TƯ TƯỞNG NHO – LÃO TRONG HÁT NÓI VIỆT NAM TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Công trình được hoàn thành tại ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG Người hướng dẫn khoa học: TS.. Tôn Thất Dụng Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Khoa học xã hội và n

Trang 1

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRẦN THỊ MỸ LINH

TƯ TƯỞNG NHO – LÃO

TRONG HÁT NÓI VIỆT NAM

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 60.22.01.21

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đà Nẵng – Năm 2016

Trang 2

Công trình được hoàn thành tại

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS Hà Ngọc Hòa

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Phong Nam

Phản biện 2: TS Tôn Thất Dụng

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Khoa học xã hội và nhân văn họp tại Đại Học Đà Nẵng vào ngày 10 tháng 9 năm 2016

Có thể tìm hiểu Luận văn tại:

- Trung tâm Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng

Trang 3

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Văn học trung đại Việt Nam là một di sản lớn lao của nền văn học dân tộc Trong kho tàng vô tận ấy, văn chương chữ Nôm đã trãi qua giai đoạn phôi thai, dần trở nên phồn thịnh và đạt đến đỉnh cao ở thế kỉ XVIII khi mà trên văn đàn hàng trăm truyện Nôm, hàng chục khúc ngâm và đặc biệt hàng trăm bài hát nói ra đời Những thành tựu ấy đã đánh dấu sự lên ngôi của thể lục bát, sự chín muồi của song thất lục bát, và tài năng dung hợp, Việt hóa tài tình của thể hát nói Cả ba đứa con tinh thần đại diện sáng giá này đều mang trong mình phần quốc túy riêng, đem lại niềm tự hào cho thơ ca dân tộc

Như vậy thể loại hát nói có một vị trí và vai trò độc lập góp phần cho sự vận động và phát triển lịch sử thể loại văn học trung đại

Từ khi ra đời cho đến nay thể loại này đã được giới nghiên cứu quan tâm, khai thác và đạt được những thành công đáng kể Nhiều công trình đã đi sâu nghiên cứu ca trù đặc biệt là hát nói trên các phương diện biên khảo, hình thức thể loại, nguồn gốc đem lại cho độc giả những tư liệu quan trọng và cũng tạo cơ sở cho những công trình nghiên cứu xoay quanh thể loại này Tuy nhiên trong những công trình này vấn đề hình thức mang nội dung nghệ thuật chưa được

đi sâu nghiên cứu, những vấn đề về tư tưởng, quan niệm con người, loại hình tác giả, không gian, thời gian nghệ thuật chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống Với những vấn đề bỏ ngỏ trên, chúng tôi đề xuất nghiên cứu hát nói ở bình diện nội dung tư tưởng dưới góc độ thi pháp học mà mấu chốt đó là sự ảnh hưởng tư tưởng của Nho – Lão trong thơ ca hát nói Việt Nam

Khi nghiên cứu đề tài này chúng tôi muốn góp thêm một cái

nhìn về “bức chân dung tinh thần tự hoạ” đầy sống động của loại

hình nhà nho tài tử, khi họ vừa mang trong mình tinh thần tự nhiệm

Trang 4

của Nho giáo với con người hành đạo gánh vác non sông, nặng nợ tang bồng, khát vọng công danh, nỗi đau trần thế, vừa mang tinh thần phóng nhiệm của Lão - Trang với hình ảnh con người ẩn dật, cầu nhàn thoát tục tiêu dao và đặc biệt là con người tài tử ngang tàng, ngạo nghễ, thị tài, hưởng lạc Bên cạnh đó chúng tôi muốn khẳng

định tài năng “Dung hợp và Việt hoá Đường thi, nào Từ, nào Phú,

nào lục bát, ngắn được, dài được thoả mãn cái khao khát tự do vượt

ra ngoài lề lối của thơ luật” [39, tr.7]

Từ đó chúng tôi muốn khẳng định về phương diện nội dung tư tưởng hát nói là một thành tựu sáng tạo đặc biệt của văn chương chữ Nôm, có những cách tân góp phần đổi mới thơ ca trung đại Thơ hát nói đã được đưa vào chương trình phổ thông với hai đại diện tiêu biểu là Nguyễn Công Trứ và Chu Mạnh Trinh Đó chính là sự khẳng định về mặt thể loại của hát nói trong thơ ca trữ tình trung đại.Việc tìm hiểu tư tưởng Nho Lão trong hát nói giúp cho giáo viên có một cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về thể loại và loại hình nhà nho tài

tử Đồng thời khẳng định sự ảnh hưởng của hệ tư tưởng Nho – Lão trong tiến trình phát triển của văn học trung đại Việt nam

