Giáo dục môi trường là một quá trình học tập mà làm tăng kiến thức của người dân và nhận thức về các môi trường và thách thức liên quan, phát triển các kỹ năng cần thiết và chuyên môn gi[r]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG
Giảng viên: P.GS TS Nguyễn Thị Thu Hằng
Sinh viên: Nguyễn Thành Luân
Lớp: K58A
Câu 1: Trình bày khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc hướng dẫn GDMT?
1.1 Khái niệm
Giáo dục môi trường là một quá trình học tập mà làm tăng kiến thức của người dân và nhận thức về các môi trường và thách thức liên quan, phát triển các kỹ năng cần thiết và chuyên môn giải quyết những thách thức và thúc đẩy thái độ, động cơ, và cam kết để thực hiện các quyết định và có hành động chịu trách nhiệm (UNESCO, Tbilisi Tuyên bố, 1977)
1.2 Mục tiêu
Các nhóm mục tiêu (Tuyên bố Tbilisi, 1977):
- Nhận thức: tính tổng thể phức tạp của MT và những vấn đề MT
- Kiến thức: về MT, các vấn đề có liên quan và kinh nghiệm thực tiễn phong phú
- Thái độ: quan tâm đến MT, tham gia tích cực vào việc cải thiện và bảo vệ MT
- Kỹ năng: Phát hiện và giải quyết các vấn đề MT
- Tham gia: chủ động các công việc ở mọi mức độ trong việc giải quyết các vấn đề MT
1.3 Nguyên tắc hướng dẫn GDMT
(Tuyên bố Tbilisi, UNESCO/UNEP, 1978)
- Xem xét MT trong tính tổng thể: tự nhiên - nhân tạo, công nghệ - xã hội
- Liên tục, lâu dài cho mọi lứa tuổi, định hướng liên ngành
- Tạo điều kiện cho người học hoạch định việc học tập, cơ hội ra quyết định, chịu trách nhiệm về những quyết định đó
- Gắn sự nhạy cảm, nhận thức về MT, các kỹ năng giải quyết vấn đề với từng độ tuổi và cộng đồng riêng của người học
- Giúp người học phát hiện những dấu hiệu và nguyên nhân thực sự của các sự cố MT
- Nhấn mạnh sự phức tạp của các vấn đề MT; do vậy, cần hình thành lối nghĩ phân tích, phán xét và
kỹ năng giải quyết vấn đề
- Tận dụng các môi trường học tập đa dạng đối với việc dạy - học về MT, thông qua MT, nhấn mạnh đến các hoạt động thực tiễn và những kinh nghiệm trực tiếp cña ngêi häc
Câu 2: Trình bày phương pháp tiếp cận trong GDMT?
2.1 Giáo dục về môi trường (MT):
Hình thành kiến thức, khái niệm, hiểu biết về MT, sự tác động qua lại giữa con người và MT
2.2 Giáo dục trong MT
- Phát triển các kỹ năng trong việc điều tra MT, cung cấp cho người học kinh nghiệm thực tế thích hợp
- Hình thành khả năng nhận xét, phân loại, phân tích và đánh giá về vấn đề MT
- Phát triển óc thẩm mỹ của người học
2.3 Giáo dục vì môi trường
- Phát triển sự quan tâm và ý thức trách nhiệm đối với môi trường
Trang 2- Phát triển đạo đức môi trường - Một hệ thống các giá trị(hành vi, ứng xử, sự tôn trọng…) mà con người thể hiện với nhau và với thiên nhiên
- Phát triển lòng ham muốn và kĩ năng để tham gia vào việc cải thiện môi trường
- Khuyến khích sự tự nguyện và khả năng để chấp nhận lối sống thích hợp trong việc sử dụng khôn ngoan các tài nguyên của môi trường
Câu 3: Vì sao nói: môn địa lý ở nhà trường phổ thông có nhiều thuận lợi hơn so với các môn học khác trong việc GDMT cho HS? Lấy ví dụ trong dạy học địa lý ở một lớp nào đó?
