BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI NÔNG THỊ LANH HOÀN THIỆN THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ CÁC DOANH NGHIỆP TẠI CỤC THUẾ TỈNH BẮC KẠN LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ HÀ NỘI - 2020...
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
NÔNG THỊ LANH
HOÀN THIỆN THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ CÁC DOANH NGHIỆP TẠI CỤC THUẾ TỈNH BẮC KẠN
LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ
HÀ NỘI - 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
NÔNG THỊ LANH
HOÀN THIỆN THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ CÁC DOANH NGHIỆP TẠI CỤC THUẾ TỈNH BẮC KẠN
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 8340410 Luận văn Thạc sỹ kinh tế
Người hướng dẫn khoa học:
GS,TS PHẠM VŨ LUẬN
HÀ NỘI - 2020
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn thạc sỹ kinh tế “Hoàn thiện thanh tra, kiểm tra
thuế các doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn” là công trình nghiên cứu của
cá nhân tôi, được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết, nghiên cứu khảo sát tình hình thực tiễn, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS, TS Phạm Vũ Luận
Các số liệu, mô hình và những dữ liệu sử dụng trong luận văn là trung thực, các giải pháp, đề xuất đưa ra xuất phát từ thực tiễn nghiên cứu, chưa từng được công bố dưới bất cứ hình thức nào trước khi trình bày, bảo vệ và công nhận bởi Hội đồng đánh giá luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ Kinh tế, Trường Đại học Thương Mại
Một lần nữa, tôi xin khẳng định về sự trung thực của lời cam kết trên
Hà Nội, ngày tháng năm 2020
Tác giả
Nông Thị Lanh
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được đề tài luận văn này, tôi đã nhận được sự quan tâm hướng dẫn, giúp đỡ của nhiều cá nhân, tập thể trong và ngoài trường
Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn GS, TS Phạm Vũ Luận, thầy đã tận tình hướng dẫn, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận văn
Tôi xin cảm ơn Ban lãnh đạo, nhân viên các phòng ban của Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn đã cung cấp cho tôi những thông tin, tư liệu quý giá và những đóng góp xác đáng, hết sức quý báu để tôi hoàn thành luận văn này
Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, cô giáo Trường Đại học Thương Mại, Khoa Sau đại học đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu để hoàn thành chương trình đào tạo Thạc sỹ Quản lý kinh tế
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, các đồng nghiệp, bạn bè đã tạo điều kiện giúp đỡ, động viên, khuyến khích tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập
Do những hạn chế về chủ quan và khách quan, đề tài nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được những nhận xét góp ý của quý thầy cô
và các độc giả để đề tài được hoàn thiện hơn, sâu sắc hơn và có tính khả thi hơn nữa
Cuối cùng tôi xin gửi lời chúc sức khỏe, hạnh phúc, kính chúc quý Thầy, Cô thành công trong sự nghiệp cao quý
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Trang 5MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU vii
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài luận văn 1
2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan 2
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 6
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 6
4.1 Đối tượng nghiên cứu đề tài 6
4.2 Phạm vi nghiên cứu đề tài 6
5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 7
5.1 Phương pháp thu thập dữ liệu 7
5.2 Phương pháp phân tích, xử lý dữ liệu 7
6 Kết cấu luận văn 8
CHƯƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ CÁC DOANH NGHIỆP .9
1.1 Những vấn đề chung về thuế và công tác thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp 9
1.1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của thuế 9
1.1.2 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của thanh tra, kiểm tra thuế 13
1.1.3 Mục đích, nguyên tắc, phương pháp thanh tra, kiểm tra thuế 16
1.1.4 Quy trình thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp 22
1.2 Nội dung thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp 28
1.2.1 Xây dựng kế hoạch thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp 28
1.2.2 Tổ chức thực hiện thanh tra, kiểm tra thuế 29
Trang 61.2.3 Kiểm tra, giám sát quy trình thanh tra, kiểm tra thuế 32
1.3 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả thanh tra, kiểm tra thuế 33
1.3.1 Các chỉ tiêu định lượng 33
1.3.2 Các chỉ tiêu định tính 36
1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp 36
1.4.1 Nhân tố khách quan 36
1.4.2 Nhân tố chủ quan 38
1.5 Kinh nghiệm của một số Cục Thuế về thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp và bài học rút ra cho Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 40
1.5.1 Kinh nghiệm của Cục Thuế tỉnh Hà Nam về thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp 40
1.5.2 Kinh nghiệm của Cục Thuế thành phố Hà Nội về thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp 41
1.5.3 Bài học rút ra cho Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 42
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THANH TRA, KIỂM TRA THUẾ CÁC DOANH NGHIỆP TẠI CỤC THUẾ TỈNH BẮC KẠN 45
2.1 Khái quát chung về Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 45
2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 45
2.1.2 Cơ cấu tổ chức và nhân lực của Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 46
2.1.3 Chức năng, nhiệm vụ của Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 47
2.2 Thực trạng các nội dung thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 50
2.2.1 Thực trạng lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra thuế 50
2.2.2 Thực trạng tổ chức thực hiện thanh tra, kiểm tra thuế 54
2.2.3 Thực trạng kiểm tra, giám sát quy trình thanh tra, kiểm tra thuế 64
2.3 Đánh giá thực trạng thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 66
2.3.1 Những kết quả đạt 66
2.3.2 Những tồn tại và nguyên nhân 69
Trang 7CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THANH TRA, KIỂM TRA
THUẾ CÁC DOANH NGHIỆP TẠI CỤC THUẾ TỈNH BẮC KẠN 75
3.1 Phương hướng hoạt động của Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn và quan điểm hoàn thiện thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 75 3.1.1 Phương hướng hoạt động của Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 75
3.1.2 Quan điểm hoàn thiện thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 77
3.2 Giải pháp hoàn thiện thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn 78
3.2.1 Tổ chức lại bộ máy, tăng cường số lượng và chất lượng nguồn nhân lực thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra thuế 78
3.2.2 Xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu người nộp thuế phục vụ hiệu quả thanh tra, kiểm tra 81
3.2.3 Hoàn thiện kỹ thuật phân tích, đánh giá rủi ro trong thanh tra, kiểm tra thuế 82
3.2.4 Hoàn thiện kỹ năng thanh tra, kiểm tra thuế 84
3.2.5 Tăng cường giám sát quy trình thanh tra, kiểm tra 87
3.2.6 Xây dựng và thực hiện cơ chế phối hợp giữa các bộ phận thuộc Cơ quan Thuế và các cơ quan khác có liên quan đến người nộp thuế 90
3.3 Một số kiến nghị 91
3.3.1 Kiến nghị với Bộ Tài chính 91
3.3.2 Kiến nghị với Tổng cục Thuế 93
KẾT LUẬN 95 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 8DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CPTC Chi phí tài chính
TNDN Thu nhập doanh nghiệp
Trang 9DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
Sơ đồ 1.1: Quy trình kiểm tra thuế theo Quyết định số 746/QĐ-TCT
Sơ đồ 1.2: Quy trình thanh tra thuế theo Quyết định số
Bảng 2.1: Kế hoạch thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Bắc
Bảng 2.2: Bảng kết quả kiểm tra hồ sơ khai thuế tại trụ sở Cơ quan
Bảng 2.3: Kết quả kiểm tra tại trụ sở NNT giai đoạn 2017-2019 tại
Bảng 2.4: Kết quả thanh tra tại trụ sở NNT giai đoạn 2017-2019 của
Trang 10PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài luận văn