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nguyễn Đức Mậu trong công trình nghiên cứu “Ca trù nhìn từ

nhiều phía” đã đưa ra nhận xét về việc nghiên cứu thể loại này: ''Ca trù được nhiều nhà nghiên cứu âm nhạc, nghiên cứu văn học quan tâm nhưng trong đó điệu hát nói hay thể loại văn học hát nói, được nghiên cứu nhiều nhất so với các điệu khác” [39, tr.7]

Tuy nhiên đối với đa số độc giả yêu thơ Việt và ngay giới học sinh, sinh viên, hát nói vẫn còn là một đối tượng chưa quen thân về

thể loại cũng như nội dung thể hiện Với công trình nghiên cứu “Tư

tưởng Nho - Lão trong hát nói Việt Nam” chúng tôi xin điểm qua

một số công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp với đề tài, để từ đó

Trang 5

đề xuất hướng nghiên cứu của mình nhằm góp phần làm sáng tỏ hơn giá trị của thể thơ hát nói trong nền văn học dân tộc Trên cơ sở thời gian ra đời của các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài, chúng tôi tạm chia việc nghiên cứu ra ba chặng đường, từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945, từ năm 1945 đến năm 1975 và từ năm 1975 đến nay để thấy rõ sự quan tâm của giới nghiên cứu đối với thể loại thể thơ này

Thứ nhất, chặng đường từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945 Thể loại hát nói được giới nghiên cứu dành sự quan tâm khá

sớm Từ năm 1921, Phạm Văn Duyệt đã cho xuất bản quyển “Hát ả

đào” Một công trình nghiên cứu ca trù rất sớm nữa phải kể đến là

“Ca trù thể cách” của Xuân Lan (1922) Trong công trình này, Xuân

Lan đã đưa ra những giới thuyết đầu tiên về hát nói Bên cạnh đó ông còn chỉ ra cách gọi tên và chức năng các câu của bài hát nói

Tiếp đến là công trình nghiên cứu “Hát ả đào”quyển 2 của

Phạm Văn Duyệt (1923) Đây là công trình mở đầu cho việc chú giải, đính chính các bài hát nói trên tinh thần tác phẩm văn học Cũng trong năm này trên báo Nam Phong số 69 năm (1923), Phạm Quỳnh có bài

viết “Bàn luận về văn chương trong lối hát ả đào”, ông đã có những khẳng định giá trị về đặc sắc của văn chương hát nói: “Trong lối hát ả

đào duy chỉ có hát nói là thông dụng nhất, thịnh hành nhất Mà cái văn chương ấy tuy là văn chương du hí nhưng có cái đặc sắc, có tinh thần của các bậc danh sĩ thời xưa, thời nay đều có tập cả và nhiều bài có thể coi là những nền kiệt tác trong văn nôm ta” [39, tr.65]

Năm 1930, trong cuốn Việt Hán văn khảo, Phan Kế Bính giới thiệu hát nói ở cách gieo vần, số câu, số chữ

Đến năm 1931 có thêm một công trình nghiên cứu qui mô về

hát nói ra đời đó là cuốn “Đào nương ca” của Nguyễn Văn Ngọc

Ông đã lựa chọn và sắp xếp các bài hát nói theo các tiểu mục nội dung và đặc trưng cấu trúc của những bài đủ khổ, dôi khổ, thiếu khổ

