THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ

VŨ NGỌC HÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

VŨ NGỌC HÀ

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

HÀ NỘI - 2019

VŨ NGỌC HÀ

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Mã số: 62 38 01 01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TÀO THỊ QUYÊN

HÀ NỘI - 2019

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả luận án

Vũ Ngọc Hà

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

1.2 Tình hình nghiên cứu của một số nước trên thế giới 18 1.3 Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu, những vấn đề đặt ra tiếp tục

nghiên cứu, các câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu 23

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ

VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 27 2.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành

chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường 27 2.2 Nội dung, các hình thức thực hiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành

chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường 63 2.4 Thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ

môi trường ở một số nước trên thế giới 70 2.5 Một số giá trị tham khảo cho Việt Nam 78

CHƯƠNG 3: TÌNH HÌNH VI PHẠM HÀNH CHÍNH VỀ BẢO VỆ MÔI

TRƯỜNG VÀ THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ VI

PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở

3.1 Khái quát về môi trường và tình hình vi phạm hành chính về bảo vệ

3.2 Thực trạng thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh

CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN

PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC

4.1 Quan điểm bảo đảm thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính

trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay 128 4.2 Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính

trong lĩnh vực bảo vệ môi trường hiện nay 136

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ 151

BVMT : Bảo vệ môi trường CCHC : Cải cách hành chính ÔNMT : Ô nhiễm môi trường THPL : Thực hiện pháp luật TNHH : Trách nhiệm hữu hạn TNMT : Tài nguyên môi trường TTHC : Thủ tục hành chính UBND : Ủy ban nhân dân VBQPPL : Văn bản quy phạm pháp luật VPHC : Vi phạm hành chính

XLVPHC : Xử lý vi phạm hành chính XPVPHC : Xử phạt vi phạm hành chính

Biểu đồ 3.4: Thống kê số ngày có số liệu PM10 trung bình 1h và 24h

không đạt QCVN ở các trạm chịu ảnh hưởng của giao thông

Biểu đồ 3.5: Diễn biến nồng độ TSP trong không khí xung quanh một

Biểu đồ 3.6: Diễn biến nồng độ bụi PM10 trung bình năm tại một số

trạm quan trắc tự động, liên tục giai đoạn 2011-2015 107

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống con người và sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của một đất nước Chính vì vậy, bảo vệ môi trường (BVMT) đã trở thành một vấn đề trọng yếu của toàn cầu và đang được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm đặt thành quốc sách Do đó, BVMT không là nhiệm vụ của riêng cá nhân hay quốc gia nào mà trách nhiệm của toàn nhân loại Tuy nhiên trong những thập kỷ gần đây môi trường thế giới đang có những thay đổi theo chiều hướng xấu đi do sự thay đổi của khí hậu toàn cầu: sự suy giảm tầng ôzôn đang làm cho trái đất ngày càng nóng lên sự suy giảm của nhiều giống, loài động vật, thực vật, sự diệt vong của nhiều loài động vật quý hiếm,vấn đề cháy rừng, vấn đề chất thải, ô nhiễm…

Hiệu quả quản lý nhà nước về BVMT phụ thuộc vào nhiều hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này Thanh tra, kiểm tra thường xuyên sẽ giúp các chủ thể quản lý nắm được tình hình thực hiện pháp luật (THPL) về BVMT của các đối tượng quản lý, qua đó có thể đề ra các biện pháp tác động thích hợp đến từng đối tượng như khuyến khích, động viên các tổ chức, cá nhân nghiêm chỉnh THPL về xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) trong lĩnh vực BVMT nhằm phát hiện, uốn nắn kịp thời các đối tượng có biểu hiện sai phạm, góp phần định hướng hành vi xử sự tích cực của họ trong công tác BVMT Xử lý nghiêm minh các VPPL về môi trường mà trước hết là xử phạt

vi phạm hành chính (XPVPHC) đối với hành vi này, sẽ góp phần ngăn chặn kịp thời các hành vi ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường, răn đe các đối tượng có biểu hiện thiếu tôn trọng pháp luật Ngoài ra các hoạt động nêu trên còn giúp các

cơ quan quản lý môi trường phát hiện ra những điểm bất hợp lý trong chính các quy định của pháp luật để từ đó có hướng điều chỉnh, bổ sung kịp thời cho phù hợp với yêu cầu của cuộc sống

Thực hiện pháp luật về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT là hoạt động của các

cơ quan, tổ chức và cá nhân làm cho các quy định pháp luật về XLVPHC trong lĩnh

vực BVMT trở thành hiện thực trong cuộc sống, nhằm xử lý nghiêm minh và kịp thời đối với các hành vi vi phạm hành chính (VPHC) về BVMT, góp phần BVMT

an toàn và trong lành cho cộng đồng xã hội

Tuy nhiên, việc THPL trong XLVPHC lĩnh vực BVMT còn nhiều hạn chế: việc áp dụng pháp luật, nhất là áp dung thủ tục XLVPHC của một số cơ quan, cá nhân có thẩm quyền chưa đúng theo quy định; còn hiện tượng vi phạm về thời hạn, thời hiệu ra quyết định xử phạt; một số trường hợp xác định hành vi vi phạm chưa chính xác, có dấu hiệu bỏ qua hành vi vi phạm hoặc tùy tiện trong áp dụng hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả; việc xử lý tang vật, phương tiện vi phạm còn lỏng lẻo; công tác phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong việc trao đổi thông tin và xử lý vi phạm chưa chặt chẽ, đôi lúc còn mang tính hình thức; công tác thanh, kiểm tra chuyên ngành chưa được chú trọng; công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật tới người dân và tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán

bộ, công chức thực hiện chưa được quan tâm đúng mức nên hiệu quả đạt được chưa cao Số vụ vi phạm pháp luật môi trường nghiêm trọng có xu hướng gia tăng cả về tính chất và mức độ nguy hại nhưng không bị xử lý Việc tuân thủ pháp luật về BVMT của nhiều các tổ chức, cá nhân rất yếu Thậm chí, nhiều tổ chức, cán nhân

có thủ đoạn đối phó, chống đối lại cơ quan chức năng và người thi hành công vụ, do

đó, việc phát hiện và xử lý vi phạm gặp rất nhiều khó khăn

Có nhiều nguyên nhân của tình trạng nêu trên, nhưng trước hết là do bản thân người vi phạm không lường hết được hậu quả mà môi trường bị hủy hoại gây ra Mặt khác, cá nhân, tổ chức vì những lợi ích trước mắt, nhất là lợi nhuận không nhỏ từ môi trường đem lại đã bỏ qua việc BVMT Ngoài ra, hệ thống pháp luật về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT còn nhiều lỗ hổng, chưa thống nhất với các quy định khác của luật chuyên ngành và cũng còn rất nhiều quy định chồng chéo với các văn bản pháp luật khác, mức phạt còn chưa đủ sức răn đe cho những hành vi vi phạm

Thực trạng đó đòi hỏi phải nghiên cứu làm sáng tỏ cơ sở lý luận, thực trạng THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT, và đề xuất giải pháp bảo đảm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT trong thời gian tới nhằm hạn chế vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BVMT

Từ những lý do nêu trên, tôi chọn đề tài "Thực hiện pháp luật về xử lý vi

phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay" để

nghiên cứu và làm Luận án Tiến sĩ Luật học

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích lý luận THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT, đánh giá thực trạng THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam thời gian qua, luận án xác định các quan điểm, đề xuất các giải pháp đảm bảo THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên đây, Luận án hướng đến giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản sau:

Một là, tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và một số nước trên thế

giới có liên quan đến đề tài luận án, đánh giá những giá trị của các công trình đó và xác định những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu

Hai là, xây dựng khái niệm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT; làm

rõ nội dung, hình thức, các yếu tố ảnh hưởngTHPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT; nghiên cứu kinh nghiệm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở một

số nước trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam

Thứ ba, phân tích những kết quả đã đạt được, những hạn chế, bất cập trong

THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam, đồng thời chỉ rõ nguyên nhân của những hạn chế và bất cập đó

Thứ tư, luận chứng cơ sở khoa học để đề xuất các quan điểm và giải pháp

bảo đảm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Dưới góc độ lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, luận án nghiên cứu

cơ sở lý luận và thực tiễn THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về mặt thời gian: Đề tài nghiên cứu THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT từ khi Luật XLVPHC, Luật BVMT có hiệu lực có hiệu lực thi hành, là từ năm 2012 đến nay

- Về mặt không gian: Đề tài nghiên cứu THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam Trong quá trình nghiên cứu có tìm hiểu kinh nghiệm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT của một số nước trên thế giới với mục đích rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của Luận án

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước và pháp luật xã hội chủ nghĩa; về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, về BVMT, chiến lược xây dựng và hoàn thiện pháp luật và lý luận về THPL

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận của luận án là dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để nghiên cứu các vấn đề liên quan đến nội dung đề tài Các phương pháp nghiên cứu cụ thể mà luận án sử dụng bao gồm: phương pháp lịch sử và logic, phân tích và tổng hợp, diễn dịch và quy nạp, tổng kết thực tiễn, so sánh và điều tra, khảo sát

- Phương pháp lịch sử và logic: Bằng phương pháp lịch sử và logic được sử dụng ở Chương 2 và Chương 3, tác giả đã nghiên cứu quá trình xây dựng, thực hiện

và chấp hành các quy định của pháp luật cũng xử quy trình thực hiện XPVPHC đối với các hành vi vi phạm của các chủ thể tham gia hoạt động khai thác, sử dụng môi trường để tìm ra nguyên nhân chính đối với hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này trên lãnh thổ Việt Nam, cũng như quan điểm của đảng, pháp luật của nhà nước về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT

- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phương pháp phân tích được sử dụng ở tất cả các chương của Luận án để làm rõ vấn đề lý luận về THPL về XLVPHC

trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam hiện nay như phân tích khái niệm, nội dung, nguyên tắc, các yếu tố ảnh hưởng đến việc THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT Phương pháp tổng hợp được sử dụng để tổng hợp các số liệu, thông tin thu thập từ việc phân tích các tài liệu, phiếu đièu tra, khảo sát…nhằm tạo ra một hệ thống lý thuyết về vấn đề nghiên cứu của Luận án

- Phương pháp diễn dịch và quy nạp: Hai phương pháp này được sử dụng trong toàn bộ Luận án để tác giả đưa ra các giả thuyết nghiên cứu và kiểm định tính đúng đắn của các giả thiết đó

- Phương pháp tổng kết thực tiễn: phương pháp này được sử dụng chủ yếu ở Chương 3 để đánh giá mức độ hoàn thành cũng như thành công của Luận án; những hạn chế trong thực tiễn khi áp dụng các quy định của pháp luật về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam hiện nay

- Phương pháp so sánh: Phương pháp này tác giả sử dụng chủ yếu ở Chương 2

để đối chiếu, so sánh mô hình THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam và một số nước trên thế giới, từ đó rút ra những bài học, kinh nghiệm cho việc lựa chọn những yếu tố hợp lý, phù hợp nhằm xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh đối với XLVPHC trong lĩnh vực BVMT hiện nay ở Việt Nam

- Phương pháp điều tra, khảo sát: Phương pháp này được sử dụng để thu thập thông tin, ý kiến tham gia của người dân, một số cán bộ công chức, viên chức được giao thẩm quyền trong lĩnh vực BVMT và một số doanh nghiệp vừa và nhỏ đang được cấp phép khai thác và sử dụng các dịch vụ từ môi trường

5 Đóng góp mới của luận án

Luận án là công trình nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên có tính hệ thống, toàn diện về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam hiện nay Điểm mới

và cũng là đóng góp khoa học quan trọng của luận án chính là vận dụng lý luận về THPL để nghiên cứu một lĩnh vực cụ thể là XLVPHC trong lĩnh vực BVMT, từ đó phát hiện ra những điểm đặc thù của THPL trong lĩnh vực nàynên có những đóng góp mới về mặt lý luận sau:

- Luận án góp phần hệ thống hoá, làm sáng tỏ cơ sở lý luận THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT Luận án từ những quy định, những kết quả từ

thực tiễn về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT và những quan niệm, khái niệm về XLVPHC về BVMT đã chỉ ra các đặc điểm, nội dung và các yếu tố ảnh hưởngTHPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT

- Luận án phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam hiện nay, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân trong việc THPL và đề xuất quan điểm, giải pháp để bảo đảm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam

6 Ý nghĩa khoa học của luận án

- Về mặt lý luận: Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần giải quyết một số vấn đề lý luận đang đặt ra đối với XLVPHC nói chung, trong đó cụ thể hoá và tiếp cận sâu những vấn đề lý luận về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT

- Về mặt thực tiễn: Những nghiên cứu về thực trạng THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMTvà các đề xuất hoàn thiện pháp luật là những đóng góp cho công tác lập pháp hiện nay Kết quả nghiên cứu về thực trạng THPL và những giải pháp đảm bảo THPLđược thực hiện góp phần nâng cao hiệu quả của công tác THPL trong thực tiễn Những kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp phần nâng cao nhận thức của các cơ quan, tổ chức và cá nhân về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam, từ đó từng bước hiện thực hoá những giải pháp được đề xuất trong Luận án

Với ý nghĩa lý luận và thực tiễn như trên, luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức và cá nhân trong việc chỉ đạo và THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT; là tài liệu tham khảo khi sửa đổi,

bổ sung những chính sách, pháp luật về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT Luận án cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu và giảng dạy tại các cơ

sở đào tạo về pháp luật BVMT, XLVPHC và những đề tài nghiên cứu có liên quan

đến THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT

7 Kết cấu luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận

án gồm 4 chương, 12 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC

1.1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến thực hiện pháp luật

Các nhà nghiên cứu thường sử dụng thuật ngữ "thực hiện pháp luật", "áp dụng pháp luật", "thi hành pháp luật" để nghiên cứu những vấn đề chung về nhà nước và pháp luật Liên quan đến nội dung này, một số tác phẩm liên quan đã có những đóng góp rất lớn để hiểu thế nào là "thực hiện pháp luật" nhằm giúp cho những đối tượng có nhu cầu tìm hiểu sẽ nắm bắt một cách hoàn chỉnh về định nghĩa cũng như áp dụng về "thực hiện pháp luật" Một số tác phẩm được kể đến liên quan đến đề tài THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT như:

- "Thực hiện pháp luật - những vấn đề lý luận và thực tiễn" của Nguyễn Văn

Mạnh [76], tác giả đã phân tích những vấn đề lý luận về THPL như khái niệm, hình thức, chủ thể, nội dung, các yếu tố bảo đảm cho THPL, những vấn đề đặt ra trong THPL Những nội dung này có ý nghĩa về lý luận cơ bản về THPL có giá trị tham khảo khi nghiên cứu cơ sở lý luận của THPL nói chung và THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT nói riêng

- "Thực hiện và áp dụng pháp luật ở Việt Nam" của Nguyễn Minh Đoan

[77], đây là cuốn sách chuyên khảo về THPL, được nghiên cứu rất khoa học, bao gồm 5 Chương, trong đó tác giả dành hẳn chương 1 để bàn về lý luận THPL Trong nội hàm của chương, tác giả đưa ra khái niệm, ý nghĩa, mục đích của THPL, thông qua các hình thức tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Cuốn sách là tài liệu tham khảo có giá trị rất cao khi nghiên cứu về

lý luận của THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT

- "Các yếu tố tác động đến thực hiện pháp luật của công dân ở nước ta hiện

nay" của Hoàng Thị Kim Quế [79, tr.26-31] Tác giả đã phân tích toàn diện về

THPL của công dân trên hai phương diện: không thực hiện hành vi trái pháp luật và

thực hiện hành vi hợp pháp Sự tác động của các yếu tố khách quan, chủ quan đến THPL của công dân đã được tác giả phân tích một cách sâu sắc, toàn diện Bên cạnh đó, tác giả còn làm rõ việc nhận diện một số yếu tố có tầm ảnh hưởng mạnh

mẽ đến ý thức và hành vi pháp luật của công dân như thói quan, đạo đức, lối sống,

dư luận xã hôi; thông tin, tiếp cận pháp luật Tác giả còn muốn nhấn mạnh ý nghĩa của việc nghiên cứu, nhận diện đầy đủ các yếu tố tác động đến THPL, và xem đó là cơ sở để đưa ra các giải pháp bảo đảm hiệu quả THPL của công dân ở nước ta hiện nay

- Cuốn "xã hội học pháp luật" của Ngọ Văn Nhân [86, tr.277-310], tác giả

dành riêng 2 chương VII, VIII, cụ thể: chương VII nghiên cứu các khía cạnh xã hội của hoạt động; chương VIII nghiên cứu các khía cạnh xã hội của hoạt động áp dụng pháp luật Trong 2 chương này tác giả cuốn sách đã phân tích về vấn đề và áp dụng pháp luật dưới góc độ xã hội học Bên cạnh đó, tác giả cuốn sách đã phân tích và giải thích những biện pháp nâng cao hiệu quả của hoạt động THPL

Ngoài ra, một số công trình khoa học khác liên quan đến THPL là những giáo trình giảng dạy lý luận chung về Nhà nước và pháp luật đề cập đến những vấn

đề lý luận cơ bản về THPL, cụ thể như Giáo trình lý luận chung về Nhà nước và

pháp luật [73]; Tài liệu học tập và nghiên cứu môn học lý luận chung về nhà nước

và pháp luật [74]; Giáo trình lý luận chung về Nhà nước và pháp luật [75]; Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật [78]; Quy trình thực hiện pháp luật:

Lý luận, thực trạng và giải pháp [79]; Áp dụng pháp luật ở Việt Nam hiện nay - Một

số vấn đề lý luận và thực tiễn của Nguyễn Thị Hồi Các công trình này đã đưa ra

những khái niệm, hình thức, nguyên tắc THPL Đây là những lý luận cơ bản cho các hoạt động nghiên cứu riêng về THPL và đây là những công trình nghiên cứu có

uy tín trong lĩnh vực khoa học pháp lý Ngoài ra còn có một số tác phẩm khác như

"Những vấn đề cơ bản về pháp luật" của Đào Trí Úc; "Những vấn đề lý luận cơ bản

về Nhà nước và pháp luật" của Viện Nghiên cứu Nhà nước và pháp luật do Đào Trí

Úc làm chủ biên; “Thực hiện pháp luật môi trường ở Việt Nam trong giai đoạn hiện

nay” của Nguyễn Thị Hoài Phương

Các công trình nghiên cứu trên đều chứng minh rằng, THPL là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho các quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hoạt động có tính khả thi cao của các chủ thể pháp luật Tuy nhiên, việc nghiên cứu các hình thức THPL chỉ là nghiên cứu thực hiện một QPPL nào đó,

áp dụng một QPPL nào đó, chưa đi sâu nghiên cứu việc THPL gắn với việc thực hiện quyền lực nhà nước

1.1.2 Những công trình nghiên cứu về thực hiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

Nước ta từ khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường thì đồng nghĩa với việc môi trường ngày càng xuống cấp và bị ô nhiễm nghiêm trọng Xuất phát từ tình hình thực tế đó đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề môi trường và BVMT,

có thể kể đến một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài như:

- Sách "Bảo vệ môi trường trong xây dựng cơ bản" do Lê Văn Nãi làm

chủ biên Trong cuốn sác này đã đề cập đến khái niệm môi trường, sinh thái, hệ sinh thái, quy luật khuếch tán ô nhiễm trong môi trường không khí, môi trường nước, môi trường đất, đồng thời đề xuất các giải pháp về bảo vệ môi trường trong xây dựng

