Tài liệu Chăn nuôi bò sinh sản - Chương 1 pdf

Các bộ phận quan trọng là dịch hoàn, dịch hoàn phụ, ống dẫn tính và các tuyến sinh dục phụ sẽ được mô tả chi tiết trong phần này.. tiến liệt Tiúi tỉnh Phéng ống dẫn tỉnh Ur Bón

Chuong I

CHAN NUOI BO DUC GIONG

I GIAI PHAU CO QUAN SINH DUC DUC

Giải phẫu định vị các cơ quan chi tiết của bộ máy sinh sản bò đực được thể hiện ở Hình 1-1 và I-2 Các bộ phận quan trọng là dịch hoàn, dịch hoàn phụ, ống dẫn tính và các tuyến sinh dục phụ sẽ được mô tả chi tiết trong phần này

Tuyén Cowper T tiến liệt

Tiúi tỉnh Phéng ống dẫn tỉnh

Ur

Bóng đái Ống dan tinh

— Mạch quản và thần kinh

ý Dương vật

Tinh quan Dau phu dich hoan Dich hoan

= Biu dai Đuôi phụ dịch hoàn

Hình I-I: Giải phẩu định vi các cơ quan sinh dục của bò đực

Ống dẫn tinh Động math,

Bò đực có 2 dịch hoàn được treo phía ngoài cơ thể trong bao dịch hoàn Dịch hoàn

có hai chức năng cơ bản của là sản xuất tính trùng và tiết hóc môn Nơi sản xuất tính trùng trong dịch hoàn là các ống sinh tính (Hình 1-3) Nơi sản xuất hóc-môn là các tế bào

ké (Leydig)

Té bao Leydig &

mao mach

Kẻ giữa các ống

sinh tinh

Hinh 1-3: Lat cat ngang của ống sinh tinh

Dịch hoàn hàng ngày sản xuất ra một lượng rất lớn tinh trùng Xấp xi 90% thể tích dịch hoàn chứa đựng hàng trăm mét ống sinh tính rất nhỏ Các ống này được nối liền với nhau thành một mạng lưới chằng chịt Còn lại 10% thể tích dịch hoàn chứa các mô liên kết, mạch máu, mạch bạch huyết và tế bào Leydig tiết hóc-môn

Vách ống sinh tinh là một màng đáy có một số lớp tế bào sau này sản sinh tính trùng, các tế bào này gọi là nguyên bào tinh Cùng với các nguyên bào tinh có hàng loạt

tế bào lớn hơn nhiều gọi là tế bào Sertoli có chức năng hố trợ và nuôi dưỡng tinh trùng đang hình thành khi chúng chuyển từ vách ra xoang ống sinh tinh ống này cũng tiết nhiều dịch vào xoang ống Dịch này có vai trò quan trọng trong việc vận chuyển tinh trùng khỏi dịch hoàn để vào đường sinh sản

Tinh tring sau khi được sinh trong các ống dẫn tinh đi qua một hệ thống ống dẫn

ra Trong mỗi dịch hoàn các ống sinh tinh cùng đổ vào khoảng 15 ống dẫn ra để dua tinh trùng và dịch tiết của ống sinh tinh đến phần ngoài của dịch hoàn Các ống dẫn ra nổi nên trên bề mặt ở phần đỉnh dịch hoàn và đổ vào dịch hoàn phụ

Dịch hoàn đặc biệt tăng nhanh về kích thước khi bò đực sắp đến tuổi thành thục, phan ánh sự thành thục và tăng về kích thước của các ống sinh tinh dưới tác động của hóc môn sinh dục (xem mục ÏIII) Dịch hoàn bò tiếp tục tăng trưởng sau khi thành thục, mặc

dù rất chậm, và đạt đến kích thước trưởng thành vào khoảng 4-5 năm tuổi Sau 7-8 năm dịch hoàn giảm dần kích thước do sự lão hoá