Trang 6

đồng thời đưa ra những nhận xét có giá trị để khẳng định về tính độc

lập và sáng tạo của hát nói “Hát nói thật là một lối văn đặc biệt của

nước ta, cũng như lối phong dao, lối lục bát đặc biệt vậy Thơ hay phú, văn tế hay văn bia còn gọi là mô phỏng hay bắt chước của Tàu chứ Hát nói thì thật là của riêng ta, tự ta đặt thành lối, xưa nay chưa từng ai tìm thấy có điệu Từ, Khúc hay Nhạc phủ nào của Tàu hẳn giống như thế” [42, tr.7] Bên cạnh đó ông còn khẳng định sự ảnh

hưởng của những hệ tư tưởng đối với hát nói: “Vì có Lão, Trang mà

nhiều bài Hát nói mới có vẻ phong lưu, cái tính phóng khoáng, cái chí cao xa, nhẹ nhàng, cái giọng hùng hồn, khẳng khái vượt ra hẳn ngoài khuôn phép nghiêm ngặt của Khổng Mạnh Tư tưởng Lão Trang và các sách ngoài giúp cho các bài hát nói siêu việt được là thế” [42, tr.12] Nhận định của ông đã mở ra hướng khai thác về hát

nói ở góc độ nội dung tư tưởng

Về góc độ thi pháp thể loại, Dương Quảng Hàm trong cuốn

“Việt Nam văn học sử yếu” (1941) lần đầu tiên đưa ca trù vào lịch sử

văn học Trong bài viết ông đã đi sâu bàn về số câu, số từ, niêm luật, vần điệu của hát nói

Ở chặng đầu này đã có những công trình nghiên cứu đáng kể, bước đầu đánh dấu vị trí độc lập về thể loại của hát nói trong nền văn học Việt Nam

Thứ hai, chặng đường từ năm 1945 đến năm 1975

Giai đoạn này việc nghiên cứu hát nói bị chững lại, ở hai miền Nam –Bắc, mãi đến 20 năm sau, ở miền Nam Đỗ Bằng Đoàn và Đỗ

Trọng Huề mới cho ra đời cuốn “Việt Nam ca trù biên khảo” (1962),

đây là một công trình biên khảo công phu đây, tuyển chọn và giới thiệu tác giả và tác phẩm theo tình tự thời gian, đã tạo điều kiện rất thuận lợi cho những người nghiên cứu khi đi tìm tư liệu Hai nhà nghiên cứu đã khẳng định vị trí quan trọng của thể loại trong nền văn

Trang 7

học trung đại “Chỉ trong khoảng bảy mươi năm từ khi ra đời ,hát nói

đã ngự trị một phần tư cương lĩnh văn chương, ba phần khác dành cho thơ phú và các truyện” [12, tr.10] Ở miền Bắc, Năm 1968, Bùi Văn

Nguyên và Hà Minh Đức trong cuốn “Thơ ca Việt Nam hình thức và

thể loại” đã giới thiệu đặc điểm và hát nói và chỉ ra các yếu tố của nó

đã được thơ mới tiếp nhận

Thứ ba, chặng đường từ năm 1975 đến nay

Ở chặng đường thứ ba này, việc nghiên cứu hát nói trở nên sôi nổi với những công trình nghiên cứu, khảo luận, các luận án, luận văn liên quan đến thể loại này

Tiếp nối công trình “Việt Nam ca trù biên khảo” của Đỗ Bằng

Đoàn, Đỗ Trọng Huề, năm 1987 Ngô Linh Ngọc đã tuyển hát nói

trong “Tuyển tập thơ ca trù”

Về góc độ thi pháp, trong công trình “Mấy vấn đề thi pháp văn

học trung đại Việt Nam” (1999), Trần Đình Sử đã đi vào nghiên cứu

hát nói ở cấp độ ngôn ngữ, thể loại và đã đưa ra khẳng định có giá trị về đóng góp của thể loại này đối với thơ ca trung đại

Trong giai đoạn này, Nguyễn Đức Mậu đã có hai công trình

nghiên cứu lớn về thể loại hát nói, đó là luận án tiến sĩ “Thể Loại hát

nói trong sự vận động của lịch sử văn học” (2000), trong công trình

này, tác giả đi vào làm rõ nguồn gốc, nội dung, chức năng, nghệ thuật

của hát nói Năm 2003 Nguyễn Đức Mậu lại cho xuất bản cuốn “Ca

trù nhìn từ nhiều phía”, công trình tập hợp những bài viết có giá trị

liên quan đến ca trù và hát nói

Từ các công trình nghiên cứu, những bài viết, chúng tôi nhận thấy hát nói thật sự đã thu hút được nhiều sự quan tâm của giới nghiên cứu, và đã có những thành tựu nhất định như việc đưa hát nói vào văn học sử, và các tuyển tập thơ ca, hay việc làm rõ nguồn gốc, vị trí, chức năng của thể loại này Đặc biệt đã có sự khẳng định về vị

