Trong văn kiện Đại hội XII, Đảng ta đặc biệt nhấn mạnh: “Xây dựng ‘thế trận lòng dân’, tạo nền tảng vững chắc xây dựng nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân. Có kế sách ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột từ sớm, từ xa; chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và triệt tiêu các nhân tố bất lợi, nhất là các nhân tố bên trong có thể gây ra đột biến. Nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân vững mạnh chỉ có thể xảy ra khi mọi công dân, mọi tổ chức, mọi lực lượng … ý thức đầy đủ được nghĩa vụ, trách nhiệm đối với việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân. Do đó cần nhận thức vị trí, đặc trưng, nội dung, biện pháp xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân. Từ đó, vận dụng thực hiện tốt trách nhiệm của mình trong công cuộc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Trang 1MỞ ĐẦU
Công cuộc giữ nước của một quốc gia gồm tổng thể các hoạt động đối nội,đối ngoại cả về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệcủa Nhà nước và nhân dân để phòng thủ đất nước, tạo sức mạnh toàn diện,cân đối, trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng nhằm giữ vững hòa bình,đẩy lùi, ngăn chặn các hoạt động gây chiến của kẻ thù, sẵn sàng đánh thắngchiến tranh xâm lược dưới mọi hình thức, mọi quy mô Như vậy hiểu quốcphòng, xây dựng nền quốc phòng toàn dân là hoạt động của cả nước, trênmọi lĩnh vực, lấy lực lượng vũ trang là lực lượng nòng cốt Quốc phòngkhông đồng nghĩa với quân sự, với chiến tranh, nó được thực hiện trongthời bình nhằm mục đích tự vệ, phòng thủ đất nước, nhưng không thụ độngphải chủ động ngăn chặn, đẩy lùi, làm thất bại mọi âm mưu của kẻ thù vàsẵn sàng đánh thắng khi chiến tranh xảy ra Chiến lược quốc phòng tối ưu làchiến lược giữ nước mà không phải tiến hành chiến tranh, là chiến lược giảiquyết hợp lý các mối quan hệ giữa kinh tế với quốc phòng và các mặt hoạtđộng khác của xã hội Trong văn kiện Đại hội XII, Đảng ta đặc biệt nhấnmạnh: “Xây dựng ‘thế trận lòng dân’, tạo nền tảng vững chắc xây dựng nềnquốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân Có kế sách ngăn ngừa các nguy
cơ chiến tranh, xung đột từ sớm, từ xa; chủ động phòng ngừa, phát hiệnsớm và triệt tiêu các nhân tố bất lợi, nhất là các nhân tố bên trong có thể gây
ra đột biến Nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân vững mạnh chỉ cóthể xảy ra khi mọi công dân, mọi tổ chức, mọi lực lượng … ý thức đầy đủđược nghĩa vụ, trách nhiệm đối với việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân,
Trang 2an ninh nhân dân Do đó cần nhận thức vị trí, đặc trưng, nội dung, biệnpháp xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân Từ đó, vậndụng thực hiện tốt trách nhiệm của mình trong công cuộc xây dựng nềnquốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, bảo vệ vững chắc tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa.
Trang 3NỘI DUNG
I Khái niệm, vị trí, đặc trưng, nội dung của nền quốc phòng an ninh toàn dân, anninh nhân dân
1 Một số khái niệm
1.1 Quốc phòng toàn dân là gì?
Quốc phòng toàn dân là nền quốc phòng mang tính chất “vì dân, do dân, củadân”, phát triển theo phương hướng toàn dân, toàn diện, độc lập, tự chủ, tự lực,
tự cường và ngày càng hiện đại, kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng và anninh, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lí, điều hành của Nhà nước, do nhândân làm chủ, nhằm giữ vững hoà bình, ổn định của đất nước, sẵn sàng đánh bạimọi hành động xâm lược và bạo loạn lật đổ của các thế lực đế quốc, phản động;bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.”