3.1 Vì:
- Địa lí nghiên cứu lớp vỏ địa lí của TĐ - nơi sinh sống và phát triển của xã hội loài người về thực chất là MT sống của con người Vì vậy, hệ thống kiến thức được chuyển tải từ khoa học địa lí vào địa lí nhà trường có quan hệ mật thiết với các tri thức của khoa học MT
- Các kiến thức về những yếu tố của MT tự nhiên, MT KT-XH, mối quan hệ qua lại giữa con người
và MT cũng là một phần kiến thức địa lí Do đó môn địa lí nhà trường có nhiều thuận lợi để GDMT cho h/s so với các môn học khác
* Ở cấp trung học cơ sở (THCS)
Phần lớn các kiến thức địa lí đề cập đến các thành phần của lớp vỏ địa lí, sự đa dạng của các điều kiện tự nhiên ở các khu vực khác nhau
* Ở cấp Trung học phổ thông (THPT)
- Kiến thức địa lí tập trung vào các hoạt động KT-XH của con người ở các khu vực khác nhau trên thế giới và ở Việt Nam
- Từ các kiến thức địa lí dễ dàng giáo dục cho h/s mối quan hệ giữa MT và hoạt động KT-XH của con người trong các MT tự nhiên, KT-XH cụ thể
3.2 Ví dụ Giáo trình “Địa lí tự nhiên các lục địa”:
Giúp cho h/s kiến thức về môi trường tự nhiên của các lục địa Khi dạy cần nêu ra những mặt tích cực, tiêu cực trong việc sử dụng MT và TNTN ở các lục địa, các biện pháp BVMT ở khu vực này
3.3 Ví dụ nội dung GDMT khai thác trong SGK 8
(Địa lí châu lục và địa lí tự nhiên Việt Nam)
* Nội dung địa lí:
Trang 3- Thiên nhiên, con người ở các châu lục
- Địa lí tự nhiên Việt Nam: Đặc điểm chung của tự nhiên Việt Nam, các thành phần tự nhiên của VN
* Nội dung GDMT:
Kiến thức: Việc khai thác, sử dụng, BV TNTN
Kỹ năng: Quan sát, tìm hiểu, nhận xét việc khai thác, sử dụng TNTN của nhân dân địa phương, tuyên truyền, tham gia BVMT ở NT và ĐP
3.4 Ví dụ nội dung GDMT trong SGK 12
(Địa lí VN)
* Nội dung địa lí
- Địa lí tự nhiên
- Địa lí kinh tế - xã hội
- Địa lí địa phương
* Nội dung GDMT
- Vai trò của các nguồn TNTN đối với sự phát triển kinh tế - xã hội
- Sử dụng và bảo vệ TNTN, phòng chống thiên tai
- Khai thác thế mạnh ở các vùng
- Sử dụng hợp lí và cải tạo TN ở ĐB sông Cửu Long
2 Kỹ năng
- Đọc bản đồ địa hình VN
- Phân tích mối quan hệ giữa dân số với việc sản xuất lơng thực ở Đồng bằng sông Hồng
Câu 4: Thế nào là sự tích hợp, lồng ghép các kiến thức môi trường vào các bài học địa lý ở trường phổ thông? Cho ví dụ về các mức độ tích hợp vào các bài học trong một cuốn sgk nào
đó ở trường phổ thông?
4.1 Tích hợp là gì?
Là sự hoà trộn nội dung GDMT vào nội dung bộ môn thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau
4.2 Các mức độ tích hợp kiến thức GDMT
- Mức độ 1: Nội dung GDMT trùng phần lớn hay hoàn toàn với nội dung bài học của bộ môn (tích hợp toàn phần)
- Mức độ 2: Một số đơn vị tri thức của nội dung GDMT trở thành một bộ phận hữu cơ của bài học, thể hiện bằng một mục riêng, một đoạn hay một vài câu trong bài học (tích hợp bộ phận)
- Ngoài hai mức độ tích hợp trên, dựa vào kiến thức bài học g/v có thể bổ sung, liên hệ các kiến thức GDMT vào bài giảng như các hiện tượng, số liệu về tình trạng MT địa phương, toàn cầu
4.3 Thế nào là kiến thức GDMT? Gồm 2 nhóm:
- Các kiến thức đề cập đến các thành phần của MT và các nguồn TNTN (địa hình, nước, thổ nhưỡng, thực động vật, các cảnh quan tự nhiên); các hiện tượng tự nhiên (sự trượt đất, lở núi, động đất, gió bão, lũ lụt, khô hạn); các kiến thức về dân cư và hoạt động KT-XH của con người (dân số học, phân bố dân cư, các dịch vụ công, nông nghiệp )
- Các kiến thức về tình hình khai thác, sử dụng các biện pháp bảo vệ TN và MT.Trong mảng kiến thức này bao gồm:
+ Tình hình sử dụng TN hợp lý hay không hợp lý
Trang 4+ Thực trang các nguồn TN và MT: suy thoái, ô nhiễm hay được làm giàu thêm Biện pháp bảo vệ MT
4.4 Cách xác định kiến thức GDMT tích hợp vào bài học
- Các bước tiến hành như sau:
Bước 1: Nghiên cứu kỹ SGK và phân loại các bài học đã có nội dung hoặc có khả năng khai thác GDMT trong bài: toàn phần, một phần, liên hệ
Bước 2: Xác định các kiến thức GDMT đã được tích hợp vào bài (nếu có) Bước này quan trọng để xác định các phương pháp và hình thức tổ chức cho h/s lĩnh hội kiến thức, kỹ năng về học tập và bảo vệ MT
Bước 3: Xác định các bài có khả năng khai thác nội dung GDMT trong bài bằng hình thức liên hệ,
mở rộng
4.5 Ví dụ:
- Mức độ 1: tích hợp toàn phần: sgk địa lí 12 – cơ bản
+ Bài 14: Sử dụng và bảo vệ TNTN
+ Bài 15: Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai
- Mức độ 2: tích hợp 1 phần: sgk địa lí 12 – cơ bản
+ Bài 39: Vấn đề khai thác theo chiều sâu ở Đông Nam Bộ: có viết mặc dù ĐNB đã đạt được những thành tựu to lớn về kinh tế xong ở vùng đang phải đối mặt với vấn đề về ô nhiễm môi trường
- Mức độ 3: liên hệ: sgk lớp 12 – cơ bản
+ Bài 27: Vấn đề phát triển một số ngành công nghiệp trọng điểm: Sau khi dạy về tiềm năng, tình hình phát triển ngành công nghiệp năng lượng GV có thể liên hệ bổ sung những vấn đề hạn chế trong việc khai thác và sử dụng tài nguyên đó là tình trạng lãng phí tài nguyên khi mà nước ta do trình độ khoa học kỹ thuật chưa cao nên xk dưới dạng thô còn nhập khẩu hàng thành phẩm với giá cao hơn rất nhiều, hay tình trạng khai thác tài nguyên khoáng sản trái phép còn xảy ra ở rất nhiều nơi