Trang 8

trí và vai trò độc lập của hát nói, trong sự vận động và phát triển của thể loại văn học trung đại Tuy nhiên, vấn đề nội dung tư tưởng chưa có nhiều công trình nghiên cứu một cách hệ thống, từ đó chúng tôi mạnh dạn đề xuất đề tài Tư tưởng Nho - Lão trong hát nói Việt Nam làm đối tượng nghiên cứu của mình, với mong muốn đóng góp thêm cái nhìn toàn diện hơn về thể thơ độc đáo này của dân tộc

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu : đối tượng nghiên cứu của luận văn

là hát nói Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: phạm vi nghiên cứu của luận văn là tư

tưởng Nho - Lão trong hát nói Việt Nam

Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ, đề tài nghiên cứu hát nói của chúng tôi chỉ dừng lại ở phần trung đại, tức là cuối thế kỷ XIX

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình triển khai đề tài, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp hệ thống - cấu trúc

- Phương pháp so sánh - đối chiếu

- Phương pháp phân tích - tổng hợp

- Phương pháp nghiên cứu liên ngành

5 Đóng góp của đề tài

Với đề tài “Tư tưởng Nho – Lão trong hát nói Việt Nam”

chúng tôi đi vào nghiên cứu nội dung tư tưởng của thể loại hát nói trong sự ảnh hưởng của tư tưởng Nho - Lão, một phạm trù chưa có một công trình nghiên cứu qui mô, từ đó góp thêm tiếng nói vào việc nghiên cứu văn chương hát nói và khẳng định sự ảnh hưởng lâu bền của tư tưởng Nho - Lão trong đời sống văn hóa xã hội Việt Nam, đặc biệt là sự chi phối của hai hệ tư tưởng này đến nhân sinh quan và

Trang 9

quan điểm sáng tác của các nhà văn trung đại Đồng thời đem đến một cái nhìn tương đối toàn diện về đời sống tư tưởng tình cảm, cách ứng xử trước thời đại và tài năng của loại hình tác giả nhà nho tài tử, một loại hình tác giả đặc biệt, xuất hiện muộn trên thi đàn trung đại nhưng có những đóng góp lớn nền văn học dân tộc Cuối cùng là khẳng định vị trí và giá trị của thể thơ hát nói góp phần trong việc phát triển thơ ca trung đại

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài Phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn được chia thành ba chương sau:

Chương 1: Tư tưởng Nho - Lão và quá trình hình thành, phát triển của hát nói Việt Nam

Chương 2: Những nội dung chính của tư tưởng Nho – Lão trong hát nói Việt Nam

Chương 3: Những phương thức thể hiện của tư tưởng Nho - Lão trong hát nói Việt Nam

Trang 10

CHƯƠNG 1

TƯ TƯỞNG NHO - LÃO VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH,

PHÁT TRIỂN CỦA HÁT NÓI VIỆT NAM

1.1 TƯ TƯỞNG NHO – LÃO TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA – XÃ HỘI VIỆT NAM

Trong hai nửa tâm hồn người phương Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng, khi chịu ảnh hưởng hai hệ tư tưởng Nho - Lão đều có cách ứng xử trước thời thế khá giống nhau Khi gặp thời họ dựa vào Nho giáo để hành đạo, khi thất thế thì họ hay tìm về với Đạo giáo để di dưỡng tâm hồn, an nhàn, tiêu dao Nhìn chung hai hệ tư

tưởng này đã chi phối cách “hành - tàng”, “xuất - xử” của con người

trong xã hội trung đại Việt Nam

1.1.1 Những nội dung chính của tư tưởng Nho – Lão

Đối với những nội dung chính của Nho giáo, chúng tôi đề cập

đến thuyết Thiên mệnh và Chính danh cùng với những luân lý đạo đức cơ bản của Nho giáo đó là Tam cương, Ngũ thường Đây là

những triết thuyết và những đức mục cốt lõi chi phối thế giới quan và nhân sinh quan của Nho giáo

