Điệp khúc “ thương nhớ ai” được giữ lại nhưng nỗi nhớ của cô gái đã gửi trong ngọn đèn.Điều này có tính ước lệ bởi trong cái khoảng không ưu tư vò võ của đêm khuya khắc vợi canh tàn thì [r]
Trang 1Sở GD&ĐT Bắc Ninh
TRƯỜNG THPT LÊ VĂN THỊNH
HƯỚNG DẪN CHẤM BÀI THI HỌC KÌ I
MÔN NGỮ VĂN 10
I Hướng dẫn chung
- Đề bài gồm có 2 câu: một câu kiểm tra kiến thức xã hội, một câu kiến thức văn học , kỹ năng diễn đạt, kỹ năng lập luận của học sinh
- Do đặc trưng của môn Ngữ văn nên giám khảo cần chủ động, linh hoạt trong việc vận dụng hướng dẫn chấm và thang điểm
- Tinh thần chung: Nên sử dụng nhiều mức điểm một cách hợp lí, không yêu cầu quá cao đối với điểm 9, điểm 10, khuyến khích những bài viết có cảm xúc, sáng tạo
- Nếu thí sinh làm bài theo cách riêng nhưng vẫn đáp ứng được yêu cầu
cơ bản, người chấm vẫn cho điểm như hướng dẫn
II.Hướng dẫn cụ thể:
Câu 1 (3 điểm)
Học sinh cần nêu được các ý cơ bản sau:
1.Thế nào là bạo lực học đường
- Bạo lực học đường là hành vi xâm phạm có chủ ý, có ý đồ, thường gây hậu quả nghiêm trọng cả hai phương diện thể chất và tinh thần xảy ra trong học đường
2.Nạn bạo lực trong học đường hiện nay
- Bạo lực học đường đang trở thành vấn nạn xã hội, được dư luận xã hội quan tâm
- Bạo lực xảy ra giữa các thầy cô giáo, giữa thầy cô và học sinh, nổi bật hơn cả là học sinh và học sinh
- Bạo lực học đường đang diễn ra khắp các cấp học từ mầm non, tiểu học, đến trung học…
-Các hành vi bạo lực trong học đường vô cùng phong phú và để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng
3.Nguyên nhân của tình trạng bạo lực học đường
- Do đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh thích thể hiện mình, do học sinh thiếu kĩ năng sống
Trang 2- Do cha mẹ thiếu quan tâm, giáo dục không đúng cách.
- Do chịu ảnh hưởng từ văn hóa không lành mạnh như phim ảnh hay các trò chơi bạo lực…
- Do một bộ phận thầy cô vẫn chịu ảnh hưởng từ quan niệm “ thương cho roi cho vọt”, hạn chế trong phương pháp giáo dục đạo đức học sinh đặc biệt là học sinh chưa ngoan…
4.Biện pháp khắc phục
- Tăng cường công tác giáo dục đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh,
- Nâng cao trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội
- Nhà trường cần sát sao trong quản lí giáo dục đạo đức học sinh, đưa ra hình thức kỉ luật phù hợp
- Thầy cô sử dụng phù hợp phương pháp giáo dục cho học sinh,cần tăng cường sự gắn kết giữa thầy cô, cha mẹ với học sinh, các đoàn thể
Cách cho điểm:
- Điểm 3:Đáp ứng các yêu cầu trên, có thể mắc một vài lỗi nhỏ về diễn đạt
- Điểm 2: Trình bày được một nửa yêu cầu trên, mắc một số lỗi về diễn đạt
- Điểm 1:Nội dung còn sơ sài, mắc nhiều lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp
- Điểm 0: Hoàn toàn lạc đề
Câu 2 (7 điểm)
Mở bài
- Giới thiệu về ca dao và bài ca dao “Khăn thương nhớ ai”
Ca dao là cây đàn muôn điệu của tâm hồn người dân lao động, đó
có thể là khúc nhạc về tình yêu quê hương đất nước, tình cảm gia đình, nhưng trong đó có nhiều khúc, nhiều đoạn diễn tả nỗi nhớ
thương của đôi lứa đang yêu Bài ca “ Khăn thương nhớ ai” có
một vị trí riêng trong ca dao về nỗi nhớ bởi đó là nỗi nhớ , niềm thương đến tan chảy cả nỗi lòng của một cô gái nhưng được bộc lộ thật sâu lắng và kín đáo qua những hình ảnh biểu tượng đậm chất trữ tình
Trang 3 Thân bài
Bài ca dao là tiếng lòng nhớ thương của cô gái cùng với niềm lo âu mênh mông cho hạnh phúc lứa đôi của mình
Mười câu ca đầu: Nỗi nhớ thương da diết, mãnh liệt.