“Nền quốc phòng toàn dân là sức mạnh quốc phòng của đất nước được xâydựng trên nền tảng nhân lực, vật lực, tinh thần mang tính chất toàn dân, toàndiện, độc lập, tự chủ, tự cường”
1.2 An ninh nhân dân là gì?
“.Là sự nghiệp của toàn dân, do nhân dân tiến hành, lực lượng an ninh nhân dânlàm nòng cốt dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lí của Nhà nước Kết hợpphong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc với các biện pháp nghiệp vụ của lựclượng chuyên trách, nhằm đập tan mọi âm mưu và hành động xâm phạm an ninhquốc gia và trật tự an toàn xã hội, cùng với quốc phòng toàn dân bảo vệ vữngchắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Trang 4Bộ phận của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam có vai trò nòng cốt trong
sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia An ninh quốc gia có nhiệm vụ: đấu tranhlàm thất bại mọi âm mưu hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia, bảo vệ chế độ
xã hội chủ nghĩa, bảo vệ Đảng, Chính quyền, các lực lượng vũ trang và nhândân.”
Nền an ninh là sức mạnh về tinh thần, vật chất, sự đoàn kết và truyền thốngdựng nước, giữ nước của toàn dân tộc được huy động vào sự nghiệp bảo vệ anninh quốc gia, trong đó lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh nhân dân làmnòng cốt
2 Vị trí
Muốn ngăn ngừa, đẩy lùi, đánh bại mọi âm mưu xâm lược của kẻ địch, ta cần phảixây dựng nền quốc phòng an ninh nhân dân vững mạnh, để có thể tạo ra sức mạnhtoàn diện Đảng ta đã khẳng định: “Trong khi đặt trọng tâm vào nhiệm vụ xâydựng chủ nghĩa xã hội, chúng ta không một chút lơi lỏng nhiệm vụ bảo vệ Tổquốc, luôn luôn coi trọng quốc phòng - an ninh, coi đó là hai nhiệm vụ chiến lượcgắn bó chặt chẽ”
3 Đặc trưng
Nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân của Việt Nam có những đặc trưng
3.1 Nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân chỉ có một mục đích duy nhất là
tự vệ chính đáng
Đặc trưng này thể hiện bản chất của các quốc gia có độc lập chủ quyền đi theo conđường xã hội chủ nghĩa luôn khác với các nước khác trong quá trình xây dựng nềnquốc phòng an ninh
Trang 5Hơn nữa, khẳng định một mục đích duy nhất là để tự vệ, chống thù trong giặcngoài, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ Bảo vệchế độ xã hội chủ nghĩa và cuộc sống ấm no, tự do của nhân dân.
3.2 Là nền quốc phòng, an ninh vì dân, của dân và do toàn thể nhân dân tiến hành
Đặc trưng vì dân, của dân, do dân của nền quốc phòng, an ninh nước ta là thể hiệntruyền thống, kinh nghiệm của dân tộc ta trong lịch sử dựng nước và giữ nước.Đặc trưng vì dân, của dân, do dân và mục đích tự vệ của nền quốc phòng, an ninhcho phét huy động mọi người, mọi tổ chức, mọi lực lượng đều thực hiện xây dựngnền quốc phòng, an ninh và đấu tranh quốc phòng, an ninh Đồng thời, đường lối củaĐảng, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng, an ninh phải xuất phát từ lợi ích,nguyện vọng và khả năng của nhân dân
3.3 Là nền quốc phòng có sức mạnh tổng hợp do nhiều yếu tố tạo thành
Sứ manh tổng hợp bao gồm các yếu tố chính như: chính trị, kinh tế, văn hóa, tưtưởng, khoa học, quân sự, anh ninh… cả trong nước, ngoài nước, cả dân tộc vàthời đại Đặc biệt, yếu tố quyết định tạo nên sức mạnh đó là sức mạnh tiềm tàng,bên trong của cả dân tộc ta Sức mạnh tổng hợp của nền quốc phòng toàn dân, anninh nhân dân là cơ sở, tiền đề và là biện pháp để nhân dân đánh thắng kẻ thù xâmlược
3.4 Nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân được xây dựng toàn diện và từng bước hiện đại