2 Dịch hoàn phụ

Các ống dẫn ra từ dịch hoàn tập trung lại hình thành nên một ống đơn gọi là dịch hoàn phụ Mỗi dịch hoàn có một dịch hoàn phụ Cấu tao dịch hoàn phụ gồm có đầu, thân, đuôi và có thể sờ thấy được qua bìu dái Mặc dù chỉ có một ống nhưng dịch hoàn phụ rất gấp khúc và có chiều dài khoảng 40-60 m

Dịch hoàn phụ có một số chức năng chính là hấp thụ dịch, làm trưởng thành và dự trữ tĩnh trùng Một lượng lớn dịch được hấp phụ trong dịch hoàn phụ và khi tính trùng đến được phần đuôi của dịch hoàn phụ thì chúng có nồng độ rất cao Vai trò hấp thụ của dịch hoàn phụ cũng giúp cho việc vận chuyển tương tự như chuyển động của một số tế

bào của ống dẫn ra của dịch hoàn Các tế bao này có lông nhu và hoạt động của các lông nhu này sẽ giúp tính trùng vận động

Dịch hoàn phụ, đặc biệt là phần đuôi, cũng hoạt động như một kho chứa tỉnh trùng

Tỉnh trùng ở trong đuôi dịch hoàn phụ hầu như không vận động và dường như ở trạng thái tiềm sinh, có nghĩa là chúng cần rất ít năng lượng hoặc dinh dưỡng để sống Khi con đực không khai thác tinh hay phối giống thì việc sản xuất tỉnh trùng vẫn không ngừng, do vậy tinh trùng bị bài tiết ra qua thủ dâm hoặc thải chậm qua bóng đái và thải ra ngoài qua nước tiểu

3 ống dẫn tỉnh

ống dẫn tỉnh là một ống có cơ chắc chạy từ đuôi dịch hoàn phụ ở đáy dịch hoàn ngược theo dịch hoàn đến phồng ống dẫn tính (ampullae) Khác với dịch hoàn phụ, ống dẫn tinh là một ống thẳng và khá ngắn Hai ống dẫn tinh hợp lại với nhau tạo thành phồng ống dẫn tinh, gặp ống dẫn nước tiểu từ bàng quang cùng với chất tiết của một số tuyến

sinh dục phụ đổ vào một ống chung gọi là niệu đạo

4 Các tuyến sinh dục phụ

Có 4 tuyến phụ sinh ra các chất tiết đóng góp vào thành phần của tinh thanh

- Phông ống dẫn tỉnh (ampullae) Vách của phồng ống dan tinh day và có một số tế bào phân tiết Cặp phồng ống dẫn tỉnh cũng hoạt động như một bể dự trữ số lượng nhỏ tinh dich du cho I1 hoặc 2 lần phóng tinh

- Tuyến tỉnh nang (vesicular gland) Tuyến này năm ở hai bên thành và ở phần kết thúc của ống dẫn tỉnh Nó tiết một phần quan trọng của tính thanh nhờ chất tiết giàu fructoza va axit xitric

- Tuyén tién liét (prostate gland) Tuyến tiền liệt nằm cuối ống dẫn tỉnh, đầu niệu đạo, vắt ngang qua cổ bàng quang và được chia thành hai thuỳ Tuyến này có nhiều lỗ đổ

vào niệu đạo với dịch tiết giàu axit amin và các enzym khác nhau

- Tuyến củ hành (còn gọi là tuyến cầu niệu đạo hay tuyến Cowper) Tuyến củ hành

là một tuyến có lỗ tiết gần dương vật nhất (đổ vào ống niệu đạo dưới van u ngồi), nó tiết

ra dịch “rửa” ngay trước mỗi lần phóng tỉnh, có tác dụng làm vệ sinh đường sinh dục con

đực và con cái

H TINH DỊCH

Tinh tring có nồng độ cao từ dịch hoàn phụ đổ vào ống dẫn tinh sẽ hỗn hợp với các chất tiết của các tuyến sinh dục phụ để hình thành tinh dịch Do vậy tính dịch gồm 2 phần khac nhau: tinh tring tt dịch hoan va tinh thanh từ các tuyến sinh dục phụ