- Sách "Sinh thái học và bảo vệ môi trường" do Nguyễn Thị Kim Thái và

Lê Hiền Thảo làm chủ biên Các nội dung cơ bản trong cuốn sách đã đưa ra những kiến thức cơ bản và ứng dụng của sinh thái học trong lĩnh vực kỹ thuật môi trường Nguyên nhân và bản chất của ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí, ô nhiễm nhiệt, ảnh hưởng của ô nhiễm tới chất lượng môi trường sống và sức khỏe cộng đồng

- Sách "Các giải pháp nhằm nâng cao vai trò và hiệu lực quản lý Nhà nước

về bảo vệ môi trường ở các khu công nghiệp, khu chế xuất" của Trương Thị Minh

Sâm Cuốn sách đánh giá một cách cơ bản và khoa học về thực trạng ô nhiễm môi trường tại các khu công nghiệp, khu chế xuất của vùng kinh tế trọng điểm ở phía Nam; đồng thời đưa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao vai trò của công tác quản lý nhà nước về BVMT, đảm bảo sự phát triển của nền kinh tế, xã hội

ở vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và trong cả nước

- Sách "Một số vấn đề về bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế nước ta

hiện nay" do tác giả Nguyễn Văn Ngừng làm chủ biên Cuốn sách đã nêu rõ các nội

dung về môi trường và BVMT trong quá trình phát triển nền kinh tế ở nước ta, thực trạng và một số giải pháp nhằm BVMT trong quá trình hội nhập và phát triển kinh

tế của đất nước trong giai đoạn hiện nay

- Sách "quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân về bảo vệ

môi trường" do tác giả Lê Minh Sơn làm chủ biên Nội dung của cuốn sách cơ bản

đã làm rõ những quy định chung và những quy định cụ thể về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân về BVMT

- Sách "Luật bảo vệ môi trường năm 2014 - Quy định về đánh giá tác động

và cam kết bảo vệ môi trường, xử phạt vi phạm hành chính mới nhất" của Thủy

Linh, Việt Trinh làm chủ biên Trong cuốn sách này tác giả đã giới thiệu toàn bộ các quy định của Luật BVMT năm 2014 và các quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường, cam kết BVMT, quy định chế độ báo cáo, thống kê quy định kỹ thuật điều tra, đánh giá tài nguyên nước; những quy định về xử phạt các hành vi vi phạm trong lĩnh vực môi trường

- Sách "Giám sát xã hội về bảo vệ môi trường ở Việt Nam" của Bùi Cách

Tuyến Tác giả đã trình bày các nội dung về một số vấn đề lý luận về giám sát xã hội nhằm nâng cao hiệu quả BVMT Nêu ra thực trạng giám sát xã hội đối với hoạt động BVMT ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, đưa ra một số giải pháp nhằm phát huy tốt hơn vai trò của giám sát xã hội nhằm nâng cao hiệu quả BVMT

- Sách "Một số vấn đề về cơ chế bảo đảm thực thi điều cấm của pháp luật

trong lĩnh vực bảo vệ môi trường" của Phạm Văn Lợi Tác giả đã trình bày về cơ

chế bảo đảm thực thi điều cấm của pháp luật trong lĩnh vực BVMT Làm rõ thực trạng nổi cộm hiện nay và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của cơ chế bảo đảm thực thi các điều cấm của pháp luật trong lĩnh vực BVMT

+ Sách "Trách nhiệm pháp lý trong pháp luật bảo vệ môi trường ở Việt

Nam" do Nguyễn Thị Tố Uyên làm chủ biên Cuốn sách nghiên cứu tương đối toàn

diện vấn đề trách nhiệm pháp lý trong việc hoàn thiện pháp luật BVMT ở Việt Nam hiện nay Trên cơ sở phân tích một số vấn đề về cơ sở lý luận của trách nhiệm pháp

lý; thực trạng vấn đề trách nhiệm pháp lý trong pháp luật BVMT ở Việt Nam hiện nay, trong đó chỉ rõ những bất cập về trách nhiệm pháp lý trong pháp luật BVMT,

đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực này ở Việt Nam

+ Sách "Tiến tới kiện toàn hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi

trường Việt Nam" do Phạm Minh Hạc và Nguyễn Hữu Tưng chủ biên Cuốn sách

gồm 5 chương, tập trung trình bày một số khái niệm cơ bản và văn bản quan trọng

về BVMT, mô hình cơ quan BVMT của một số quốc gia trong khu vực và trên thế giới; hệ thống pháp luật và bộ máy cơ quan quản lý nhà nước về BVMT ở Việt Nam; trên cơ sở đó đề xuất mô hình cơ quan quản lý nhà nước từ cấp trung ương đến địa phương trong việc quản lý vấn đề môi trường ở nước ta

+ Sách "Những nội dung cấm vi phạm theo quy định của pháp luật về bảo vệ

môi trường", do Cục BVMT kết hợp cùng Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp

tổng hợp Với mục đích nâng cao ý thức chấp hành pháp luật BVMT của cán bộ, nhân dân, cũng như phổ biến, giáo dục pháp luật BVMT, cuốn sách đã được tập thể tác giả thuộc Viện nghiên cứu khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp và Cục Bảo vệ môi trường - Bộ Tài nguyên và Môi trường tập hợp hệ thống các điều cấm trong lĩnh vực hoạt động mà con người có thể tác động vào môi trường

+ Sách "Một số vấn đề bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế ở nước ta

hiện nay" của Nguyễn Văn Gừng Cuốn sách gồm 3 chương đã cung cấp cho người

đọc một cách nhìn tổng quát về mối quan hệ giữa BVMT với phát triển kinh tế ở nước ta hiện nay

+ Sách "Quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân về bảo vệ

môi trường" của Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp chủ biên Nhằm nâng cao sự

hiểu biết của các tổ chức, cá nhân về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm trong lĩnh vực BVMT, Nhà xuất bản Tư pháp phối hợp cùng với Viện Khoa học pháp lý của Bộ

Tư pháp cùng với một số chuyên gia nghiên cứu pháp luật về BVMT tổng hợp, thống kê những quy định về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực BVMT

+ Sách "Kiểm tra của cơ quan hành chính nhà nước đối với việc thực hiện

pháp luật bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay" của Phạm Văn Lợi, Nguyễn Văn

Động Với mục đích nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và trách nhiệm của chính quyền các cấp, cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi cá nhân trong việc BVMT trong lành, Phạm Văn Lợi, Nguyễn Văn Động đã cùng nhau nghiên cứu công tác kiểm tra của cơ quan hành chính nhà nước đối với việc THPL BVMT ở nước ta hiện nay, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác này

+ Sách "Kinh tế môi trường" của Bùi Văn Quyết Với mục đích làm thế nào

để khai thác, sử dụng một cách tốt nhất tài nguyên môi trường (TNMT) trong các hoạt động kinh tế - xã hội mà vẫn bảo đảm môi trường không bị ô nhiễm, suy thoái

và hủy hoại, tác giả đã đi sâu nghiên cứu vấn đề kinh tế môi trường là một môn khoa học được xây dựng nhằm giải quyết vấn đề trên

Ngoài ra, các đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước liên quan đến XLVPHC trong lĩnh vực BVMT cũng được nghiên cứu một cách tổng thể và chi tiết, đưa ra được những kết quả và giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng cho công tác ngăn ngừa, xử lý môi trường và công tác BVMT, hạn chế tối đa những hậu quả nghiêm trọng ảnh hưởng đến môi trường Các đề tài cấp nhà nước được nghiên cứu đã đem

lại kết quả và đã áp dụng có hiệu quả trên thực tiễn như:

+ Đề tài độc lập cấp Nhà nước “Nghiên cứu phát triển công nghệ và giải

pháp quản lý môi trường, ngăn ngừa và xử lý ô nhiễm môi trường tại một số làng nghề vùng đồng bằng sông Cửu Long” do Lê Thanh Hải làm chủ nhiệm Đây là đề

tài toàn diện, đề xuất được một số giải pháp công nghệ và quản lý khả thi cùng mô hình (trình diễn) để giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường (ÔNMT) tại một số làng nghề đặc trưng cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới phát triển bền vững khu vực Đưa ra được hiện trạng sản xuất và vấn đề ô nhiễm của các làng nghề Đồng bằng sông Cửu Long và dự báo xu hướng môi trường của các làng nghề này đến năm 2025; đề xuất được các giải pháp phù hợp để quản lý môi trường và phát triển bền vững một số các làng nghề chính tại Đồng bằng sông Cửu Long và có được mô hình thực tế áp dụng các giải pháp công nghệ xử lý và quản lý môi trường

+ Đề tài cấp Bộ loại C “Xác định thành phần các hợp chất tạo mùi trên

một số loại hình công nghiệp đặc trưng và định hướng công nghệ xử lý” của

Nguyễn Thị Thanh Phượng Đề tài đã trình bày tổng quan nguồn gốc phát sinh mùi từ một số ngành công nghiệp phổ biến ở phía Nam Việt Nam như công nghiệp thuộc da, chế biến thức ăn chăn nuôi, sản xuất cao su và chăn nuôi Dựa trên đặc điểm phát sinh mùi của các nguồn thải, các công nghệ xử lý thích hợp được giới thiệu Ưu nhược điểm của các công nghệ này cũng được phân tích, đánh giá và so sánh Đề tài cũng trình bày kết quả đo đạc nồng độ của các chất gây mùi đặc trưng của ngành công nghiệp nói trên Trên cơ sở tổng quan các công nghệ xử lý và đánh giá các ưu nhược điểm, đề tài đề xuất công nghệ lọc sinh học là phù hợp nhất cho xử lý mùi hôi

