Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, với chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020 Để đạt được mục tiêu này, việc phát huy nội lực đất nước là rất quan trọng, trong đó hoạt động mua bán hàng hóa đóng vai trò quyết định trong phát triển kinh tế Luật thương mại 2005 cùng với các văn bản hướng dẫn đã tạo ra khung pháp lý thiết yếu cho hoạt động thương mại, đặc biệt là mua bán hàng hóa, yêu cầu việc áp dụng các công cụ pháp lý như hợp đồng thương mại, hợp đồng mua bán hàng hóa, hợp đồng vận chuyển hàng hóa và hợp đồng cung cấp dịch vụ.
Chế định hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) đóng vai trò quan trọng trong thương mại, là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng, không chỉ trong nước mà còn toàn cầu Việc hiểu rõ các quy định pháp luật về HĐMBHH giúp các doanh nghiệp ký kết và thực hiện hợp đồng hiệu quả Tuy nhiên, nhiều thương nhân trong nước vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện các hợp đồng này, dẫn đến tranh chấp không đáng có trong quan hệ mua bán hàng hóa.
Sau một thời gian áp dụng LTM 2005, nhiều bất cập đã được phát hiện, đặc biệt là trong các quy định về hợp đồng mua bán hàng hóa Những hạn chế này bao gồm sự thiếu đồng bộ, chưa thể hiện rõ vấn đề tự do hợp đồng, và nhiều quy định chưa được làm rõ Các quy định của pháp luật thương mại nói chung và hợp đồng mua bán hàng hóa nói riêng đang gây khó khăn cho Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.
Từ những phân tích trên đây, tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: "
Hợp đồng mua bán hàng hóa theo pháp luật Việt Nam " Để làm luận văn tốt nghiệp của mình.
Tình hình nghiên cứu đề tài
HĐMBHH là một chế định quan trọng trong pháp luật thương mại, thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu Nhiều tác giả đã khai thác vấn đề này ở các mức độ khác nhau, như trong khóa luận tốt nghiệp của Phan Trần Duy về “Pháp luật về hoạt động mua bán hàng hóa trong nước: lý luận và thực tiễn.”
Các luận văn của sinh viên từ Đại học Cần Thơ và Đại học Kinh tế Quốc dân, như "Hợp đồng mua bán hàng hóa từ lý thuyết đến thực tiễn áp dụng tại công ty TNHH IPC" và "Hợp đồng mua bán hàng hóa và thực tiễn áp dụng tại công ty cổ phần hóa dầu Petrolimex", đã đóng góp quan trọng vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về hợp đồng mua bán hàng hóa Tuy nhiên, các nghiên cứu này chưa đánh giá thực tiễn việc thực hiện hợp đồng cũng như chưa đề xuất giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả ký kết và thực thi hợp đồng Điều này đặt ra một vấn đề cấp thiết trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, đặc biệt là trong lĩnh vực pháp luật kinh tế tại Việt Nam.
Trong những năm gần đây, nhu cầu phát triển mạnh mẽ đã dẫn đến việc sửa đổi và ban hành nhiều văn bản pháp luật mới, thay thế cho những quy định cũ không còn phù hợp Điều này đã tạo ra một sự không nhất quán trong các công trình nghiên cứu và bài viết, khi mà nhiều tài liệu vẫn dựa trên các văn bản pháp luật lỗi thời, khiến cho cơ sở pháp lý của các vấn đề được nêu ra trở nên sai lệch và không còn phù hợp với thực tiễn pháp lý hiện tại.
Luận văn này phân tích chế định hợp đồng mua bán hàng hóa dựa trên các quy định pháp luật hiện hành, nhằm đảm bảo tính thời sự và đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong hoạt động hợp đồng mua bán hàng hóa hiện nay.
Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Đề tài này được thực hiện dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa triết học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng với quan điểm và chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế xã hội, nhằm xây dựng và hoàn thiện pháp luật trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
Luận văn áp dụng các phương pháp nghiên cứu như phân tích, thống kê và luận học so sánh để hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về hợp đồng và hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) Bài viết cũng nghiên cứu thực trạng điều chỉnh và thực tiễn áp dụng của hệ thống pháp luật thương mại hiện hành đối với HĐMBHH Từ đó, tổng hợp thông tin lý luận và thực tiễn, đồng thời đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật thương mại về HĐMBHH trong bối cảnh Việt Nam hiện nay.
Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của đề tài
Bài viết này phân tích cơ sở lý luận về hợp đồng và hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH), đồng thời đánh giá thực trạng điều chỉnh pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật theo các quy định mới Luận văn chỉ ra những vấn đề còn tồn tại trong hệ thống pháp luật thương mại liên quan đến HĐMBHH và đề xuất phương hướng, giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật thương mại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế Để đạt được mục tiêu này, luận văn tập trung vào việc giải quyết các nhiệm vụ cụ thể.
+ Nghiên cứu và phân tích những vấn đề lí luận cơ bản về pháp luật hợp đồng điều chỉnh hoạt động MBHH
Trong bối cảnh hiện tại của Việt Nam, việc điều chỉnh và áp dụng pháp luật thương mại đang gặp nhiều thách thức Nhiều quy định pháp luật chưa theo kịp với thực tiễn phát triển kinh tế, dẫn đến những bất cập trong việc thực thi và quản lý Đánh giá khách quan cho thấy cần thiết phải hoàn thiện hệ thống pháp luật thương mại để đáp ứng nhu cầu thực tế, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong giao dịch thương mại.
Để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật thương mại điều chỉnh quan hệ hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) ở Việt Nam, cần đề xuất các phương hướng chung và giải pháp cụ thể Điều này bao gồm việc cập nhật các quy định pháp lý nhằm đảm bảo tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi của các bên trong hợp đồng, và tăng cường khả năng thực thi các quy định này Hơn nữa, cần chú trọng đến việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho các doanh nghiệp và cá nhân về quyền và nghĩa vụ trong quan hệ HĐMBHH, từ đó góp phần xây dựng môi trường thương mại lành mạnh và bền vững.
5 Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu của luận văn chủ yếu là các quy định pháp luật về hợp đồng và hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) theo Luật Thương Mại 2005 và các văn bản pháp lý liên quan Luận văn tập trung vào pháp luật về HĐMBHH, khái niệm chỉ tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội trong hoạt động mua bán hàng hóa tại Việt Nam Do đó, hệ thống pháp luật mua bán hàng hóa sẽ được nghiên cứu với trọng tâm là những chế định pháp luật liên quan trực tiếp đến hoạt động này.
Luận văn nghiên cứu các quy định pháp luật Việt Nam về hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) hiện hành, nhằm đánh giá hiệu quả thực tiễn của pháp luật thương mại trong việc điều chỉnh quan hệ HĐMBHH Bài viết cũng phân tích thực trạng áp dụng pháp luật để xác định những vướng mắc, từ đó đưa ra các đánh giá và kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến hợp đồng mua bán hàng hóa.
6 Tính mới và những đóng góp của đề tài
Hiện nay, chưa có nghiên cứu toàn diện nào về lý luận và thực tiễn thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) Do đó, đề tài “Thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa theo pháp luật Việt Nam” là một lĩnh vực mới mẻ Nghiên cứu này sẽ hệ thống hóa và làm rõ hơn về khái niệm, đặc điểm, nội dung và nguyên tắc của việc thực hiện HĐMBHH, từ đó cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực này.
7 Bố cục của luận văn
Nội dung của luận văn bao gồm phần mở đầu, nội dung chính, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, được chia thành 3 chương với tên cụ thể cho từng chương.
Chương I: Một số vấn đề lý luận và khái quát pháp luật Việt Nam về hợp đồng mua bán hàng hóa
Chương II: Thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về hợp đồng mua bán hàng hóa
Chương III: Thực tiễn giải quyết tranh chấp về hợp đồng mua bán hàng hóa và một số kiến nghị hoàn thiện
CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HOÁ
1.1 Một số vấn đề lý luận về hợp đồng mua bán hàng hoá
1.1.1 Khái niệm hợp đồng mua bán hàng hoá
Theo quy định tại Điều 430 BLDS 2015 đã đưa ra định nghĩa: “
Hợp đồng mua bán tài sản là thỏa thuận giữa bên bán và bên mua, trong đó bên bán chuyển quyền sở hữu tài sản và bên mua thanh toán Theo Điều 3 LTM 2005, mua bán hàng hóa là hoạt động thương mại yêu cầu bên bán giao hàng và chuyển quyền sở hữu, trong khi bên mua có nghĩa vụ thanh toán và nhận hàng Như vậy, hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại chính là một hình thức cụ thể của hợp đồng mua bán tài sản.