Thương nhớ vốn là tình cảm khó hình dung nhất là thương nhớ trong tình yêu, nhưng ở bài ca dao này lại được diễn tả thật cụ thể, tinh tế, gợi cảm qua những hình ảnh biểu tượng quen thuộc trong ca dao
- Nỗi nhớ trong” khăn”: Khăn được hỏi đến đầu tiên và nhiều nhất
trong 6 dòng thơ.Khăn là vật trao duyên, vật kỉ niệm gợi nhớ
“người đàng xa”
Gửi khăn, gửi áo, gửi lời Gửi đôi chàng nhạng cho người đàng xa
Nhớ khi khăn mở, trầu trao Miệng chỉ cười nụ biết bao nhiêu tình…
+ Khăn luôn quấn quýt bên người con gái như cùng chia sẻ với họ trong niềm thương, nỗi nhớ
+ Sáu câu thơ được cấu trúc theo lối vắt dòng, láy lại sáu lần từ
“khăn” ở vị trí đầu câu thơ và láy lại ba lần “ khăn thương nhớ
ai”như một điệp khúc, làm cho nỗi nhớ càng thêm triền miên, da
diết.Dường như mỗi lần hỏi là một lần nỗi nhớ lại trào dâng
Hình ảnh vận động trái chiều và nghệ thuật đảo thanh : xuống, lên,
rơi, vắt diễn tả tâm trạng ngổn ngang trăm mối của cô gái.Nhớ đến
thẫn thờ, “ra ngẩn vào ngơ” đến mức “khăn rơi xuống đất’’, “khăn vắt
lên vai” thì phải là một nỗi nhớ đằm sâu.Đó là nỗi nhớ có không
gian.Và nỗi nhớ đã tan thành lệ trong, thành tiếng khóc thầm, bao cô gái trong ca dao thưở xưa đã khóc thầm như thế:
Nhớ ai em những khóc thầm Hai hàng nước mắt đầm đầm như mưa
+ Sáu câu thơ hỏi khăn đa số thanh bằng khiến nỗi nhớ càng bâng
khuâng, da diết mà vẫn man mác, nhẹ nhàng.Đó là nỗi nhớ mang màu
Trang 4sắc nữ tính, nói lên nhân cách của một người nhớ mà biết nâng niu, trân trọng nỗi nhớ, biết ghìm lại nỗi nhớ kín đáo trong lòng mình Sáu câu thơ đầu là nỗi nhớ da diết, triền miên lan tỏa, thấm đượm vào không gian của cô gái
- Nỗi nhớ trong “ngọn đèn”: Ngọn đèn- hình ảnh biểu tượng nỗi
nhớ thương dài theo thời gian của cô gái: nhớ từ ngày sang đêm, từ tấm khăn đến ngọn đèn.Đêm khiến cho nỗi nhớ càng da diết, khắc khoải, lắng đọng:
Đèn thương nhớ ai
Mà đèn không tắt
Điệp khúc “ thương nhớ ai” được giữ lại nhưng nỗi nhớ của cô gái
đã gửi trong ngọn đèn.Điều này có tính ước lệ bởi trong cái khoảng không ưu tư vò võ của đêm khuya khắc vợi canh tàn thì đốm lửa đang cháy sáng trong ngọn đèn chính là nỗi nhớ đang cháy rực lên trong lòng cô gái.Chừng nào ngọn lửa yêu thương vẫn cháy lên trong trái tim người con gái thì ngọn đèn kia làm sao tắt được Lời
ca dao đẹp và ý vị “đèn chẳng tắt” hay chính con người đang trằn
trọc thâu đêm trong nỗi nhớ đằng đẵng với thời gian
- Nỗi nhớ trong “đôi mắt”: Đôi mắt là hình ảnh hoán dụ gửi gắm