1 Tinh trung

- Hinh thai tinh tring

Tinh tring gồm 3 phần chính: đầu, thân và đuôi (Hình 1-4) Thành phần chính của đầu là nhân rất đặc chứa ADN và được bao bọc bởi một màng nhân có sức kháng cao Phía trên đầu được phủ bởi acrosom có chứa một số men phân giải protein và hyaluronidaza rất quan trọng khi thụ tính Phần sau nhân được bao phủ bởi mũ nhân và trên toàn bộ cấu trúc này, kể cả thân và đuôi, là một màng nguyên sinh chất mỏng Phần thân dây có chứa một phần nhân và chứa ty lạp thể cần thiết cho hô hấp và quá trình trao đổi chất Đuôi chứa một số sợi dọc, giúp cho quá trình vận động của tỉnh trùng

Tinh trùng chứa rất ít các chất khác ngoài vật chất di truyền cần thiết cho thu tinh va

đo có ít chất dinh dưỡng nên nó phải dựa vào nguồn dinh dưỡng của môi trường

Hình 1-4: Đặc điểm hình thái hoc cua tinh tring

- Su tao tinh va chin cua tinh tring

Quá trình sinh tính và thành thục của tính trùng diễn ra liên tục trong năm Tuy nhiên, cường độ có thay đổi chút ít theo mùa Quá trình tạo tinh bắt đầu từ khi phân chia nguyên bào tinh cho đến khi bài xuất tính trùng vào xoang ống dẫn tinh, kéo dai trong 48-

50 ngày Các nguyên bào tinh phân chia và biệt hoá qua một loạt phân bào, cuối cùng hình thành nên tinh trùng Khi tính trùng được hình thành đầy đủ chúng sẽ duoc day ra hầu như tự do trong xoang ống sinh tinh Tiếp theo tinh trùng di chuyển trong ống phụ dịch hoàn trong khoảng 14-22 ngày, phụ thuộc vào tần số khai thác tinh Trong quá trình

di chuyển nay tinh trùng thành thục dần và hoàn toàn thành thục trong thời gian tích lại Ở đuôi phụ dịch hoàn Thực ra, thời gian tạo tinh trong các ống sinh tinh rất ổn định (48

ngày) và hầu như không bị thay đổi do chế độ nuôi dưỡng và sử dụng bò đực Tinh tring trưởng thành và chín được tích lại trong phần đuôi phụ dịch hoàn và có thể sống ở đây 1-2 tháng

Việc cải thiện điều kiện chăn sóc nuôi dưỡng bò đực có thể ảnh hưởng đến chất lượng tính trùng chỉ sau khi nó được hình thành trong một thời kỳ khá dài (62-72 ngày),

phụ thuộc vào mức độ tích trữ của chúng Tuy nhiên, sự rối loạn điều kiện sinh tính, đặc biệt là sự thành thục và lưu trú của chúng được thể hiện rất nhanh chóng Chẳng hạn, nhiệt độ bình thường của bìu dái là 34-35°C, thấp hơn so với thân nhiệt 3-4°C, nhờ có hệ

thống điều tiết nhiệt cục bộ phức tạp Nếu đeo vào bùi dái một cái bao ấm trong 2-3 ngày

sẽ làm rối loạn điều tiết nhiệt này và làm cho tinh tring được tích luỹ trong đuôi phụ dịch hoàn bắt đầu chết và sự sinh tính bị thay đổi trong một thời gian dài Trong các ống sinh tinh biéu m6 sinh tinh bi bong ra Do dịch hoàn quá nóng như thế nên bò đực bắt đầu bài xuất tinh trùng chết, sau đó là tinh trùng kỳ hình và tinh trùng ở các giai đoạn phát triển khác nhau, cuối cùng đến hiện tượng xuất tinh không tính trùng Tuy nhiên không phải tất

cả biểu mô sinh tỉnh bị tróc ra, mà các tế bào nguyên bào tinh vẫn sống và sau đó 2 tháng

sự tạo tỉnh hoàn toàn hồi phục, con vật trở lại bài xuất tinh trùng bình thường

Những sự rối loạn sinh tinh nhanh chóng và sâu sắc tương tự như trên cũng có thé diễn ra khi có những những tác động khác như các chất độc thấm vào dịch hoàn, bị chấn thương dịch hoàn v.v Bìu dái nhiễm bẩn cũng có thể đẫn đến những biến đổi về điều tiết nhiệt với những hậu quả tương tự Cho nên cần thường xuyên vệ sinh và đề phòng cho bò đực giống khỏi bị quá nóng, ngộ độc hay chấn thương dịch hoàn

