Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh
2.1.1 Những nghiên cứu về dạy học và dạy học phát triển năng lực
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học đã trở thành một chủ đề quan trọng và được chú trọng từ giữa thế kỷ XX, với nhiều nghiên cứu tập trung vào năng lực nghề nghiệp và cách tổ chức hoạt động dạy học trong các trường học trong giai đoạn này.
Nhiều nghiên cứu của các chuyên gia đã chỉ ra những phương pháp hiệu quả trong việc dạy học môn Toán ở trường phổ thông Trong số đó, tác phẩm "Phương pháp dạy học đại cương môn Toán" của Nguyễn Bá Kim (2007) là một ví dụ tiêu biểu, cung cấp lý luận và ứng dụng thực tiễn cho việc giảng dạy môn học này.
Toán ở trường Phổ thông của tác giả Bùi Văn Nghị (2009).
2.1.2 Những nghiên cứu về quản lý dạy học phát triển năng lực
Theo các nhà khoa học Liên Xô, quản lý dạy học (QLDH) là nhiệm vụ trung tâm và quan trọng nhất trong công tác quản lý nhà trường phổ thông Kết quả quản lý nhà trường phụ thuộc vào việc tổ chức hoạt động dạy học một cách hợp lý và hiệu quả Người hiệu trưởng không chỉ quản lý chuyên môn mà còn cần xây dựng đội ngũ giáo viên tâm huyết, có trình độ chuyên môn vững vàng, năng động và sáng tạo Tác giả Trần Kiểm trong cuốn “Khoa học QLGD, một số vấn đề lý luận và thực tiễn” cũng đã nêu rõ các nguyên tắc cơ bản cần thiết cho quá trình quản lý nhà trường.
2.1.3 Các khái niệm cơ bản của đề tài
Dạy học là quá trình tương tác và hợp tác giữa giáo viên và học sinh, nhằm phát huy tối đa khả năng sáng tạo của học sinh và giúp họ trưởng thành trong quá trình học tập Giáo viên là chủ thể của hoạt động dạy học, trong khi học sinh là chủ thể của hoạt động học Sự vận động tích cực và sáng tạo của cả hai bên không chỉ giúp họ phát triển mà còn hoàn thiện bản thân cả về thể chất lẫn năng lực.
Hoạt động dạy học bao gồm hai thành phần chính: hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh, tạo thành hai quá trình song song và có mối quan hệ biện chứng Người học không chỉ là đối tượng của hoạt động dạy mà còn là chủ thể trong quá trình học Quá trình dạy học có sự tham gia của hai chủ thể chính.
GV và HS là hai chủ thể quan trọng trong quá trình dạy học, với GV đóng vai trò là người hướng dẫn và HS là người tiếp thu kiến thức Sự hợp tác giữa GV và HS không chỉ nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn tạo ra một môi trường học tập tích cực và hiệu quả.
Năng lực được định nghĩa là thuộc tính cá nhân hình thành và phát triển từ tố chất sẵn có, cũng như quá trình học tập và rèn luyện Nó cho phép con người tổng hợp kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân như hứng thú, niềm tin và ý chí, nhằm thực hiện thành công một loại hoạt động cụ thể và đạt được kết quả mong muốn trong những điều kiện nhất định.
Năng lực toán học của học sinh trung học bao gồm việc thu thập và xử lý thông tin toán học thông qua các kỹ năng như tính toán và giải toán Học sinh cần phát triển tư duy toán học, khả năng giao tiếp toán học, và áp dụng toán học vào thực tiễn Bên cạnh đó, sáng tạo trong toán học và tự học cũng rất quan trọng, cùng với việc sử dụng ngôn ngữ ký hiệu, hình thức, kỹ thuật và các phép toán một cách hiệu quả.
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là một chiến lược giảng dạy tập trung vào việc phát triển khả năng thực hiện của người học Phương pháp này giúp người học làm chủ các kỹ năng cơ bản và kỹ năng sống cần thiết, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho họ hòa nhập vào hoạt động lao động trong xã hội.
