(Sáng kiến kinh nghiệm) một số giải pháp tích cực rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 4

Đặc biệt, rèn kĩ năng sống được xác định là một trong những nội dung cơ bản rèn kĩ năng sống của phong trào thi đua“ Xây dựng trường học thânthiện, học sinh tích cực” trong các trường Ti

2.2 Thực trạng dạy và học kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường 42.3 Các giải pháp và tổ chức thực hiện

1 Giáo dục kĩ năng sống thông qua công tác tuyên truyền

2 Tạo môi trường giáo dục lành mạnh

3 Giáo dục kĩ năng sống thông qua các môn học và hình thức tổ

chức dạy học

4 Giáo dục kĩ năng sống thông qua các hoạt động giáo dục

ngoài giờ lên lớp

5 Phối kết hợp với gia đình trong việc giáo dục kĩ năng sống

cho học sinh

667 8

14

192.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục 14

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục trong nhà trường Tiểu học có vai trò nền tảng góp phần đào tạothế hệ học sinh phát triển toàn diện Ở nước ta, để nâng cao chất lượng giáo dụctoàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển củangười học Những năm gần đây, nội dung giáo dục kĩ năng sống đã được tíchhợp trong các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong trườngTiểu học Đặc biệt, rèn kĩ năng sống được xác định là một trong những nội dung

cơ bản rèn kĩ năng sống của phong trào thi đua“ Xây dựng trường học thânthiện, học sinh tích cực” trong các trường Tiểu học do Bộ Giáo dục và Đào tạophát động Kĩ năng sống là khả năng có thể bày tỏ ý kiến của bản thân theo hìnhthức nói, viết hoặc sử dụng ngôn ngữ một cách phù hợp, đồng thời biết lắngnghe, tôn trọng ý kiến người khác ngay cả khi bất đồng quan điểm Bày tỏ ýkiến bao gồm cả bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng, nhu cầu, mong muốn và cảm xúc,đồng thời nhờ sự giúp đỡ và sự tư vấn khi cần thiết Kĩ năng sống giúp conngười biết đánh giá tình huống giao tiếp và điều chỉnh cách giao tiếp một cáchphù hợp, hiệu quả, cởi mở bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc nhưng không làm hại haygây tổn thương cho người khác Kĩ năng sống giúp chúng ta có mối quan hệ tíchcực với người khác, bao gồm biết gìn giữ mối quan hệ tích cực với các thànhviên trong gia đình, đồng thời biết cách xây dựng mối quan hệ với bạn bè mới

và đây là yếu tố rất quan trọng đối với niềm vui cuộc sống Kĩ năng sống là yếu

tố cần thiết cho nhiều kĩ năng khác như bày tỏ sự cảm thông, thương lượng, hợptác, tìm kiếm sự giúp đỡ, giải quyết mâu thuẫn, kiểm soát cảm xúc Người có kĩnăng sống tốt sẽ biết dung hoà đối với mong đợi của những người khác, có cáchứng xử phù hợp khi làm việc cùng và ở cùng với người khác trong môi trườngtập thể, quan tâm đến mọi người và giúp họ có thể đạt được những điều họmong muốn một cách chính xác Mục tiêu giáo dục kĩ năng sống nhằm: Trang bịcho học sinh những kiến thức, thái độ và kĩ năng sống Trên cơ sở đó hình thànhcho học sinh những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành

vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hàngngày Vậy làm thế nào để học sinh có được kĩ năng sống? Đặc biệt là kĩ năngsống ngày một tốt hơn thích nghi trong học tập và trong cuộc sống Dạy kĩ năngsống cho tuổi trẻ học đường trong giai đoạn hiện nay là một yêu cầu cấp thiết ởcác trường phổ thông nói chung, bậc tiểu học nói riêng Trong khi nội dung vềrèn luyện kĩ năng sống chưa được đưa vào một chương trình riêng mà chủ yếuđược giáo viên lồng ghép trong từng bộ môn như: Đạo đức, Tiếng Việt,… haytrong các tiết chào cờ đầu tuần Với thời lượng hạn hẹp như vậy, các em chưađược trang bị đầy đủ các kĩ năng sống Đó là điều đang còn khó khăn, lúng túngcho các nhà trường nhằm rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh

Xuất phát từ những lí do trên nên tôi chọn đề tài “Một số giải pháp tích cực rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 4”

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Nghiên cứu biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 4 trường Tiểuhọc Đông Thọ