+ Đề tài của Cục Môi trường, "Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giải quyết

tranh chấp môi trường" Nội dung đề tài đi sâu nghiên cứu phương thức giải

quyết khi có tranh chấp môi trường xảy ra ở Việt Nam, đồng thời nghiên cứu cơ chế giải quyết tranh chấp môi trường của một số nước trên thế giới, trên cơ sở đó

đề xuất một số giải pháp về pháp luật nhằm giải quyết tranh chấp môi trường ở nước ta hiện nay

+ Đề tài nghiên cứu "Pháp luật về bảo vệ môi trường" của tập thể tác giả Vụ

Pháp chế - Bộ Tài nguyên và Môi trường Nội dung đề tài đi sâu nghiên cứu đánh giá pháp luật BVMT của Việt Nam, đồng thời nghiên cứu pháp luật môi trường của một số nước trên thế giới, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật BVMT ở Việt Nam

* Một số công trình đạt giải thưởng quốc tế đã được nghiệm thu và có tầm ảnh hưởng trên thế giới của các nhà nghiên cứu Việt Nam như: Giải thưởng quốc tế

hành tinh xanh (The Blue Planet Prize, 2003) “Nghiên cứu bảo tồn đa dạng sinh

học dựa vào cộng đồng” của Võ Quý Kết quả của công trình nghiên cứu có ý

nghĩa khoa học và đóng góp to lớn bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học, đóng góp thiết thực cho thực tiễn phát triển của xã hội ở phạm vi quốc gia và quốc

tế Ủy ban xét giải thưởng Hành tinh xanh đã xem xét hết sức thận trọng 138 nhà khoa học của 135 nước trên thế giới được đề xuất và cuối cùng chọn được 3 người

là Võ Quý được một giải và hai Giáo sư Hoa Kỳ Dr Gene E.Likens, Dr F Herbert Bormann được chung một giải; Giải thưởng Quốc tế Cosmos lần thứ 16 (Cosmos

Prize, 2008) “Nghiên cứu hệ sinh thái rừng ngập mặn” của Phan Nguyên Hồng

Công trình khoa học có ý nghĩa to lớn trong BVMT toàn cầu, góp phần nâng cao đời sống, ý thức và hành vi BVMT của cộng đồng, giúp đỡ các địa phương phục hồi, bảo vệ, sử dụng hợp lý tài nguyên, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân nghèo ven biển

* Một số Luận án Tiến sĩ đã thành công trong việc nghiên cứu đề tài về BVMT và vấn đề XLVPHC về BVMT như:

+ Luận án Tiến sĩ Luật học “Xây dựng và hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh

chấp trong lĩnh vực bảo vệ môi trường tại Việt Nam” của Vũ Thu Hạnh Trên cơ sở

tiếp cận, phân tích cơ sở lý luận, Luận án đã góp phần nhìn nhận khái niệm tranh chấp trong lĩnh vực môi trường, làm rõ bản chất pháp lý của tranh chấp, các đặc điểm cơ bản của tranh chấp và xác định các tiêu chí để nhận dạng các tranh chấp môi trường trong đời sống xã hội Luận án cũng góp phần làm sáng tỏ các cơ sở lý luận và thực tiễn của sự hình thành và không ngừng hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp; củng cố các quyền và lợi ích hợp pháp trong lĩnh vực BVMT của người dân; góp phần nâng cao sự hiểu biết của đội ngũ cán bộ thừa hành pháp luật cũng như của dân chúng về pháp luật môi trường

+ Luận án Tiến sĩ Luật học “Hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý

trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở Việt Nam” của Nguyễn Thị Tố Uyên Luận án

đã nêu khái niệm trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT ở hai khía cạnh “tích cực” và “tiêu cực”, làm rõ được khái niệm “pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT”, hình thức thể hiện, phạm vi tác động và đối tượng tác động của pháp luật trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT Luận án cũng dã đánh giá một cách tương đối toàn diện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT hiện nay, cũng như hiện trạng vi phạm pháp luật BVMT và thực tiễn áp dụng pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT, đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực này ở Việt Nam hiện nay

+ Luận án Tiến sĩ Luật học "Trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm về

môi trường" của Dương Thanh An Luận án đã tập trung phân tích và tổng hợp một

cách có hệ thống những vấn đề lý luận về tội phạm môi trường, tác giả đã đưa ra những số liệu mới nhất về tội phạm môi trường trong thời gian qua Ngoài ra, Luận

án cũng đã phân tích những điểm tích cực và hạn chế của pháp luật Việt Nam về tội phạm môi trường

+ Luận án Tiến sĩ Luật học “Thực hiện pháp luật về BVMT làng nghề ở các

tỉnh Đồng bằng sông Hồng Việt Nam” của Nguyễn Trần Điện Luận án tập trung

phân tích và tỏng hợp một cách tổng quan và hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn của tình hình BVMT tại các làng nghề ở các tỉnh Đồng bằng sông Hồng Việt Nam, đưa ra những biện pháp khắc phục ÔNMT tại các làng nghề, đồng thời cũng

là cơ sở để Đảng bộ ở các tỉnh Đồng bằng sông Hồng có sự chỉ đạo cụ thể, sát và đúng với điều kiện của địa phương mình

* Bên cạnh đó, các bài nghiên cứu về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT cũng được các độc giả nghiên cứu và có những bài viết chất lượng đăng trên các tạp chí Trung ương, phục vụ người đọc và những nhà nghiên cứu quan tâm đến lĩnh vực này như:

+ Phạm Hồng Hải, "Vấn đề tội phạm hóa một số hành vi xâm hại tới môi

trường trong Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành" Bài viết nghiên cứu về một số

hành vi tội phạm môi trường trong Bộ Luật hình sự, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định về tội phạm môi trường

+ Phạm Văn Lợi, "Tội phạm môi trường, một số vấn đề lý luận và thực tiễn"

Đây là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về tội phạm môi trường ở nước ta từ

lý luận đến thực tiễn cũng như đề xuất giải pháp hoàn thiện các quy định về tội phạm môi trường ở nước ta

+ Nguyễn Thị Tố Uyên, "Một số vấn đề về tội phạm môi trường ở Việt

Nam" Bài viết đã nghiên cứu về tội phạm môi trường được quy định trong Bộ Luật

hình sự, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện vấn đề tội phạm môi trường ở nước ta hiện nay

+ Trương Thu Trang với bài “Pháp luật về bảo vệ môi trường: Kinh nghiệm

một số nước Châu Á và bài học đối với Việt Nam” Bài viết tập trung làm rõ một số

quy định của đạo luật, pháp luật của một số nước về thực tiễn và kinh nghiệm xử lý

vi phạm của một số tổ chức, cá nhân về hành vi gây ảnh hưởng đến môi trường và rút ra một số bài học đối với Việt Nam

+ Phạm Quý Ngọ có bài “Đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp

luật về bảo vệ môi trường” Bài viết đã làm rõ tình hình vi phạm pháp luật môi

trường diễn ra trên nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội đã làm ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển kinh tế của đất nước, những khó khăn, vướng mắc trong công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường của lực lượng công an nhân dân; đồng thời bài viết cũng đưa ra một số giải pháp cấp thiết trong thời gian tới nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường

+ Phạm Văn Lợi, Trần Mai Phương, “Nâng cao hiệu quả giải quyết bồi

thường thiệt hại do vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường” Bài viết đã nêu lên

tình trạng vi phạm pháp luật về BVMT ở nước ta đang có xu hướng gia tăng, diễn biến phức tạp nhưng những quy định của pháp luật hiện hành về cơ chế giải quyết yêu cầu đồi bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực này ở Việt Nam mới chỉ dừng ở mức chung chung, mang tính nguyên tắc, áp dụng chưa hiệu quả trên thực tế Bài viết cũng đã đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết bồi thường thiệt hại do

vi phạm pháp luật về BVMT trong giai đoạn hiện nay

+ Bùi Cách Tuyến, “Tập trung triển khai thực hiện Luật Bảo vệ môi trường

năm 2014, đẩy mạnh hoạt động thanh tra, kiểm tra xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực môi trường” Bài viết đã nêu lên một số kết quả nổi bật trong lĩnh vực

BVMT của Tổng cục Môi trường, chủ động khắc phục khó khăn và hoàn thành tốt chương trình công tác đề ra và một số nhiệm vụ chủ yếu sẽ tiếp tục thực hiện trong thời gian tới nhằm góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

+ Đinh Mai Phương, "Trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực môi trường ở Việt

Nam" Bài viết nêu một số bất cập của các quy định trách nhiệm dân sự trong lĩnh

vực BVMT hiện nay chưa đáp ứng được thực tế khách quan

+ Trần Thắng Lợi, "Trách nhiệm pháp lý về môi trường ở một số nước" Bài

viết đã đi sâu nghiên cứu trách nhiệm pháp lý của một số nước trên thế giới

+ Nguyễn Xuân Anh, "Một số vấn đề liên quan đến trách nhiệm dân sự

trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở Việt Nam" Bài viết đã nêu một số vấn đề bất

cập của pháp luật dân sự trong việc bồi thường thiệt hại do vi phạm môi trường gây

ra, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định về trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực BVMT

+ Phạm Hữu Nghị, "Nâng cao hiệu lực thi hành pháp luật bảo vệ môi

trường" Bài viết đề cập một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu lực thi hành pháp

luật BVMT ở Việt Nam hiện nay, đặc biệt chú trọng nâng cao biện pháp trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam

+ Vũ Thu Hạnh, "Bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường, suy thoái môi

trường" Tác giả đã trình bày một cách khái quát lý luận bồi thường thiệt hại do

ÔNMT, suy thoái môi trường, cơ sở để tính toán thiệt hại khi có ÔNMT và suy thoái môi trường xảy ra, bên cạnh đó tác giả cũng đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định về bồi thường thiệt hại do ÔNMT, suy thoái môi trường gây ra