Luật Quản lý thuế ra đời và có hiệu lực từ ngày 01/7/2007, đã làm thay đổi căn bản cơ chế quản lý thuế trước đây, trao quyền chủ động cho người nộp thuế Người nộp thuế “tự khai, tự tính, tự nộp” nên hiện nay công tác quản lý thuế đang phải đối mặt với những gian lận trốn, lậu thuế bằng những thủ đoạn tinh vi, phức tạp Trong đó có những thủ đoạn được liên kết ở qui mô lớn để trốn thuế… nhưng chưa được phát hiện, xử lý, truy thu kịp thời vào ngân sách Nhà nước Chính vì vậy đòi hỏi tăng cường các biện pháp quản lý trong đó thanh tra, kiểm tra là một trong những hoạt động hết sức quan trọng Thanh tra, kiểm tra thuế không chỉ có những đóng góp đáng kể vào chống thất thu thuế mà còn nhằm đảm bảo công bằng, động viên đối với các chủ thể kinh tế phát huy nguồn lực của mình đẩy mạnh sản xuất, nâng cao năng suất lao động Thanh tra kiểm tra thuế là nơi cung cấp các căn cứ, các bằng chứng cụ thể phản ánh một cách chân thực, sống động các hoạt động diễn
ra trong thực tế, để phục vụ cho việc hoàn thiện, bổ sung các chính sách cho phù hợp
Thực tiễn cho thấy nếu hoạt động kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật thuế được thực hiện một cách nghiêm túc, có hiệu quả sẽ làm tăng tính tự giác tuân thủ pháp luật của người nộp thuế Ngược lại, nếu hoạt động này lỏng lẻo, không được coi trọng sẽ là điều kiện làm lan nhanh sự không tuân thủ pháp luật, hậu quả không chỉ thiệt hại đến ngân sách Nhà nước mà còn tạo ra sự bất công đối với người chấp hành tốt nghĩa vụ thuế Thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra để kịp thời phát hiện, ngăn chặn những hành vi trái pháp luật, giúp cho cơ quan quản lý xem xét tính đúng đắn quyết định quản lý của mình nhằm đạt hiệu quả tốt nhất như mục tiêu đề
ra Tuy nhiên, hiện nay công tác kiểm tra, thanh tra thuế vẫn còn có những hạn chế đòi hỏi phải được nghiên cứu nhằm cải tiến, đổi mới và hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu thực tiễn đang đặt ra
Trang 11Những năm qua, tại Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn công tác thanh tra kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp đã được coi trọng đúng với vai trò và vị trí của nó Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện vẫn còn những vấn đề tồn tại, hạn chế, những điểm bất cập cần phải khắc phục, hoàn thiện như: Công tác kiểm tra hồ sơ khai thuế tại Cơ quan Thuế còn mang tính hình thức, chạy theo số lượng, chất lượng chưa cao thể hiện qua số thuế phát hiện tăng thêm và số hồ sơ phát hiện sai phạm còn thấp, chủ yếu hồ sơ kiểm tra được chấp nhận giống số NNT đã kê khai; Thời gian tiến hành một số cuộc thanh, kiểm tra còn kéo dài; Việc phát hiện các thủ đoạn gian lận của NNT còn nhiều hạn chế Các vụ án lớn về thuế, đặc biệt là các hành vi tội phạm chiếm đoạt tiền hoàn thuế giá trị gia tăng chưa được làm rõ; Còn nhiều doanh nghiệp giải thể, sáp nhập hợp nhất, doanh nghiệp được hoàn thuế trước kiểm tra sau nhưng chưa được cơ quan thuế kiểm tra theo quy định
Những hạn chế nêu trên đã làm giảm tác động tích cực của công tác thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn Muốn khắc phục những hạn chế đó, cần nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống lý luận và thực tiễn công tác thanh tra, kiểm tra thuế đối với doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn nhằm làm rõ những nguyên nhân gây ra những hạn chế nêu trên cũng như đề xuất căn cứ khoa học cho những cải cách tiếp theo Với mong muốn góp phần giải quyết
một số trong những nhiệm vụ đặt ra đó, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện
thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Bắc Kạn” làm đề tài
luận văn thạc sỹ
2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan
Đã có nhiều tác giả nghiên cứu về hoàn thiện thanh tra, kiểm tra thuế các doanh nghiệp với các cấp độ khác nhau từ giáo trình, luận án tiến sĩ, báo cáo nghiên cứu khoa học, luận văn thạc sĩ; các bài báo đăng trong các Tạp chí khoa học; các bài đăng trong Kỷ yếu các Hội thảo khoa học quốc gia, quốc tế có thể kể đến một số công trình cụ thể như sau:
Nguyễn Thị Phương Thảo (2017), Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra
thuế tại Cục Thuế thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sỹ, Trường Đại học Thương
Trang 12mại Trên cơ sở hệ thống hoá một số vấn đề lý luận về thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế, luận văn đã phân tích thực trạng công tác thanh tra kiểm tra thuế tại Cục Thuế thành phố Hà Nội, rút ra được một số kết quả đạt được cũng như những tồn tại hạn chế trong công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế thành phố Hà Nội Từ
đó, tác giả đã đưa ra quan điểm hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra thuế tại Cục Thuế thành phố Hà Nội