2 Linh thanh

Chức năng chủ yếu của tinh thanh là cung cấp một môi trường thích hợp trong đó tinh trùng có thể sống được sau khi xuất tinh Tỉnh trùng hầu như không vận động trong phồng ống dẫn tinh nhưng sẽ có khả năng vận động được ngay sau khi được hỗn hợp với tinh thanh khi cả hai đồng thời được xuất ra trong mỗi lần phóng tỉnh

Tỉnh thanh chứa nhiều loại muối, axit amin và men góp phần vào hoạt động sống va trao đổi chất của tinh trùng Đường fructoza do túi tỉnh tiết ra là nguồn năng lượng chủ yếu cho tinh trùng Đường fructoza khi được sử dụng sẽ chuyển hoá thành axit lactic Sự hình thành và tích luỹ axit lactic nay sé lam cho tinh trùng sống lâu hơn Tĩnh thanh cũng chứa một số dung dịch đệm làm cho pH không bị thay đổi Tốc độ sử dụng đường

fructoza và tích tụ axit lactic phụ thuộc vào nhiệt độ Do vậy, trong TTNT, để duy trì một mau tinh dich trong một thời gian nhất định, người ta sử dụng nhiệt độ thấp để làm lạnh

mẫu tinh nhằm giảm khả năng vận động của tính trùng và bảo tồn đường fructoza Các chất pha loãng tinh dịch cũng có các chất đệm để ổn định pH

Thành phần của một liều xuất tinh điển hình như sau:

Dung lượng 4 (2-100) ml/lan

Số tính trùng 1000 (600-2000) triệu/ml

Fructoza 550 (200-900) mg/100ml

Axit xitric 700: (300-1100) mg/100ml

I DIEU HOA THAN KINH-THE DỊCH ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG SINH DỤC CỦA BÒ ĐỰC

1 Liên hệ giữa vùng dưới đồï-tuyến yên-dịch hoàn trong hoạt động sinh dục đực

Hệ thống nội tiết sinh sản chính của bò đực gắn liền với trục dưới đồi-tuyến yên- dịch hoàn Hoạt động của trục này được phối hợp chặt chẽ bởi các tín hiệu hóc môn được vận chuyển qua vòng tuần hoàn chung (Hình 1-5)

Tín hiệu nội tiết trong trục này được xuất phát từ việc tiết hóc môn GnRH (Gonadotropin Releasing Hormone) từ vùng dưới đồi (Hypothalamus) GnRH tác động lên tuyến yên kích thích tiết 2 hóc môn gonadotropin là LH và FSH Hai hóc-môn này điều phối chức năng của dịch hoàn, trong đó LH điều hoà quá trình tạo các hóc môn steroid và FSH điều hoà quá trình sinh tỉnh

Hình 1-5: Truc dưới đồi-tuyến yên-dịch hoàn trong hoạt động sinh dục ở bò đực

Hóc-môn LH kích thích bào kế Leydig sản xuất các hóc môn steroid như testosteron Hóc-môn FSH duy trì sự thống nhất chức năng của các tế bào Sertoli là tế bào nuôi dưỡng tinh trùng trong quá trình phát triển và tiết hóc-môn ¡nhibin là hóc-môn có vai trò điều chỉnh đặc hiệu đối với việc tiết FSH LH cần thiết trong cả cuộc đời còn FSH cần thiết khi thiết lập quá trình sinh tỉnh trước khi thành thục về tính, nhưng có thể không bắt

buộc phải có cho chức năng sinh tính tiếp theo Đó là vì hóc-môn tesfosteron cũng có ảnh hưởng đến chức năng của tế bào Sertoli sau khi thành thục và thúc đẩy quá trình sinh tinh