niềm thương nhớ của cô gái.Đó là nỗi nhớ dâng trào mãnh liệt không thể giấu kín, cô gái hỏi chính mình:
Mắt thương nhớ ai Mắt ngủ không yên
Câu thơ diễn tả sâu sắc nỗi nhớ của cô gái
Nỗi nhớ được nói đến dồn dập trong 10 câu thơ 4 chữ (thể vãn bốn) Cô gái chỉ hỏi mà không có lời đáp Nhưng chính câu trả lời
đã được khẳng định từ trong điệp khúc “thương nhớ ai” vang lên, xoáy vào lòng ta một niềm khắc khoải Đó là nỗi nhớ thương bùng cháy được nén lại nhưng rồi lại tỏa ra bâng khuâng, man mác trong không gian và thời gian.Nỗi nhớ và sự ưu tư như kéo dài đến
vô cùng, vô tận Nhưng rồi nỗi nhớ ấy cuối cùng trào ra bằng một niềm lo âu mênh mông cho hạnh phúc lứa đôi của mình
Hai câu cuối: Niềm lo âu cho hạnh phúc lứa đôi
Trang 5Cô gái nhớ thương người yêu nhưng vẫn lo lắng cho số phận của mình, cho duyên phận lứa đôi “không yên một bề” vì trong xã hội xưa hạnh phúc lứa đôi của người phụ nữ thường bấp bênh.Yêu thiết tha nhưng vẫn nơm nớp một nỗi lo sợ vì hủ tục “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”:
Thương anh cũng muốn nói ra
Sợ mẹ bằng đất, sợ cha bằng trời.
Hai câu ca mà có hai lần nhắc đến “nỗi lo phiền” đó là tâm trạng lo âu của một tâm hồn đầy yêu thương, khao khát được yêu thương Bởi nếu không yêu thương chân thành không khao khát cháy bỏng hạnh phúc lứa đôi thì người con gái ấy đâu có nỗi niềm lo lắng ấy Đó là lí do khiến cho nỗi nhớ này không hề bi lụy mà vẫn chan chứa tình người, dạt dào sức sống Và bài ca vẫn là một khúc hát trữ tình lạc quan của người Việt Nam thưở xưa
Bài ca kết thúc bằng dấu ba chấm khiến cho cảm xúc nhớ thương, lo âu
cứ ngân dài mãi trong lòng người
Kết bài
“Khăn thương nhớ ai”đã vượt chặng đường dài của thời gian để đến với
chúng ta trong những ngày hôm nay khi con người vẫn cần tình yêu, cần những nỗi nhớ thương ngọt ngào và sâu lắng như thế Bài ca dao đã ru lòng người bằng những yêu thương mênh mông Nó xứng đáng là viên ngọc thơ long lanh của người bình dân xưa như lời nhận xét của nhà phê bình Hoài Thanh: “Nếu chỉ có hai câu sau cùng thì ta đã thấy bài thơ hay rồi, nhưng là loại hay có thể hiểu được.Còn như hai câu đầu thì hay đến mức cơ hồ không hiểu được không rõ hẳn là nói gì mà vẫn thấy hay.Tôi xem đó là một trong những câu ca dao hay nhất của Việt Nam”
Cách cho điểm:
- Điểm 6-7: Đáp ứng tốt các yêu cầu trên.Văn viết có cảm xúc Diễn đạt tốt, còn một số sai sót nhỏ
- Điểm 4-5: Đáp ứng cơ bản các yêu cầu nêu trên, còn vài sai sót nhỏ
- Điểm 2-3: Bài viết còn sơ sài, mắc nhiều lỗi diễn đạt
- Điểm 0-1: Chưa hiểu đề, lạc đề hoàn toàn