1.1.2 Đặc điểm hợp đồng mua bán hàng hoá
Hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) có thể được phân tích qua các đặc điểm liên quan đến hợp đồng mua bán tài sản, dựa trên nguyên lý giữa cái riêng và cái chung Bên cạnh những điểm tương đồng, HĐMBHH còn sở hữu những đặc điểm riêng biệt quan trọng.
Hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) được thiết lập giữa các thương nhân, hoặc ít nhất một bên là thương nhân Trong một số trường hợp, cả hai bên có thể không phải là thương nhân, nhưng vẫn có thể lựa chọn luật thương mại làm luật điều chỉnh cho hợp đồng.
Hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) có thể được thể hiện qua lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể của các bên Tuy nhiên, pháp luật yêu cầu một số hợp đồng phải được lập bằng văn bản, chẳng hạn như HĐMBHH quốc tế, cần có hình thức văn bản hoặc các hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương như điện báo, telex, fax hoặc thông điệp dữ liệu Ngoài ra, một số hợp đồng còn phải thực hiện công chứng, ảnh hưởng đến thời hiệu có hiệu lực của hợp đồng.
Hàng hóa, theo nghĩa thông thường, là sản phẩm lao động của con người nhằm thỏa mãn nhu cầu Với sự phát triển của xã hội, hàng hóa ngày càng phong phú và đa dạng Dù có sự khác biệt trong quy định pháp luật giữa các quốc gia, khái niệm hàng hóa hiện nay đều có xu hướng mở rộng các đối tượng hàng hóa được phép lưu thông.
1.1.3 Phân loại hợp đồng mua bán hàng hoá
Theo đặc điểm của các giao dịch mua bán hàng hóa trong thương mại có thể chia HĐMBHH thành ba loại cơ bản như sau:
1.1.3.1 Hợp đồng mua bán hàng trong nước và hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế a) Hợp đồng mua bán hàng trong nước
Hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) là thỏa thuận giữa các bên thực hiện giao dịch mua bán hàng hóa trên lãnh thổ Việt Nam, bao gồm cả động sản và bất động sản gắn liền với đất đai, theo quy định tại Điều 3 Luật Thương mại 2005 Bên cạnh đó, hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế cũng được đề cập trong bối cảnh này.
Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế là loại hợp đồng có yếu tố quốc tế, vượt ra ngoài phạm vi một quốc gia Theo Điều 27 của Luật Thương mại, mua bán hàng hóa quốc tế được thực hiện thông qua các hình thức như xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập và chuyển khẩu.
1.1.3.2 Hợp đồng xuất khẩu và nhập khẩu hàng hoá a ) Hợp đồng xuất khẩu: b) Nhập khẩu hàng hoá
1.1.3.3 Hợp đồng mua bán hàng hoá qua sở giao dịch và hợp đồng mua bán hàng hoá thông thường a) Hợp đồng mua bán hàng hoá qua sở giao dịch :
Theo Điều 64 LTM,HĐMBHH qua Sở giao dịch hàng hóa bao gồm hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng quyền chọn b) Hợp đồng mua bán hàng hoá thông thường
Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 không quy định cụ thể về hợp đồng mua bán hàng hoá, mà chỉ đề cập đến hoạt động mua bán hàng hoá theo Khoản 8 - Điều 3 Hoạt động này phải được thực hiện dựa trên hợp đồng theo Điều 24 Cụ thể, trong giao dịch mua bán, bên bán có trách nhiệm giao hàng và chuyển quyền sở hữu cho bên mua, đồng thời nhận thanh toán Ngược lại, bên mua có nghĩa vụ nhận hàng, sở hữu hàng hoá và thanh toán cho bên bán theo thỏa thuận đã được thống nhất.
1.1.4 Phân biệt hợp đồng mua bán hàng hoá với hợp đồng mua bán tài sản
1.1.4.1 Khác biệt về luật điều chỉnh
Hợp đồng mua bán tài sản được điều chỉnh bởi BLDS 2015 Hợp đồng mua bán hàng hoá được điều chỉnh LTM 2005
1.1.4.2 Khác biệt về đối tượng