Năng lực của giáo viên dạy môn Toán bao gồm việc nắm vững kiến thức về môn học, hiểu rõ chương trình Toán ở trường phổ thông và khả năng giải quyết các bài toán ở mức độ phổ thông Ngoài ra, giáo viên cần có sự hiểu biết sâu sắc về đặc điểm và cấu trúc tâm lý riêng biệt của học sinh, từ đó giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển tư duy toán học cho học sinh.
Chẩn đoán và đánh giá trình độ học sinh trong môn Toán là cần thiết để hiểu rõ mức độ kiến thức của học sinh trước và sau khi học bài Việc thiết kế và tổ chức các tình huống dạy học hiệu quả giúp phát triển khả năng toán học của học sinh, bao gồm dạy học phân hóa và sử dụng các tình huống toán học thực tiễn Hướng dẫn học sinh liên kết tri thức toán học với nội dung trong sách giáo khoa là rất quan trọng Bên cạnh đó, nhận diện mối liên hệ giữa toán học với các lĩnh vực khác và ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng góp phần nâng cao chất lượng dạy học Nghiên cứu khoa học giáo dục toán học và cải tiến phương pháp sư phạm sẽ giúp phát hiện và giải quyết các vấn đề trong dạy học môn Toán.
- Quản lý: Các nhà khoa học đưa ra nhiều quan niệm về khái niệm quản lý.
Quản lý là quá trình tác động có chủ định của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý, nhằm khai thác và tận dụng tối đa tiềm năng và cơ hội, từ đó đạt được mục tiêu trong một môi trường biến động không ngừng.
Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học là quá trình mà nhà quản lý thực hiện các chức năng quản lý để tác động đến giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục khác Mục tiêu là triển khai hoạt động dạy học theo chương trình giáo dục, sử dụng phương pháp dạy học phù hợp nhằm phát huy tối đa khả năng trí tuệ của học sinh và rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tiễn Đồng thời, việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh cần tập trung vào khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong các tình huống ứng dụng khác nhau.
2.1.4 Hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS theo định hướng phát triển năng lực người học
2.1.4.1 Yêu cầu đối với giáo viên:
Để dạy học môn Toán hiệu quả, giáo viên cần xác định rõ ràng và cụ thể mục tiêu dạy học, phản ánh các mức độ kiến thức, kỹ năng và thái độ cần đạt cho học sinh Nội dung dạy học phải được lựa chọn phù hợp nhằm phát triển các năng lực chuyên môn, phương pháp, xã hội và cá nhân của học sinh, gắn liền với thực tiễn Hơn nữa, việc lồng ghép nội dung dạy học thành các chủ đề tích hợp sẽ tạo ra các tình huống có vấn đề, giúp học sinh vận dụng kiến thức tổng hợp để giải quyết các tình huống thực tế.
Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn Toán cần khuyến khích học sinh tự lực và phát huy tối đa khả năng cá nhân Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, điều khiển quá trình học thông qua các hoạt động từ đơn giản đến phức tạp, giúp học sinh tự tìm ra tri thức Việc sử dụng các phương pháp dạy học và hình thức tổ chức hợp lý, hiệu quả, linh hoạt là rất quan trọng Học sinh cần được dạy các phương pháp học để phát triển khả năng học tập suốt đời, đồng thời rèn luyện các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, đặc biệt hóa, khái quát hóa và quy lạ về quen, nhằm hình thành năng lực sáng tạo trong học toán Giáo viên cũng nên sử dụng hiệu quả các giờ thực hành để mang đến cho học sinh những trải nghiệm thực tế, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học.
Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn toán ở các trường trung học cơ sở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng phát triển năng lực học sinh
2.2.1 Sơ lược về quá trình khảo sát thực trạng a) Mục đích khảo sát:
Bài viết này tập trung vào việc thu thập, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường THCS huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa Mục tiêu là cung cấp minh chứng cần thiết để đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Đối tượng khảo sát bao gồm giáo viên và học sinh trong khu vực này.
Tác giả đã tiến hành khảo sát ý kiến từ Lãnh đạo, chuyên viên Phòng GD&ĐT, CBQL, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, giáo viên Toán và học sinh của 12 trường THCS tại huyện Lang Chánh thông qua phiếu hỏi.