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Để đạt được mục tiêu đề ra của đề tài này, tôi đã sử dụng kết hợp các

phương pháp sau:

a) Phương pháp chính:

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp khảo sát

- Phương pháp thống kê số liệu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp số liệu

Nhóm kĩ năng sống – hòa nhập cuộc sống:

- Các em biết giới thiệu về bản thân, về gia đình, về trường lớp học và bạn

bè thầy cô giáo

- Biết chào hỏi lễ phép trong nhà trường, ở nhà và ở nơi công cộng

- Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi Thực tế trong nhà trường, thông qua mônĐạo đức, các hoạt động tập thể học sinh được dạy cách lễ phép nhưng khi đi vàothực tế, nhiều em thiếu kĩ năng giao tiếp, không có thói quen chào hỏi, tự giớithiệu mình với người khác, thậm chí có nhiều em còn không dám nói hoặckhông biết nói lời xin lỗi khi các em làm sai

- Biết phân biệt hành vi đúng sai, phòng tránh tai nạn Đây là kĩ năngquan trọng mà không phải em nào cũng xử lý được nếu chúng ta không rènluyện thường ngày.

2.1.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học:

Giao tiếp có vị trí hết sức quan trọng trong việc hình thành nhân cách conngười Giao tiếp là một quá trình quan trọng đối với mỗi cá nhân Giao tiếp còn

là mối quan hệ qua lại giữa con người với con người… Vì vậy, giao tiếp là hoạtđộng rất cần thiết đối với mỗi người Với học sinh hoạt động giao tiếp càng quantrọng hơn vì nếu giao tiếp tốt sẽ giúp các em học tập tốt, xây dựng được các mốiquan hệ thân thiện tốt nhất, sẽ thể hiện được khả năng nhận thức, phép lịch sự,

…của bản thân trong quá trình học tập và trong các hoạt động của một ngườihọc sinh Chính vì thế, giáo dục kĩ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với họcsinh nhất là học sinh tiểu học bởi vì: Các em ở lứa tuổi tiểu học là giai đoạn hìnhthành và phát triển nhân cách

Kĩ năng sống là một trong những kĩ năng mà học sinh cần có và cần rènluyện Học sinh có kĩ năng sống tốt sẽ tạo điều kiện cho phát triển năng lực vàphẩm chất Vì thế, giáo viên phải coi việc giáo dục kĩ năng khác như: Kĩ năng tưduy sáng tạo, kĩ năng bày tỏ sự cảm thông, thương lượng, kĩ năng hợp tác, tìmkiếm sự giúp đỡ, giải quyết mâu thuẫn, kiểm soát cảm xúc, Cũng có quantrọng như giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, giáo viên cần phối kết hợp giáodục kĩ năng sống cùng với việc giáo dục các kĩ năng khác theo địa chỉ tích hợptrong các môn học và có thể giáo dục mọi lúc, mọi nơi phù hợp trong từng hoàncảnh cụ thể Có như vậy mới giúp học sinh phát triển nhân cách một cách toàndiện và đầy đủ

2.2 Thực trạng dạy và học kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường.

2.2.1 Về giáo viên:

Qua thực tế giảng dạy, tôi thấy giáo viên Tiểu học phải dạy nhiều mônhọc, đa số giáo viên lại dạy hai buổi ngày nên quỹ thời gian còn lại giáo viênchủ yếu là dành cho việc lập kế hoạch bài học Do đó, thời gian dành cho việcnghiên cứu bài dạy, nghiên cứu tài liệu tham khảo về giáo dục kĩ năng sốngchưa nhiều nên hiệu quả của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh chưa cao

Một số giáo viên cho rằng nó không quan trọng bằng việc dạy kiến thứcnên giáo viên còn chú trọng nhiều đến dạy các môn văn hóa Dẫn đến kết quả làviệc rèn kĩ năng sống cho học sinh hiệu quả chưa cao

2.2.2 Về phía phụ huynh:

Đại đa số phụ huynh học sinh là lao động tự do, chỉ lo làm ăn kinh tế chưaquan tâm tới việc giáo dục đạo đức cho con em mình, chưa thật sự gương mẫu vềlời nói, ngôn ngữ, về giao tiếp cho con em noi theo; còn thờ ơ, không quan tâmđến các em, phó mặc nhiệm vụ giáo dục con em cho giáo viên và nhà trường