Hà Thanh Tùng (2015), Hoàn thiện công tác kiểm tra thuế tại thành phố Hà
Giang, Luận văn Thạc sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội Luận
văn đã hệ thống hóa, phân tích và làm rõ một số vấn đề lý luận về kiểm tra thuế, hiệu quả kiểm tra thuế Luận văn nêu rõ các vai trò, nguyên tắc hoạt động của kiểm thuế: nhấn mạnh việc kiểm tra thuế cần tuân theo pháp luật, đúng quy trình và phải đảm bảo hiệu quả Luận văn đánh giá thực trạng công tác kiểm tra thuế tại Chi cục giai đoạn 2009–2013, nêu lên kết quả đạt được cũng như hành vi sai phạm của người nộp thuế, và các biện pháp đã xử lý trong thời gian qua Luận văn đã đề xuất một số giải pháp mới nhằm góp phần nâng cao hiệu quả kiểm tra ở Chi cục thuế thời gian tới Đổi mới công tác xây dựng kế hoạch kiểm tra; nâng cao biện pháp nghiệp vụ kiểm tra, chất lượng đội ngũ công chức; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kiểm tra và tổ chức tốt công tác xử lý sau kiểm tra; xây dựng
cơ sở cơ sở dữ liệu tập trung về người nộp thuế Các giải pháp có cơ sở lý luận và thực tiễn và tương đối phù hợp với điều kiện thực tiễn của Chi cục Thuế TP Hà Giang
Trịnh Xuân Nguyên (2015), Hoàn thiện công tác kiểm tra thuế tại Chi cục
Thuế Yên Định, Thanh Hoá, Luận văn Thạc sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế - Đại học
Quốc gia Hà Nội Luận văn phân tích, đánh giá thực trạng công tác kiểm tra thuế ở Chi cục Thuế Yên Định thời gian qua Từ thực trạng đó, luận văn phân tích, đánh giá những ưu điểm và hạn chế, tồn tại, chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại liên quan đến hiệu quả kiểm tra thuế Luận văn đưa ra các đề xuất các giải pháp, điều kiện để thực hiện công tác kiểm tra thuế ở Chi cục Thuế Yên Định
Trang 13Nguyễn Cảnh Bảy (2014), Hoàn thiện công tác kiểm tra, thanh tra thuế ở
Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh, Luận văn Thạc sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế - Đại học Quốc
gia Hà Nội Với những nội dung phân tích ở từng chương, luận văn đã đạt được những kết quả sau chủ yếu sau: (1) Luận văn nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về kiểm tra, thanh tra; kinh nghiệm thực tế kiêm tra, thanh tra thuế của một số nước trên thế giới và nghiên cứu hoạt động thanh tra tại một tỉnh để nghiên cứu thực trạng công tác kiểm tra, thanh tra thuế hiện nay ở Việt nam một cách đúng đắn và khoa học (2) Qua phân tích, đánh giá thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra thuế ở Cục thuế Hà Tĩnh, luận văn đã chỉ rõ những kết quả chủ yếu, những tồn tại, hạn chế trong hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế ở Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh hiện nay (3) Về định hướng hoàn thiện và các giải pháp để hoàn thiện hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế, luận văn đã đưa ra mục tiêu, yêu cầu cơ bản của chiến lược phát triển ngành thuế giai đoạn 2011-2020 trong đó tập trung các yếu tố, nguồn lực để hiện đại hoá kiểm tra, thanh tra thuế đến năm 2020 và những yêu cầu cơ bản cần phải đáp ứng nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế Luận văn đã tập trung nghiên cứu, phân tích và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm tra, thanh tra thuế ở Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh
Nguyễn Thanh Hoài (2013), Tăng cường công tác thanh tra thuế ở Việt Nam,
bài đăng trên Tạp chí Tài chính số 5-2013 Tác giả đã nêu ra các nội dung cơ bản của công tác thanh tra đó là thanh tra việc chấp hành những quy định về đăng ký kê khai nộp thuế, thanh tra việc chấp hành chế độ lưu giữ số liệu, tài liệu kinh doanh nghĩa vụ bắt buộc của đối tượng nộp thuế, thanh tra việc chấp hành nghĩa vụ nộp thuế của NNT Đồng thời tác giả đã đề cập một số hạn chế của công tác thanh tra như chưa có quy trình phân loại kiểm tra một cách có hệ thống, khoa học để nhằm phát hiện đối tượng có nhiều khả năng trốn thuế, lậu thuế để tiến hành thanh tra, do vậy hiệu quả của thanh tra thuế chưa thật cao, trình độ của các cán bộ làm công tác thanh tra và việc xử lý sau thanh tra chưa đủ mạnh Từ đó Tác giả đã nêu ra các giải pháp chung nhất mang tính gợi mở nhằm tăng cường công tác thanh tra