Trong phạm vi bài tiểu luận này, tác giả sẽ luận giải sức mạnh biển của Việt Nam dựa trên lý thuyết sức mạnh biển của Alfred Thayer Mahan, với mục đích làm rõ về sức mạnh hiện tại cũng như tiềm năng sức mạnh biển của Việt Nam, đồng thời hiểu thêm về lý thuyết sức mạnh biển của Mahan.
Trang 1Họ & Tên: Nguyễn Hải Châu Anh
MSSV: 17DH700159
Môn học: Địa chính trị (T3, Tiết 1-2)
BÀI TIỂU LUẬN
Đề tài: Luận giải sức mạnh quốc gia (sức mạnh biển) của Việt Nam
theo lý thuyết sức mạnh biển của Alfred Thayer Mahan (3-5tr A4)
Lịch sử đã chứng minh rằng, phần lớn những cường quốc trên thế giới đều là những quốc gia sở hữu sức mạnh biển Trong quá khứ, có thể kể đến một số điển hình như Anh, Hà Lan, Tây Ban Nha,
Bồ Đào Nha đều là những cường quốc biển Trong đó, nổi bật nhất là Anh Quốc Anh Quốc từng là cường quốc đứng đầu thế giới, với lực lượng hải quân hùng mạnh nhất giai đoạn thế kỉ 19, đầu thế kỉ 20 Hiện nay, vai trò của sức mạnh biển vẫn được các quốc gia, đặc biệt
là các cường quốc trên thế giới chú trọng Hoa Kỳ, hiện là siêu cường dẫn đầu thế giới, cũng đồng thời ứng đầu danh sách các lực lượng hải quân mạnh nhất trên thế giới Hay Trung Quốc – thường được gọi là cường quốc ‘trỗi dậy’ trong thế kỉ XIX, cũng dần thể hiện
rõ tham vọng trở thành một cường quốc trên biển, với hàng loạt chính sách và động thái hướng đến khu vực Biển Đông Có thể thấy,
dù trong bất kì thời đại nào, sức mạnh biển cũng đóng vai trò quan trọng quyết định trong sức mạnh tổng hợp của quốc gia, và Tướng Alfred Thayer Mahan đã sớm nhìn thấy được tầm quan trọng của sức mạnh biển qua thời gian ông nghiên cứu quá trình trở thành cường quốc của Anh, Hà Lan, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, và cho ra đời
thuyết Sức mạnh biển (1890) Mahan nhận định rằng, ‘các quốc gia sống bằng xuất khẩu hàng hoá thì phải kiểm soát biển, phải giành lấy và giữ được quyền kiểm soát biển, nhất là kiểm soát các tuyến
Trang 2giao thông biển huyết mạch liên quan tới lợi ích và ngoại thương của quốc gia mình – sức mạnh biển là nhân tố chính làm cho đất nước giàu mạnh Muốn thế, phải có lực lượng hải quân và đội thương thuyền mạnh cùng một mạng lưới các căn cứ địa trên biển’ Theo đó,
ông đã nêu ra những yếu tố sức mạnh biển mà quốc gia cần phải có, cùng điều kiện cơ bản để trở thành quốc gia kiểm soát biển Mặt khác, Việt Nam – đất nước với đường bờ biển dài 3260km cùng hơn
3000 hòn đảo lớn nhỏ nằm trong khu vực Biển Đông, từ lâu đã được đánh giá là một trong những quốc gia có tiềm năng và lợi thế lớn về phát triển sức mạnh biển Trong phạm vi bài tiểu luận này, tác giả sẽ luận giải sức mạnh biển của Việt Nam dựa trên lý thuyết sức mạnh biển của Alfred Thayer Mahan, với mục đích làm rõ về sức mạnh hiện tại cũng như tiềm năng sức mạnh biển của Việt Nam, đồng thời hiểu thêm về lý thuyết sức mạnh biển của Mahan
Theo quan điểm của Mahan, có 6 yếu tố cơ bản quốc gia cần
có nếu muốn sở hữu sức mạnh biển, trong đó yếu tố đầu tiên chính
là vị trí địa lý thuận lợi qua biển đi ra thế giới Như đã đề cập ở phía