Theo nhu cầu phát triển của xã hội, một số gia đình bố mẹ chỉ mải lo đếnviệc làm kinh tế mà quên mất gia đình là chiếc nôi của trẻ, quên đi việc cần tạomôi trường gia đình đầm ấm, người lớn gương mẫu, quan tâm dạy dỗ trẻ Không

những thế còn có những gia đình cha mẹ nghiện ngập, cờ bạc, rượu chè, ảnhhưởng vô cùng lớn tới sự phát triển nhân cách của trẻ Một số gia đình lại hoàntoàn phó mặc việc dạy dỗ trẻ cho nhà trường Cũng có những gia đình có điềukiện kinh tế khá giả lại quá nuông chiều con dẫn đến trẻ thiếu sự sáng tạo, luôn

ỷ lại, phụ thuộc vào người lớn; mỗi khi gặp các tình huống trong thực tế lúngtúng không biết xử lý thế nào, hạn chế trong việc tự bảo vệ bản thân mình; hoặc

có trẻ được nuông chiều chỉ làm theo ý của mình chứ không làm theo sự hướngdẫn chỉ bảo của người lớn

2.2.3 Về học sinh:

Trong những năm gần đây, do tác động của mặt trái nền kinh tế thịtrường, một số học sinh đã có biểu hiện giao tiếp không phù hợp với hoàn cảnh,chưa giữ đúng phép lịch sự, không mang lại hiệu quả trong giao tiếp Hoặc cónhững học sinh có kiến thức tốt nhưng khi đứng trước chỗ đông người lại mấtbình tĩnh, nói không nên lời, diễn đạt không ai hiểu được Ngay cả trong nhữngcuộc thi lớn, học sinh đó có kiến thức, hiểu biết nhưng đã đánh mất điểm trướcgiám khảo chỉ vì khả năng giao tiếp, ứng khẩu chưa tốt…Trong trường học xuấthiện một số học sinh có những cử chỉ, lời nói chưa trong sáng như còn nói tục,chửi thề, nói chưa hay, nhiều học sinh chỉ vì câu nói mà gây gỗ với nhau Điềunày đã làm cho mọi người trong xã hội chỉ chích về chất lượng giáo dục hiệnnay mới chỉ quan tâm dạy chữ mà chưa quan tâm rèn người, cụ thể là kĩ năngsống và ứng xử của học sinh chưa lịch sự

Kết quả khảo sát về kĩ năng sống ở lớp 4A4 đầu năm học 2017 -2018 nhưsau:

Lớp Sĩ số Học sinh có kĩnăng sống tốt

Học sinh có

kĩ năng sốngđạt yêu cầu

Học sinh có kĩnăng giao tiếp rụt rè, nhút nhát4A4 35 10 em = 28,6 % 16 em = 45,7 % 9 em = 25,7 %

Từ tình hình thực tế trên, tôi thiết nghĩ nếu các em có khả năng giao tiếptốt sẽ tạo tiền đề cho các em học tốt các môn học khác cũng như tham gia tíchcực các hoạt động do nhà trường và Đoàn Đội tổ chức Vì vậy giáo dục kĩ năngsống cho học sinh là rất cần thiết và cấp bách, đòi hỏi mỗi giáo viên phải suynghĩ tìm ra phương pháp giáo dục hữu hiệu nhất để giúp học sinh có kĩ năng ứng

xử phù hợp trong mọi tình huống, trong các hoạt động tập thể và một số hoạtđộng khác Giáo dục các em có kĩ năng sống tốt tạo cho mối quan hệ của các emtrở nên thân thiện gần gũi nhau hơn, giao tiếp thân thiện bằng cách “gọi bạn,xưng tôi”, nói năng có chủ ngữ, kính trọng lễ phép với thầy cô và người trên,thực hiện tốt phong trào thi đua “Nói lời hay, làm việc tốt”, lớp học ngày càngthân thiện hơn

2.3 Các giải pháp đã sự dụng để giải quyết vấn đề

Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh ở tiểu học trong những năm qua đã

có nhiều chuyển biến rõ nét, đã được các cấp quản lý giáo dục, các trường, độingũ giáo viên cũng như cộng đồng quan tâm Tuy nhiên, việc rèn luyện kĩ năngsống ở trường Tiểu học còn đơn điệu về nội dung, phương pháp, cách thức

truyền tải còn cứng nhắc, chưa phù hợp và hiệu quả rèn luyện chưa cao Để giáo

dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 4A4 do tôi chủ nhiệm và giảng dạy, tôi đãtrăn trở suy nghĩ và lựa chọn cho mình một số giải pháp tích cực và tổ chức thựchiện như sau:

Giải pháp thứ nhất: Giáo dục kĩ năng sống thông qua công tác tuyên truyền.