- Lãnh đạo Phòng GD&ĐT: 02 người
- Chuyên viên Phòng GD&ĐT: 04 người
- CBQL (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng): 25 người
- Tổ trưởng, tổ phó chuyên môn: 24 người
- GV dạy môn Toán: 31 người
Trong nghiên cứu này, 36 học sinh đã tham gia khảo sát nhằm đánh giá nhận thức của lãnh đạo, chuyên viên Phòng GD&ĐT, cán bộ quản lý và giáo viên về mục đích và tầm quan trọng của hoạt động dạy học (HĐDH) theo định hướng phát triển năng lực người học Nghiên cứu cũng xem xét thực trạng HĐDH môn Toán và quản lý HĐDH môn này, đồng thời đưa ra các đề xuất đổi mới quản lý Đối với học sinh, khảo sát tập trung vào thực trạng hoạt động học tập môn Toán và các ý kiến đề xuất nhằm nâng cao chất lượng học tập tại các trường THCS huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa Để thực hiện khảo sát, tác giả đã xây dựng 03 phiếu khảo sát.
- Phiếu khảo sát dành cho CBQL (mẫu 01-phụ lục 1) gồm 11 câu hỏi, trong đó có 3 câu hỏi mở
- Phiếu khảo sát dành cho TTCM (mẫu 02-phụ lục 2) gồm 16 câu hỏi, trong đó có 5 câu hỏi mở.
- Phiếu khảo sát dành cho GV Toán (mẫu 03-phụ lục 3) gồm 8 câu hỏi, trong đó có 5 câu hỏi mở.
Bài viết tập trung vào thực trạng công tác quản lý và thực hiện hoạt động dạy học (HĐDH) của cán bộ quản lý (CBQL), giáo viên (GV) và học sinh (HS) tại các trường THCS ở huyện Lang Chánh Câu hỏi khảo sát đã được xây dựng với các mức độ thực hiện rõ ràng, sử dụng thang đo 5 bậc từ Tốt đến Không bao giờ, cho phép CBQL và GV lựa chọn mức độ phù hợp Ngoài ra, bài viết cũng thu thập ý kiến của CBQL và GV về các đề xuất đổi mới HĐDH nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tại nhà trường.
Ngoài ra, tác giả còn sử dụng các phương pháp khảo sát sau:
Nghiên cứu hồ sơ chuyên môn là một phần quan trọng trong việc đánh giá thực trạng công tác dạy học tại các nhà trường, bao gồm kế hoạch năm học, kế hoạch tổ chức hoạt động dạy học của Hiệu trưởng, và kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn Các tài liệu như báo cáo công tác dạy học hàng năm, báo cáo tổng kết năm học, biên bản sinh hoạt tổ, cùng với sổ kế hoạch giảng dạy và sổ dự giờ của giáo viên, cũng như giáo án, bài thu hoạch và bài kiểm tra của học sinh, đều cung cấp thông tin cần thiết để phân tích và cải thiện chất lượng giáo dục.
Tác giả đã tham dự buổi họp triển khai nhiệm vụ chuyên môn của HT, tham gia sinh hoạt và tổ nhóm chuyên môn, cũng như dự giờ giáo viên để quan sát việc áp dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực, dạy học tích hợp và dạy học chuyên đề Ngoài ra, tác giả cũng theo dõi các hoạt động tập thể và ngoại khóa của học sinh, cùng với việc tham dự buổi họp phụ huynh tại một số trường THCS nhằm đánh giá hiệu quả công tác quản lý hoạt động dạy học của các nhà trường.
- Phương pháp phỏng vấn: Trao đổi trực tiếp với Lãnh đạo, chuyên viên
Phòng GD&ĐT, CBQL, GV, phụ huynh và HS các trường THCS cần phối hợp để tìm hiểu và làm rõ một số khía cạnh liên quan đến thực trạng quản lý hoạt động dạy học Việc xử lý kết quả từ những nghiên cứu này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và cải thiện phương pháp giảng dạy.
Sau khi thu thập phiếu thăm dò, tác giả đã áp dụng phương pháp thống kê toán học để phân tích kết quả Các phiếu được phân loại thành hai loại: phiếu có đủ thông tin và phiếu thiếu thông tin Đối với các câu hỏi theo thang đo 5 mức, điểm số được quy đổi để đánh giá mức độ thực hiện, với điểm số trung bình cho thấy mức độ tốt (thường xuyên).