trên, Việt Nam là quốc gia nằm trong Biển Đông – khu vực nằm trên tuyến đường giao thông biển huyết mạch nối liền Thái Bình Dương
-Ấn Độ Dương, châu Âu - châu Á, Trung Đông - châu Á Vì vậy, Biển Đông là một trong những nơi giao thông thương mại và vận chuyển quân sự quốc tế diễn ra dày đặc nhất trên thế giới Theo đó, Việt Nam – một quốc gia thuộc khu vực Biển Đông, hoàn toàn có điều kiện thuận lợi để phát triển giao thông vận tải trên biển, giao lưu kinh tế, văn hóa với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới Yếu
tố thứ 2 được Mahan xem là nguồn sức mạnh biển của quốc gia đó
chính là địa hình thuận lợi như có nhiều cảng và con sông chảy qua vùng đất màu mỡ thông ra biển Hiện nay, theo thống kê Bản đồ
sông ngòi Việt Nam, Việt Nam có tổng cộng 9 hệ thống sông lớn với
112 cửa sông ra biển, và phần lớn là đổ ra Biển Đông Trong đó, nổi
Trang 3bật là hệ thống sông Mê Kông và sông Hồng bồi đắp phù sa cho 2 đồng bằng lớn nhất là đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng Về cảng biển, theo báo cáo từ tạp chí Tia Sáng, tới năm 2016, Việt Nam có 49 cảng biển và 166 bến cảng trải dài khắp cả nước Đến 2020, số bến cảng ở Việt Nam đã tăng lên 286 Mặc dù hệ thống cảng biển và bến cảng rải rác ở khắp địa phương trên cả nước, vẫn có nhiều ý kiến cho rằng hệ thống cảng của Việt Nam chưa đạt được đến tầm quốc tế, như nhận định của nguyên thứ trưởng bộ giao
thông vận tải Nguyễn Văn Công ‘điểm yếu nhất của cảng biển chúng
ta hiện là chưa có một mô hình quản lý, đầu tư xây dựng, khai thác cảng biển hiện đại, đạt chuẩn mực quốc tế như nhiều nước mạnh về lĩnh vực hàng hải hiện nay như Hàn Quốc, Trung Quốc, Singarpore,
Úc, Hà Lan, Bỉ…’ Yếu tố thứ 3 và thứ 4 chính là lãnh thổ có dân sống thì phân bố dọc theo bờ biển và phải có số dân tương đối đông để có thể cung cấp đủ thuỷ thủ và lao động đóng tàu Hiện tại, Việt Nam là
quốc gia với hơn 90 triệu dân, trong đó số dân sống ở vùng ven biến chiếm khoảng 1/3, tức rơi vào khoảng 30 triệu người (theo thống kê của tạp chí Tia Sáng) Trong đó, người lao động ven biển được xem là
có trình độ tron nghề đóng tàu, hàng hải, khai thác và nuôi trồng thủy sản Như vậy, có thể nói xét về mặt dân số và lao động ven biển, Việt Nam có tiềm năng lớn trong việc phát triển sức mạnh biển Tuy nhiên, cũng cần phải nhìn nhận rằng, trong thời đại phát triển và hội nhập hiện nay, nếu chỉ dựa vào yếu tố dân số đông và lao động lành nghề thì vẫn chưa đủ đề phát huy tối đa hết tiềm lực Chẳng hạn, theo như báo cáo của tạp chí Cộng Sản, trong năm 2020, vấn đề phát triển kinh
tế ven biển ở Việt Nam còn vướng phải nhiều khó khăn như: tình trạng khai thác tự phát vẫn còn cao, công nghệ; thiết bị khai thác còn lạc hậu, kém hiệu quả; tình trạng giảm sút tài nguyên biển do khai thác
tự phát mà không tuân theo quy hoạch;… Cuối cùng, theo Mahan, để
có thể làm nên sức mạnh biển quốc gia thì cần toàn dân phải có khát
Trang 4tâm phát triển sức mạnh biển của nước mình Nói cách khác, sức
