18 phổ nhạc một số bài thơ theo chủ đề và viết lời mới dựa trên giai điệu của những bài hát quen thuộc nhằm nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non(1)

sáng kiến: “Phổ nhạc một số bài thơ theo chủ đề và viết lời mới dựa trên giai điệu của những bài hát quen thuộc nhằm nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non”I.. LĨNH VỰC ÁP

sáng kiến: “Phổ nhạc một số bài thơ theo chủ đề và viết lời mới dựa trên giai điệu của những bài hát quen thuộc nhằm nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non”

I LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “ Phổ nhạc một số bài thơ theo chủ đề và viết lời mới dựa trên giai điệu của những bài hát quen thuộc nhằm nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non”

IV MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN

1 Nội dung sáng kiến

Âm nhạc không thể thiếu trong mỗi chúng ta, nó là món ăn tinh thần trong đờisống người dân Việt Nam Ngay từ khi lọt lòng, tiếng ầu ơi ru hời hay những lànđiệu dân ca mượt mà đã đi vào trong giấc ngủ của trẻ và nuôi dưỡng tâm hồn cùngvới bầu sữa mẹ Lớn lên một chút, trước khi trẻ bi bô tập nói thì đã có thể ê a, lắc

lư theo giai điệu khi nghe thấy dù chỉ là những bài hát quảng cáo hay nhạc hiệucủa một chương trình truyền hình nào đó trên Tivi Điều đó chứng tỏ âm nhạc cómột sức hút vô hình đối với con người ngay từ khi bé thơ

Đặc biệt ở trường mầm non, âm nhạc là một trong những loại hình nghệ thuậtphát triển cảm xúc, tưởng tượng, sáng tạo, sự tập trung chú ý Âm nhạc là phươngtiện giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh, phát triển ngôn ngữ, quan hệ giao tiếp,trao đổi tình cảm…Đối với trẻ, âm nhạc là thế giới kì diệu đầy cảm xúc Trẻ tiếp

nhận âm nhạc ngay từ khi còn nằm trong nôi Trẻ mầm non dễ xúc cảm, vốn ngâythơ, trong sáng nên tiếp xúc với âm nhạc là nhu cầu không thể thiếu.

Có thể nói âm nhạc là một trong các bộ môn nghệ thuật giáo dục cái đẹp cho trẻ.Lời ca giai điệu của các bài hát, bản nhạc đã giúp trẻ tưởng tượng, tập nói lên cảmxúc của mình, trẻ thấy mình có thể diễn tả những ý nghĩ, những mơ ước Bài hát làphương tiện giáo dục trẻ nhiều mặt Do đó, các bài hát giản dị, có tính nghệ thuật, phùhợp với lứa tuổi sẽ hình thành ở trẻ thị hiếu âm nhạc trong sáng, lành mạnh, là cơ sởcủa tình cảm thẩm mĩ, đạo đức tốt đẹp Ví dụ: bài “đàn gà con”- nhạc Phi-lip-pen-cô,lời Việt Anh, đã dựng nên hình ảnh “Đàn gà con lông vàng đi theo mẹ tìm ăn trongvườn, cùng tìm mồi ăn ngon” Lời ca giai điệu bay bổng như nhắn gửi, nhắc nhở các

em biết vâng lời mẹ, biết yêu thương mẹ và chăm chỉ làm việc

Lời ca của âm nhạc giàu tính biểu hiện và chất chữ tình Nội dung lời caphong phú trong các bài hát giúp trẻ phát hiện vẻ đẹp trong thiên nhiên, sự ngộnghĩnh đáng yêu của các con vật quen thuộc, về tình cảm gia đình, bạn bè, tình yêuquê hương, đất nước…từ đó gợi mở cho các con về cách ứng sử, hay nói cách khác

là giáo dục các con đạo đức làm người

Như vậy, âm nhạc là một trong những con đường hoàn thiện đạo đức, thẩm

mĩ, thể lực và trí tuệ

Vậy nên âm nhạc mang lại nhiều hiệu quả trong công tác chăm sóc giáo dụctrẻ Tuy nhiên trong thực tế hiện nay, các bài hát trong chương trình theo từng độtuổi, từng chủ đề, phù hợp với nội dung bài học chưa phong phú, đa dạng, thậm chí