Các hóc-môn steroid (cả androgen va estrogen) và các hóc-môn khác (như inhibin)

do dịch hoàn sinh ra sẽ tác động ngược lên vùng dưới đồi và tuyến yên để điều chỉnh việc thải hóc-môn từ các mô bào này Các hóc-môn sferoid của dịch hoàn còn hoạt động ngoài trục nội tiết sinh sản trên để duy trì sự thống nhất chức năng của các cơ quan sinh dục và

các tuyến sinh dục phụ cũng như kích thích hành vi sinh dục của con đực Tập tính sinh

dục sẽ không được hình thành nếu nếu không có đầy đủ các hóc môn sinh dục đực Hơn nita, cc steroid sinh duc này còn gây ảnh hưởng đến các quá trình trao đổi chất, hình dạng bề ngoài của cơ thể và các đặc tính sinh dục thứ cấp ở bò đực

2 Điều tiết quá trình sinh tinh

Điều tiết thần kinh-thể dịch đối với quá trình sinh tỉnh ở bò đực được tóm tắt qua

Hình 1-6: Điều tiết thần kinh thể dich đối với quá trình sinh tinh

Các kích thích của ngoại cảnh như ánh sáng, thức ăn, hành vi và mùi vị của con cái,

kích thích của con người (xoa bóp) thông qua thi giác, thính giác, khứu giác, xúc giác truyền vào trung khu thần kinh sinh dục ở vùng dưới đồi Trung khu này điều phối thuỳ

trước tuyến yên phân tiết các kích tố FSH và LH Hóc-môn FSH thúc day quá trình hình thành tinh tring, còn LH thúc đẩy tế bào kẻ (Leydig) phân tiết hóc môn androgen, đặc biệt là testosteron Hocmôn này có tác dụng kích thích hoạt hoá tế bào thượng bì ống sinh tinh man cảm với kích thích của FSH để sinh ra tinh trùng Testosteron còn có tác dụng xúc tiến sự phát triển tổ chức cơ năng của các tuyến sinh dục phụ, duy trì sức sống của tinh trùng và khả năng thụ thai của chúng

3 Phản xạ sinh dục

Chỉ có thể thu được tính dịch có chất lượng cao nếu ở bò đực có biểu hiện phản xạ sinh dục bình thường Có thể thu được tinh dịch không tốt (số lượng ít, nồng độ tinh trùng thấp, hoạt lực kém ) không phải do rối loạn sinh tỉnh mà do rối loạn quá trình phân tiết

và và bài xuất tinh trùng từ bộ máy sinh dục bò đực Các quá trình này chịu sự chi phối của phản xạ sinh dục dây chuyền phức tạp và các phản xạ có điều kiện được thành lập trên cơ sở phản xa sinh dục đó Các phản xạ có điều kiện dễ dàng bị ức chế do tác động của các yếu tố khác nhau và một ức chế mạnh đối với phản xạ có điều kiện có thể kéo theo ức chế ngay cả phản xạ không điều kiện cơ sở của phản xạ có điều kiện đó Do sự ức chế các phản xạ có điều kiện mà tất cả các khâu của phản xạ sinh dục có thể bị ức chế ở

các mức độ khác nhau làm cho sự bài xuất tính dịch bị giảm và kém chất lượng Khắc

phục được các tác nhân ức chế cho phép thu được tinh dịch tốt từ bò đực giống

IV NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỐ LƯỢNG VÀ CHẤT LƯỢNG TINH DỊCH

1 Giống

Tuỳ từng giống, tầm vóc to hay nhỏ, cường độ trao đổi chất mạnh hay yếu, khả năng thích nghi với thời tiết khí hậu tốt hay không mà có số lượng và chất lượng tinh dịch sản xuất khác nhau Ví dụ, bò đực giống ôn đới (800-1000kø) mỗi lần lấy tinh có thể cho

8-9 ml hay thậm chí 10-15 ml, còn bò nội của ta chỉ cho được 3-5 ml Bò ôn đới nhập vào

nước ta do thích nghi với khí hậu mùa hè kém nên lượng tính dịch giảm và tính hăng cũng kém