Kết quả khảo sát được đánh giá dựa trên thang điểm từ 0 đến 4, với 4 điểm là "khá thường xuyên", 3 điểm là "trung bình", 2 điểm là "yếu", 1 điểm là "hiếm khi" và 0 điểm là "chưa thực hiện" Điểm trung bình được sử dụng để phân loại kết quả: loại tốt từ 3,2 đến 4, loại khá từ 2,4 đến dưới 3,2, loại trung bình từ 1,6 đến dưới 2,4, loại yếu từ 0,8 đến dưới 1,6, và rất yếu dưới 0,8 Các câu hỏi mở được tổng hợp theo nhóm ý kiến để đưa ra nhận định chung, và tình hình tham gia khảo sát được thể hiện trong bảng 2.1 (phụ lục 5).
2.2.2 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và giáo dục trung học cơ sở của huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa
2.2.2.1 Đặc điểm tự nhiên, dân cư, kinh tế - xã hội
Lang Chánh là huyện miền núi cao thuộc tỉnh Thanh Hóa, cách trung tâm Thành phố Thanh Hóa 101 km Huyện nằm giáp ranh với huyện Bá Thước ở phía Bắc, huyện Thường Xuân ở phía Nam, huyện Ngọc Lặc ở phía Đông, và huyện Quan Sơn cùng huyện Sầm Tớ của nước Lào ở phía Tây, với đường biên giới dài 7 km Lang Chánh bao gồm 11 đơn vị hành chính.
Huyện có 10 xã và 01 thị trấn, trong đó 10 xã thuộc chương trình 30a của Chính phủ và 08 xã nằm trong diện đầu tư của Chương trình 135 Tổng dân số huyện là 49.675 người, với 3 dân tộc chính là Thái (54,3%), Mường (35%) và Kinh (10%), cùng một số ít dân tộc khác Dân cư phân bố không đồng đều, với địa hình bị chia cắt bởi nhiều sông suối, gây khó khăn cho giao thông, đặc biệt là xã xa nhất cách trung tâm huyện gần 60 km Tình trạng này ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và công tác giáo dục - đào tạo trong khu vực.
Huyện có tổng diện tích tự nhiên là 58.657,78 ha, chiếm 9% diện tích toàn tỉnh, với 1.198 ha đất canh tác, phần còn lại là đất rừng và thổ cư Hoạt động sản xuất chủ yếu tập trung vào nông - lâm nghiệp, với thu nhập bình quân đầu người đạt 23,1 triệu đồng/năm Tính đến ngày 31/12/2017, số hộ nghèo và hộ cận nghèo là 5.971 hộ, chiếm tỷ lệ 52,31%, trong đó tỷ lệ hộ nghèo là 31,9% Mặc dù tỷ lệ hộ nghèo đã giảm, nhưng vẫn diễn ra chậm và cao hơn so với mức trung bình của tỉnh.
Trong những năm gần đây, kinh tế lâm nghiệp đã được phục hồi và phát triển, hình thành các trang trại đồi rừng và vườn rừng Công tác trồng rừng và chăm sóc rừng, bao gồm rừng khoanh nuôi, rừng tái sinh và rừng đầu nguồn, đã đạt được kết quả tích cực Những nỗ lực này không chỉ góp phần vào tăng trưởng kinh tế của huyện mà còn cải thiện môi trường sinh thái, hạn chế xói mòn và rửa trôi đất, đồng thời tạo ra cảnh quan thiên nhiên bền vững.
Nghị quyết đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXII (2015-2020) đặt mục tiêu giảm tỷ lệ đói nghèo bình quân hàng năm 5,5%, với mục tiêu đến năm 2020 giảm xuống 10% Hiện nay, các hộ nghèo chủ yếu tập trung ở các xã vùng sâu, vùng cao, và sự phân hóa giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư và vùng miền đang gia tăng Trước tình hình này, các cấp ủy, chính quyền huyện và xã đang tích cực triển khai nhiều biện pháp nhằm phát huy nội lực và nhận sự hỗ trợ từ Nhà nước để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững đến năm 2020.