Trang 6Dù trong thời bình hay thời chiến, chúng ta luôn phải đấu tranh toàn diện với cácthế lực thù địch trên tất các mị lĩnh vực của đời sống xã hội, làm thất bại âm mưu
và hành động chống phá của chúng, bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam
Việc tạo ra sức mạnh quốc phòng, an ninh không chỉ ở sức mạnh quân sự, an ninh
mà phải huy động được sức mạnh của toàn dân về mọi mặt chính trị, quân sự, anninh, kinh tế, văn hoá, khoa học Phải kết hợp hữu cơ giữa quốc phòng, an ninhvới các mặt hoạt động xây dựng đất nước, kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, anninh với hoạt động đối ngoại
Xây dựng nền quốc phòng, an ninh toàn diện phải đi đôi với xây dựng nền quốcphòng, an ninh hiện đại là một tất yếu khách quan Xây dựng quân đội nhân dân,công an nhân dân từng bước hiện đại Kết hợp giữa xây dựng con người có giácngộ chính trị, có tri thức với vũ khí trang bị kĩ thuật hiện đại Phát triển côngnghiệp quốc phòng, từng bước trang bị hiện đại cho các lực lượng vũ trang nhândân Kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế xã hội với tăng cường quốc phòng, anninh
3.5 Nền quốc phòng toàn dân gắn chặt với nền an ninh nhân dân
Sự gắn bó này là tất yếu khách quan bởi vì nền quốc phòng và nền an ninh nhândân của chúng ta đều được xây dựng nhằm mục đích tự vệ, đều phải chống thùtrong, giặc ngoài để bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Giữa nền quốcphòng toàn dân với nền an ninh nhân dân chỉ khác nhau về phương thức tổ chứclực lượng, hoạt động cụ thể, theo mục tiêu cụ thể được phân công mà thôi Kếthợp chặt chẽ giữa quốc phòng và an ninh phải thường xuyên và tiến hành đồng bộ,
Trang 7thống nhất từ trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch xây dựng, hoạt động của cảnước cũng như từng vùng, miền, địa phương, mọi ngành, mọi cấp.
II Tư tưởng Hồ Chí Minh về Xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhândân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Xây dựng nền quốc phòng toàn dân là một trong những nội dung cốt lõi và trọngtâm của tư tưởng Hồ Chí Minh Đó là sự vận dụng sáng tạo và kế thừa lý luận chủnghĩa Mác Lenin Sự kế thừa, phát triển truyền thống, kinh nghiệm trong lịch sửđấu tranh dựng nước, giữ nước của dân tộc và tiếp thu có chọn lọc tinh hoa vănhóa nhân loại vào thực tiễn cách mạng Việt Nam Tư tưởng đó luôn được Đảng,nhà nước và nhân dân ta gìn giữ phát huy cho đến ngày nay
Theo người, xây dựng nền quốc phòng toàn dân là nhiệm vụ khách quan của giaicấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, nhằm tăng cường nhiệm vụquốc phòng để bảo vệ tổ quốc, ngăn chặn mọi âm mưu xâm lược của thế lực thùđịch để có thể bảo vệ thành quả cách mạng và duy trì hoạt động của chính quyền
ta Nhận thức sâu sắc luận điểm: một cuộc cách mạng chỉ có giá trị khi nó biết tựbảo vệ của V.I.Lê-nin, bám sát điều kiện thực tiễn cách mạng nước ta khi mớigiành được chính quyền (1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra: “Nước ta mớigiành lại quyền độc lập tự do, nhưng còn phải trải qua nhiều bước khó khăn, đểcủng cố quyền tự do, độc lập đó Vậy nên quốc dân ta, bất kỳ già trẻ, đều phải rasức gánh vác một vai” Cùng với đó, trong quá trình lãnh đạo cách mạng ViệtNam, Người thường xuyên nhắc nhở: “Chúng ta phải ra sức bảo vệ Tổ quốc, bảo
vệ hòa bình, cho nên chúng ta phải củng cố quốc phòng ”, làm cho nền quốcphòng, nhất là Quân đội vững mạnh, đủ sức trấn áp bọn phá hoại, giữ gìn an ninh
Trang 8trật tự cho nhân dân, đồng thời Quân đội phải luôn luôn sẵn sàng chiến đấu vàchiến thắng mọi kẻ thù xâm lược.
