiều nỗ lực duy trì, để giữ sự gần gũi, thấu hiểu lúc trẻ và gìn giữ sự đam mê khi về già Mọi nỗ lực đều có quả ngọt, nên

vị ngọt tình yêu trọn vẹn xứng đáng dành cho ai chăm sóc nó

Trong 7 dạng tình yêu, tình yêu hoàn hảo được lý thuyết hóa là tình yêu gắn liền với các “cặp đôi hoàn hảo” Theo Sternberg, những cặp này sẽ rất hạnh phúc trong 15 năm hay hơn nữa mà chính họ cũng không hình dung là họ hạnh phúc hơn bất

cứ ai

Tuy nhiên Sternberg cũng lưu ý rằng, giữ được tình yêu hoàn hảo khó hơn cả việc đạt được nó Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc biến các thành phần của tình yêu thành hành động "Nếu không biểu lộ tình cảm" ông cảnh báo, "thậm chí sự

vĩ đại nhất của tình yêu cũng có thể chết" [45, tr 341] Như vậy, tình yêu đó không thể được lâu dài Nếu niềm đam mê bị mất dần theo thời gian, tình yêu hoàn hảo có thể thay đổi thành tình yêu bầu bạn [44, 46, 47]

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tình yêu đôi lứa của người trưởng thành

Giữ gìn tình yêu, tạo lập một cuộc sống hạnh phúc, đôi lứa gắn bó đến “đầu bạc răng long” là điều biết bao người mơ ước Các nghiên cứu của tiến s John Gray [10], giáo sư V Kônbanôvxki [28], Nguyễn Đình Xuân [36], Trịnh Trung Hòa [21], Nguyễn Hoàng Đức [9], Nguyễn Lý [26], Thu Vân - Việt Hùng [40] đã đưa

ra rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tình yêu đôi lứa của những người trưởng thành như:

Nhóm yếu tố chủ quan bao gồm: Sự đối lập trong quan điểm, nhận thức, thái

độ, mục đích, lợi ích giữa hai người; sự khác biệt về nhu cầu, tính cách; khí chất; năng lực; trình độ học vấn… Nhóm yếu tố khách quan bao gồm: sự phản đối của gia đình, sự dèm pha của bạn bè, sự xuất hiện của người thứ ba… sẽ dẫn đến mâu thuẫn, đổ vỡ trong tình yêu

Trong phạm vi đề tài nghiên cứu này, chúng tôi có đề cập đến một số yếu tố

ảnh hưởng đến tình yêu đôi lứa của những người trưởng thành như sau: