ĂN HỌC MỸ NỬA ẦU THẾ KỈ XIX VÀ EDGAR ALLAN POE – NHỮNG VẤN Ề KHÁI QUÁT
Vài nét về bối cảnh nước Mỹ và văn học Mỹ nửa đầu thế kỉ XIX
Diện mạo văn học Mỹ chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các yếu tố xã hội và văn hóa, đặc biệt trong nửa đầu thế kỷ XIX, khi sự bành trướng lãnh thổ và hành trình tìm kiếm “giấc mơ Mỹ” đã tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho văn học Trong cuốn The American Crisis (Khủng hoảng Mỹ) năm 1776, Thomas Paine nhấn mạnh rằng thời điểm này là thử thách cho linh hồn con người, và những ai kiên cường sẽ xứng đáng với tình yêu và lòng biết ơn của dân tộc Cuộc chiến tranh giành độc lập từ 1775 đến 1783 đã mang lại chiến thắng vinh quang cho người Mỹ, được xem là cuộc chiến tranh giải phóng hiện đại đầu tiên chống lại một cường quốc thuộc địa Chiến thắng này được coi là dấu hiệu linh thiêng cho sứ mệnh vĩ đại của nước Mỹ và nhân dân Mỹ.
Sau khi giành độc lập từ thực dân Anh, George Washington đã lãnh đạo việc mở rộng lãnh thổ Mỹ, bao gồm việc sáp nhập ba tiểu bang Vermont (1791), Kentucky (1792) và Tennessee (1796) Chính sách định cư của ông không chỉ mở rộng các vùng đất trước đây thuộc Anh và Tây Ban Nha mà còn có ảnh hưởng sâu sắc đến các tổng thống sau này, đặc biệt trong chính sách đối ngoại với nguyên tắc “tránh xa những liên minh cố định lâu dài” Tiếp nối Washington, Thomas Jefferson đã mua lại vùng Louisiana từ Pháp vào năm 1803, giúp lãnh thổ Mỹ mở rộng gấp đôi Chiến tranh Anh – Mỹ nổ ra vào năm 1812 và kết thúc ba năm sau đó với chiến thắng cho Mỹ.
Vào năm 1816, James Monroe được bầu làm tổng thống Mỹ, tiếp tục củng cố sức mạnh của nhà nước Liên bang Sự gia nhập của các bang mới như Luisiana (1812), Indiana (1816) và Mississippi đã góp phần vào sự gia tăng dân số ồ ạt của đất nước này.
Năm 1819, theo hiệp ước Onis, Tây Ban Nha đã phải bán Florida và Oregon cho Mỹ Đến năm 1823, Học thuyết Monroe được ban hành, với nội dung cốt lõi là khẳng định châu Mỹ thuộc về người châu Mỹ.
Mỹ và cảnh cáo sự can thiệp của các nước châu Âu vào châu Mỹ Đến năm
Năm 1850, Hoa Kỳ đã có 31 bang với dân số đạt 23 triệu người, lãnh thổ mở rộng từ Đại Tây Dương đến Thái Bình Dương sau khi mua California và khu vực Tây Nam của Mexico.
Về kinh tế, khoa học kĩ thuật: Nhiều tập đoàn sản xuất, kinh doanh của
Mỹ ra đời và nhanh chóng mở rộng quan hệ buôn bán ngoại giao với nhiều quốc gia trên toàn cầu Dưới sự lãnh đạo của Washington, ngành hàng hải Mỹ vươn lên vị trí thứ hai thế giới, chỉ sau Anh Năm 1790, tàu Mỹ đã đặt chân đến Trung Quốc để bắt đầu hoạt động thương mại Vào những năm đầu thế kỷ XIX, Mỹ đạt được nhiều tiến bộ quan trọng trong ngành công nghiệp dệt, chế tạo máy móc và phát triển hệ thống đường sắt Các bang miền Nam mở rộng đồn điền trồng bông, với sản lượng bông chiếm tới 80% tổng sản lượng toàn cầu.
Công cuộc khai hóa miền Nam đã mang lại lợi ích lớn cho Mỹ, nhưng do thế mạnh nông nghiệp và nhu cầu lao động chân tay, miền Nam không muốn bãi bỏ chế độ nô lệ Nguồn lợi này chủ yếu dựa vào sức lao động của nô lệ da màu, dẫn đến sự bóc lột tàn nhẫn Dù nhiều lần nổi dậy, nô lệ vẫn thất bại trong cuộc đấu tranh của mình Mặc dù việc buôn bán nô lệ quốc tế bị bãi bỏ từ năm 1808, chính sách chiếm hữu nô lệ vẫn tồn tại ở Mỹ, gây ra nhiều tranh cãi về tính nhân đạo Chế độ chiếm hữu nô lệ đã trực tiếp châm ngòi cho cuộc nội chiến Nam – Bắc (1861 - 1865), và cuộc chiến này đã kết thúc chế độ nô lệ, xóa bỏ phương thức sản xuất lạc hậu, mở ra giai đoạn phát triển mới cho nước Mỹ và tạo điều kiện cho sự chuyển mình sang chủ nghĩa đế quốc.
“Giấc mơ Mỹ” được khởi nguồn từ Tuyên ngôn Độc lập ngày 4/7/1776, khẳng định quyền bình đẳng và quyền mưu cầu hạnh phúc cho tất cả mọi người Thực chất, giấc mơ này hứa hẹn rằng chỉ ở Mỹ, những lý tưởng ấy mới có thể trở thành hiện thực cho những ai dám theo đuổi Vào đầu thế kỉ XIX, “giấc mơ Mỹ” được hiểu là ước vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn, nơi không có sự phân biệt giới tính, sắc tộc hay giàu nghèo Nó dành cho những người dám đứng lên chống lại áp bức và tìm kiếm tự do, cũng như cho những ai chấp nhận đánh đổi để đạt được thành công Tuy nhiên, để thực hiện giấc mơ này, con người phải đối mặt với những khó khăn và cạnh tranh khốc liệt trong xã hội Mỹ, nơi chủ nghĩa cá nhân cực đoan đã làm rạn nứt mối liên kết cộng đồng Như Louis Sazaret đã nói: “Ở người Mỹ mỗi điểm hay có một điểm dở”.
Edgar Allan Poe, trong suốt 40 năm cuộc đời, đã thể hiện những trăn trở sâu sắc về thời đại của mình, phản ánh những mâu thuẫn và phức tạp trong lịch sử nước Mỹ nửa đầu thế kỷ XIX Ông không chỉ là một nhà văn mà còn là người tái hiện những vấn đề xã hội qua những hình ảnh khác thường và nhân vật dị biệt, với lối viết triết lý sâu sắc Poe nhận ra sự xung đột giữa thế giới nội tâm và ngoại cảnh, đồng thời giải quyết vấn đề này bằng cách nhìn về quá khứ và tương lai, thể hiện sự nhạy cảm của thế kỷ XVIII trong khi phê phán thực tại Ông mô tả giấc mơ Mỹ với những khía cạnh tối tăm của chủ nghĩa thực dụng, như sự cô đơn và tha hóa trong cuộc sống hiện đại Sự hỗn loạn này phản ánh sự mất mát của các hệ thống tư tưởng khi mà di cư, đô thị hóa và công nghiệp hóa làm suy yếu nền tảng gia đình và lối sống truyền thống Dù ra đi sớm, Poe đã dự báo về một thế giới tồi tệ, nơi mà sự tự động hóa và những mâu thuẫn xã hội ngày càng trầm trọng đã đẩy con người vào tình cảnh khốn cùng, buộc họ phải đấu tranh để bảo vệ bản thân trước nguy cơ tha hóa trong xã hội tư bản.
1.1.2 ăn học Mỹ nửa đầu thế kỉ XIX và chủ nghĩa lãng mạn
Văn học Mỹ ra đời và phát triển trong bối cảnh lịch sử, xã hội đặc thù của đất nước Trước thế kỷ XIX, văn học Mỹ giống như một khối bê tông hỗn độn, thiếu hình dạng và bản sắc riêng, chịu ảnh hưởng lớn từ văn học châu Âu, đặc biệt là văn học Anh Thành tựu văn học trong hai thế kỷ XVII – XVIII chủ yếu là tác phẩm của thời kỳ thuộc địa, ít thể hiện cá tính sáng tạo của tác giả, với lối viết đã lỗi thời Người Mỹ thời điểm đó tập trung vào việc xây dựng cộng đồng và đấu tranh chống lại sự phụ thuộc vào đế quốc Anh, dẫn đến sự thiếu vắng văn học mang màu sắc riêng Đến thế kỷ XIX, khi đất nước đã ổn định, các nhà văn như Ralph Waldo Emerson kêu gọi tìm kiếm một hướng đi độc lập, thoát khỏi sự bắt chước, nhấn mạnh rằng thời kỳ phụ thuộc vào văn học nước ngoài đã kết thúc Chủ bút một tạp chí Mỹ cũng cảnh báo về sự nhục nhã của việc lệ thuộc vào khuôn mẫu văn học Anh, kêu gọi sự cần thiết phải phát triển bản sắc riêng cho văn học Mỹ Vấn đề cấp thiết đặt ra cho văn học Mỹ lúc bấy giờ là cần phải khẳng định bản sắc độc đáo của mình.
Vào đầu thế kỉ XIX, các nhà văn Mỹ mang sứ mệnh xây dựng một căn tính văn hóa mới tách biệt khỏi châu Âu, đặc biệt là Anh, đã nỗ lực tiếp thu và bản địa hóa những tinh hoa văn hóa từ các quốc gia tiên tiến Họ đã để lại dấu ấn trong các tác phẩm của mình, với những tên tuổi nổi bật như James Fenimore Cooper, Nathaniel Hawthorne, và Edgar Allan Poe, phản ánh mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người, cũng như xã hội và lịch sử trong quá trình xây dựng đất nước dân chủ Các tác giả không ngừng tìm tòi những hình thức sáng tác độc đáo, thể hiện sự vận động mạnh mẽ của xã hội Mỹ và sự phát triển của nền văn học non trẻ, được đánh giá ngang tầm với các trung tâm văn học lớn trên thế giới.
Văn học Mỹ đầu thế kỷ XIX thể hiện sự trẻ trung và năng động qua việc liên tục canh tân và cách tân Các nhà văn thời kỳ này không chỉ thấu hiểu đời sống khổ cực của người nô lệ dưới chính sách hà khắc, mà còn khao khát mang đến cho họ cuộc sống ấm no, hạnh phúc, tự do và dân chủ Họ đã áp dụng triệt để các luận thuyết như Nông bản (Agrarianism) và Dân chủ (Democration), được hình thành trong quá trình khai phá và xây dựng nước Mỹ Đồng thời, nhiều học thuyết từ châu Âu cũng đã du nhập vào Mỹ, thích ứng với bối cảnh lịch sử xã hội, góp phần vào sự phát triển của văn học trong thời kỳ này.
Mỹ, đã tồn tại và phát huy ảnh hưởng trong đời sống, chính trị, văn hóa, văn học Mỹ như chủ nghĩa siêu nghiệm (Transcendentalism), chủ nghĩa tự nhiên
(Naturalism), tiêu biểu và có tác động hơn hết trong nửa đầu thế kỉ XIX là chủ nghĩa lãng mạn (Romanticism)
Chủ nghĩa lãng mạn (Romanticism) là một trào lưu văn hóa quan trọng vào cuối thế kỉ XVIII và nửa đầu thế kỉ XIX, có ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển văn học toàn cầu Ban đầu, “lãng mạn” được hiểu là những điều hoang đường, kỳ lạ chỉ có trong sách vở, nhưng đến thế kỉ XIX, khái niệm này đã mở rộng, trở thành một thế giới quan mới, thể hiện cách nhìn và đánh giá sâu sắc về thực tại.
Chủ nghĩa lãng mạn Mỹ, xuất hiện vào khoảng năm 1820, mang những đặc điểm tương đồng với chủ nghĩa lãng mạn châu Âu như sự đề cao chủ nghĩa cá nhân, sùng bái thiên nhiên, ca ngợi trí tưởng tượng và xúc cảm, đặc biệt nhấn mạnh cái chết và sự siêu nhiên Tuy nhiên, nó diễn ra trong bối cảnh bành trướng lãnh thổ và tìm kiếm bản sắc riêng của nước Mỹ, nơi mà cái tôi được định nghĩa lại Nhân vật chính trong văn học lãng mạn Mỹ thường đối mặt với hiểm nguy và cái chết trong hành trình tự khám phá, có thể là sống giữa bộ tộc man rợ hay khám phá vùng đất hoang để thử thách bản thân Qua hành trình này, họ khám phá ra tiềm năng và tài năng độc đáo của mình, thường được trợ giúp bởi những thế lực cao hơn Hành trình trở về không chỉ đơn thuần là trở về điểm xuất phát mà là một sự trở lại mạnh mẽ hơn, mang theo triết lý sống tự do, yêu thiên nhiên và coi trọng bản năng con người hơn quy ước xã hội, đồng thời đề cao cái tôi hơn tính chất cộng đồng Một yếu tố quan trọng khác trong văn học Mỹ là khái niệm “cái siêu phàm”.
Mỹ đã trải qua hơn 200 năm phiêu lưu và khai hóa, bắt đầu từ 13 bang và mở rộng dọc bờ biển Đại Tây Dương Thế giới tự nhiên ở đây rất phong phú, chứa đựng nhiều bí ẩn và huyền bí Nó không chỉ thể hiện vẻ đẹp hùng vĩ mà còn mang đến cảm giác sợ hãi, yêu cầu con người phải tôn kính và tìm hiểu những điều khó giải thích trong sự hiểu biết của mình.
Giới thuyết về Exotic và Gothic
1.2.1 Exotic – một đặc tính mĩ học đặc trƣng của nghệ thuật lãng mạn Định nghĩa về văn học lãng mạn, nhà thơ Anh là Percy Bysshe Shelley đã khẳng định: “lãng mạn là sự bùng nổ kinh động, nó đẩy những người nghệ sĩ đến sự hoang dã và cái ngoại lai, đến những chân trời không giới hạn…”
Các nhà văn lãng mạn, như Percy Bysshe Shelley vào năm 1820, luôn khám phá những hướng đi mới trong sáng tác của họ, và đặc tính Exotic trở thành một lựa chọn tối ưu Đặc tính Exotic được coi là một yếu tố then chốt, thường xuất hiện trong chủ nghĩa lãng mạn, mang lại sự hấp dẫn và mới mẻ cho tác phẩm.
“ngoại lai”, ngoài ra còn được dịch là “dị lãm”, “hương xa”, “cái lạ”
Trong bài nghiên cứu The exotic as a symbolic system, William
Stephen Foster định nghĩa "Exotic" là sự điều khiển đối với những hiện tượng xã hội xa lạ, thường mang tính đe dọa và kỳ dị Ông chỉ ra rằng khái niệm này thường gán cho những điều không quen thuộc, nhưng thực chất lại xuất phát từ những điều quen thuộc mà chúng ta thường gặp Sự không quen thuộc kích thích những suy ngẫm và liên tưởng tượng trưng, trong khi việc hiểu những điều xa lạ giúp làm mới cái quen thuộc Mối quan hệ giữa cái quen thuộc và cái Exotic luôn tồn tại cảm giác có lỗi hay nhầm lẫn Foster cũng nhấn mạnh rằng Exotic có tính chất tường giải, giúp các thành viên trong một nhóm xã hội hiểu được nhóm xã hội khác, như giữa phương Tây và phương Đông Ở đây, phương Đông không chỉ là một vị trí địa lý mà được cấu trúc qua diễn ngôn của các nhà văn phương Tây, cho thấy Exotic mang tính biện chứng, như một hệ thống tượng trưng giúp thuần hóa những điều xa lạ trong văn hóa.
Trong nghiên cứu về vấn đề thuộc địa trong thời đại văn hóa hàng hóa toàn cầu, Graham Huggan chỉ ra rằng "cái ngoại lai" không chỉ là một phẩm chất thẩm mỹ mà còn chứa đựng tính chất chính trị, thường được che giấu dưới lớp huyền bí hóa Sự khác biệt và bí ẩn này, kết hợp với bối cảnh thuộc địa, cho thấy các nước thuộc địa bị coi là dưới đáy của sự phát triển văn minh, cần được khai hóa để trở nên văn minh hơn Các công trình khoa học và kỹ thuật được xây dựng nhằm bành trướng lãnh thổ và phục vụ cho kinh tế tư bản Từ đó, chủ nghĩa ngoại lai thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX ra đời như sản phẩm của sự mở rộng dân tộc của chính quốc "Exoticism" là khuynh hướng nghệ thuật chịu ảnh hưởng từ các nền văn minh phi phương Tây, bắt nguồn từ giao thương với phương Đông và ngày càng phổ biến sau quá trình xâm chiếm thuộc địa Xu hướng này thể hiện rõ qua âm nhạc, hội họa và nghệ thuật trang trí, nơi "Exotic" được sử dụng để gợi lên vẻ đẹp xa lạ và sự giàu có.
Theo quan điểm của nhà nghiên cứu Alden Jones, khái niệm Exotic trong văn học và nghệ thuật được định nghĩa dựa trên ý nghĩa văn hóa Ông cho rằng Exotic là cách mà một nền văn hóa chuyển hóa nền văn hóa khác thành sản phẩm tiêu dùng thông qua việc tái biểu đạt.
Vitor Selagen giải thích nguồn gốc của khái niệm Exotic, cho rằng nó xuất hiện trong thời đại chủ nghĩa đế quốc, đồng thời phản ánh trong mỹ học và tri thức luận Ông nhấn mạnh rằng Exotic phát sinh từ tham vọng của người phương Tây trong việc chiếm lĩnh các giá trị văn hóa khác Đặc tính của Exotic có sự tương đồng với "Orientalism" nhưng không bị giới hạn trong một khoảng thời gian hay nền văn hóa cụ thể nào.
Trong chuyên luận Di sản văn học lãng mạn – những cách đọc khác,
Hoàng Tố Mai nhấn mạnh đặc tính Exotic trong văn học, cho rằng nó có thể được hiểu qua các khái niệm như thuyết duy nguyên thủy, chủ nghĩa vị chủng và chủ nghĩa nhân văn Ông xem Exotic là một chủ đề quan trọng, tạo dấu ấn đặc trưng trong nhiều tác phẩm lãng mạn Theo ông, trong tinh thần tự do mới, các nhà văn lãng mạn từ nhiều nền văn hóa đã mở rộng trí tưởng tượng của mình về không gian và thời gian, quay trở lại thời trung cổ để vay mượn các chủ đề và khung cảnh từ quần đảo Hebrides trong truyền thống Ossian.
Đặc tính Exotic là một hiện tượng phức tạp, phản ánh nhiều yếu tố xã hội và lịch sử, không chỉ giới hạn trong lý thuyết văn học hiện đại hay hệ thống chủ đề lãng mạn Qua việc tổng hợp các quan điểm nghiên cứu về Exotic trong và ngoài văn học, cùng với nội dung và hình thức tác phẩm của Edgar Allan Poe, bài viết sẽ phân tích đặc tính Exotic từ ba khía cạnh: cái khác (the Other), cái phương Đông (the Oriental) và cái nghịch dị (grotesque).
1.2.2 Gothic – dòng chảy đầy hấp lực của văn học lãng mạn
Thuật ngữ Gothic ban đầu mang ý nghĩa miệt thị bộ tộc Goth, những người du thủ du thực sống ở thảo nguyên và hoang mạc Họ không tự lao động mà thường cướp bóc các làng gần biên giới La Mã Trong khi đế chế La Mã đang tiến gần đến văn minh, người Goth vẫn sống trong xã hội nguyên thủy, hoang dã và thô bạo Do đó, người La Mã coi Goth là những kẻ "xâm lược man rợ" Qua thời gian, Gothic không chỉ ám chỉ một bộ tộc mà trở thành biểu tượng cho sự dã man, thô bạo và những điều quái đản trong tâm thức phương Tây.
Trong lịch sử văn minh thế giới, từ thế kỷ XII – XIII, thuật ngữ Gothic đã chuyển mình thành biểu tượng của sự tinh tế trong kiến trúc Pháp Kiến trúc Gothic nổi bật với những mái vòm phức tạp, trần nhà cao và nhiều trụ tường, tạo cảm giác vừa hoành tráng vừa bí ẩn Những bức tường được trang trí bằng các tác phẩm nghệ thuật đầy cảm xúc, trong khi cửa sổ kính màu hình hoa hồng mang đến vẻ đẹp lôi cuốn Bên trong, rèm nhung đỏ và nền gạch đen tạo nên một không gian vừa sang trọng vừa huyền bí Kiến trúc Gothic thường được ưa chuộng cho các nhà thờ và trường đại học, thể hiện sự vững chãi nhưng vẫn duy trì nét thanh thoát Nhiều công trình Gothic hiện nay vẫn được xây dựng và đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.
Từ thế kỷ XVIII, Gothic đã mở rộng ra nhiều lĩnh vực nghệ thuật phong phú và đa dạng, bao gồm âm nhạc với âm thanh bass nặng nề từ nhạc cụ cổ điển như Violon và Cello, tạo ra bầu không khí ảm đạm Trong hội họa, sự chuyển mình từ không gian hai chiều sang ba chiều mang đến ảo ảnh u ám Thời trang thể hiện qua những mẫu váy dài tối màu, găng tay đen, và phong cách trang điểm đậm với mái tóc dài Điện ảnh Gothic gây ấn tượng với những tình tiết bất ngờ, khiến khán giả thót tim Nền nghệ thuật Gothic được nhận diện qua bóng tối bao trùm, màu sắc chủ đạo là đen cùng các gam màu lạnh, âm thanh khó chịu và cảm xúc tiêu cực như đau đớn, sợ hãi, cô đơn, và các hiện tượng siêu nhiên, hủy diệt.
Gothic, ban đầu chỉ là cái tên miệt thị cho bộ tộc Goth, đã trải qua sự biến chuyển lớn trong suốt thời gian và trở thành một phong cách nghệ thuật được nhiều lĩnh vực tiếp nhận Văn học Gothic, hòa cùng dòng chảy của thời đại, đã tiếp thu những giá trị cốt lõi của phong cách này, tạo ra những tác phẩm lãng mạn, đầy mê hoặc nhưng cũng chứa đựng sự kỳ quái và u ám Những tác phẩm văn học Gothic thường mang lại cảm giác sợ hãi ban đầu, nhưng lại cuốn hút người đọc qua từng trang sách, để lại dư vị bí ẩn và sâu lắng trong cuộc sống thường nhật.
Trong cuốn “Di sản văn học lãng mạn – những cách đọc khác”, Hoàng Tố Mai nhấn mạnh mối liên hệ giữa văn học và điện ảnh, cho rằng điện ảnh là phương tiện tối ưu để khám phá dư âm của văn học Bà khẳng định rằng nghệ thuật, bao gồm văn học và điện ảnh, đều là hình thái ý thức xã hội, phản ánh những vấn đề của đời sống xã hội thông qua sự đồng nhất về ý thức thẩm mỹ và nghệ thuật.
Các tác phẩm văn học và điện ảnh thường chia sẻ những tương đồng về nội dung tư tưởng, các chủ đề cụ thể, khuynh hướng – trường phái và thể loại, tạo nên sự giao thoa giữa hai lĩnh vực nghệ thuật này.
Ngày nay, mọi lứa tuổi đều bị cuốn hút bởi những bộ phim ma quái, siêu nhiên và khoa học viễn tưởng như Harry Potter, Chúa tể của những chiếc nhẫn và Chạng vạng, nhưng ít ai tìm hiểu nguồn gốc của những tác phẩm kinh điển này Những khung cảnh huyền bí, góc quay bất thường và nhịp phim rùng rợn trong các bộ phim thường lấy cảm hứng từ văn học Gothic Bối cảnh tiểu thuyết Gothic thường là các tu viện hoặc lâu đài với kiến trúc đặc trưng, nơi tác giả nhấn mạnh sự bí ẩn và rùng rợn qua những căn phòng ma ám, lối đi ngầm và bậc thang đầy bí mật.
Edgar Allan Poe và hành trình sáng tác
1.3.1 Từ một thiên tài độc sáng …
Cô đơn và đau thương có phải là nguồn cảm hứng cho những bản tình ca đầy nỗi buồn trong tác phẩm của Edgar Allan Poe, nghệ sĩ mang đậm bản sắc Mỹ? Hãy cùng khám phá hành trình trở về với vùng đất của những cảm xúc sâu sắc này.
Edgar Allan Poe, một trong những nhà văn vĩ đại của Mỹ, được sinh ra vào năm 1809 tại Boston, Massachusetts, nơi được coi là cái nôi văn hóa của đất nước Ông là hậu duệ thứ ba của dòng họ Poe, di cư từ Ireland sang Mỹ, với ông nội trở thành thương gia thành đạt Tuy nhiên, sự giàu có không được truyền lại cho con cháu khi cha của Edgar, David Poe, từ bỏ gia đình để theo đuổi sự nghiệp diễn xuất Kết hôn với Elizabeth Arnold Hopkins vào năm 1806, David Poe đã phải đối mặt với nhiều khó khăn trong nghề nghiệp, dẫn đến tình trạng nghiện rượu và lối sống vô trách nhiệm Khi Edgar chỉ mới hơn một tuổi, David Poe đã rời bỏ gia đình, để lại Elizabeth một mình nuôi con.
Arnold Hopkins phải nuôi hai con nhỏ, William Henry Poe và Edgar Poe, trong khi đang mang thai đứa con thứ ba Năm 1811, bà sinh con gái thứ ba ở Richmond nhưng đã qua đời vì viêm phổi khi còn rất trẻ Edgar Poe, mồ côi cha từ một tuổi và mẹ từ hai tuổi, được vợ chồng John Allan nhận nuôi và đặt tên là Allan Tuy nhiên, cuộc sống trong gia đình nuôi không hạnh phúc khiến Edgar không tự hào về cái tên này, và ông thường ký tên là Edgar A Poe Sau cái chết của mẹ, nơi bà từng diễn kịch cũng bốc cháy, để lại cho Edgar những ký ức đau thương về cái đẹp và cái chết Những trải nghiệm này đã ảnh hưởng sâu sắc đến tác phẩm của ông, với hình ảnh những người con gái chết trẻ xuất hiện thường xuyên, phản ánh nỗi ám ảnh về cô đơn và cái chết trong cuộc đời của Edgar Allan Poe.
Năm 1815, Edgar Allan Poe cùng ba mẹ nuôi chuyển đến Anh và học tại một trường tư ở Stoke Newington, dưới sự quản lý của bác sĩ Bransby Quang cảnh nơi đây mang vẻ đẹp cổ kính với những đền đài, di tích đổ nát, và những con đường rợp bóng cây, tạo nên một không gian tĩnh lặng và thanh bình, mà sau này đã được Poe tái hiện trong các tác phẩm của mình.
William Wilson nhớ lại những kỉ niệm đầu tiên trong đời học trò của mình tại một làng sương mù ở Anh, nơi có những ngôi nhà cổ kính kiểu Elizabeth và những cây khổng lồ rợp bóng Thị trấn cổ kính này mang lại cho ông cảm giác trong lành, với hương thơm từ các bụi cây và tiếng chuông nhà thờ vang vọng trong không gian tĩnh lặng Những kỉ niệm này đã truyền cảm hứng cho Edgar Allan Poe sáng tác những trang văn Gothic đầy ám ảnh, thể hiện sự sợ hãi nhưng cũng chứa đựng lòng thương yêu với những số phận bất hạnh Poe cho rằng cái đẹp thường kết hợp với những yếu tố kỳ lạ và bất thường, và mặc dù sống ở Anh, ông không bắt chước các tiểu thuyết gia người Anh Tác phẩm của Poe thường gợi lên quá khứ đau buồn, tối tăm, kết hợp với không gian hẻo lánh, tạo ra dấu hiệu báo trước những điều xấu sẽ xảy đến với nhân vật chính.
Năm 1820, gia đình John Allan trở lại Richmond, Mỹ, nơi Edgar Allan Poe nhận ra sự lạnh nhạt từ gia đình nuôi Mâu thuẫn giữa Poe và cha nuôi ngày càng gia tăng, do John gặp khó khăn về tài chính và không đồng tình với các mối quan hệ tình cảm của Poe Bên cạnh đó, sự ganh ghét từ bạn bè đồng môn tại trường William Burke cũng khiến Poe cảm thấy cô đơn, mặc dù anh nổi bật với tài năng vượt trội trong nhiều lĩnh vực như toán, ngôn ngữ và bơi lội Để tìm kiếm sự an ủi, chàng thi sĩ đã rút vào thế giới thơ ca.
Trong đêm tối của ảo tưởng, tôi mơ về những niềm vui đã qua Tuy nhiên, khi tỉnh dậy từ giấc mơ, ánh sáng của cuộc sống lại mang đến cho tôi nỗi đau sâu sắc.
Edgar Allan Poe khám phá giá trị sống thực sự của bản thân qua giấc mơ, giữa thế giới ảo mộng và thực tế, khi ông tuyên bố rằng “Mơ mộng là công việc duy nhất của đời tôi” (Tuyển tập Edgar Allan Poe, 2002) Những ý tưởng văn chương không chỉ đến từ quang cảnh bên ngoài mà còn từ đồ đạc trong nhà kết hợp với tâm trạng nhân vật, dẫn đến khuynh hướng viết lãng mạn theo hướng Exotic của ông.
Giấc mơ là một phần quan trọng trong cuộc sống của tôi, nơi tôi phải tưởng tượng ra bản thân mình giữa những hiện thực xung quanh Những kiến trúc lộn xộn, từ mộc mạc đến cổ điển, tạo nên một không gian vừa đẹp vừa đáng sợ Những ngôi nhà cổ xưa, với thiết kế kỳ quái, thường khiến tôi cảm thấy khiếp sợ Dù trước đây tôi từng tôn sùng các nghi thức, nhưng giờ đây, chúng chỉ khiến tôi cảm thấy ngán ngẩm Tất cả những điều này giờ đây chỉ là những thử thách cho mục tiêu của tôi.