Muốn làm tốt công tác tuyên truyền giáo dục kĩ năng sống cho học sinhngười giáo viên phải hiểu được tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống.Thông qua lớp tập huấn chuyên đề rèn kĩ năng sống, và sự chỉ đạo sát sao củaban giám hiệu nhà trường, bản thân là giáo viên trực tiếp đứng lớp, tôi đã nắmchắc tổng thể nội dung chương trình giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 4

Bởi vì, kĩ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội, kĩ năngsống chính là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành

vi và thói quen tích cực, lành mạnh Người có kĩ năng sống phù hợp sẽ luônvững vàng trước những khó khăn, thử thách Ngược lại người thiếu kĩ năng sốngthường bị vấp váp, dễ bị thất bại trong cuộc sống Người không có kĩ năng raquyết định sẽ dễ mắc sai lầm hoặc chậm trễ hơn những người khác và thường cócách ứng phó tiêu cực khi bị căng thẳng, làm ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ,học tập, công việc,…của bản thân Người không có kĩ năng sống sẽ khó khănhơn trong xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp với mọi người xung quanh, sẽ khókhăn hơn trong hợp tác cùng làm việc, giải quyết những nhiệm vụ chung,…

Giáo dục kĩ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ, bởi vì: Các

em chính là những chủ nhân tương lai của đất nước Nếu không có kĩ năng sống,các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộngđồng Lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhâncách, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về

xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo kích động…Đặc biệt trong giaiđoạn hiện nay, nếu thiếu kĩ năng sống, các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêucực, bạo lực, vào lối sống ích kỉ, thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhâncách Vì vậy, việc giáo dục kĩ năng sống cho các em là rất cần thiết, giúp các emrèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng; giúp các

em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựngmối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động,

an toàn, hài hoà và lành mạnh

Vì vậy, sau khi ban giám hiệu triển khai chuyên đề rèn kĩ năng sống chohọc sinh tiểu học trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, buổi hội thảo, tôi đãtuyên truyền đến gia đình học sinh thông qua buổi họp phụ huynh đầu năm học,

để cho phụ huynh nắm được mục đích, yêu cầu, nội dung của việc rèn kĩ năngsống cho học sinh Đồng thời nghiên cứu tài liệu rèn kĩ năng sống để nắm bắttổng thể nội dung chương trình giáo dục kĩ năng sống, xây dựng kế hoạch giáodục trong cả năm học, từng học kì, từng tháng, từng tuần của lớp chủ nhiệm,ngoài việc dạy kiến thức tôi còn lồng ghép giáo dục kĩ năng sống cho học sinhthông qua các môn học như Tiếng Việt, Khoa học, Đạo đức, Lịch sử &Địa lí,

Ngoài ra, giáo viên phải gương mẫu về mọi mặt đặc biệt là gương mẫutrong giao tiếp Bởi vì, trong con mắt của trẻ thơ, thầy cô là người mẹ thứ hai ởtrường, tất cả những gì được nhìn thấy ở thầy cô đều là đúng, là mẫu mực, lànhất Nếu thầy cô giao tiếp đúng mực, thân thiện thì học sinh sẽ giao tiếp tốt nhưthầy cô, bởi giáo viên là tấm gương sáng cho học sinh noi theo Vì vậy, để giáodục được các kĩ năng sống cho học sinh đòi hỏi người giáo viên cần gương mẫu

về mọi mặt bắt đầu từ lời nói cho đến cử chỉ và việc làm, để thực sự là tấmgương sáng cho học sinh noi theo Trong lớp, giáo viên cần gương mẫu trongtừng lời giảng, từng lời nhận xét, lời đánh giá kết quả học tập của học sinh, nóiđúng tiếng phổ thông, thân thiện gần gũi với học sinh Cách ứng xử trong mỗitiết dạy, gương mẫu trong hoạt động tập thể, trong sinh hoạt lớp, trong mọi tìnhhuống sư phạm (kể cả khi ở nhà) để học sinh học tập và làm theo Giáo viêngiao tiếp chuẩn mực chắc chắn học sinh sẽ giao tiếp tốt