Theo Bác, một nền quốc phòng, an ninh toàn dân vững mạnh phải toàn diện, pháttriển đồng đều trên tất cả phương diện Phải được xây dựng vững mạnh cả về tinhthần, vật chất quốc gia và được thực hiện trên tất các lĩnh vực: chính trị, kinh tế,khoa học-công nghệ, văn hóa-xã hội… trong đó chú trọng xây dựng tiềm lực tinhthần – chính trị, củng cổ xây dựng hệ thống chính quyền cách mạng của dân, dodân, vì dân Thêm vào đó, Bác đặc biệt coi trọng xây dựng tiềm lực kinh tế Ngườichỉ rõ: muốn kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp thắng lợi, chúng ta phải
có tiềm lực về kinh tế Tiềm lực kinh tế là nhân tố quyết định sức mạnh quốcphòng của đất nước Do vậy, để tăng cường tiềm lực kinh tế, phải đẩy mạnh pháttriển mọi ngành, nghề, lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân, như: công nghiệp, nôngnghiệp, thương nghiệp, giao thông vận tải, tài chính, ngân hàng ; trong đó, trọngtâm là nâng cao khả năng huy động mọi nguồn lực kinh tế phục vụ cho khángchiến Đồng thời, phải thường xuyên kết hợp chặt chẽ giữa kinh tế với quốcphòng Theo Người, đây là bài học quý, có tính quy luật “dựng nước đi đôi vớigiữ nước” của dân tộc ta
Cùng với xây dựng, phát triển lực lượng quốc phòng là toàn dân, lấy lực lượng vũtrang nhân dân làm nòng cốt, Hồ Chí Minh quan tâm chỉ đạo xây dựng thế trậnquốc phòng toàn dân, trong đó chú trọng các địa bàn xung yếu, có vị trí chiến lược(miền núi, biển, đảo) Người nói: “Miền núi đối với quốc phòng rất quan trọng Vìvậy phải chăm lo đến việc củng cố quốc phòng, duy trì trật tự trị an, để chủ độngtiêu diệt nhanh chóng bọn biệt kích, đập tan âm mưu của bọn phản động Cố nhiênđây là trách nhiệm chính của bộ đội, của công an biên phòng, của dân quân
Trang 9Nhưng toàn Đảng, toàn dân đều có trách nhiệm giúp sức vào việc đó”9 Người chỉđạo, quá trình xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân phải gắn kết chặt chẽ vớixây dựng thế trận an ninh nhân dân để vừa đáp ứng yêu cầu chống xâm lược, bảo
vệ độc lập, chủ quyền, vừa giữ vững an ninh - chính trị, trật tự, an toàn xã hội và
an ninh, quốc phòng
III.Nội dung, mục đích, nhiệm vụ của xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninhnhân dân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
1 Nội dung cơ bản về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân.
Các nội dung cơ bản về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân đều
đã được nhà nước ta quy định tại Khoản 2, Điều 7, Luật Quốc phòng năm 2018bao gồm:
- Xây dựng chiến lược bảo vệ Tổ quốc, kế hoạch phòng thủ đất nước; nghiên cứuphát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam; xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân
- Xây dựng, tổ chức thực hiện kế hoạch bảo đảm nhu cầu dự trữ quốc gia cho quốcphòng; chuẩn bị các điều kiện cần thiết bảo đảm động viên quốc phòng;
- Xây dựng phòng thủ quân khu, khu vực phòng thủ vững chắc toàn diện, hợpthành phòng thủ đất nước; củng cố, tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh ở
Trang 10các vùng chiến lược, trọng điểm, biển, đảo, khu vực biên giới, địa bàn xungyếu; xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dântrong phạm vi cả nước;
- Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch, biện pháp về chiến tranh thông tin,chiến tranh không gian mạng;
- Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch, biện pháp phòng thủ dân sự trongphạm vi cả nước;
- Đối ngoại quốc phòng;
- Kết hợp quốc phòng với kinh tế-xã hội và kinh tế-xã hội với quốc phòng; kết hợpquốc phòng với an ninh, đối ngoại;
- Xây dựng và bảo đảm chế độ, chính sách đối với lực lượng vũ trang nhân dân,thân nhân của người phục vụ trong lực lượng vũ trang nhân dân;
- Tuyên truyền, phổ biến đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luậtcủa Nhà nước về quốc phòng; thực hiện giáo dục quốc phòng và an ninh
2 Nội dung xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân
Thế trận quốc phòng, an ninh là tổ chức bố trí lực lượng, tiềm lực mọi mặt củađất nước và của toàn dân trên toàn bộ lãnh thổ theo yêu cầu của quốc phòng, anninh, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Nội dung xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân gồm:
- Phân vùng chiến lược về quốc phòng, an ninh kết hợp với vùng kinh tế trên cơ
sở qui hoạch các vùng dân cư theo nguyên tắc bảo vệ đi đôi với xây dựng đấtnước
- Xây dựng hậu phương, tạo chỗ dựa vững chắc cho thế trận quốc phòng, an ninh
Trang 11- Xây dựng khu vực phòng thủ tỉnh (thành phố) tạo nền tảng của thế trận quốcphòng toàn dân, an ninh nhân dân.