là không có dẫn tới việc lồng ghép âm nhạc vào các tiết dạy còn gặp nhiều khó

khăn Chính vì vậy, để đáp ứng yêu cầu “Giáo dục âm nhạc” theo hướng tổ chức

các hoạt động theo chủ đề, cần có thêm các ca khúc không chỉ phản ánh nhiều khíacạnh, tình cảm sâu sắc dành cho trẻ mà các ca khúc đó phải có nội dung phù hợptheo yêu cầu của từng bài dạy, từng độ tuổi và từng chủ đề Chúng tôi nhận thấytrong chương trình tuyển tập thơ truyện mẫu giáo theo chủ đề có biết bao bài thơhay mang âm điệu vui nhộn phù hợp với độ tuổi có thể phổ nhạc, những bài hátquen thuộc trẻ yêu thích có thể viết lời khác phù hợp nội dung bài dạy, chủ đề trẻđang học… để giới thiệu cho trẻ Những sáng tác này còn làm cho âm điệu của

ngôn ngữ đến với trẻ một cách tự nhiên Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã mạnhdạn phổ nhạc một số bài thơ, viết lời mới cho một bài hát quen thuộc mà trẻ yêu

thích theo nội dung chủ đề dạy trẻ mầm non Và đây cũng chính là đề tài “Phổ nhạc một số bài thơ theo chủ đề và viết lời mới dựa trên giai điệu của những bài hát quen thuộc nhằm nâng cao chất lượng GD âm nhạc cho trẻ mầm non” mà

chúng tôi đã lựa chọn viết lời với hy vọng làm phong phú kho tàng các bài hát theochủ đề cho trẻ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho trẻ mầm non

1.1 Giải pháp cũ thường làm

Trước đây giáo viên thường chọn những bài hát đã có sẵn trong chươngtrình để tổ chức các hoạt động cho trẻ Tuy nhiên số lượng các bài hát viết chotừng chủ đề còn hạn chế dẫn đến việc lựa chọn các bài hát sao cho đáp ứng đượcyêu cầu nội dung của từng chủ đề còn gặp rất nhiều khó khăn Khi đã chọn lựađược bài hát thì gặp phải tình trạng lặp đi lặp lại giữa các độ tuổi, độ tuổi nào cũnghát hoặc vận động bài hát đó trong một chủ đề Ví dụ với bài hát “cháu yêu cô chúcông nhân” – chủ đề nhánh: Nghề xây dựng thì ở 3 tuổi cô giáo sẽ tổ chức theohình thức dạy hát hoặc vận động theo nhịp, sang 4 tuổi tổ chức hình thức vận độngtheo tiết tấu và đến 5 tuổi cũng vẫn lặp lại bài hát đó vì ở nhánh nghề này khôngcòn bài hát nào khác phù hợp với chủ đề và nhận thức của trẻ Cũng với bài hát

“cháu yêu cô chú công nhân” khi được dạy ở độ tuổi 3 tuổi trẻ sẽ hứng thú hơnnhiều so với 4 và 5 tuổi vì trẻ mới được làm quen Lên 4 – 5 tuổi, mặc dù cô giáo

đã sử dụng nhiều hình thức giảng dạy sinh động, hấp dẫn để thu hút trẻ nhưng sauvài lần hoạt động trẻ vẫn tỏ ra nhàm chán vì trẻ đã quá thuộc bài hát này

Ví dụ 2: Với bài hát “quả” ở chủ đề thế giới thực vật- nhánh: bé yêu các loạiquả Thì bài “Quả” luôn được các cô sử dụng để lồng ghép vào tất cả các hoạt

động: Tạo hình, khám phá môi trường xung quanh, làm quen tác phẩm văn học,

hoạt động ngoài trời… Lặp đi lặp lại trong suốt một nhánh vì ở nhánh này không

còn bài hát nào khác phù hợp với chủ đề và nhận thức của trẻ

Thậm chí một số chủ đề nhánh không có bài hát nào trong chương trình phùhợp nội dung nên giáo viên phải chọn bài hát có nội dung chung với chủ đề lớn đểđưa vào cho trẻ hoạt động (nhánh đường hàng không- độ tuổi nhà trẻ, chủ đề cácloại rau - độ tuổi 5- 6 tuổi…)

Vì vậy, trong quá trình quá trình triển khai nghiên cứu để thực hiện đề tàinày, tôi có gặp một số thuận lợi và khó khăn sau:

- Được sự quan tâm tạo điều kiện của ban giám hiệu nhà trường nên lớpđược trang bị đồ dùng, đồ chơi tạo môi trường học tập tốt cho các con

- Nhà trường đã có đàn Organ Yamaha PSR S970, loa đài và dụng cụ ậmnhạc, giáo dục âm nhạc để giúp chúng tôi học hỏi, tìm tòi, sáng tạo để thực hiệnsáng kiến của mình