Giải pháp thứ hai: Tạo môi trường giáo dục lành mạnh

Môi trường giáo dục phải đảm bảo an toàn, lành mạnh cả về thể chất vàtinh thần cho học sinh, hỗ trợ và tạo cảm giác thân thiện, an tâm, hứng thú họctập và thoải mái vui chơi sinh hoạt cho học sinh Muốn vậy, giáo viên phải tạo

cơ hội cho học sinh tự tin giao tiếp trước tập thể lớp, nhóm, cá nhân với mụcđích góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy và phát huy hết tính chủ động sángtạo, tự giác học tâp của học sinh

Đặc biệt giáo viên cần chú ý xây dựng môi trường tinh thần: Môi trường

tinh thần là thái độ ứng xử giữa người với người được thể hiện cụ thể trong mốiquan hệ giữa học sinh với những người trong gia đình, giữa học sinh với giáoviên, giữa học sinh với học sinh,…Để xây dựng môi trường tinh thần mang tínhthân thiện tôi đã tiến hành từng bước như sau:

Tìm hiểu hoàn cảnh của từng học sinh trong lớp 4A4 ngay đầu năm họcthông qua việc thăm hỏi gia đình học sinh, trao đổi với các bậc phụ huynh.Tôinhận thấy qua khảo sát đầu năm học trong số những em có kĩ năng sống chưa tốt

là những em có hoàn cảnh đặc biệt như : Em Đặng Long Thành mồ côi cả cha lẫn

mẹ, ở với ông bà ngoại Em Nguyễn Thị Khánh Lê bố mẹ ly hôn, ở với bà Những em này rất thiệt thòi, thiếu tình cảm cha mẹ đôi khi các em cũng buồn, hayrụt rè, chưa tự tin khi giao tiếp Bởi vì, các em không được gia đình quan tâm đếnviệc học tập cũng như rèn luyện đạo đức, rèn kĩ năng sống như các bạn khác tronglớp Nên tôi thường xuyên quan tâm đến các em này hơn, đôi khi còn tìm cáchtrao đổi trực tiếp với người thân của các em một cách thân mật, nhằm động viêngia đình cùng tích cực tham gia giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên môi trường học tập thân thiện,học sinh tích cực là ngay từ đầu năm học giáo viên phát động học sinh sưu tầmtranh ảnh, cây cảnh, trang trí lớp học thân thiện để học sinh cảm thấy hứng thúkhi đến trường “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui” Bên cạnh đó giáo viêncòn tạo môi trường học tập cho các em thông qua hoạt động theo nhóm, theo tổ,đóng vai, trò chơi học tập mang lại hiệu quả cao sẽ góp phần giúp học sinh thamgia tích cực, chủ động, sáng tạo vào quá trình dạy học

Đây là giải pháp tốt để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Lớp học cóthân thiện thì mọi học sinh trong lớp mới thân thiện trong cử chỉ, lời nói, thânthiện trong học tập, thân thiện trong hoạt động và vui chơi Lớp học thân thiệngiúp các em gần gũi nhau hơn, quan tâm và giúp đỡ nhau một cách chân tình, cónhững hành vi, cử chỉ, lời nói thực sự trong sáng và chuẩn mực

Ngoài ra cần xây dựng trường, lớp

an toàn - xanh - sạch - đẹp Trong đó,giáo viên cần chú trọng tạo môi trường

tự nhiên gần gũi với cuộc sống nhưtrồng cây vườn thuốc nam, gắn các câukhẩu hiệu ở các cây xanh, bồn hoa đểthông qua đó mà giáo dục ý thức bảo vệmôi trường ở các em

Học sinh lớp 4 tham gia chăm sóc bồn hoa cây cảnh

Giải pháp thứ ba: Giáo dục kĩ năng sống thông qua các môn học và hình thức tổ chức dạy học.

* Giáo dục thông qua các môn học.

Hoạt động dạy và học là hoạt động chủ đạo trong nhà trường.Thông quacác tiết học giáo viên giáo dục kĩ năng sống cho học sinh một cách hiệu quảnhất, vì vậy chúng ta cần tổ chức tốt việc lồng ghép giáo dục kĩ năng giao tiếpthông qua các môn học Trước hết là việc đổi mới phương pháp dạy học theohướng phát huy tính độc lập, sáng tạo của học sinh gắn với thực tiễn, tạo đượcbầu không khí cởi mở thân thiện trong lớp, trong trường

Thực tế các kĩ năng này được đưa vào mục tiêu cụ thể từng môn học, bàihọc mà tập trung nhiều nhất là môn Đạo đức và Tiếng Việt Song, để có hiệuquả cao, chúng ta cần thực hiện tốt các biện pháp sau đây:

- Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính độc lập, sángtạo của học sinh gắn với thực tiễn, có tài liệu bổ trợ phong phú, sử dụng thiết bịdạy học và ứng dụng CNTT trong dạy học, luôn tạo cho các em tính chủ động,tích cực, hứng thú trong học tập; phát huy tính sáng tạo, tạo được bầu không khícởi mở thân thiện của lớp của trường Trong giờ học, giáo viên cần tạo cơ hộicho các em được nói, được trình bày trước nhóm bạn, trước tập thể, nhất là các

em còn hay rụt rè, khả năng giao tiếp kém qua đó góp phần tích lũy kĩ năng sốngcho các em

- Quán triệt mục tiêu giảng dạy môn Đạo đức, nhất là hình thành các hành

vi đạo đức ở tiết 2 Giáo viên chủ nhiệm làm tốt công tác kiểm tra đánh giá phânloại hạnh kiểm của học sinh, rèn cho học sinh khả năng tự học, tự chăm sóc bảnthân, biết lễ phép, hiếu thảo, tự phục vụ bữa ăn và vệ sinh cá nhân

Ví dụ: Môn Đạo đức: giáo viên giáo dục, rèn cho học sinh kĩ năng sống

ứng xử: kính trọng, lễ phép với người lớn tuổi, đoàn kết hoà nhã với bạn bè, giữgìn vệ sinh môi trường, nói lời cảm ơn, xin lỗi phù hợp, quan tâm giúp đỡ nhữngngười xung quanh, thông qua các hoạt động trò chơi “Tập làm phóng viên” đi

phỏng vấn các bạn, giáo viên giáo dục các em biết gần gũi, quan tâm và thânthiện, biết giúp đỡ bạn, giúp đỡ người già, em nhỏ ; từ đó lớp học sẽ đoàn kết

và thân thiện, các em giao tiếp với nhau thoải mái và vui vẻ hơn biết yêuthương và có trách nhiệm hơn với những người xung quanh và với chính bản

thân mình

Môn Tiếng Việt: Đối với loại bài học kể lại hoạt động hay kể lại câuchuyện đã chứng kiến hoặc đã tham gia theo các chủ điểm và bài thuyết trình,tranh luận, giáo viên cần có biện pháp hữu hiệu để giúp các em rèn kĩ năng nói ởmôn Tiếng Việt như sau:

- Một số biện pháp rèn kĩ năng phát âm: giáo viên cần phát hiện lỗi phát

âm của học sinh lớp mình để tìm biện pháp hỗ trợ phù hợp Giáo viên cần lưu ýnhững HS lớp mình phát âm lệch chuẩn, xác định các loại âm, vần các em phát

âm sai chuẩn để có kế hoạch và sự quan tâm tới từng em Giáo viên cần phát âmchuẩn để làm mẫu cho HS mắc lỗi về phát âm, yêu cầu HS quan sát khẩu hìnhkhi giáo viên (hoặc HS) phát âm làm mẫu và nghe giáo viên miêu tả cách phát

âm Sau đó cho các em thực hành theo Tìm ra các cơ hội để uốn nắn cách phát

âm cho các em (trong những giờ tập đọc hoặc chính tả có những tiếng chứa âm,vần, thanh các em dễ đọc sai, lẫn; khi các em trả lời câu hỏi hay phát biểu trênlớp, khi các em kể chuyện, ) Khuyến khích học sinh đặt câu với từ có âm, vần,thanh dễ lẫn Tổ chức trò chơi luyện phát âm vào những thời điểm thích hợp.Khuyến khích HS sưu tầm, ghi chép và học thuộc các bài thơ, đoạn thơ có các

âm – vần – thanh dễ đọc sai lẫn

- Một số biện pháp rèn kĩ năng hội thoại: Để giúp HS luyện tập phát triểnđược ngôn ngữ nói, giáo viên có thể vận dụng các biện pháp sau đây:

Tạo dựng các tình huống giao tiếp thực sự hoặc tình huống giả định Phân tích rõ vai giao tiếp và yêu cầu giữ đúng vai giao tiếp trong hội thoại Hướng dẫn HS xác định rõ mục đích giao tiếp Mỗi người tham gia hội thoại đều

có mục đích giao tiếp của mình

- Định hướng học sinh lựa chọn ngôn ngữ giao tiếp Ngôn ngữ và văn hóa

có mối quan hệ khăng khít Việc luyện tập các nghi thức lời nói cần kết hợp vớiviệc học văn hóa ứng xử và kinh nghiệm giao tiếp bằng ngôn ngữ Ngôn ngữ nóiđược dạy ở đây là ngôn ngữ nói văn hóa, có khác với ngôn ngữ nói tự nhiên, qua