Điểm đặc sắc trong tư tưởng Nho giáo về thế giới quan là

thuyết Thiên mệnh Về nhân sinh quan, tư tưởng Nho giáo có thể chia

ra 2 phần là tu thân và hành đạo Việc tu thân, Đức Khổng Tử đặt ra

Tam cương, Ngũ thường Việc hành đạo, Khổng tử đề cập đến việc

đem tình yêu đích thực của con người để cai trị con người (Nhân trị), và muốn thể hiện đúng vai trò của người cai trị, người quân tử cần phải biết rõ mình là ai, hành xử đúng vai trò và vị trí của mình trong xã hội (Chính danh)

Từ những đức mục ấy, đã hình thành mẫu người của Nho giáo là người quân tử mà lý tưởng sống được tập trung thể hiện trong một

Trang 11

hệ thống quan niệm “Tề gia, trị quốc, bình thiên hạ” Tóm lại, nho

giáo là hệ tư tưởng có sức ảnh hưởng rất lớn đối với việc xây dựng thể chế chính trị, hệ thống pháp luật, đạo đức người quân tử, nhân luân xã hội

Đối với những nội dung cơ bản của Đạo gia (Lão, Trang), chúng tôi đi vào bốn yếu tố chính liên quan trực tiếp đến đề tài đó là

“Đạo”, “Vô vi” của Lão Tử và “Tiêu dao du”, “Tề vật luận” của Trang Tử Bởi lẽ, “Đạo” là triết lý cơ bản của Đạo gia, là học thuyết

chiếm vị trí quan trọng, vừa là trung tâm, vừa giữ vai trò xuyên suốt cả hệ thống, chi phối quan niệm về vũ trụ và nhân sinh trong toàn thể

triết học của Đạo gia Đạo được Lão Tử triển khai trên ba lớp nghĩa

Thứ nhất, chỉ cho bản nguyên vũ trụ Thứ hai, chỉ cho quy luật vận động của vũ trụ Thứ ba, chỉ cho thiên đạo tức là đường lối trị quốc trị dân Bên cạnh đó Vô vi là hạt nhân lý luận của Đạo gia, chi phối cách hành xử của con người trong cuộc đời Trang Tử đã kế thừa và

phát huy cơ sở của “Đạo” và tinh thần của“Vô vi” để viết nên Nam Hoa Kinh Trong đó hai thiên Tiêu dao du và Tề vật luận gói gọn

những tư tưởng trác tuyệt của Trang Tử nói riêng và Đạo gia nói

chung Tiêu dao du chỉ cho một kẻ nằm ngoài mọi ràng buộc của đời sống, khoáng đạt, tiêu sái và thảnh thơi Tề Vật Luận là một triết

thuyết chủ trương tất cả muôn vật đều bình đẳng

Tư tưởng Lão- Trang đem đến những giá trị văn hoá đậm đà tính nhân văn tự do, công bình, vô vi, nhàn tản, thoát tục Đây là tư tưởng làm dịu mát tâm hồn con người trước những nỗi đau nhân thế

1.1.2 Ảnh hưởng Nho – Lão trong đời sống văn hoá – xã hội Việt Nam

Chủ trương dựa vào Nho giáo trong các mặt tổ chức chính trị - xã hội, trong giáo dục bắt đầu từ đời Lý, được các triều đại sau nối

tiếp noi theo và hoàn thiện

Trang 12

Nho giáo được tiếp nhận để giải quyết các yêu cầu sau của xã hội Việt Nam: xây dựng một nhà nước đoàn kết nhân dân để có sức mạnh chống ngoại xâm Các làng xã trật tự và bền vững, có tổ chức chặt chẽ để sản xuất và tham gia vào việc nước Con người sống chất phác, chịu khó làm ăn và nghe theo người trên, sống dựa vào tình thân và sự giúp đỡ của gia đình họ hàng và làng xóm Nho giáo được vận dụng để giải quyết các nhu cầu ấy ở phạm vi gia đình, họ hàng,

làng xã, xã hội và nhà nước Tuy nhiên “Khi một hệ thống giá trị du

nhập thì ta chỉ giữ lại những giá trị phổ biến rồi lồng cho nó một giá trị mới, giá trị này phụ thuộc vào kết cấu xã hội của nơi tiếp nhận và nhóm xã hội tiếp nhận” [62, tr.21]