- Được tham gia các hoạt động sáng tạo cùng cô trẻ rất thích thú và ủng hộ cô

- Đa số các cháu đều khoẻ mạnh, ngoan ngoãn, có nề nếp trong các hoạtđộng học tập và vui chơi

- Do bản thân là một cô giáo mầm non, không phải là một nhạc sĩ chuyênnghiệp nên trong quá trình phổ nhạc và sáng tác còn gặp nhiều khó khăn: Lưu vàthu âm bản nhạc khi sử dụng đàn occgan, loa đài còn hạn chế và cần nhiều ngườigiúp đỡ

- Số trẻ / lớp đông, việc chăm sóc và giáo dục trẻ hàng ngày chiếm nhiềuthời gian nên thời gian dành cho sáng tác và phổ nhạc còn hạn chế

1.2 Giải pháp mới cải tiến.

Ở độ tuổi mầm non, âm nhạc đã trở thành nhu cầu không thể thiếu của trẻ.Trẻ đã có khả năng biểu diễn, thể hiện tình cảm theo nội dung bài hát Tuy nhiên, ởtrẻ do sự phát triển về sinh lí còn hạn chế như: Hơi ngắn, vòm miệng chưa linhhoạt… Vì vậy, để có được những ca khúc với những giai điệu âm nhạc đẹp, giúp trẻphát triển tình cảm đạo đức, thẩm mỹ và trí tuệ chúng tôi đã cố gắng tìm tòi lựa chọn

những bài thơ hay trong và ngoài chương trình để nghiên cứu và đã phổ nhạc từ cáctác phẩm văn học, nơi có những ca từ rất hay và gần gũi để dạy trẻ mầm non.

Để có được những bài hát phổ thơ trong sáng kiến này chúng tôi đã thực hiệnqua các bước sau:

- Bước 1: Lựa chọn những bài thơ trong các quyển tuyển tập thơ theo chủ đề

cho trẻ mầm non

- Bước 2: Sử dụng đàn phím điện tử occgan để đánh lên giai điệu đó, dùng

máy ghi âm hoặc chức năng ghi âm của điện thoại ghi lại giai điệu của cả bài hát,chọn phần tiết tấu phù hợp với giai điệu mình vừa phổ nhạc để đệm tạo thành mộtbài hát hoàn chỉnh

- Bước 3: Ứng dụng linh hoạt những bài hát đã phổ nhạc vào các hoạt động

Chủ đề Giao thông: 01 bài

Chủ đề Nước và hiện tượng tự nhiên: 01 bài

* Chủ đề Gia đình.(1 bài)

* Bài số 1: Bài thơ “cháu yêu bà” của tác giả Quang Vinh , Tôi nhận thấy

nội dung của bài thơ thể hiện được tình cảm sâu sắc giữa bà và cháu cũng như tìnhcảm giữa các thành viên trong gia đình nên tôi đã lựa chọn bài thơ

“ cháu yêu bà” để phổ nhạc thành bài hát “ Chiếc quạt nan”.

Bài thơ: Cháu yêu bà

(Quang Vinh)

Bé đi học về

Bà ra cửa đón

Chiếc quạt nan nhỏ Xua nóng mùa hè Mỗi tối đi ngủ Trong vòng tay bà

Bé thường thủ thỉ Cháu yêu nhất bà.

Phổ thành bài hát:

* Chủ đề Bản thân (2 bài)

* Bài số 1: Bài thơ “ Bé ơi” của tác giả Phong Thu.

Trong các hoạt động giáo dục vệ sinh dinh dưỡng tôi nhận thấy các bài hátdành cho hoạt động này còn hạn chế và bài thơ “ Bé ơi” với nhịp điệu nhẹ nhàng

và nội dung như lời nhắn nhủ đến trẻ phải biết tự vệ sinh chăm sóc sức khoẻ củamình, rất phù hợp trong việc lồng ghép vào các hoạt động chăm sóc và giáo dục

trẻ, vì vậy tôi đã phổ nhạc bài thơ thành bài hát “ Bé ơi, bé này”.

Bài thơ: Bé ơi

(Phong Thu)

Bé này bé ơi Đừng chơi đất cát Hãy vào bong mát Khi trời nắng to Sau lúc ăn no Đừng cho chân chạy Mỗi sớm thức dậy Rửa mặt đánh răng Sắp đến bữa ăn Rửa tay bạn nhé

Bé ơi, bé này.