- Triển khai các lực lượng trong thế trận, tổ chức phòng thủ dân sự kết hợp cải tạođịa hình với xây dựng hạ tầng và các công trình quốc phòng, an ninh
3 Mục đích
Nhằm tạo sức mạnh tổng hợp trên mọi phương diện bao gồm: kinh tế, văn hóa,chính trị, ngoại giao, quân sự, an ninh… ngăn chặn đẩy lùi nguy cơ chiến tranh,sẵn sàng đánh thắng chiến tranh xâm lược dưới mọi quy mô
Tạo thế chủ động cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, chủ động hội nhậpkhu vực và quốc tế ngày càng sâu rộng hơn, trên cơ sở giữ vững độc lập tự chủ.Bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ Đảng,Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ sự nghiệp đổi mới, sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc,bảo vệ an ninh chính trị, an ninh kinh tế, an ninh tư tưởng văn hóa xã hội, giữvững ổn định chính trị, môi trường hòa bình, phát triển đất nước theo định hướng
xã hội chủ nghĩa
4 Nhiệm vụ
4.1 Xây dựng lực lượng quốc phòng, an ninh đáp ứng yêu cầu bảo vệ vững chắc
Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Xây dựng các tổ chức trong hệ thống chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, các
tổ chức khác trong đời sống xã hội được thành lập và quần chúng nhân dân, xây
Trang 12dựng quân đội nhân dân, dân quân tự vệ, Công an nhân dân đáp ứng yêu cầu củaquốc phòng, an ninh, bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Trong Dự thảo Đảng ta xác định: “…Củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổquốc là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước, hệ thống chínhtrị và nhân dân ta, trong đó Quân đội nhân dân và Công an nhân dân là nòngcốt” Đây là quan điểm nhất quán của Đảng ta, tạo cơ sở quan trọng cho Đảng,Nhà nước, cả hệ thống chính trị, toàn dân và toàn quân xác định và thực hiện cóhiệu quả nhiệm vụ củng cố quốc phòng, an ninh theo chức năng, nhiệm vụ củamình, nhằm bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
4.2 Xây dựng tiềm lực quốc phòng an ninh ngày càng vững mạnh
Tiềm lực quốc phòng an ninh là những khả năng về con người, tài chính, vậtlực… có thể huy động để thực hiện nhiệm vụ Tiềm lực quốc phòng an ninh đượcthể hiện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nhưng tập chung chính ở tiềm lựcchính trị - tinh thần, tiềm lực kinh tế, tiềm lực khoa học – công nghệ, tiềm lựcquân sự an ninh
4.2.1 Xây dựng tiềm lực chính trị, tinh thần
Sức quốc phòng an ninh là tổng hợp của nhiều yếu tố, trong đó, tiềm lực chính trị,tinh thần giữ vị trí nền tảng; biết phát huy sức mạnh tinh thần sẽ tạo sức mạnh vậtchất to lớn cho nền quốc phòng của ta Tiềm lực chính trị-tinh thần giữ vị trí độnglực để biến mọi tiềm lực khác thành sức mạnh, vì bất cứ lợi khí vật chất tinh thầnnào của đất nước cũng nhất thiết phải nằm trong tay con người mới phát huy đượctác dụng Nó có thể “biến không thành có, biến khó thành dễ” và ngược lại Tiềmlực chính trị-tinh thần xưa, nay vốn là ưu thế tuyệt đối của những sự nghiệp chính