Mở khí quản: chỉ định và cách thực hiện bệnh viện tai mũi họng trung ương

• Cân nhắc: Mở khí quản và đặt nội khí quản... đặt nội khí QUẢN MKQLợi ích - Đặt dễ, nhanh - Không cần can thiệp bằng phẫu thuật - Bệnh nhân dễ thích ứng.. L u ý: MKQ cấp cứu là PT dễ

Më khÝ qu¶n

LÞch sö

Gåm 5 giai ®o¹n

1 Thêi ky truyÒn thuyÕt (2000 tr CN -

1546 sau CN):

• Kinh Vªđa vµ trong s¸ch Ebers

• Antonius Musa Brasavola (1956).

Lịch sử

3 Giai đoạn kịch tính (1833- 1932) = BN cấp cứu hoặc ngạt thở Trousseau: 200

cas mở khí quản trên bệnh nhân bạch

hầu

4 Giai đoạn khuyến khích: (1932 - 1965)

• Chevalier Jackson: chuẩn hoá kĩ thuật mở

khí quản Châm ngôn: Nếu bạn nghĩ tới MKQ, hãy thực hiện nó

5 Giai đoạn hợp lý: (Từ nam 1965)

• Phát triển của việc đặt ống nội khí

quản

Lịch sử

• Ưu điểm của mở khí quản

1 Giảm đ ợc khoảng chết không có tác dụng về sinh lý hô hấp

2 Tránh đ ợc các kích thích, tổn th

ơng thanh quản

• Cân nhắc: Mở khí quản và đặt nội

khí quản

đặt nội khí QUẢN MKQ

Lợi ích

- Đặt dễ, nhanh

- Không cần can thiệp bằng phẫu thuật

- Bệnh nhân dễ thích ứng.

- Cho ăn theo đ ờng miệng

- Vệ sinh đ ợc răng miệng.

- Niêm mạc mũi họng

dễ bị tổn th ơng (nề, loét, sùi).

- Không vệ sinh đ ợc răng miệng

- Dễ bị nhiễm khuẩn đ ờng hô hấp d ới.

- Nhiễm khuẩn vết mổ.

- Can thiệp ngoại khoa.

- Để lại sẹo cổ.

• Khẩu kính cũng thay đổi

theo tuổi, trung binh từ

6mm đến 12mm, Cần thiết

có canule các cỡ.

Gi¶I phÉu

Chỉ định mở khí quản

1 Mở khí quản cấp :

1.1 Phù nề, bít tắc trong lòng thanh, khí quản

1.4 ThÇn kinh: LiÖt c¬ më thanh qu¶n 2 bªn

Co th¾t thanh qu¶n: uèn v¸n.

1.5 Phï nÒ thanh qu¶n : do chÊn th ¬ng, dÞ

øng, c¸c chÊt an mßn vµ chÊt kÝch thÝch.

1.6 DÞ d¹ng bÈm sinh: HÑp lç mòi sau (ë trÎ s¬ sinh), mÒm sôn thanh qu¶n, mµng thanh qu¶n, dÞ d¹ng sôn nhÉn, dß khÝ thùc qu¶n…

2.4 C¸c tr êng hîp chÊn th ¬ng g©y chÌn

Ðp, tô m¸u.

Chó ý: Nªn më khÝ qu¶n sím, tr íc khi can

thiÖp phÉu thuËt.

3 Hút dịch, mủ, xuất tiết ở

khí - phế quản.

3.1 Các viêm nhiễm đ ờng hô hấp d ới

3.2 Các tr ờng hợp cần hô hấp hỗ trợ kéo dài: Hôn mê do viêm não, viêm tuỷ

L u ý:

MKQ cấp cứu là PT dễ gây biến chứng,

Nguyên tắc chung là: Hạn chế tối đa

các tr ờng hợp mở khí quản cấp cứu

Tiên l ợng tr ớc bn để biến một tr ờng

hợp MKQ Cấp cứu = MKQ có chuẩn bị.