Phổ thành bài hát:

* Bài số 2: Bài thơ “ chân và dép” của tác giả Phạm Hổ.

Bài thơ nhẹ nhàng , ngắn gọn nhưng thể hiện rõ mầu sắc của chủ đề Bài thơ

được phổ nhạc thành bài hát cùng tên “ Chân và dép”.

Chân và dép

(Phạm Hổ)

Bàn chân xinh của bé

Đi dép đẹp thêm ra Dép cũng vui thích lắm

Theo chân đi khắp nhà.

Cho chị, cho cha Nhà xây đẹp ghê Tay cầm dao gạch Tay nhanh thoăn thoắt Như bác thợ nề

Em làm chú thợ Xây nhà vui nghê

Phổ thành bài:

* Chủ đề giao thông: (1 bài).

Bài thơ “ Ơi chiếc máy bay”

Chúng tôi thấy hầu như trẻ nào cũng thích máy bay và muốn được đi bằngphương tiện hàng không này, nên tôi đã lựa chọn bài thơ này để phổ nhạc thành bài

hát “ Em đi máy bay” với giai điệu vui tươi trong sáng.

Ơi chiếc máy bay

Ơi chiếc máy bay Bay tít trời xanh Chờ em đi với.

Cho em qua núi Qua bao cánh đồng Cho em ngắm biển Thấy nhiều con sông.

Em sẽ nhẹ lướt Như một con chim

Thả đôi cánh mềm Bồng bềnh mây trắng.

Phổ thành bài hát:

* Chủ đề nước và hiện tượng tự nhiên: (1 bài)

Bài thơ “ Mây thi Vẽ” của tác giả Phùng Ngọc Tùng.

Chúng tôi thấy bài thơ như một bức tranh đẹp với nhiều sắc mầu được sắp

xếp một cách hài hoà, cân đối Chúng tôi đã chọn để phổ nhạc thành bài hát “ Những đám mây khác mầu”

Mây thi vẽ

(Phùng Ngọc Tùng)

Những đám mây khác Đua nhau cùng thi vẽ Mây xanh thì vẽ nắng Mây đen lại vẽ mưa Mây trắng cứ nhởn nhơ

Dủ nhau về vẽ núi Mây hồng đang cặm cụi

Tô râu ông mặt trời.

Phổ nhạc thành bài hát:

* Giải pháp 2: Viết lời mới cho ca khúc dựa trên giai điệu của những bài hát quen thuộc phù hợp với lứa tuổi mầm non.

Song song với việc phổ nhạc cho các bài thơ, chúng tôi còn nhận thấy rất nhiềubài hát có giai điệu hay, phù hợp với trẻ mầm non và được trẻ yêu thích nhưng lờibáì hát lại chưa thể hiện được nội dung tiết học hoặc chưa phù hợp với độ tuổi vàchủ đề Vì vậy tôi đã nảy ra ý tưởng viết lời mới cho các bài hát quen thuộc ấy

Để viết lời mới nhằm ứng dụng vào các hoạt động giáo dục trẻ trong trườngmầm non Tôi thực hiện qua các bước sau:

- Bước 1: Chọn các bài hát có giai điệu hay mà trẻ yêu thích

- Bước 2: Đặt lời mới cho những tác phẩm đó hướng tới mục đích, nội dungbài dạy Chọn lọc ca từ cho phù hợp với cao độ và trường độ của nốt nhạc

- Bước 3: Ứng dụng linh hoạt những bài hát đã được viết lời mới vào cáchoạt động cho phù hợp Cụ thể:

* Sáng tác lời hát dựa trên những câu chuyện theo chủ đề.

- Khi tổ chức hoạt động kể chuyện cho trẻ nghe tôi đã viết lời mới theo nộidung của các câu chuyện dựa trên giai điệu của một số bài hát quen thuộc

- Viết lời: Lời ca phải trong sáng, ngắn gọn, dễ nhớ và dễ hiểu tóm tắt đượcnội dung câu chuyện hoặc bài thơ

- Phổ nhạc: Hầu hết các bài hát được sáng tác dựa trên giai điệu những bàihát đã quen thuộc với trẻ, và dựa vào nội dung cốt truyện có thể lựa chọn giai điệucho phù hợp

- Qua các câu chuyện, tôi nhận thấy có một số câu chuyện có nội dung hay,hấp dẫn đối với trẻ, vì thế tôi đã chọn 4 câu chuyện để viết lời thể hiện được nộidung truyện đó và dựa theo giai điệu của một số bài hát quen thuộc với trẻ, cụ thể:

* Bài số 1: Truyện “Cả nhà đều làm bếp” – Viết lời “Làm việc thật là vui” theo nhạc bài hát “Hai con thằn lằn con”.