2.2.2.2 Tình hình giáo dục THCS huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa
Mạng lưới trường lớp giáo dục THCS huyện Lang Chánh được quy hoạch hợp lý, với mỗi xã có một trường THCS, trong đó có một trường bán trú Toàn huyện còn có một trường phổ thông dân tộc nội trú để nuôi dạy con em các dân tộc theo chính sách của Đảng và Nhà nước.
Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường
2.3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp
- Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu giáo dục trung học cơ sở
Nguyên tắc này nhấn mạnh rằng các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán cần phải đổi mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, tập trung vào việc phát triển năng lực của học sinh tại các trường THCS huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa.
- Nguyên tắc đảm bảo kế thừa và phát triển
Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học (HĐDH) theo định hướng phát triển năng lực học sinh (NLHS) tại các trường THCS huyện Lang Chánh cần tuân thủ chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới giáo dục Đồng thời, các biện pháp này phải phù hợp với các quy định của ngành và kế thừa, phát triển từ các phương pháp quản lý HĐDH môn Toán hiện có, nhằm đáp ứng thực tiễn địa phương tại tỉnh Thanh Hóa.
- Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ và hệ thống
Mỗi biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán là một thành tố trong hệ thống quản lý tổng thể, nhằm tác động đến các đối tượng như cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và các điều kiện cơ sở vật chất Các biện pháp này có mối quan hệ hữu cơ, tạo sự đồng bộ và nhất quán, không mâu thuẫn với nhau, từ đó nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý Mục tiêu là tạo ra những thay đổi tích cực trong hoạt động dạy học môn Toán, phát triển năng lực học sinh và nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường THCS huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa.
2.3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở các trường THCS huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng phát triển năng lực học sinh
2.3.2.1 Bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho CBQL; kỹ năng dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực HS cho giáo viên a)Mục tiêu của biện pháp
Bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý (CBQL) có năng lực cao và trình độ chuyên môn vững vàng là rất cần thiết trong công cuộc đổi mới giáo dục hiện nay Những CBQL này cần có tâm huyết với công việc, khả năng xác định và cụ thể hóa mục tiêu, nhiệm vụ cũng như các biện pháp đổi mới hoạt động dạy học (HĐDH) để đạt hiệu quả cao Họ phải nhận thức sâu sắc về vai trò và tầm quan trọng của quản lý HĐDH, từ đó thực hiện tốt vai trò định hướng cho các hoạt động dạy học của giáo viên theo hướng phát triển năng lực học sinh (NLHS).
Để nâng cao chất lượng dạy học môn Toán, cần bồi dưỡng đội ngũ giáo viên với trình độ chuyên môn vững vàng và ý thức tự giác trong công tác giảng dạy Giáo viên cần chủ động tự bồi dưỡng năng lực bản thân nhằm thực hiện hiệu quả các phương pháp dạy học đổi mới, phù hợp với định hướng phát triển năng lực học sinh Việc này không chỉ nâng cao chất lượng môn Toán mà còn góp phần vào sự phát triển giáo dục toàn diện của nhà trường Nội dung và cách thức thực hiện các biện pháp này sẽ được xác định rõ ràng để đảm bảo hiệu quả trong quá trình đào tạo.
* Đối với đội ngũ CBQL và TTCM
Phòng GD&ĐT đã xây dựng kế hoạch bồi dưỡng lý luận chính trị và chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ quản lý (CBQL) và giáo viên (GV) tại các trường trong khu vực quản lý Để thực hiện kế hoạch này, Phòng phối hợp với Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị huyện tổ chức các lớp bồi dưỡng trình độ trung cấp lý luận chính trị cho đội ngũ CBQL và GV.
Phòng GD&ĐT sẽ báo cáo kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ lên Sở GD&ĐT và tham mưu cho Chủ tịch UBND huyện cử cán bộ quản lý, giáo viên tham gia các khóa học nâng cao trình độ do Sở tổ chức, cũng như học tại các trường đại học trong nước.
Phòng GD&ĐT tổ chức các lớp tập huấn và hội thảo nhằm nâng cao năng lực quản lý hoạt động dạy học cho cán bộ quản lý và tổ trưởng chuyên môn các trường THCS, tập trung vào phát triển năng lực học sinh Các buổi đào tạo này mang lại nhiều lợi ích thiết thực, giúp cán bộ quản lý và tổ trưởng chuyên môn áp dụng kiến thức vào tình huống quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại trường của mình.