mạnh biển cần phải được tạo ra dựa trên sự quyết tâm và phối hợp thống nhất giữa nhân dân và chính phủ Theo thống kê năm 2018 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam, trong giai đoạn 10 năm (2008-2017), tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của các địa phương ven biển tăng trưởng bình quân 7,5%/năm, cao hơn so với nhịp tăng trưởng chung của cả nước 1,5% GRDP bình quân đầu người đạt 64,9 triệu đồng, cao hơn so với mức bình quân cả nước đạt 53,5 triệu đồng Trong đó, các ngành kinh tế biển như du lịch biển, khai thác chế biến, phát triển các khu kinh tế ven biển; các hệ thống giao thông của các địa phương ven biển được ưu tiên phát triển Song, phát triển kinh tế biển vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại như đã đề cập ở trên Đứng trước những triển vọng, cũng như những khó khăn đó, nghị quyết về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã được ban hành, với mục tiêu đẩy mạnh kinh tế biển, trong đó tập trung ưu tiên các ngành du lịch và dịch vụ biển, kinh tế hàng hải, khai thác dầu khí và các khoáng sản biển khác; nuôi trồng và khai thác hải sản; công nghiệp ven biển; năng lượng và tái tạo các ngành kinh tế biển mới Như vậy, nhìn chung có thể thấy rằng, Việt Nam là quốc gia có nhiều tiềm năng sở hữu sức mạnh biển, song, hiện tại phần lớn được dựa vào yếu tố tự nhiên như vị trí địa lý, địa hình; còn yếu tố về sức mạnh con người như dân số hay sự quyết tâm và phối hợp thống nhất giữa địa phương
và chính phủ vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề và chưa được khai thác triệt để
Thứ hai, xét trên những điều kiện cơ bản để trở thành quốc gia
kiểm soát biển, Mahan cho rằng trước tiên phải có hải quân, căn cứ hải quân và các tuyến giao thông trên biển không bị nước khác kiểm soát Lực lượng hải quân Việt Nam được xem là lực lượng nòng cốt
bảo vệ chủ quyền quốc gia Việt Nam trên biển, với 5 vùng hải quân
Trang 5trải dài khắp cả nước Trong những năm gần đây, hải quân Việt Nam không ngừng được củng cố, gia tăng sức mạnh khi lực lượng lính hải quân được nâng cao công tác huấn luyện, chiến đấu; đồng thời được trang bị nhiều trang thiết bị hiện đại như tàu ngầm, tàu tên lửa, tàu hộ vệ… Mặt khác, mặc dù hiện nay lực lượng hải quân được nhiều ý kiến đánh giá là vững mạnh, tinh nhuệ và hiện đại, số lượng cảng đặc dụng dành cho hải quân Việt Nam lại khá hạn chế
Cụ thể, hiện nay Việt Nam có tổng cộng 49 cảng biển, nhưng phần lớn các cảng được sử dụng cho mục đích thương mại Riêng cảng Cam Ranh trong những năm gần đây đã được sử dụng như cảng đặc
dụng cho hải quân Nếu xét trên quan điểm của Mahan rằng, Sức mạnh hải quân = Lực lượng + Vị trí thì Việt Nam hiện đang có
lợi thế lớn về mặt lực lượng, nhưng về vị trí của căn cứ hải quân vẫn còn gặp hạn chế Bên cạnh yếu tố hải quân, Mahan
cho rằng để kiểm soát biển, quốc gia phải có đội tàu buôn mạnh cùng các hải cảng và tuyến hàng hải, phải có buôn bán với nước ngoài Về yếu tố hải cảng, như đã đề cập ở phía
trên, Việt Nam có hệ thống hải cảng trải dài khắp cả nước với