2 Thức ăn

Thức ăn là một trong những nhân tố cơ bản có ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến

số lượng và chất lượng tinh dịch Trao đổi chất của bò đực giống cao hơn bò thường 10- 12%, thành phần tinh dịch cũng đặc biệt hơn các sản phẩm khác Vì vậy nhu cầu thức ăn cho đực giống đòi hỏi đầy đủ cả về số lượng và chất lượng

- Tiêu chuẩn ăn hợp lý, khẩu phần cân bằng thì thì chất lượng tinh dịch sẽ tốt Nếu

ăn quá nhiều con vật sẽ quá béo và phản xạ tính sẽ kém nên cho tinh không tốt

- Giá trị sinh vật học của đạm và lượng đạm trong khẩu phần có ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng tỉnh dịch Thí nghiệm cho bò đực giống ăn trên đồng cỏ họ đậu (protein chiếm trên 35% VCK) thì tính dịch hầu như không có khả năng thụ thai

- Ty 1é protein/bột đường có ảnh hưởng đến tiêu hoá nên ảnh hưởng tới tinh dich Đối với bò đực giống thường yêu cầu tỷ lệ này là 1/1,2-1,5

- Khẩu phần thiếu vitamin, đặc biệt là vitamin A, có ảnh hưởng nhiều đến phẩm chất tính dịch Thí nghiệm với khẩu phần chứa 120-130 mg caroten/đơn vị thức ăn (ĐVTA) cho tính trùng yếu và ít, dịch hoàn thoái hoá, con vật kém hăng Khi nâng lên 640-774 mg/DVTA thi sau 21 ngày phẩm chất tinh dịch được phục hồi

Vitamin C cũng có ảnh hưởng trực tiếp tới phẩm chất tính dịch Tĩnh dịch tốt có 3- 8mg vitamin C/100ml Nếu chỉ có 2 mg/100ml thì nhiều chỉ tiêu tính dịch có biểu hiện xấu

- Các chất khoáng, đặc biệt là P, có ảnh hưởng nhiều tới tinh dịch, bời vì P cần cho

sự trao đổi đường Mặt khác, nó còn là thành phần của axit nucleic và phốtphatit hay lipophốtphatit là những chất có rất nhiều trong tinh trùng Vì vậy thiếu P thì quá trình hình thành tính trùng sẽ giảm, tỷ lệ thụ thai thấp

- Cấu trúc khẩu phần và loại hình thức ăn cũng có ảnh hưởng rất rõ rệt đến chất lượng tính dịch Nên cho đực giống ăn các lọai thức ăn toan tính và dung tích nhỏ như

thức ăn hạt, cám, khô dầu, bã đậu và các thức ăn có nguồn gốc động vật

3 Chăm sóc

Cách cho ăn, tắm chải, vận động, thái độ của người chăm sóc và lấy tỉnh sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến số lượng và chất lượng tinh khai thác Có thể không lấy được một ty tinh nao trong một thời gian dài và có thể làm hỏng bò đực giống nếu chăm sóc quản lý không tốt Một nghiên cứu đã cho thấy trong số 2254 con bò đực bị đào thải thì chỉ có 10% là do khả năng di truyền cho đời sau kém, còn lại là do nhiều nguyên nhân khác

4 Chế độ lấy tỉnh

Quá trình hình thành tinh tring là quá trình liên tục Nếu khai thác thưa qua thi tinh trùng không được lấy ra kịp thời nên phẩm chất giảm và có thể làm cho con đực thư dâm Ngược lại, nếu khai thác thác quá nặng thi tinh tring non trong tinh dịch sẽ nhiều và có chất lượng kém

Qua thí nghiệm người ta thấy rằng khai thác tinh Ilần/ngày không ảnh hưởng xấu đến sự hình thành tinh trùng và khả năng thụ thai (Bảng 1-1) Một số tài liệu cho rằng lấy tỉnh cách nhau 2-3 ngày nhưng khai thác 2-3 lần/ngày lấy tinh thì số lượng tinh tring cũng không kém so với lấy 1 lần/ngày

Bang 1-1: ảnh hưởng của chế độ khai thác đến số lượng và chất lượng tính dịch của bò