Trong phân công giáo viên dạy Toán, cần ưu tiên đảm bảo quyền lợi học tập của học sinh và nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy Đồng thời, tạo điều kiện cho giáo viên phát huy tối đa khả năng của mình trong công tác giảng dạy Cần thiết phải đảm bảo sự công bằng giữa các giáo viên để họ yên tâm công tác và tập trung nguồn lực vào việc cải thiện chất lượng giảng dạy Cuối cùng, xây dựng tiêu chí đánh giá kết quả công việc của giáo viên để làm cơ sở cho việc phân công giáo viên hợp lý.
Quản lý kế hoạch giảng dạy của giáo viên là nhiệm vụ quan trọng của hiệu trưởng, yêu cầu cần có quy định cụ thể để hướng dẫn và đánh giá Hiệu trưởng cần chỉ đạo quyết liệt tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch năm học phù hợp với yêu cầu, đồng thời hướng dẫn tổ trưởng chuyên môn trong việc hỗ trợ giáo viên lập kế hoạch, chú trọng đến bố cục, thể thức văn bản và thời gian hoàn thành Tổ trưởng chuyên môn có trách nhiệm phê duyệt kế hoạch dạy học của giáo viên theo đúng quy định, đảm bảo có sự kiểm tra và góp ý cụ thể.
Phòng GD&ĐT cần hướng dẫn các trường mẫu kế hoạch dạy học thống nhất theo hướng đổi mới PPDH tiếp cận NLHS, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên và công tác quản lý chuyên môn Kế hoạch dạy học của giáo viên phải đảm bảo các yếu tố về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận NLHS Hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn yêu cầu giáo viên thực hiện đúng kế hoạch đã được lập.
Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên môn Toán cần được thực hiện nghiêm túc, với hiệu trưởng (HT) đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá nề nếp ra vào lớp HT cần chỉ đạo tổ trưởng chuyên môn (TTCM) thường xuyên kiểm tra và giám sát giáo viên (GV) thực hiện đúng chương trình và kế hoạch đã được phê duyệt Đồng thời, cần quán triệt sâu sắc yêu cầu dạy học theo định hướng phát triển năng lực của người học đến toàn thể giáo viên.
Hiệu trưởng cần thường xuyên chỉ đạo TTCM hướng dẫn giáo viên tổ chức các hình thức dạy học đa dạng phù hợp với môn Toán và thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả hàng tháng Cần khuyến khích giáo viên dạy học liên hệ thực tiễn, cá thể hóa và tích hợp giải quyết tình huống thực tiễn nhằm phát triển năng lực học sinh Việc ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng thiết bị dạy học cũng cần được quy định và đầu tư bổ sung Ngoài ra, tổ chức sinh hoạt chuyên môn phong phú cho giáo viên sẽ nâng cao năng lực nghiệp vụ Hiệu trưởng cần chỉ đạo giáo viên bồi dưỡng phương pháp học tập chung và môn Toán cho học sinh, đồng thời hướng dẫn học sinh tham gia nghiên cứu khoa học Để cải thiện chất lượng giảng dạy, cần đa dạng hóa hình thức kiểm tra giờ dạy và tổ chức rút kinh nghiệm nghiêm túc, yêu cầu giáo viên góp ý sâu sắc Cuối cùng, hiệu trưởng cần sử dụng kết quả đánh giá để điều chỉnh phương pháp dạy học của giáo viên một cách khách quan và công bằng.
Để nâng cao chất lượng học tập của học sinh, hiệu trưởng cần chỉ đạo giáo viên áp dụng các phương pháp học tập tích cực và thường xuyên giám sát, kiểm tra nề nếp học tập Đồng thời, yêu cầu giáo viên tổ chức các hoạt động tập thể và trải nghiệm sáng tạo nhằm phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh Tăng cường sự phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường cũng là yếu tố quan trọng trong việc quản lý học tập, bên cạnh việc xây dựng tập thể học sinh tự quản trong học tập và rèn luyện.
* Đối với đội ngũ GV Toán.
Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Áp dụng các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại các trường THCS huyện Lang Chánh từ năm học 2017-2018 đến 2018-2019 đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận, góp phần phát triển năng lực học sinh.