49 cảng và 286 bến cảng Tuy nhiên, hải cảng của Việt Nam hiện nay bị xem là còn manh mún, chưa khai thác tốt và chưa đáp ứng được tiêu chuẩn của quốc tế Bên cạnh đó, trang thiết bị, máy móc của những doanh nghiệp cảng biển còn lạc hậu, chưa phát triển hiện đại, tiên tiến gây ảnh đến chất lượng dịch vụ của cảng, có thể kể đến là thời gian xếp dỡ, chờ tàu lâu và nhiều chi phí phát sinh chưa hợp lý Một ví dụ điển hình cho thấy hạn chế của vận tải biển Việt Nam đó chính là hiện nay phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam đều chọn phương thức nhập khẩu CIF Theo đó, doanh nghiệp nhập khẩu phải chịu thêm giá cước vận chuyển tăng, phí bảo
hiểm tăng, không thuê được tàu (vì tàu do bên xuất chọn)… và
Trang 6là vì đội tàu của Việt Nam thường cũ, lạc hậu hơn so với tàu của nước ngoài, kéo theo nhiều nguy cơ hàng hóa, cùng với mức tiêu hao nhiên liệu cao, chi phí cho sửa chữa lớn,… Còn xét trên phương diện buôn bán với nước ngoài, theo thống kê của Tổng cục thống kê, mặc dù năm 2020 phải đối mặt với dịch COVID-19, Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam ước tính đạt 281,5 tỷ USD, tăng 6,5%
so với năm 2019. Như vậy, mặc dù còn gặp nhiều khó khăn trong phát triển cảng biển và thiết bị, tàu vận chuyển, hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vẫn trên đà phát triển và có nhiều tín hiệu tích cực.
Nhìn chung, xét trên phương diện yếu tố sức mạnh biển và những điều
kiện cơ bản để trở thành quốc gia kiểm soát biển, Việt Nam đang sở hữu nhiều tiềm năng lớn để trở thành quốc gia sức mạnh biển Tuy nhiên, có thể thấy hiện nay những tiềm năng ấy vẫn chưa được khai thác triệt để bởi vì nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu có thể thấy
là các phương thức vận hành vẫn chưa tiên tiến, chưa có tính đồng
bộ, lâu dài Để giải quyết được vấn đề này, Việt Nam cần tập trung đẩy mạnh phát triển kĩ thuật tiên tiến để bắt kịp với những tiêu chuẩn của khu vực và quốc tế, đồng thời cần phải có những chính sách lâu dài và đồng bộ trong việc phát huy sức mạnh biển của quốc gia
Trang 7Tài liệu tham khảo:
Ẩn, N (2021) Kinh tế Việt Nam hướng ra biển lớn Retrieved from
Tuổi trẻ: https://tuoitre.vn/
Dân, N V (2014) Địa chính trị trong chiến lược và chính sách phát
triển quốc gia Hà Nội: Chính trị quốc gia.
Hiển, M (2020, 6 3) Chính phủ ban hành Kế hoạch tổng thể phát
triển bền vững kinh tế biển Retrieved from Văn phòng chính
phủ: http://www.vpcp.chinhphu.vn/
Khải, H V (2020, 2 11) Phát triển kinh tế biển Việt Nam - Tiềm
năng và thách thức Retrieved from Tạp chí cộng sản:
https://www.tapchicongsan.org.vn/
Sức mạnh của Hải quân nhân dân Việt Nam (2020, 8 5) Retrieved
from Dân trí: https://dantri.com.vn/
Toán, D V (2016, 8 17) Học thuyết sức mạnh biển hiện đại và triển
vọng áp dụng với Việt Nam Retrieved from Tia sáng:
https://tiasang.com.vn/
Thọ, Đ P (2018, 9 29) Thực trạng phát triển kinh tế biển và những
vấn đề đặt ra Retrieved from Quân đội nhân dân:
https://www.qdnd.vn/
(2020) Xuất nhập khẩu 2020: Nỗ lực và thành công Hà Nội: Tổng
cục thống kê Retrieved from Tổng cục thống kê