Më khÝ qu¶n cã chuÈn

bÞ

1 C¸c phÉu thuËt lång ngùc

2 C¸c phÉu thuËt c¾t thanh qu¶n

3 C¸c phÉu thuËt vïng häng, miÖng cã nguy c¬ ch¶y m¸u nhiÒu

4 C¸c tr êng hîp dÞ vËt ® êng thë cÇn göi ®i ®iÒu trÞ

5 C¸c tr êng hîp suy h« hÊp trung ¬ng Gi¶m kho¶ng chÕt sinh lý

6 C¸c tr êng hîp rèi lo¹n nuèt tr¸nh B/c sÆc vµ dÞ vËt

C¸c tiªu chuÈn cña canule:

1 Đ êng kÝnh phï hîp víi lßng khÝ qu¶n

C¸c nhãm canule

1 Nhãm canule b»ng kim lo¹i:

2 Nhãm canule b»ng nhùa:

3 Nhãm canule cã silicon:

Sè Đ êng kÝnh Dïng b/nh theo tuæi

• ViÖt Nam: Më khÝ qu¶n

cÊp cøu (canule Fortex).

C¸c nhãm canule

3 Nhãm canul cã silicon:

• Cã thÓ l u l¹i rÊt l©u trªn lç më khÝ qu¶n

gi¸p,vßng sôn khÝ qu¶n 3-4.

- MKQ thÊp: R¹ch KQ d íi eo tuyÕn gi¸p, vßng sôn khÝ qu¶n 5-6

Phân loại MKQ

Lựa chọn MKQ cao, thấp, TB theo yêu cầu

và Tinh trạng BN.

- Tr ờng hợp cấp cứu ở trẻ nhỏ: MKQ cao,

- Ng ời lớn, không thập cấp, có chuẩn bị th

ờng đ ợc mở khí quản trung binh hoặc

thấp.

- TE thận trọng khi MKQ thấp (tuyến hung

to, có thể đẩy lên che lấp khí quản ở vùng

hố th ợng ức).

- MKQ cao làm tổn th ơng đến vùng thanh môn và hạ thanh môn gây sẹo hẹp thanh quản.

Bãc t¸ch v¹t da

Thay đổi kĩ thuật:

1 Mở khí quản tối cấp cứu:

- Tiến hành trong vòng 2 đến 3 phút

- Không cần gây tê, hay gây mê.

1.1 Trong điều kiện không có trang thiết bị

2 Mở khí quản dành cho ống canul silicon

3 Mở khí quản qua da:

Tụt ống

- Nguyên nhân: Buộc lỏng, tụt nút buộc ống bật

ra khi ho, sặc, giật mạnh

- Biểu hiện: BN ngạt thở, tím tái, có thể tử vong

- Xử trí: Đặt lại ống tai gi ờng bệnh hoặc phòng mổ

- Nếu vết mổ khâu kín: Dùng pince 3 chạc

(Trousseau) hoặc 2 chạc (Halsteck) banh rộng lỗ MKQ, hút đờm rãi, thở oxy, cắt chỉ, banh vết

mổ đặt lại ống

- Nếu buộc lỏng, ống nhỏ, ngan: Kiểm tra, chọn ống phù hợp

- Xö trÝ: Rót nhÑ èng, nghe phæi kiÓm

tra, chªm g¹c vµo ch©n canule hoÆc thay èng phï hîp

Trµn khÝ d íi da

- XuÊt hiÖn vµi giê sau MKQ, biÓu hiÖn da

quanh vÕt mæ s ng phång, Ên lÐp bÐp bät khÝ, tran khÝ lan vïng c»m, cæ vµ trªn ngùc

- Nguyªn nh©n: Lç MKQ qu¸ réng, kh©u da

qu¸ chÆt, BN ho nhiÒu

- Xö trÝ: C¾t chØ, thay èng to h¬n NÕu

kh«ng gi¶m dïng kim 15,16 ®©m xuyªn da, n¬i cã nhiÒu bät khÝ, l u kim vµi giê, hoÆc dïng dao 11 chäc qua da nh ng n¬i trµn khÝ g©y phång râ vµ xa vÕt mæ

thông khí giảm, chụp X quang thấy

có bóng hơi quanh trung thất, phổi

- Xử trí: Cắt hết chỉ, banh rộng tổ

chức, da để khí thoát ra dễ dàng

=> Gửi đến phẫu thuật lồng ngực

Tác ống

- Nguyên nhân: đờm, mủ quá đặc, giả mạc (gặp trong bạch hầu, viêm thanh khí phế quản), mùa khô hanh