2.4.1 Về công tác quản lý HĐDH môn Toán
Quản lý hoạt động dạy học môn Toán hiệu quả cao hơn khi hầu hết các hiệu trưởng phân công giáo viên theo nguyên tắc đặt lợi ích học tập của học sinh lên hàng đầu, phù hợp với điều kiện và năng lực của giáo viên Hiệu trưởng đã triển khai yêu cầu dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, nhưng việc rút kinh nghiệm giờ dạy vẫn chưa nghiêm túc Cần tăng cường kiểm tra việc thực hiện quy định về điểm số và chấm trả bài cho học sinh Các trường THCS đã chú trọng xây dựng ngân hàng đề thi môn Toán theo hướng tiếp cận năng lực học sinh với số lượng đáng kể Kết quả đánh giá học sinh được phân tích và sử dụng để điều chỉnh việc dạy của giáo viên, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên và học sinh trong việc khai thác cơ sở vật chất và thiết bị dạy học Tài liệu tham khảo và thiết bị dạy học cũng đã được bổ sung và bảo quản tốt, cùng với việc tổ chức kiểm tra, giám sát nề nếp học sinh hàng tháng và hàng tuần.
Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn còn hạn chế, mặc dù HT đã chỉ đạo triển khai sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học và thường xuyên kiểm tra hồ sơ cũng như nội dung sinh hoạt Một số trường đã tổ chức hội thảo trong tổ chuyên môn, nhằm phát huy vai trò của tổ trong việc bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên.
2.4.2 Về hoạt động dạy học của giáo viên Toán
Giáo viên đã lập kế hoạch dạy học cơ bản đúng thời gian và chất lượng, đáp ứng yêu cầu mục tiêu bài dạy và phù hợp với đối tượng học sinh, được phê duyệt bởi TTCM trước khi giảng dạy Hầu hết giáo viên thường xuyên áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và kết hợp nhiều kỹ thuật trong môn Toán nhằm phát triển năng lực học sinh Việc sử dụng thiết bị dạy học, đặc biệt là công nghệ thông tin, trong môn Toán cũng được chú trọng hơn Giáo viên chủ động xây dựng ma trận đề kiểm tra định kỳ từ 1 tiết trở lên, đảm bảo tỷ lệ trắc nghiệm khách quan đạt 40% và ra đề với nhiều mã đề khác nhau, phù hợp với chuẩn kiến thức, kỹ năng Công tác chấm và chữa bài cho học sinh được thực hiện tỉ mỉ, giáo viên hướng dẫn học sinh cách sửa chữa những sai lầm đã mắc phải, thể hiện tốt tại các trường THCS Thị trấn, THCS Dân tộc Nội trú, THCS Quang Hiến, và THCS Trí Nang.
2.4.3 Về hoạt động học tập môn Toán của học sinh a) Về hoạt động học tập Đa số HS có sự chủ động, tự giác học bài ở nhà và học trên lớp; Một số em đã có phương pháp học tập bộ môn Toán; năng lực tư duy của HS được nâng lên, một số HS đã không còn gặp khó khăn trong việc hệ thống hóa kiến thức, tóm tắt kiến thức trước và sau bài học môn Toán; năng lực tổ chức tự học, tự nghiên cứu và học tập theo nhóm được cải thiện, kỹ năng làm việc nhóm được hình thành và phát triển, tạo hứng thú khi học môn Toán; HS đã biết vận dụng kiến thức toán vào các môn khoa học thực nghiệm. b) Về kết quả học tập môn Toán
Chất lượng môn Toán của học sinh đã có sự cải thiện rõ rệt, với tỉ lệ học sinh xếp loại yếu kém giảm và tỉ lệ học sinh xếp loại khá giỏi tăng Mặc dù tỉ lệ trung bình có sự gia tăng, nhưng mức tăng này vẫn thấp hơn so với tỉ lệ học sinh đạt loại khá giỏi (xem bảng 4.1 phụ lục 5).