đó các em được luyện tập tác phong giao tiếp văn minh, lịch sự Thực hành hộithoại theo hình thức đóng vai

- Rèn luyện kĩ năng đặt và trả lời câu hỏi, trao đổi, thảo luận: để tổ chứchoạt động dạy học rèn kĩ năng trao đổi, thảo luận, trước tiên giáo viên cùng HSlàm rõ các thành tố trong tình huống giao tiếp: các nhân vật tham gia giao tiếp(em và các thành viên trong gia đình), đề tài giao tiếp (trao đổi ý kiến về việchọc thêm môn năng khiếu; trò chuyện về tính cách của nhân vật trong truyện đãđọc); mục đích giao tiếp (người thân hiểu và ủng hộ nguyện vọng; thể hiện tìnhcảm của mình về nhân vật); Tiếp theo, giáo viên có thể nêu câu hỏi địnhhướng cho cuộc trao đổi và cùng một HS đóng vai để thực hiện cuộc trao đổi(làm mẫu) Cuối cùng, giáo viên cho HS đóng vai thực hiện cuộc trao đổi trong

nhóm và trước lớp Từ đó, nhóm đề tài đưa ra một số biện pháp rèn kĩ năng độcthoại như sau:

- Kĩ năng kể chuyện: Để giúp HS kể lại được câu chuyện vừa nghe, giáoviên có thể tham khảo các biện pháp sau: Giáo viên vừa kể chuyện vừa kết hợpghi lên bảng những tình tiết, sự kiện chính theo hình thức sơ đồ để giúp HS dễnhớ nội dung câu chuyện Cho HS ngồi thành vòng tròn nghe giáo viên kểchuyện Khi kể, giáo viên kết hợp làm động tác, điệu bộ, nét mặt và kết hợp sửdụng tranh ảnh HS vừa lắng nghe, vừa quan sát, vừa làm động tác theo giáoviên Giáo viên vừa kể vừa kết hợp nêu các câu hỏi để thu hút HS nghe một cáchchủ động sáng tạo Giáo viên kể câu chuyện cho học sinh nghe, sau đó tổ chứccho HS diễn lại câu chuyện như một vở kịch

- Kĩ năng kể lại hoạt động hoặc câu chuyện chứng kiến hoặc tham gia làkiểu bài đòi hỏi sự sáng tạo ở mức cao hơn đối với HS Để giúp HS thực hiệnđược các yêu cầu của loại bài học này, Giáo viên cần: Giúp HS tìm hoặc lựachọn được "chất liệu có thực trong đời sống" để sắp xếp, xây dựng thành mộtcâu chuyện Khuyến khích HS kể được những câu chuyện có thật, dù còn đơngiản, ít tình tiết thậm chí còn chưa có yếu tố “chuyện” trong đó

- Kĩ năng luyện nói theo chủ đề, phát biểu, thuyết trình: luyện nói theochủ đề là một nội dung nhằm phát triển ngôn ngữ tự nhiên của trẻ em Khi dạy

HS nói theo chủ đề, Giáo viên cần giúp HS: Xác định rõ vấn đề cần nói Triểnkhai chủ đề thành những nội dung cụ thể Lựa chọn nội dung để nói thích hợpvới mình Hình thành ý cho bài nói của mình Thực hành nói với sự kết hợp cácyếu tố phi ngôn ngữ

- Đối với từng bài học cụ thể, tôi đã lồng ghép giáo dục kĩ năng sống chohọc sinh, từ đó các em có vốn hiểu biết nhất định và ứng xử phù hợp

Ví dụ: Để giáo dục Kĩ năng “Xác định giá trị ” ở một số bài Tập đọc

tôi đã thực hiện như sau :

Bài : “Thư thăm bạn ” TV4 tập 1, trang 25

Giáo dục kỹ năng sống “Xác định giá trị ” trong bài là: Học sinh nhận

biết được ý nghĩa của tấm lòng nhân hậu trong cuộc sống.

Tôi yêu cầu học sinh :

- Tìm những câu bạn Lương an ủi bạn Hồng ?

- Theo em được bạn khác an ủi, bạn Hồng cảm thấy thế nào ?