+ Nguyễn Thị Tố Uyên, "Trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực bảo vệ môi

trường ở Việt Nam" Trên cơ sở các quy định của pháp luật dân sự về vấn đề bồi

thường thiệt hại trong lĩnh vực BVMT, tác giả đã nêu một số bất cập còn tồn tại cần khắc phục để hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực BVMT ở nước ta

+ Nguyễn Thị Tố Uyên, "Sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định về trách

nhiệm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường ở Việt Nam" Bài viết đã khái

quát được pháp luật về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực BVMT hiện nay, phân tích những bất cập của các quy định này, đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực BVMT của nước ta

+ Trần Lê Hồng, "Nhận thức chung về tội phạm môi trường và một số vấn đề

liên quan" Bài viết đã nêu một số vấn đề đang tồn tại liên quan đến tội phạm môi

trường, đặc biệt là nhận thức về chủ thể tội phạm môi trường

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

Có thể đề cập một số công trình nghiên cứu liên quan đến THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT trên thế giới như sau:

- Sách chuyên khảo: Enviromental crime in Australia (Tội phạm môi trường

ở Úc) của tác giả Samantha Bricknell Cuốn sách viết về hệ thống phương pháp BVMT, phát hiện, điều tra tội phạm về môi trường ở Australia [65] Trong đó, đã giới thiệu các chính sách ưu tiên BVMT và khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia BVMT, xã hội hóa công tác BVMT; đồng thời khái quát các quy định trong pháp luật của Australia về BVMT cũng như phương pháp các cơ quan chức năng phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm về môi trường nói chung

- Butterworths’ Sudent Companions, Litigation and Alternative Dispute

Resolution - Environmental Law and Policy in Australia (23.41), pp from 821 to

827 (Tranh tụng và giải quyết tranh chấp thay thế - Luật và chính sách môi trường ở Úc) Tác giả nêu lên việc Australia gặp rất nhiều khó khăn khi xác định sự gia tăng

số lượng các vụ tranh chấp môi trường trong những thập kỷ gần đây Khó khăn đầu tiên là sự biến đổi bản chất của tranh chấp môi trường Thêm nữa, các phương tiện giải quyết tranh chấp môi trường đã có nhiều thay đổi nên rất khó để so sánh Ngoài

ra, còn phải kể đến một vài nguyên nhân đứng đằng sau hiện tượng xã hội này, đó

là những thay đổi về nhận thức, quan niệm và giá trị môi trường vốn ngày càng trở thành tiêu điểm của các mối quan tâm, lo ngại và cả các yêu cầu nảy sinh Bên cạnh

đó là hệ thống pháp luật môi trường đang dần được hoàn thiện Mặc dù gặp phải những khó khăn như vậy nhưng có điều không thể phủ nhận được là các phương thức thích hợp để giải quyết các tranh chấp môi trường đang từng bước hình thành

và được công nhận rộng rãi tại Australia

- Environmental Crimes, Profiting at the Earth’s Expense, (Các tội phạm về

môi trường, thu lợi nhuận từ chi phí của trái đất), tác giả đề cập đến một loạt các

hoạt động bất hợp pháp trong khai thác và buôn bán gỗ, động thực vật hoang dã; khai thác thủy hải sản; buôn bán các chất làm suy giảm tầng ôzôn; vận chuyển hóa chất và chất thải nguy hại; buôn bán sinh vật biến đổi gen và các vật liệu di truyền Hành động bất hợp pháp trên có thể dẫn đến suy thoái môi trường, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững, quản lý hàng hóa, công tác an ninh, cho đến tính nghiêm minh của các thể chế pháp luật, đến nền kinh tế của các quốc gia, thị trường, xã hội dân sự và cộng đồng địa phương

- Directive 35/EC of 21 April 2014 on, Environmental liability with regard

to the prevention and remedying of Environmental damage (Trách nhiệm về môi trường đối với công tác phòng chống và khắc phục thiệt hại về môi trường), tác giả

muốn đề cấp đến việc quy định rõ các loại hình và phương pháp phục hồi môi trường như đưa môi trường trở lại thời điểm khi chưa có sự cố, hay cải tạo môi trường để có môi trường, hệ sinh thái mới, hoặc đơn giản chỉ là môi trường không còn bị ô nhiễm…Từ đó, xác định các chi phí để phục hồi môi trường, bồi thường thiệt hại về môi trường; đồng thời có các quy định bảo đảm việc thực hiện trách nhiệm phục hồi môi trường như ký quỹ phục hồi môi trường, bảo hiểm môi trường,

sự tham gia của cộng đồng trong phục hồi môi trường, cơ chế giám sát, tổ chức thực hiện phục hồi môi trường Xác định sự cố môi trường là sự suy thoái hoặc biến đổi môi trường nghiêm trọng do chất thải của hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoặc các hoạt động khác của con người gây ra, hay những tác động khác do chất thải phi tự nhiên gây ra Xây dựng các tiêu chí phân loại sự cố môi trường tương ứng với thẩm quyền xử lý của các cấp trong hệ thống tổ chức ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm cứu nạn để nhanh chóng xác định được cấp có thẩm quyền xử lý, cơ quan có thẩm quyền chỉ huy, tham mưu, thực hiện ứng phó sự cố môi trường

- Minister of the Environment, Government of Canada, Canada

Environmental Protection Act (Đạo luật bảo vệ môi trường Canada) Tác giả cuốn

sách đã nêu lên điểm nổi bật trong pháp luật về BVMT của Canada là phân biệt rõ giữa trách nhiệm cá nhân và pháp nhân trong cùng một hành vi vi phạm Đồng thời, luật hình sự của Canada cũng quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân

Theo quy định của Luật chất lượng môi trường Canada, cùng một hành vi vi phạm thì hình phạt tù không áp dụng với pháp nhân mà chỉ áp dụng với cá nhân, tuy nhiên, mức phạt tiền áp dụng đối với pháp nhân cao hơn nhiều so với cá nhân Ví

dụ, theo quy định của Luật chất lượng môi trường của Canada, hành vi thải lượng chất thải lớn hơn mức cho phép thì với cá nhân sẽ bị phạt tiền từ 2.000 USD đến 20.000 USD khi vi phạm lần đầu, hoặc phạt tiền từ 4.000 USD đến 40.000 USD khi

bị kết án từ lần thứ hai trở đi hoặc bị phạt tù đến một năm hoặc vừa bị phạt tù vừa bị phạt tiền Nhưng cũng cùng hành vi trên, pháp nhân sẽ bị phạt tiền gấp từ 3 lần đến

25 lần so với cá nhân Ở Canada, ngoài hành vi xâm hại trực tiếp đến môi trường, với chủ thể có hành vi có khả năng gây tác động đến môi trường thì trước khi thực hiện hành vi này phải được sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền, nếu vi phạm quy định này chủ thể vi phạm sẽ bị phạt từ 300 USD đến 5.000 USD Để bảo đảm cho hình phạt tiền được tiến hành có hiệu quả, đạt được mục đích hình phạt, trong Luật chất lượng môi trường Canada còn có quy định cho phép áp dụng các quy định của pháp luật thế nợ bằng bất động sản Theo đó, những chủ thể bị phạt tiền nếu không chấp hành hình phạt thì tài sản thuộc sở hữu của người đó có thể bị cưỡng chế để bảo đảm cho hình phạt tiền được thi hành

- Environmental Law Program, UNITAR, (Chương trình Luật Môi trường)

Tác giả cuốn sách tập trung vào nội dung Luật môi trường đã phát triển nhanh chóng trong 5 thập kỷ qua và hiện là một trong những lĩnh vực chính của cả luật trong nước và quốc tế Phạm vi ngày càng rộng lớn của luật môi trường được phản ánh trong khái niệm ô phát triển bền vững nắm bắt được mối liên hệ giữa các vấn

đề môi trường truyền thống và mối quan tâm phát triển rộng hơn Do đó, luật môi trường không chỉ bao gồm các vấn đề bảo tồn thiên nhiên và kiểm soát ô nhiễm truyền thống mà còn bao gồm việc sử dụng và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên Ngoài ra, còn nhấn mạnh mối liên hệ giữa quy định môi trường và các lĩnh vực liên quan khác của pháp luật, như quyền con người, thương mại hoặc quyền sở hữu trí tuệ

- Stuart Bell, Environmental Law - The Law and Policy relating to the

protection of the Environment, Blackstone Press Limited Aldine London (Luật môi

trường - Luật và chính sách liên quan đến bảo vệ môi trường) Tác giả cuốn sách

chứng minh rằng, chính sách môi trường là cụ thể hoá Luật Bảo vệ Môi trường của từng nước và các Công ước quốc tế về môi trường Mỗi cấp quản lý hành chính đều

có những chính sách môi trường riêng Vừa cụ thể hoá luật pháp và những chính sách của các cấp cao hơn, vừa tính tới đặc thù địa phương Sự đúng đắn và thành công của chính sách cấp địa phương có vai trò quan trọng trong đảm bảo sự thành công của chính sách cấp Trung ương

- Valirie Brown; David Ingle Smith; Rob Wisseman; Jonh Handmer, Risks

and Opportunities Managing Environmental conflicts and chang: Earthscan,

London (Rủi ro và cơ hội Quản lý xung đột môi trường và thay đổi) Tác giả cuốn

sách muốn nhấn mạnh xung đột môi trường phản ánh sự mâu thuẫn, tranh chấp về tài nguyên, môi trường mà thực chất là về lợi ích giữa các đơn vị, tổ chức, các nhóm dân cư, cộng đồng xã hội, gia đình, cá nhân với nhau Tác giả nêu lên tình trạng xung đột liên quan đến vấn đề môi trường trong thời gian qua giữa người dân và doanh nghiệp đang có xu hướng gia tăng, cần thiết phải có những chính sách xử lý, giải quyết một cách hài hòa, hiệu quả Khi xung đột xảy ra, nếu giải quyết theo kênh hành chính không hiệu quả người dân thường có hành động tự phát gây rủi ro pháp

lý cao Xung đột môi trường không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà còn là vấn đề

xã hội Kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế cho thấy nếu chỉ dựa vào kênh quản lý hành chính Nhà nước thì không thể giải quyết triệt để ô nhiễm và các xung đột môi trường Do đó, cần có chính sách khuyến khích sự tham gia của người dân, các tổ chức chính trị xã hội, chuyên môn vào hệ thống quản lý môi trường Hoàn thiện quy định về BVMT cũng là một giải pháp để giảm bớt xung đột môi trường Theo đó, cần sửa đổi các quy định theo hướng chú trọng giám sát việc tuân thủ các đánh giá tác động môi trường trong quá trình vận hành dự án