3 KẾT LUẬN VÀ KiẾN NGHỊ
Qua khảo sát và đánh giá thực trạng dạy học môn Toán tại các trường THCS huyện Lang Chánh, đề tài đã cung cấp cái nhìn tổng quan về chất lượng giảng dạy, đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên, cũng như các điều kiện hỗ trợ cho hoạt động dạy học Nghiên cứu đã chỉ ra nguyên nhân của những yếu kém trong công tác quản lý dạy học và đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện và hiệu quả quản lý môn Toán tại địa phương.
Các biện pháp đề xuất trong nghiên cứu không phải là mới mẻ, nhưng được hình thành từ quá trình nghiên cứu nghiêm túc và kết hợp chặt chẽ các phương pháp Kết quả khảo sát và những thành tựu ban đầu sau gần 02 năm áp dụng đã chứng minh tính khách quan và khả thi của các biện pháp này Nội dung nghiên cứu đáp ứng mục tiêu và giải quyết các nhiệm vụ đã đề ra Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước đầu và cần được tiếp tục chỉ đạo và áp dụng một cách quyết liệt, sáng tạo hơn trong công tác quản lý hoạt động dạy học, đặc biệt là môn Toán tại các trường THCS huyện Lang Chánh, theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
3.2 Kiến nghị a) Với Sở Giáo dục & Đào tạo Thanh Hóa
- Sở GD&ĐT tiếp tục chỉ đạo đổi mới công tác quản lý HĐDH của đội ngũ CBQL đối với bậc THCS trên địa bàn tỉnh.
- Tiếp tục chỉ đạo Trung tâm Giáo dục Thường xuyên tỉnh làm tốt hơn nữa công tác bồi dưỡng CBQL cho các nhà trường trong tỉnh.
- Đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động giáo dục đối với các trường THCS. b) Với Huyện uỷ - HĐND - UBND huyện Lang Chánh
Xây dựng quy chế phối hợp giữa Phòng GD&ĐT và các ban, ngành liên quan, cùng với cấp ủy Đảng và chính quyền các xã, thị trấn nhằm nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành trong công tác giáo dục, đặc biệt là trong việc chăm lo cho giáo dục THCS.
- Có chế độ đãi ngộ và thu hút tài năng, chính sách động viên, khuyến khích
Giáo viên tham gia tích cực vào các khóa học và bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ Họ cũng đạt thành tích xuất sắc trong các phong trào thi đua về dạy và học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Phòng GD&ĐT được giao quyền tự chủ trong việc tham mưu tuyển dụng, điều động cán bộ, giáo viên và bổ nhiệm cán bộ quản lý các nhà trường theo Nghị định 127/2018/NĐ-CP của Chính phủ.
- Tăng ngân sách cho giáo dục, giao quyền tự chủ cho các trường học trong việc sử dụng ngân sách. c) Với Phòng GD&ĐT huyện Lang Chánh
Phối hợp với Phòng Nội vụ để tư vấn cho UBND huyện về việc xây dựng các cơ chế tuyển chọn giáo viên và chế độ đãi ngộ nhằm thu hút nhân tài Đồng thời, cần sắp xếp hợp lý cán bộ quản lý, giáo viên bộ môn và nhân viên cho các trường trung học cơ sở.
- Tham mưu với UBND huyện để tăng cường kinh phí đầu tư xây dựng CSVC, trang thiết bị dạy học cho các nhà trường.
- Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng học tập chính trị, nâng cao kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ CBQL và GV.
- Tăng cường chỉ đạo các trường THCS nâng cao hiệu quả quản lý, đổi mới PPDH, kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển NLHS.
Chỉ đạo mạnh mẽ việc tự đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục tại các trường THCS trong huyện là cần thiết, nhằm tạo nền tảng cho việc nâng cao chất lượng giáo dục trong những năm tới Hiệu trưởng các trường THCS cần thực hiện các biện pháp cụ thể để đảm bảo mục tiêu này.
Tích cực học tập và quyết tâm nâng cao trình độ chuyên môn trong quản lý HĐDH là cần thiết để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Việc cải thiện kỹ năng quản lý giúp nắm bắt và xử lý hiệu quả các tình huống trong giáo dục.
Nghiên cứu và áp dụng linh hoạt các biện pháp quản lý hoạt động dạy học (HĐDH) được đề xuất trong luận văn sẽ giúp tổ chức quản lý hiệu quả HĐDH môn Toán tại trường học.