Tôi để nhiều học sinh được nói sau đó mới chốt ý đúng và đưa ra câu hỏi,

tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm đôi: “Khi có chuyện buồn, được ngườikhác an ủi, động viên em cảm thấy thế nào? ”

Tôi kết luận giúphọc sinh nhận thấy : Khi có chuyện buồn, được ngườikhác an ủi, động viên thì nỗi buồn sẽ vơi đi Từ đó giáo dục học sinh cần an ủi,động viên người khác khi người đó gặp chuyện buồn trong cuộc sống

Bài: “Người ăn xin” TV4 tập 1, trang 30.

Giáo dục kỹ năng sống “Xác định giá trị” trong bài là: Nhận biết được

vẻ đẹp của những tấm lòng nhân hậu trong cuộc sống

Sau khi học sinh tìm hiểu nội dung bài tôi hỏi: Câu chuyện giúp em hiểu

ra điều gì?

- Yêu cầu học sinh trả lời để rút ra bài học

Ví dụ: (Những người nghèo khổ, bất hạnh họ không chỉ cần sự giúp đỡ vềvật chất mà họ còn cần tình thương yêu, sự cảm thông chân thành Con ngườicần giành cho nhau tình yêu thương, chia sẻ…)

Bài “Văn hay chữ tốt” TV4 tập 1, trang 129

Giáo dục kỹ năng sống “Xác định giá trị ” trong bài là: Học sinh nhận

biết được sự kiên trì, lòng quyết tâm rất cần thiết đối với mỗi người

Sau khi học sinh nhận biết Cao Bá Quát quyết tâm luyện chữ, cuối cùngông viết chữ rất đẹp Giáo viên hỏi : Qua câu chuyện em thấy muốn có thànhcông ta cần có đức tính gì ? Yêu cầu mỗi em trả lời bằng một câu :(Ví dụ: Kiêntrì luyện viết, nhất định chữ sẽ đẹp Có mục tiêu phấn đấu, quyết tâm thực hiện,nhất định sẽ thành công Có tật xấu, nếu quyết tâm sửa, thế nào cũng sửa được.Kiên trì làm một việc gì đó, nhất định sẽ thành công Quyết tâm sửa một thóiquen xấu, thế nào cũng sửa được…)

Giáo viên khuyến khích học sinh phát biểu theo suy nghĩ riêng của mình

và diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, ngắn gọn

* Sau khi tổ chức giáo dục lồng ghép kỹ năng sống trong một số bài đótôi tổ chức cho học sinh liên hệ ngay tại lớp và giao nhiệm vụ thực hành kỹnăng sống đó trong cuộc sống hàng ngày.Ví dụ:

- Kể những hành động, việc làm ủng hộ đồng bào nơi bị thiên tai mà em biết

- Kể cho người thân nghe câu chuyện về chủ đề Nhân hậu em đã học.Hoặc viết về những mảnh đời bất hạnh, cần sự giúp đỡ của mọi người

- Vẽ tranh, viết văn, làm thơ ca ngợi những tấm lòng nhân hậu

- Kể cho người thân nghe về bức thư của bạn Lương

- Viết giới thiệu những gương người tốt, việc tốt ủng hộ đồng bào gặpthiên tai

- Vẽ tranh, viết văn, làm thơ ca ngợi những tấm lòng nhân hậu

- Liên hệ những việc làm cụ thể để giúp đỡ những bạn có hoàn cảnh khókhăn trong lớp như: Bạn Đặng Long Thành, bạn Nguyễn Thị Khánh Lê …

Sau đó, tôi cho học sinh thực hành kĩ năng sống đó bằng cách Cho học

sinh thực hành : “Tự giới thiệu về mình” Trong lời giới thiệu: Học sinh nêu

những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân (Ví dụ : Học sinh tự nhận xét về chữviết của mình, hoặc giới thiệu những khả năng và hạn chế của bản thân Tôiluôn khích lệ để học sinh tự tin, mạnh dạn khi nói trước cả lớp để học sinh có

cơ hội được rèn kĩ năng nói trước đông người)

Trong tiết Toán, khi học sinh đánh giá, nhận xét bài làm của bạn, các em

đã được rèn kĩ năng sống một cách đúng mực Chẳng hạn: Bạn làm bài sai, giáoviên cần hướng cho học sinh cách nhận xét bài làm của bạn là “Theo tớ, cáchgiải thế này”chứ không nói là “Cậu làm sai rồi” hoặc nhận xét một cách không

tế nhị, như vậy sẽ làm cho bạn mất bình tĩnh, thiếu tự tin