Edgar Allan Poe luôn sống trong cô đơn và buồn chán, thiếu thốn tình cảm từ người thân, khiến ông dễ dàng đón nhận tình cảm từ người khác Từ năm 14 tuổi, ông đã yêu bà Jane Stith Stannard, mẹ của bạn mình, nhưng bà đột ngột qua đời khi mới ngoài ba mươi, để lại nỗi đau sâu sắc trong lòng Poe và thúc đẩy ông khám phá bí mật của cái chết trong văn chương Khi 17 tuổi, học tại đại học Virginia, tài năng của ông phát triển qua các môn Latin và Pháp ngữ, nhưng tình trạng căng thẳng với cha nuôi và xung đột với bạn bè dẫn đến nghiện rượu Ông cũng yêu Sarah Elmira Royster, nhưng tình yêu này bị cha cô ngăn cấm Dù có đính hôn với vài cô gái khác, những mối tình không trọn vẹn và ký ức đau buồn về tuổi thơ luôn ám ảnh ông Cảm giác mất mát và bi kịch trong cuộc sống đã để lại dấu ấn sâu sắc trong hầu hết các tác phẩm của Poe, phản ánh nỗi ám ảnh về cái chết của những người thân yêu và hành trình sáng tác của ông cho đến cuối đời.
Năm 1827, Edgar Allan Poe trở lại Boston, nơi ông ra mắt tập thơ đầu tay "Tamerlane and other Poems" Hai năm sau, ông xuất bản tập thơ thứ hai mang tên "Al Aaraaf, Tamerlane and Minor Poems" Đến năm 1831, Poe chuyển đến Baltimore, sống cùng bà cô Clemm và cô em họ Virginia Mùa hè năm sau, ông bắt đầu viết văn xuôi và những truyện ngắn đầu tiên của ông được đăng trên báo Philadelphia Saturday Courier, đánh dấu bước khởi đầu trong sự nghiệp viết lách của ông Ngoài thơ và truyện ngắn, Poe còn được công nhận với nhiều tài năng khác như viết tiểu luận, phê bình văn học, và chỉnh sửa bản in.
Edgar Allan Poe là một nhà văn có sức hấp dẫn mãnh liệt với độc giả, bao gồm cả những người khó tính nhất Các tác phẩm nổi bật như "Con mèo đen", "Sự suy tàn của ngôi nhà Usher", "Con cánh cam vàng" và "Trái tim mách bảo" đưa người đọc vào hành trình đồng hành cùng các nhân vật Trong lĩnh vực thơ ca, những bài thơ tiêu biểu như "The Raven", "To Helen", "Annabel Lee" và "The Bells" thể hiện đỉnh cao nghệ thuật của ông Bên cạnh đó, tiểu luận "Triết học của sáng tạo" cũng thu hút sự quan tâm của nhiều nhà phê bình và văn sĩ.
Edgar Allan Poe, một nhà văn nổi tiếng với những tác phẩm lãng mạn mang tính Exotic và Gothic, đã ra đi đột ngột vào ngày 7 tháng 10 năm 1849, để lại trong lòng người hâm mộ sự tiếc nuối về một tài năng lớn Cuộc đời ông chỉ kéo dài 40 năm, nhưng những quan điểm sáng tác và phê bình của ông vẫn có giá trị đến ngày nay Sự ra đi bí ẩn của Poe không chỉ gây chấn động cho nền văn học Mỹ mà còn cho toàn thế giới, khẳng định vị trí của ông như một tác gia kiệt xuất trong lịch sử văn học.
1.3.2 ến hành trình sáng tạo Exotic và Gothic
Cuối thế kỉ XVIII và đầu thế kỉ XIX là thời kỳ vàng son của văn học Mỹ, với sự xuất hiện của nhiều tác giả tài năng Bối cảnh xã hội đầy mâu thuẫn đã tạo ra nguồn cảm hứng phong phú cho các nhà thơ và nhà văn Họ viết về thiên nhiên, đất nước và con người, mỗi tác giả đều thể hiện những khía cạnh riêng của chủ nghĩa lãng mạn, đồng thời phản ánh nét đặc trưng của phong cách Exotic và Gothic.
Edgar Allan Poe, tiếp thu từ văn học nước ngoài và các nhà văn trong nước, đã trở thành bậc thầy văn chương chỉ sau hơn hai mươi năm sáng tác Ông để lại một di sản văn chương phong phú, không chỉ về số lượng tác phẩm mà còn về bút pháp chuyên nghiệp, hệ thống đề tài đa dạng và thế giới nhân vật phong phú Chủ đề sống và chết luôn ám ảnh trong sáng tác của Poe, và ông đã làm phong phú thêm nguồn sáng tác của mình bằng những đặc tính Exotic và Gothic.