Bài hát: Làm việc thật là vui

Lời: Trong gia đình nhà em cùng múa hát vui rất vui, có 1 chị chổi rơm

cham quét tước thích thích ghê Ô kia là mèo con đang rình xem bắt chuột nơi nào Chú cún con gác nhà nằm rồi nghe tiếng chim hót chào.

* Bài số 2: Truyện “Ba chú lợn con”- Viết lời “ Ba chú lợn con” theo nhạc bài hát “Đàn gà con” nhạc nước ngoài.

Bài hát: “ Ba chú lợn con”

Lời: Trong ngôi làng nhỏ xinh kia kìa, anh em lợn cùng nhau vui đùa và

cùng nhau ra đi chơi, đàn lợn con xinh kia ơi Đông đến rồi rủ nhau xây nhà, hai anh lười bàn nha chơi bời, nhà hai anh bay đi luôn Còn lợn em siêng năng hơn, nhà lợn em không bay đâu

* Bài số 3: Truyện: “Chú dê đen”viết lời “ Chú dê đen”

Phổ theo nhạc bài hát: “Chú voi con ở bản đôn” Nhạc sỹ: Phạm Tuyên

Bài hát: “Chú dê đen”

Lời: Chú dê đen ở rừng xanh, khắp chốn rừng chú đều lừng danh, ngày vào

rừng chú đi kiếm mồi, với trí thông minh chú vượt hiểm nguy Dê đen ơi, dê đen

ơi, ta hát vang chiến công của dê, dám đấu tranh với kẻ gian tham, Sói cúp đuôibiến vào rừng sâu

* Bài số 4: Truyện: “ Ai đáng khen nhiều hơn” viết lời “ Thỏ anh thỏ em” phổ theo nhạc bài: “ Trời nắng trời mưa”.

* Bài hát: “Thỏ anh thỏ em”

Lời:

Trời nắng, trời nắng, thỏ anh hái nấm

Đếm hoa đếm hoa thỏ em vui ca

Bạn Sóc, bạn sóc ngồi bên kia khóc

Eo ơi, eo ơi trông bạn buồn cười ghê

Bạn nhím, bạn nhím chìa tay xin hoa

Không cho không cho cậu tự đi lo

Về nhé về nhé để mẹ khen đấy

Con ngoan con ngoan biết vâng lời mẹ ghê.

Chờ mãi chờ mãi, mà sao chưa thấy

anh đâu, anh đâu, thỏ anh đi đâu

tìm mãi tìm mãi rồi sau cũng thấy

Giúp cô mái mơ kiếm trẻ lạc mà thôi

Con đây rồi, con đây rồi, con ngoan của mẹ đây.

* Trong hoạt động tạo hình việc sáng tác các bài hát nhằm mô phỏng lại các kỹ năng tạo hình cho trẻ trước khi thực hiện.

- Qua hoạt động tạo hình chúng tôi nhận thấy việc truyền đạt đến trẻ nhữngkiến thức, kĩ năng tạo hình sẽ dễ dàng hơn nếu thông qua những bài hát hay nhữngtrò chơi…Nên chúng tôi đã mạnh dạn viết lời bài hát có nội dung là các kĩ năng tạohình dựa theo giai điệu của một số bài hát quen thuộc với trẻ, cụ thể:

* Bài số 1 Đề tài: Dán sản phẩm của nghề nông

- Chủ đề nghề nghiệp Viết lời “ Bé dán quả dứa” theo nhạc bài hát “Lá thuyền ước mơ”.

+ Bài hát: “ Bé dán quả dứa”

Lời: Mời bạn lại đây dán dứa chín vàng, mình dùng bàn tay giữ giấy đi

nào, còn bàn tay kia mình sẽ phết hồ vào mặt đằng sau và dán nhanh tay Mình cùng dán nhé và cùng miết nhé, dán xong lau tay giữ tay đẹp Mình cùng dán nhé

và cùng miết nhé, với đôi tay xinh dán tranh tuyệt vời.

* Bài số 2 Nặn quả cam (M) – Bài hát “ Trò chơi” là một bài hát của người lớn

nhưng có giai điệu vui tươi lại được các em nhỏ yêu thích nên tôi đã chọn giai điệu

của bài hát này đã viết lời thành bài hát “Oẳn tù tì” - Ở bài hát này như nhắc lại cho trẻ tư thế ngồi và các kĩ năng nặn thành quả cam.