Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường phổ thông dân tộc bán trú thcs huyện điện biên đông tỉnh điện biên

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÊ THỊ ANH TÚ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NH

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ ANH TÚ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN

KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG

PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS,

HUYỆN ĐIỆN BIÊN ĐÔNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ ANH TÚ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN

KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG

PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS,

HUYỆN ĐIỆN BIÊN ĐÔNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Quang

THÁI NGUYÊN - 2019

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 3 năm 2019

Tác giả luận văn

Lê Thị Anh Tú

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới Lãnh đạo trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên, các Thầy giáo Cô giáo đã tham gia giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu tại nhà trường

Đặc biệt, với tấm lòng thành kính, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến

GS.TS Phạm Hồng Quang, người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình

giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn đồng nghiệp

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 3 năm 2019

Tác giả luận văn

Lê Thị Anh Tú

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc của luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN KHTN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS 7

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 9

1.2 Những khái niệm cơ bản của đề tài 11

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục 11

1.2.2 Hoạt động dạy học 13

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên 13

1.3 Một số vấn đề cơ bản về dạy học môn KHTN cấp THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới 14

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

1.3.1 Quan điểm và đường lối chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáo dục 14

1.3.2 Vai trò môn khoa học tự nhiên cấp THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới 17

1.3.3 Mục tiêu hoạt động dạy học môn KHTN 18

1.3.4 Đặc điểm hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 19

1.4 Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên ở trường PTDT bán trú THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới 21

1.4.1 Quản lý mục tiêu dạy học môn KTHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 22

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình GDT mới 22

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường PTDTBT THCS 29

1.5.1 Năng lực, phẩm chất của người Hiệu trưởng 29

1.5.2 Chất lượng đội ngũ giáo viên 29

1.5.3 Chất lượng đầu vào của học sinh 31

1.5.4 Điều kiện cơ sở vật chất, phương tiện dạy học 32

1.5.5 Yếu tố về chính trị, xã hội, tâm lý và tổ chức 32

Kết luận chương 1 33

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN KHTN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS HUYỆN ĐIỆN BIÊN ĐÔNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN 34

2.1 Một số nét về giáo dục PTDTBT THCS của huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên 34

2.1.1 Mạng lưới trường lớp và cơ sở vật chất 34

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

2.1.2 Chất lượng giáo dục 35

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 36

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 36

2.2.2 Khách thể khảo sát 36

2.2.3 Nội dung khảo sát 36

2.2.4 Phương pháp khảo sát và xử lý kết quả 36

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên 37

2.3.1 Nhận thức của CBQL, giáo viên về tầm quan trọng của môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 37

2.3.2 Thực trạng việc thực hiện nội dung dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 38

2.3.3 Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 39

2.3.4 Thực trạng hình thức dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 41

2.3.5 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 42

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên 43

2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch dạy học môn KHTN 43

2.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới 45

2.4.3 Chỉ đạo hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới 51 2.4.4 Kiểm tra, đánh giá công tác quản lý dạy học môn KHTN theo chương

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

trình giáo dục phổ thông mới 53

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên 55

2.6 Đánh giá chung 57

2.6.1 Một số kết quả đạt được 57

2.6.2 Một số tồn tại, hạn chế 58

2.6.3 Nguyên nhân của những hạn chế 59

Tiểu kết chương 2 60

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHTN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS HUYỆN ĐIỆN BIÊN ĐÔNG, TỈNH ĐIỆN BIÊN 61

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 61

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện và hệ thống 61

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 61

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 61

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 62

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 62

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên 62

3.2.1 Nâng cao nhận thức của CBQL, GV dạy học môn KHTN 62

3.2.2 Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học môn KHTN theo hướng phát huy tính tích cực của HS 64

3.2.3 Đổi mới công tác kiểm tra hoạt động chuyên môn ở trường PTDTBT THCS 67 3.2.4 Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn KHTN của học sinh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

theo tiếp cận năng lực 70

3.2.5 Tăng cường trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy học môn KHTN 71

3.3 Mối liên hệ giữa các biện pháp đề xuất 73

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 74

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 74

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 74

3.4.3 Kết quả khảo nghiệm 74

Kết luận chương 3 76

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 77

1 Kết luận 77

2 Khuyến nghị 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81 PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