Tóm laị, Nho giáo Trung Quốc đi vào Việt Nam đã được Việt

Nam hoá để mang một tinh thần mới “Thiết thực, thoải mái, có tính

ôn hoà, ít chặt chẽ, ít máy móc, giữ gìn lễ tiết” [85, tr.28]

Bên cạnh sự ảnh hưởng của Nho giáo thì Đạo giáo chiếm một vị trí nhất định trong đời sống văn hoá, xã hội Việt Nam Đạo giáo từ một tư tưởng triết học chuyển sang tôn giáo, bởi lẽ triết lý của nó quá cao thâm khiến người ta không lĩnh hội hết, người ta tôn Lão Tử làm Thái thượng Lão quân Đạo giáo khi du nhập vào Việt Nam chia làm hai phái đó là Đạo giáo phù thuỷ và Đạo giáo thần tiên Trong đó, Đạo giáo thần tiên dạy cách tu tiên, luyện thuốc trường sinh, còn Đạo giáo phù thuỷ chuyên ảo thuật, bùa chú, đoán mộng Giới trí thức thường chuộng Đạo giáo thần tiên, còn giới bình dân thường bị hấp dẫn bởi Đạo giáo phù thủy

Tất cả các tôn giáo, các hệ tư tưởng đi vào đời sống xã hội Việt Nam đều gạt bỏ đi những phần triết lý khô khan, hay trừu tượng siêu việt chỉ chú trọng, giữ lại những giá trị thiết thực, phù hợp với tâm tư, tình cảm và nhu cầu của người Việt Nam Chính nhờ sự kết hợp hài hoà của những tư tưởng ấy mà người Việt Nam có một lối sống rất nhân bản, lạc quan, yêu đời, an phận thủ thường, lãng mạn

Trang 13

1.2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA HÁT NÓI VIỆT NAM

1.2.1 Quá trình hình thành

Hát nói là một thể thơ được sinh thành từ bộ môn nghệ thuật ca trù Bên cạnh hát nói, ca trù còn hơn 40 thể khác Để tìm hiểu quá trình hình thành của hát nói theo Phạm Thế Ngũ thì ta có thể đi theo hai phương thức, một là bình dân hoá, hai là giản dị hoá các hình thức âm nhạc cung đình

Bằng lối bình dân hoá và giản dị hoá này thì nghệ thuật đi vào lòng người thưởng thức sâu sắc hơn Các quan viên ngày xưa thích nghe hát ả đào, khi nghe mãi những bài hát cũ hoài cũng chán nên họ dựa vào điệu hát ả đào mà sáng tác ra những bài ca mới rồi đưa cho đào nương luyện tập để khi trên chiếu hát, bên chén rượu, chung trà, họ vừa nghe giọng hát hay, nghe tiếng đàn ngọt, vừa thưởng thức văn chương của mình Đó là cái thú ả đào của văn nhân thi sĩ ngày xưa Như vậy chính từ con đường bình dân hoá và giản dị hoá, lối ca trù cửa quyền đã đưa dần đến lối hát ả đào Theo Phạm Thế Ngũ thì

“Trong các thể của ca trù duy chỉ có hát nói là có quy tắc rõ ràng, cho nên khi bỏ đi yếu tố âm nhạc nó vẫn đứng vững, hiện ra như một thể văn vần Thể văn ấy có những đặc sắc so với thơ luật, nó rộng rãi, phóng túng hơn về âm điệu Bởi lẽ không phải chịu gò bó với luật

lệ thi Tàu nên các cụ xưa ưa thích làm ra nhiều bài hát nói và lâu dần tách hẳn ra khỏi phạm vi Ca trù Nhiều bài hát nói làm ra không chỉ để cho ả đào hát mà để diễn tả cảm nghĩ của nhà thơ với mục đích văn học thuần tuý” [46, tr.423]

1.2.2 Những chặng đường sáng tạo

Thể loại hát nói Việt Nam đã trải qua một quá trình hình thành

ổn định phát triển và khẳng định được vị trí của mình trong dòng văn học dân tộc với những tác giả tên tuổi như Nguyễn Công Trứ, Cao Bá Quát, Dương Khuê, Chu Manh Trinh, Nguyễn Khuyến, Tú Xương,

Định dạng
Số trang	26
Dung lượng	632,8 KB