5 Thời tiết-khí hậu

ở các nước ôn đới chất lượng tinh dịch kém nhất là vào mùa đông, tốt nhất là vào mùa hè và mùa thu Nguyên nhân chủ yếu là do ánh sáng Nhưng ở nước ta tính dịch thường kém nhất vào mùa hè do quá nắng nóng Bò đực dưới 4 tuổi chịu ảnh hưởng của ngoại cảnh rõ rệt hơn so với bò lớn tuổi, nhất là nhiệt độ Lượng tinh dịch tốt nhất là vụ đông xuân, mùa hè giảm nhiều, mùa thu lại tăng lên

6 Tuổi

Tuổi thọ của bò đực giống có thể đạt 18-20 năm, nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhau nên thường chỉ được sử dụng 5-8 năm Càng già phẩm chat tinh dich càng kém Tuy vậy dưới 15 tuổi, ảnh hưởng của tuổi không lớn, mà chủ yếu là do những nhân tố khác

V NUÔI DƯỠNG BÒ ĐỤC GIỐNG

1 Tiêu chuẩn ăn

Thức ăn không đầy đủ hoặc không cân bằng cũng như quá thừa sẽ làm giảm hoạt

tính sinh dục, chất lượng tính dịch và rút ngắn thời gian sử dụng bò đực Trao đổi cơ bản

của đực giống cao hơn bò đực thiến 15-20% Do đó khi nuôi dưỡng bò đực giống phải căn

cứ vào cường độ sử dụng, mức nuôi dưỡng phải đảm bảo cho bò đực khoẻ mạnh, nhưng

không được tích mỡ nhiều, phải có tính hăng cao và chất lượng tỉnh dịch tốt Nếu chất lượng tinh dịch giảm sút cần kiểm tra lại chế độ nuôi dưỡng

- Nhu cầu năng lượng và protein

Theo phương pháp tính hiện hành ở nước ta, nhu cầu năng lượng cho bò đực giống

2 Khẩu phần

Khẩu phần phải đảm bảo tiêu chuẩn ăn, bao gồm nhiều loại thức ăn chất lượng cao,

có hệ số choán thấp và dễ tiêu hoá Thức ăn đạm phải có 50% có nguồn gốc động vật.

Cấu trúc khẩu phần có thể như sau:

- Mùa đông: thô 25-40%, nhiều nước 20-30%, tinh 40-45%

- Mùa hè: thô 15-20%, cỏ xanh 35-45%, tĩnh 35-45%

3 Cách cho ăn

Mỗi ngày cho ăn 2 lần thức ăn tỉnh và bổ sung Cho ăn tính trước thô sau Khi chuyển loại thức ăn phải có chế độ chuyển tiếp trong 7-8 ngày để cho khu hệ vi sinh vật

da cỏ thích nghi dần với thức ăn mới

VI QUAN LY VA CHAM SOC DUC GIONG

Các điều kiện chăm sóc bò đực giống phải tạo điều kiện giữ được sức khoẻ chắc

chắn, tính hăng cao, linh hoạt, các chức năng của bộ máy sinh dục và bốn chân được bình

thường

1 Chăn thả

Thời kỳ chăn thả trong năm phụ thuộc vào khí hậu và đồng cỏ Trong mùa hè phương pháp tốt nhất đảm bảo sự phát triển bình thường các chức năng sinh sản của đực giống là chăn thả tự do, không cột buộc, chăn thả theo nhóm suốt ngày trên đồng cỏ phân

lô luân phiên Trên đồng cỏ phải có hệ thống cung cấp nước uống, cây hay lán che mát,

đá liếm

Về mùa đông do lạnh và thiếu cỏ nên nuôi theo nhóm tự do trong sân đặc biệt với

diên tích 100-120 mÏ/con Thả bò trên các sân đó vào ban ngày và cho ăn trong máng ăn theo nhóm

Để chuyển vào nuôi nhốt tự do trong sân, bước đầu cần lập nhóm trong 12-20 ngày Trong thời gian này treo vào mũi mỗi con một đoạn xích (dài 30-40cm phụ thuộc khối lượng bò) nặng 3-6kg để ngăn ngừa chúng húc và đánh nhau gây chấn thương