- Tài liệu Hội nghị quốc tế về môi trường được tổ chức tại Lyon - Pháp từ ngày 13 đến ngày 17/9/2010 bởi Ủy ban tội phạm môi trường trực thuộc Tổ chức cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol) Tài liệu của Hội nghị này giúp các nước thành

viên của Interpol nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của quốc gia và quốc tế, qua

đó góp phần bảo tồn môi trường thế giới, đa dạng sinh học và các nguồn tài nguyên thiên nhiên Tài liệu này mô tả các thông tin về nội dung, bố cục, công nghệ, quy trình… của chương trình tội phạm môi trường của Interpol (Interpol Ecomessages) Ecomessages giúp việc trao đổi thông tin quốc tế, tăng cường phân tích thông tin về hành vi vi phạm pháp luật về môi trường giữa các nước trên thế giới một cách thuận tiện hơn

+ Climate Change 2007: Impact, Adaptation and Vulnerability (Biến đổi khí

hậu 2007: Tác động, sự thích ứng và nguy cơ tổn hại) do Nguyễn Hữu Ninhlàm chủ biên Cuốn sách được trao giải Nobel Hòa Bình năm 2007 Cuốn sách dày 3000 trang viết về biến đổi khí hậu, được vinh danh là công trình mang tầm thế kỷ, mang tên “Báo cáo lần thứ tý - Biến đổi khí hậu 2007” do Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu của Liên Hiệp Quốc (IPCC) chủ trì

Từ việc tham khảo một số công trình nghiên cứu về BVMT của một số nước trên thế giới, Luận án đưa ra một số nhận xét sau:

Một là, mặc dù có sự khác biệt về pháp luật BVMT nhưng nhìn chung,

pháp luật của các nước đều quy định chung về xác định hành vi vi phạm pháp luật

về môi trường, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi vi phạm Các chế tài xử phạt của các nước trên thế giới rất nghiêm khắc, điều đó ảnh hưởng rất lớn đến ý thức BVMT của từng người dân, tổ chức, doanh nghiệp trong quốc gia đó, cũng như các tổ chức, cá nhân khác đến sinh sống và làm việc tại chính quốc gia này

Hai là, mặc dù mỗi nước đều có quy định riêng về hành vi vi phạm, chế tài

xử lý, mức xử lý và biện pháp khắc phục hậu quả nhưng tổng quan các tài liệu này cho phép tác giả có cơ sở khái quát về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT một cách đa chiều, có tính so sánh và đối chiếu, từ đó giúp tác giả có cơ sở để nghiên cứu và so sánh với thực trạng THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMTở Việt Nam và luận giải đưa ra một số giải pháp nhằm bảo đảm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam trong thời gian tới

1.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, NHỮNG VẤN

ĐỀ ĐẶT RA TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU, CÁC CÂU HỎI VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

1.3.1 Những vấn đề đã được nghiên cứu và mức độ nghiên cứu

Từ các công trình nghiên cứu trong nước và ở nước ngoài nước, có thể đưa

ra các đánh giá như sau:

Thứ nhất, các nghiên cứu về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT trong nước và

quốc tế đã nghiên cứu về các hình thức, trình tự về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT

từ rất sớm về các góc độ như: những nguyên nhân dẫn đến những hành vi vi phạm ngày càng tăng cao; những tác hại mà hành vi vi phạm pháp luật về BVMT gây ra cho nền kinh tế và xã hội; vai trò quản lý nhà nước của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền XPVPHC để đảm bảo cho hoạt động BVMT của toàn xã hội đạt hiệu quả Các nhà nghiên cứu đã vận dụng những kết quả này để đóng góp và xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và phù hợp với luật pháp quốc tế về BVMT Lý luận về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT như khái niệm, đặc điểm, mục tiêu cũng

đã được các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước nghiên cứu khá nhiều, phong phú, đa dạng, các quan điểm đưa ra cơ bản là thống nhất với nhau Vì thế nghiên cứu sinh tiếp thu những kết quả nghiên cứu này, lựa chọn những nội dung liên quan để làm cơ sở nghiên cứu chuyên sâu về đề tài của mình

Thứ hai, nghiên cứu pháp luật về XLVPHC trong lĩnh vực BVMTcủa các

nước khá phong phú Pháp luật về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT của các nước trên thế giới được nhiều nhà nghiên cứu tập trung phân tích và bình luận, những nghiên cứu so sánh hệ thống pháp luật với nhau, từ những nghiên cứu đó đã tìm ra rất nhiều tương đồng của hệ thống pháp luật về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT giữa các nước với nhau Do đề tài nghiên cứu về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam nên nghiên cứu sinh chú trọng đến kinh nghiệm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT của một số nước tiêu biểu để rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Thứ ba, về pháp luật XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam đã có

nhiều công trình nghiên cứu với mục tiêu chung là đóng góp các luận giải, đánh giá,

định hướng góp phần hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế

Do đó, nghiên cứu sinh đã kế thừa những kết quả nghiên cứu trên, hệ thống hóa các vấn đề cần nghiên cứu sâu hơn và bổ sung những nội dung còn thiếu để hoàn chỉnh

về mặt lý luận và thực trạng pháp luật về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT

1.3.2 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong Luận án

Về lý luận, luận án cần tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ:

- Các vấn đề lý luận về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT: Khái niệm về XLVPHC, pháp luật XLVPHC trong lĩnh vực BVMT, THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT; Nội dung, hình thức và các đặc điểm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT

- Kinh nghiệm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT của một số nước trên thế giới và những giá trị tham khảo cho Việt Nam hiện nay

Về thực tiễn, luận án cần tập trung làm rõ:

- Thực trạng pháp luật về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT, những kết quả và những bất cập, thiếu sót đã tác động đến thực trạng THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT hiện nay ở Việt Nam

- Những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân, những bài học kinh nghiệm trong việc THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam hiện nay

- Nghiên cứu đề xuất các quan điểm và giải pháp bảo đảm cho việc THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Namhiện nay

1.3.3 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

1.3.3.1 Giả thuyết nghiên cứu

Thực hiện pháp luật về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT có vai trò hết sức quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta hiện nay Lý luận về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở nước ta còn nhiều vấn đề chưa được nghiên cứu, giải quyết thỏa đáng Thực trạng THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT trong thời gian qua còn những hạn chế nhất định trên cả phương diện nhận thức lẫn thực hiện Trước yêu cầu thực tiễn của đời sống xã hội và yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN đòi hỏi phải nâng cao chất lượng thực hiện các quy định của pháp

luật Yêu cầu nhận thức pháp luật và THPL một cách đúng đắn là những yếu tố quyết định bảo đảm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT

1.3.3.2 Các câu hỏi

Từ giả thuyết nghiên cứu nêu trên, tác giả nhận thấy rằng luận án cần nghiên cứu và giải đáp có hệ thống các câu hỏi, cụ thể là: Khái niệm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT là gì? Đặc điểm, vai trò của THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT? Thực trạng hiện nay của việc THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT? Các quan điểm, định hướng đảm bảo THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT trong giai đoạn hiện nay và định hướng cho giai đoạn tiếp theo trong những năm tới? Cần thực hiện những giải pháp nào để đảm bảo THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam hiện nay?

Kết luận Chương 1

1 Thực hiện pháp luật nói chung và THPL đối với một số đối tượng nói riêng đã có nhiều công trình nghiên cứu, cả từ góc độ lý luận và thực tiễn cả trong nước và nước ngoài Vấn đề XLVPHC trong lĩnh vực BVMT chính là đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà khoa học Các vấn đề lý luận như khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật, thực trạng THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT… đã được làm rõ trên nhiều phương diện Một số nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp giúp hoạt động THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT đạt hiệu quả cao, bảo đảm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT được thực hiện có chất lượng, đảm bảo công bằng xã hội hướng đến phát triển bền vững, xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN

2 Qua khảo sát, đánh giá kết quả nghiên cứu về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT cho thấy, có rất nhiều các công trình khoa học được thể hiện dưới các hình thức khác nhau nghiên cứu các khía cạnh của XPVPHC trong lĩnh vực BVMT và cả việc bảo đảm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT Tuy nhiên,

ở nước ta chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Việc nghiên

cứu cơ sở lý luận và thực tiễn tình hình THPL nói chung, THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam nói riêng còn là lĩnh vực chưa có sự quan tâm, nghiên cứu một cách đúng mức Đây chính là khoảng trống còn bỏ ngỏ trong nghiên cứu khoa học pháp lý ở Việt Nam hiện nay

3 Việc nghiên cứu, làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng để kế thừa kết quả đã đạt được; khắc phục tồn tại, hạn chế; đề xuất quan điểm và giải pháp bảo đảm THPL về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT ở nước ta hiện nay là cần thiết, có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

2.1 KHÁI NIỆM, ÐẶC ÐIỂM, VAI TRÒ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ

LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

2.1.1 Khái niệm xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

2.1.1.1 Khái niệm xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

Môi trường là khái niệm có nội hàm vô cùng rộng và được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau Trong cuộc sống, người ta dùng nhiều khái niệm môi trường như môi trường sư phạm, môi trường xã hội, môi trường giáo dục… Môi trường theo định nghĩa thông thường “là toàn bộ nói chung những điều kiện tự nhiên và xã hội trong đó con người hay một sinh vật tồn tại, phát triển trong mối quan hệ với con người hay sinh vật ấy” [1, tr.46]; là “sự kết hợp toàn bộ hoàn cảnh hoặc điều kiện bên ngoài có ảnh hưởng tới sự tồn tại, phát triển của một thực thể hữu cơ” [20, tr.58]