- Là cấp cứu vi gây khó thở nguy cấp,

BN tím tái, có thể tử vong

- Xử trí: Rút ngay ống, lau rửa ống, nhỏ

n ớc muối sinh lý với alpha chymotripsin

- Hút ống nhiều lần, mỗi lần làm nhanh,

l u ống ngắn

Chảy máu

- Chảy máu sớm, mức độ thấm yếm

hoặc chảy ra ngoài, th ờng không nguy hiểm,

- Chảy máu nhiều có thể máu vào đ

ờng thở, BN ho ra máu đỏ t ơi

- Xử trí: Chèm gạc, mecher nếu máu

chảy nhiều: Cắt chỉ, tim nơi chảy máu để buộc hoặc đông điện

- Nuèt khÝ: TE, v íng häng => nuèt, ch íng

bông, tôt HA, tö vong

- Tôt huyÕt ¸p: Nuèt khÝ

- Tang tiÕt dÞch phÕ qu¶n: KÝch thÝch do

èng, Cã thÓ g©y phï phæi cÊp

- Héi chøng phï phæi cÊp sau t¾c nghÏn m¹n tÝnh

Tai biến muộn

1 Chảy máu:

- Chảy máu muộn sau 7-20 ngày, ít gặp,

nguy hiểm vi th ờng chảy nhiều do tổn

th ơng mạch

- Nguyên nhân: Th ờng do ống canule cọ

sát, do nhiễm trùng gây tổn th ơng

mạch máu (Th ờng động mạch khí quản)

- Xử trí: Mở lại kiểm tra, khâu buộc mạch

máu

Rò khí thực quản

- Hiếm gặp, do đầu d ới của canule chèn ép vào thành

sau khí quản, gây thiếu máu, loét, thủng thành sau khí quản và thành tr ớc thực quản t ơng xứng

- Th ờng găp ở BN suy dinh d ỡng, nhiễm khuẩn nặng,

để ống quá lâu

- Biểu hiện: Khi hút rửa khí quản thấy lẫn mảnh thức

ân, bệnh nhân an, uống th ờng ho, sặc

- Soi thanh khí quản, thực quản xác định lỗ rò

- Xử trí: Mở thông da dày, nâng cao thể trạng, kháng

sinh liều cao, lỗ rò có thể tự liền sau 1 thời gian

hoặc phẫu thuật

Sẹo hẹp thanh khí quản

- Nguyên nhân: Lỗ MKQ quá cao; đặt

ống quá lâu; ống không phù hợp; nhiễm khuẩn tại chỗ; sau chấn th ơng; cơ địa.

Không rút đ ợc ống

- Loại nhung tr ờng hợp không rút đ ợc ống do ch

a xử lý nguyên nhân gây khó thở

- Nguyên nhân:

+ Do đặt ống quá lâu, cơ thể suy kiệt,

TE thở quen qua ống không tạo lai đ ợc việc thở quan mũi

+ Do seo hẹp tại chỗ hoặc ở trên lỗ MKQ làm hẹp đ ờng thở

Chăm sóc hậu phẫu

1 Hút đờm mủ: Dụng cụ: Máy hút, bơm tiêm

- Cách hút: 10 giây/lần, cách 1-2 phút, dịch tan

đờm

- Trong ngày đầu: hút 1/2 - 2 giờ 1 lần, giảm dần

- L u ý: tac đờn=> rút nòng trong

2 Rửa ống trong :

- Hàng ngày, nhất là nhưng ngày đầu.

3 Vệ sinh vết mổ :

- Th ờng xuyên, trong nhung ngày đầu: 1 -2 lần

- Thay ống canul: sau vài ngày.

4 Tạo vi khí hậu: Phòng riêng, T=25độ, độ ẩm

90%

Gạc thấm ớt n ớc muối slý

Chăm sãc hËu phÉu

5 Rót èng canule: MKQ hoµn tÊt khi rót èng an

Kết luận

• MKQ là phẫu thuật đầu tay trong cấp cứu TMH

• MKQ có thể gây nhiều biến chứng

• Nắm rõ các chỉ định, tiên l ợng, MKQ có chuẩn

bị => giảm các nguy cơ và biến chứng

• Giải quyết nhanh các nguyên nhân => rút ống

sớm

• Học tập để có kỹ năng ra quyết định, rèn

luyện tay nghề để trở thành PTV giỏi