2 Vận động

Vận động có những tác dụng sau:

- Lầm cho kết cấu hệ xương vững chắc,

- Tang tinh hang,

- Tăng cường trao đổi chất, giảm tích luỹ mỡ

Yêu cầu mỗi ngày ít nhất bò được vận động cưỡng bức 30 phút-1 giờ (khoảng 2km)

Có nhiều hình thức vận động cưỡng bức:

- Vận động kết hợp chăn thả: hàng ngày dồn bò đực giống ra bãi chăn trên đường đài khoảng 2 km

- Thông qua lao tác nhẹ: cày kéo 2-3 giờ/ngày

- Vận động trên đường riêng hay xung quanh cột quay hàng ngày vào lúc 7-8 giờ sáng và 4-5 giờ chiều.

3 Tam chai

Tam chai dam bao cho da được sạch sẽ giúp tăng cường trao đổi chất, trao đối nhiệt,

tránh bệnh tật

Mùa hè: tắm mỗi ngày một lần

Mùa đông: nếu không tắm được thì nên chải mỗi ngày một lần

Có nhiều phương pháp tắm:

- Tắm trên hồ, sông suối tự nhiên,

- Tắm bằng vòi nước máy,

- Tắm dưới vòi hoa sen,

Thời gian tắm không nên vượt quá 30 phút

Phương pháp chải: Chải từ trên xuống dưới, trước ra sau theo chiều lông

4 Kiểm tra sức khoẻ

Việc kiểm tra cần chi tiết để đảm bảo rằng bò đực có sức khoẻ và thể trạng tốt Nói chung việc này được tiến hành bằng quan sát Bò đực không được quá gầy hoặc quá béo

Bò đực nên được kiểm tra một cách có hệ thống, cả quan sát lẫn sờ khám, từ mõm đến hàm và mắt, chỉ trước, ngực và bụng, vùng lưng, mông va chân sau

Mắt

Với bò đực cần kiểm tra những vấn đề về mắt hiện có cũng như những vấn đề có thể phát triển trong thời gian tới Cần kiểm tra những tổn thương gây nên suy giảm thị lực như loét giác mạc nặng và sẹo kết hợp với “mắt đỏ” (viêm tiếp hợp sừng nhiễm trùng)

Cần kiểm tra cả 2 mí mắt và sắc tố Quan sát thực tế cho thấy mắt có gờ cao che chăng những bảo vệ tốt cho mắt mà còn làm giảm bớt ánh sáng chói, chắn bớt ánh sáng tia cực tím và hạn chế ruồi bâu Mắt lôi có thể dễ bị ung thư hoặc tổn thương

Răng và hàm

Răng phải cắm sát vào lợi Nếu không biết tuổi bò đực, có thể đoán tuổi qua kiểm tra răng cửa Không nên sử dụng những bò đực có xương hàm nhô ra hoặc thụt vào quá mức Cần chú ý trạng thái các lỗ mũi, hơi thở có mùi có thể là dấu hiệu có vấn đề về đường hô hấp

Hệ thống co-xương

Sưng khớp có thể gây nên những khó khăn cho vận động và phản xạ nhảy, nhất là trong mùa phối giống Nếu các khớp đầy dịch, nhất là khớp khoeo, nhưng không đi khập khiéng hoặc đau, những trường hợp nhẹ này bò có thể chịu đựng được

Hình dáng của chán và bàn chân

Hai chân sau vững chắc là lý tưởng đối với khả năng phối giống của bò đực vì trong khi giao phối, phần lớn sức nặng của bò đực được 2 chân sau chống đỡ Một con bò đực

có khiếm khuyết chân sau cũng có thể bị đau lúc di chuyển hoặc khi giao phối và như vậy

có thể hạn chế sự ham muốn giao phối của nó Những con bò đực có sai sót về hình dáng, khi lớn tuổi, các khuyết tật lộ rõ hơn và có xu hướng cản trở nhiều hơn đối với năng lực giao phối