Hiện nay, trên thế giới và ở Việt Nam có nhiều khái niệm khác nhau về môi

trường Theo Từ điển bách khoa Larouse thì:

Môi trường là tất cả những gì bao quanh chúng ta hoặc sinh vật Nói cụ thể hơn, đó là các yếu tố tự nhiên và nhân tạo diễn ra trong không gian

cụ thể, nơi đó có thể có sự sống hoặc không có sự sống Các yếu tố đều chịu sự ảnh hưởng sâu sắc của những định luật vật lý, mang tính tổng quát hoặc chi tiết như luật hấp dẫn vũ trụ, năng lượng phát xạ, bảo tồn vật chất Trong đó, hiện tượng hóa học và sinh học là những đặc thù của môi trường bao gồm tất cả những nhân tố tác động qua lại trực tiếp hoặc gián tiếp với sinh vật và quần xã sinh vật [3, tr.16]

Từ những định nghĩa nêu trên cho thấy, môi trường không chỉ là nơi tồn tại, sinh trưởng và phát triển cho một thực thể sinh vật và con người, mà còn là “khung cảnh của cuộc sống, của lao động và sự vui chơi giải trí của con người” [4, tr.45] và

“một cách cô đọng nhất thì môi trường là tổng hợp các điều kiện sống của con người” [4, tr.47]

Về mặt pháp lý, theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật BVMT được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XIII, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 23/6/2014 (gọi là Luật BVMT năm 2014) thì môi trường được định nghĩa là

“hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật” [2, tr.8] Như vậy, theo cách định nghĩa của Luật BVMT năm 2014 thì con người trở thành trung tâm trong mối quan hệ với tự nhiên và dĩ nhiên mối quan hệ giữa con người với nhau tạo thành trung tâm đó chứ không phải mối liên hệ giữa các thành phần khác của môi trường “Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường gồm đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật và các hình thái vật chất khác” [2, tr.8]

- Khái niệm vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

Trong thực tiễn thi hành và áp dụng pháp luật hiện nay, VPHC thường được hiểu một cách chung nhất là hành vi vi phạm các quy tắc quản lý của Nhà nước, tuy không nghiêm trọng như tội phạm hình sự và bị xử lý theo thủ tục hành chính do những người có thẩm quyền trong các cơ quan hành chính nhà nước tiến hành mà không phải là cơ quan Tòa án với các thủ tục tư pháp nhưng lại có những diễn biến phức tạp và xảy ra trên mọi mặt của đời sống xã hội, gây tác hại đến trật tự quản lý hành chính, ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự và quá trình xây dựng xã công bằng, văn minh

Ở một số nước trên thế giới, VPHC thường được hiểu chung là các hành vi

vi phạm pháp luật mà không phải là tội phạm, bị xử phạt bằng các chế tài hành chính Ví dụ Pháp lệnh của Hội đồng bang Milaca, Minnesota [68, tr.4] định nghĩa VPHC là "hành vi vi phạm quy định của Pháp lệnh này và phải chịu các hình thức

xử phạt hành chính theo quy định…” Luật về xử phạt hành chính của Cộng hòa

nhân dân Trung hoa năm 1996 (Điều 3) định nghĩa VPHC là “hành vi vi phạm trật

tự hành chính của công dân và pháp nhân hoặc các tổ chức khác, bị áp dụng các hình thức phạt hành chính được quy định bởi pháp luật theo quy định của Luật này

và các hình thức xử phạt này được giao cho các cơ quan hành chính áp dụng theo thủ tục do Luật này quy định” Trong khi đó, theo quy định của Bộ luật xử phạt VPHC của Cộng hòa liên bang Nga [68, tr.6] thì VPHC được định nghĩa là “hành động (không hành động) của thể nhân hoặc pháp nhân, trái pháp luật, có lỗi và bị

Bộ luật này hoặc các luật của Cộng hòa liên bang Nga quy định phải chịu trách nhiệm hành chính”

Luật XLVPHC năm 2012 quy định “VPHC là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải

là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt VPHC” [65, tr.1] Từ quy định trên đây có thể hiểu, những vi phạm do pháp luật quy định trong các lĩnh vực quản lý nhà nước nhưng chưa đến mức bị xử lý hình sự theo quy định của quy định pháp luật hình sự thì được coi là VPHC

Việc nghiên cứu khái niệm VPHC có ý nghĩa vô cùng quan trọng giúp hiểu

rõ hơn ý chí của Nhà nước về một loại vi phạm pháp luật khác Từ đó, các cơ quan

có thẩm quyền sẽ phát hiện ra các hành vi vi phạm và xử lý các hành vi vi phạm đó một cách chính xác, đúng luật và đúng thẩm quyền xử phạt

Để xác định một hành vi có phải là VPHC hay không phải căn cứ vào các dấu hiệu đặc trưng cơ bản [71, tr.66] sau đây:

Thứ nhất, VPHC là hành vi trái pháp luật, vi phạm các quy định của pháp

luật về quản lý nhà nước; tác hại (tính nguy hiểm) do hành vi gây ra ở mức độ thấp,

chưa hoặc không cấu thành tội phạm hình sự và hành vi đó được quy định trong các văn bản pháp luật về XPVPHC Đây chính là dấu hiệu “pháp định” của vi phạm

Thứ hai, hành vi đó phải là một hành vi khách quan đã được thực hiện (hành

động hoặc không hành động), phải là một việc thực, chứ không phải chỉ tồn tại trong ý thức hoặc mới chỉ là dự định, đây có thể coi là dấu hiệu “vật chất” (material) của vi phạm.Vấn đề này, C Mác đã viết: “ngoài hành vi của mình ra, tôi hoàn toàn không tồn tại đối với pháp luật, hoàn toàn không là những đối tượng của nó” [6,

tr.19] Dấu hiệu bắt buộc có trong tất cả mọi loại vi phạm hành chính, những gì mới nằm trong suy nghĩ, trong tư tưởng mà chưa thể hiện ra bên ngoài bằng hành vi thì chưa là VPHC

Thứ ba, hành vi đó do một cá nhân hoặc pháp nhân (tổ chức) thực hiện, đây

là dấu hiệu xác định“chủ thể” của vi phạm

Thứ tư, hành vi đó là một hành vi có lỗi, tức là người vi phạm nhận thức

được vi phạm của mình Hình thức lỗi có thể là cố ý nếu người vi phạm nhận thức được tính chất trái pháp luật trong hành vi của mình, thấy trước hậu quả của

vi phạm và mong muốn hậu quả đó xảy ra hoặc ý thức được hậu quả và để mặc cho hậu quả xảy ra Hình thức lỗi là vô ý trong trường hợp người vi phạm thấy trước được hậu quả của hành vi nhưng chủ quan cho rằng mình có thể ngăn chặn được hậu quả hoặc không thấy trước hậu quả sẽ xảy ra dù phải thấy trước và có thể thấy trước được hậu quả của vi phạm Đây có thể coi là dấu hiệu “tinh thần” của vi phạm

Vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT là một loại VPHC Tuy nhiên, do tính chất và phạm vi rộng lớn của môi trường mà việc xác định hành vi vi phạm và hậu quả VPHC trong lĩnh vực BVMT gặp rất nhiều khó khăn BVMT gồm nhiều lĩnh vực khác nhau như: quản lý rừng, phát triển rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản; tài nguyên nước và khoáng sản; y tế; an toàn thực phẩm; giống cây trồng, bảo

vệ và kiểm dịch thực vật; thú y, giống vật nuôi, thức ăn chăn nuôi; năng lượng nguyên tử; thủy sản; dầu khí, xăng dầu và khí dầu mỏ hóa lỏng… Trong khi đó, một hành vi VPHC môi trường có thể xâm hại nhiều lĩnh vực Ví dụ: Hành vi tàn phá, khai thác rừng bừa bãi không chỉ xâm hại đến tài nguyên rừng mà còn xâm hại đến sự bảo tồn đa dạng sinh học; hay hành vi thải chất thải chưa được xử lý theo đúng tiêu chuẩn môi trường ra sông, hồ vừa gây ÔNMT, vừa làm chết hàng loạt thủy sản Để xác định được chính xác hành vi vi phạm và hậu quả của nó, đòi hỏi người có thẩm quyền phải hiểu biết nhiều lĩnh vực Đồng thời phải có sự phối hợp giữa các đơn vị có liên quan để phân tích, đánh giá hành vi vi phạm và hậu quả xảy

ra Có như vậy, khi đưa ra kết luận cuối cùng và áp dụng biện pháp XLVPHC đối với hành vi vi phạm chính xác và thỏa đáng Mặt khác, VPHC trong lĩnh vực

BVMT trong đa số các trường hợp chưa để lại hậu quả trực tiếp, ngay lập tức có thể định lượng được Ví dụ: hành vi gây ÔNMT, ngay lúc đó có thể chưa để lại hậu quả trực tiếp đối với môi trường nhưng nếu hành vi vi phạm vẫn tiếp tục xảy ra, môi trường sẽ càng ngày càng tích lũy các ô nhiễm trầm trọng hơn, ảnh hưởng đến sức khỏe của con người, sau đó là ảnh hưởng đến môi trường và kinh tế - xã hội Ngoài

ra, để xác định được một hành vi có phải là hành vi gây ÔNMT không phải dựa vào

hệ thống tiêu chuẩn môi trường và các yếu tố khác Các hành vi vi phạm và tính chất của VPHC trong lĩnh vực BVMT thường được phát hiện ra thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền và sự tố giác của quần chúng nhân dân

Trên thực tế, hành vi VPHC trong lĩnh vực BVMT thường tồn tại phổ biến ở

các dạng sau [71,tr 68]: Một là,các hành vi vi phạm các quy định về kế hoạch BVMT, đánh giá tác động môi trường và đề án BVMT; Hai là,các hành vi gây ÔNMT; Ba là, các hành vi vi phạm các quy định về quản lý chất thải; Bốn là, các

hành vi vi phạm quy định về BVMT của cơ sở sản xuất, kinh doanh và dịch vụ (sau đây gọi chung là cơ sở) và khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp, khu kinh doanh dịch vụ tập trung (sau đây gọi chung là khu sản xuất,

kinh doanh, dịch vụ tập trung); Năm là, các hành vi vi phạm các quy định về

BVMT trong hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị, phương tiện giao thông vận tải, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, phế liệu, chế phẩm sinh học; nhập khẩu, phá dỡ

tàu biển đã qua sử dụng; hoạt động lễ hội, du lịch và khai thác khoáng sản; Sáu là,

các hành vi vi phạm các quy định về thực hiện phòng, chống, khắc phục ô nhiễm,

suy thoái, sự cố môi trường; Bảy là, các hành vi VPHC về đa dạng sinh học bao

gồm: Bảo tồn và phát triển bền vững hệ sinh thái tự nhiên; bảo tồn và phát triển bền

vững các loài sinh vật và bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên di truyền; Tám

là, các hành vi cản trở hoạt động quản lý nhà nước, thanh tra, kiểm tra, XPVPHC và

các hành vi vi phạm quy định khác về BVMT

* Xử lý vi phạm hành chính

Khi có hành vi VPHC xảy ra, các tổ chức, cá nhân có hành vi phạm phải chịu trách nhiệm pháp lý trước Nhà nước bằng việc thực hiện các biện pháp

XLVPHC XLVPHC vừa có tác dụng bắt người vi phạm chịu trách nhiệm pháp lý trước Nhà nước, vừa khắc phục hậu quả để đảm bảo sự hoạt động bình thường của

hệ thống quản lý Nhà nước Đồng thời có tác dụng ngăn chặn, răn đe đối với người khác XLVPHC bao gồm XPVPHC và các biện pháp xử lý hành chính khác

Xử phạt vi phạm hành chính được thể hiện thông qua quyết định xử phạt hành chính Quyết định XPVPHC bằng văn bản của người có thẩm quyền để áp dụng chế tài XPVPHC đối với cá nhân, tổ chức có hành vi VPHC Quyết định XPVPHC được ban hành sẽ bắt buộc cá nhân, tổ chức phải chịu trách nhiệm về hành vi hành chính đó, buộc họ phải chịu hậu quả bất lợi trước Nhà nước về tinh thần (bị hạn chế quyền) hoặc về tài sản (bị phạt tiền, bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm) Hoạt động XPVPHC chủ yếu do các cơ quan, tổ chức quản lý nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật và do đó được áp dụng theo thủ tục hành chính do các quy phạm thủ tục hành chính quy định Vì VPHC là những vi phạm nhỏ và phổ biến nên việc XPVPHC không theo thủ tục tư pháp như đối với truy cứu trách nhiệm hình sự và trách nhiệm dân sự, mà theo thủ tục hành chính và chủ yếu do các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền thực hiện Không phải bất

kỳ cơ quan quản lý nhà nước nào cũng có thẩm quyền XPVPHC mà chỉ có một số

cơ quan, tổ chức, cá nhân nhất định trong số đó được nhà nước trao quyền hạn này Hoạt động XPVPHC, cũng như việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính nói chung, nằm ngoài hoạt động xét xử của Tòa án Còn các biện pháp trách nhiệm hình sự, dân sự được thực hiện theo trình tự xét xử của Tòa án Tuy nhiên, Tòa án cũng có thẩm quyền XPVPHC trong trường hợp ngoại lệ đặc biệt (đó là đối với những hành vi gây rối trật tự tại phiên tòa) Thủ tục XPVPHC đơn giản hơn so với thủ tục áp dụng cưỡng chế hình sự và dân sự Hoạt động XPVPHC không chỉ nhằm đảm bảo thực hiện, bảo vệ các quy phạm vật chất của ngành luật hành chính mà còn bảo đảm thực hiện và bảo vệ các quy phạm vật chất của các ngành luật khác (như luật tài chính, ngân hàng, đất đai, môi trường…)

Giữa cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền thực hiện XPVPHC và chủ thể bị áp dụng các biện pháp XPVPHC không có quan hệ trực thuộc Đây là đặc điểm quan trọng phân biệt việc áp dụng biện pháp XPVPHC và các biện pháp

cưỡng chế kỷ luật - dạng cưỡng chế mà cơ quan quản lý nhà nước cũng có quyền áp dụng rộng rãi trong hoạt động của mình Giữa chủ thể có thẩm quyền áp dụng cưỡng chế kỷ luật và người bị áp dụng biện pháp cưỡng chế đó phải có quan hệ trực thuộc Ngoài ra, các biện pháp xử lý hành chính khác là những biện pháp hành chính có tính đặc thù và tính cưỡng chế cao hơn các hình thức xử phạt hành chính thông thường, chỉ áp dụng đối với chủ thể vi phạm là cá nhân, căn cứ vào nhân thân

và quá trình vi phạm pháp luật của đối tượng Các biện pháp xử lý hành chính khác bao gồm giáo dục tại xã, phường, thị trấn, đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ

sở giáo dục, đưa vào cơ sở chữa bệnh, quản chế hành chính

Các biện pháp xử lý hành chính khác là những biện pháp hành chính có tính

đặc thù và tính cưỡng chế cao hơn các hình thức xử phạt hành chính thông thường, chỉ áp dụng đối với chủ thể vi phạm là cá nhân, căn cứ vào nhân thân và quá trình vi phạm pháp luật của đối tượng Các biện pháp xử lý hành chính khác bao gồm giáo dục tại xã, phường, thị trấn, đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục,

đưa vào cơ sở chữa bệnh, quản chế hành chính

* Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

Vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT là một loại VPHC trong lĩnh vực cụ thể, là cơ sở để XLVPHC trong lĩnh vực BVMT Sự phân loại các biện pháp XLVPHC trong lĩnh vực BVMT sẽ giúp việc phát hiện và xử lý các hành vi VPHC trong lĩnh vực này thuận tiện hơn và nghiêm minh hơn.VPHC trong lĩnh vực BVMT chủ yếu là các hành vi không thực hiện các quy định của Nhà nước

Đa số các chủ thể vi phạm là tổ chức, cá nhân có năng lực hành vi đầy đủ nên các biện pháp về XLVPHC trong lĩnh vực BVMT chủ yếu là XPVPHC Điều đó được thể hiện qua các văn bản pháp luật quy định về XPVPHC trong từng lĩnh vực cụ thể của BVMT mà các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm phải chịu trách nhiệm trước Nhà nước, đó chính là trách nhiệm hành chính VPHC trong lĩnh vực BVMT là các hành vi cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy tắc quản lý nhà nước về BVMT của các tổ chức, cá nhân mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt hành chính VPHC trong lĩnh vực BVMT là sự kiện pháp lý cơ bản làm phát sinh quan hệ đặc biệt - quan hệ trách

nhiệm hành chính giữa một bên là nhà nước và một bên là cá nhân hoặc tổ chức

có hành vi VPHC về BVMT Trong đó, phía VPHC có nghĩa vụ phải gánh chịu những hậu quả bất lợi (về tinh thần, vật chất…) bởi những biện pháp cưỡng chế Nhà nước đặt ra được ghi nhận trong chế tài của các quy phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực BVMT VPHC về BVMT luôn luôn là hành vi (hành động hoặc không hành động) của con người…

Trước đây, việc XPVPHC trong lĩnh vực BVMT căn cứ vào Luật BVMT năm 2005 và Nghị định 179/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 năm 2013 của Chính phủ quy định về XPVPHC trong lĩnh vực BVMT Sau khi Luật BVMT năm 2014

có hiệu lực và để phù hợp với Luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 155/2016/NĐ-CP ngày 18/11/2016 quy định về XPVPHC trong lĩnh vực BVMT.Nghị định số 155/2016/NĐ-CP đã quy định rõ các hành vi VPHC, hình thức xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền lập biên bản, thẩm quyền XPVPHC; trách nhiệm và cơ chế phối hợp trong hoạt động kiểm tra, thanh tra và XPVPHC trong lĩnh vực BVMT Nghị định số 155/2016/NĐ-CP mang tính răn đe cao hơn, quy định cụ thể về các hành vi VPHC, hình thức xử phạt, mức

xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi VPHC, thẩm quyền lập biên bản VPHC, thẩm quyền XPVPHC; trách nhiệm và cơ chế phối hợp trong hoạt động kiểm tra, thanh tra và XPVPHC trong lĩnh vực BVMT Việc ban hành Nghị định số 155/2016/NĐ-CP là đòi hỏi cấp thiết, góp phần thực hiện công tác thanh, kiểm tra

và XLVPHC trong lĩnh vực BVMT được thống nhất, hiệu quả có tính răn đe cao Với các chế tài xử phạt nghiêm khắc, Nghị định sẽ là công cụ hữu hiệu, đáp ứng yêu cầu của công tác BVMT trong tình hình mới, nâng cao tinh thần thượng tôn pháp luật Luật XLVPHC năm 2012 quy định XPVPHC bao gồm các chế tài hành chính thông thường, áp dụng đối với chủ thể là cá nhân, tổ chức có hành vi VPHC, bao gồm hình thức xử phạt chính (cảnh cáo, phạt tiền, trục xuất), hình thức phạt bổ sung (tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, tịch thu tang vật, phương tiện VPHC, trục xuất khi không áp dụng là hình phạt chính) và các biện pháp khắc phục hậu quả VPHC gây ra nhằm lập lại trật tự quản lý bị xâm hại