KHTN : Khoa học tự nhiên PPDH : Phương pháp dạy học PPGD : Phương pháp giáo dục PTDTBT : Phổ thông dân tộc bán trú THCS : Trung học cơ sở

THPT : Trung học phổ thông UBND : Ủy ban nhân dân

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thực trạng nhận thức của CBQL, giáo viên về tầm quan trọng

của môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 37 Bảng 2.2 Thực trạng nội dung dạy học môn KHTN theo chương trình

giáo dục phổ thông mới 38 Bảng 2.3 Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học môn KHTN

theo chương trình giáo dục phổ thông mới 40 Bảng 2.4 Thực trạng hình thức dạy học môn KHTN theo chương trình

giáo dục phổ thông mới 41 Bảng 2.5 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động dạy học môn

KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới 42 Bảng 2.6 Thực trạng lập kế hoạch dạy học môn KHTN 44 Bảng 2.7 Thực trạng quản lý hồ sơ lên lớp của giáo viên dạy môn KHTN 46 Bảng 2.8 Thực trạng hoạt động dạy học trên lớp của giáo viên dạy môn

KHTN 47 Bảng 2.9 Thực trạng tổ chức đổi mới phương pháp dạy học môn KHTN 50 Bảng 2.10 Thực trạng quản lý sinh hoạt của tổ chuyên môn 51 Bảng 2.11 Tổng hợp đánh giá công tác chỉ đạo hoạt động dạy học môn

KHTN theo chương trình GDPT mới 52 Bảng 2.12 Thực trạng kiểm tra, đánh giá công tác quản lý dạy học môn

KHTN theo chương trình GDPT mới 54 Bảng 2.13 Tổng hợp đánh giá của CBQL và GV về các yếu tố ảnh hưởng

đến công tác quản lý HĐDH 56 Bảng 3.1 Kết quả đánh giá tính cần thiết và tính khả thi của 5 biện pháp 74

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục và Đào tạo có tầm quan trọng trong đời sống văn hoá, chính trị, kinh tế của một quốc gia, là sự biểu hiện trình độ phát triển của một quốc gia Trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đang đặt ra những yêu cầu to lớn về chất lượng nguồn lực con người Đó là sự phát triển toàn diện

về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ cho thế hệ trẻ, cho con người Việt Nam

Tại Đại hội lần thứ XI, Đảng ta khẳng định “Phát triển giáo dục và đào

tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản

để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế và bền vững” [7]

Ngày 27/7/2017, Ban Chỉ đạo đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông của Bộ GD&ĐT đã thông qua Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể Theo đó, Ban Phát triển các chương trình môn học đã xây dựng dự thảo chương trình môn học, hoạt động giáo dục ở các cấp học

Giáo dục trung học cơ sở (THCS) là một trong những cấp học của giáo dục phổ thông trong hệ thống giáo dục của nước ta, cấp THCS là cấp học cơ bản, là giai đoạn trung gian giữa Tiểu học và trung học phổ thông (THPT) Ở giai đoạn này, học sinh được cung cấp kiến thức cơ bản nhất, giáo dục và hình thành nhân cách, gắn với tâm sinh lý của lứa tuổi này cũng nhiều biến động Như vậy, hoạt động dạy học ở các trường THCS là vô cùng quan trọng, là cơ sở cho các cấp học, bậc học cao hơn

Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, “Khoa học tự nhiên là

môn học được xây dựng và phát triển trên nền tảng của Vật lý, Hóa học, Sinh học và Khoa học Trái Đất, Đối tượng nghiên cứu của Khoa học tự nhiên là các

sự vật, hiện tượng, quá trình, các thuộc tính cơ bản về sự tồn tại, vận động của thế giới tự nhiên” [5]

Môn khoa học tự nhiên góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung cho học sinh, giáo dục khoa học tự nhiên có sứ mệnh hình thành và phát triển thế giới quan khoa học của học sinh; đóng vai trò chủ đạo trong việc giáo dục học sinh tinh thần khách quan, tình yêu thiên nhiên, tôn trọng các quy luật của tự nhiên để từ đó biết ứng xử với tự nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững xã hội và môi trường Thông qua các hoạt động học tập của lĩnh vực này, học sinh dần hình thành và phát triển năng lực tìm hiểu và khám phá thế giới tự nhiên qua quan sát và thực nghiệm, năng lực vận dụng tổng hợp kiến thức khoa học để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống

Những năm gần đây sự nghiệp giáo dục và đào tạo của huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên nói chung và các trường phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT) THCS nói riêng đã có nhiều thay đổi mạnh mẽ, cơ bản và sâu sắc Bên cạnh những thành tựu cũng còn không ít những hạn chế, yếu kém nhiều mặt, trong đó nguyên nhân cơ bản là những hạn chế về quản lý nhà trường nói chung

và quản lý hoạt động dạy học nói riêng, không theo kịp thực tiễn phát triển giáo dục của đất nước, đặc biệt khó khăn trong việc thích ứng với chương trình giáo dục phổ thông mới

Trong trường THCS hoạt động dạy học là hoạt động chuyên môn chủ yếu,

có tính quyết định đến chất lượng giáo dục, đến sự thành công hay thất bại của mỗi nhà trường Trong đó, các môn KHTN là những môn học có vai trò to lớn trong việc hình thành và phát triển nhân cách của HS; là những môn học then chốt trong chương trình giáo dục phổ thông và đặc biệt là những môn được bắt đầu làm quen từ bậc học THCS

Tại các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS, huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên, trong những năm gần đây chất lượng giáo dục của nhà trường đã được chú ý phát triển nâng lên cả về chất và lượng Tuy nhiên chất lượng giáo

dục của nhà trường cũng còn những mặt hạn chế đặc biệt là với những môn KHTN do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau, trong đó có nguyên nhân do chưa có biện pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học hữu hiệu Hiện nay công tác quản lý hoạt động dạy học môn này chưa thực sự hiệu quả, còn thiếu hệ thống, đồng bộ

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS, huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên” làm đề tài luận văn thạc sỹ

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên nhằm nâng cao chất lượng dạy học của các nhà trường

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới của Hiệu trưởng các trường phổ thông DTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên

4 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, hoạt động dạy học môn KHTN ở các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên tuy đã đạt được nhiều thành tựu nhưng vẫn còn nhiều bất cập và hạn chế Nếu tìm ra các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN tại các nhà trường phổ thông dân tộc bán

trú THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên phù hợp với điều kiện thực tiễn và yêu cầu của giáo dục phổ thông mới thì sẽ nâng cao chất lượng dạy học cho đội ngũ giáo viên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng lý luận về dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường THCS

- Khảo sát thực trạng hoạt động dạy học và quản lý dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới của hiệu trưởng các trường phổ thông DTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên

- Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về nội dung nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu đánh giá thực trạng ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên.Trên cơ sở đó xây dựng và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ở trường các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên theo chương trình giáo dục phổ thông mới

6.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Khảo sát được thực hiện ở 11 trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên

6.3 Giới hạn về khách thể khảo sát và thời gian khảo sát

Khảo sát đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý và học sinh của các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên, bao gồm ban giám hiệu, toàn thể giáo viên tổ KHTN

Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 7/2018 đến tháng 10/2018

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá… các tài liệu, các văn bản có liên quan đến vấn đề nghiên cứu như sách, tài liệu về giáo dục, về quản lý giáo dục, về đổi mới nội dung, chương trình; chủ trương đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước, các văn bản của Bộ GD&ĐT, của Sở GD&ĐT Điện Biên về dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông mới,… nhằm xây dựng cơ sở khoa học và lý luận của đề tài

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (Dùng phiếu hỏi để điều tra giáo viên

và học sinh về thực trạng quản lý và dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên)

7.3 Phương pháp chuyên gia

Lấy ý kiến của lãnh đạo, chuyên viên Sở GD&ĐT Điện Biên, Phòng GD&ĐT Điện Biên Đông, cán bộ quản lý các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên

7.6 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Nghiên cứu giáo án của giáo viên, vở ghi chép của học sinh, bài kiểm tra môn KHTN, các sản phẩm của học sinh…

7.7 Các phương pháp bổ trợ khác

Phương pháp xử lý thông tin (Phân tích xử lý các thông tin thu được, các số liệu bằng thống kê toán học; Sử dụng phần mềm tin học; Sử dụng mô hình, sơ đồ, biểu đồ, đồ thị…) qua đó rút ra các kết luận khoa học, nhận xét khái quát

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, luận văn bao gồm 3 chương sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận vê quản lý dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS

Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học môn theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường PTDTBT THCS huyện Điện Biên Đông, Tỉnh Điện Biên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN KHTN

THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI

Ở CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Từ thời cổ đại, một số nhà triết học, nhà giáo dục phương Tây và phương Đông đã có những tư tưởng về dạy học và quản lý dạy học Xôcơrat (469-399,

trước CN) đã đề xuất dạy học phải “Giúp thế hệ trẻ từng bước tự khẳng định,

tự phát hiện tri thức mới mẻ, phù hợp với chân lý” Khổng Tử (551- 479, trước

CN) đã có quan điểm về phương pháp dạy học: “dùng cách gợi mở, đi từ gần

đến xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ”, “đòi hỏi học trò phải tập luyện, phải hình thành nền nếp, thói quen

trong học tập”

Thực tiễn quản lý hoạt động dạy học luôn tồn tại và sôi động Tuy nhiên, việc tổng kết lý luận về vấn đề này còn khá chậm so với thực tiễn Đầu những năm 50 của thế kỷ XX, trong hàng loạt những công trình nghiên cứu có tính hàn lâm của các nhà khoa học Liên Xô cũ, đã xuất hiện các đề tài về những khía cạnh khác nhau của Quản lý giáo dục Năm 1956, lần đầu xuất hiện cuốn “Quản lý trường học” (Skolovedenie) của tác giả A.Pôpốp, một nhà sư phạm và Quản lý giáo dục của Liên Xô cũ Cuốn sách này, về thực chất, không phải là một công trình khoa học về Quản lý giáo dục, mà là cả một tập hợp khá hoàn chỉnh các chỉ dẫn cho hoạt động thực tiễn của những người làm công tác Quản lý giáo dục, đặc biệt là quản lý trường học; trong đó có quản lý hoạt động dạy học

Trong quá trình phát triển giáo dục Xô Viết (cũ), nhiều nhà nghiên cứu khoa học giáo dục đã lần lượt cho ra đời những tài liệu vừa có tính khoa học, vừa có tính thực tiễn về quản lý hai quá trình sư phạm chủ yếu diễn ra trong nhà trường: Quản lý quá trình dạy học và quản lý quá trình giáo dục Sự tập

trung của những kiến giải đó được thể hiện cụ thể trong các tác phẩm xuất bản vào giữa những năm 70 Đặc biệt, M.I Kôndakốp, nhà lý luận và hoạt động thực tiễn xuất sắc của Liên Xô (cũ) đã dày công nghiên cứu những vấn đề về Quản

lý giáo dục [32]

Năm 1987, Viện Quản lý và Kinh tế giáo dục thuộc Viện Hàn lâm sư phạm (Liên Xô cũ) đã tổng kết những thành tựu nghiên cứu về quản lý trường học qua nhiều năm, trình bày những quan điểm mới nhất về quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng của các học giả Xô Viết (cũ) tính đến thời điểm đó [47]

Như vậy, trong những công trình nghiên cứu của mình, các nhà nghiên

cứu quản lý giáo dục Xô Viết cho rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà

trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ GV” [47] Đó chính là quản lý hoạt động dạy học.Tại các nước

phương Tây, việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý giáo dục nói chung

và quản lý hoạt động dạy học nói riêng cũng rất sôi động Năm 1968, các tác giả Jacob W Getzels, Tames M Lipham Roald F Campbell đã cho ra đời công trình đầu tiên nghiên cứu khá hoàn chỉnh các vấn đề quản lý giáo dục dưới ánh sáng của các học thuyết quản lý chung, đặc biệt là thuyết hành vi (quan hệ con người) trong quản lý (dẫn theo [11])

UNESCO suốt chiều dài lịch sử tồn tại của mình đã tập hợp nhiều học giả trên thế giới để nghiên cứu những vấn đề quản lý giáo dục trên quy mô toàn cầu cũng như trong phạm vi khu vực hoặc quốc gia Từ năm 1964, trong loạt sách về kế hoạch hóa giáo dục đã tập hợp những khuynh hướng nghiên cứu khác nhau về một trong những vấn đề quan trọng của quản lý giáo dục: kế hoạch hóa giáo dục

Đầu những năm 90, UNESCO PROAP đã xuất bản cuốn sách có tính cẩm nang về kĩ năng quản lý giáo dục mang tựa đề “Kế hoạch hóa và quản lý giáo dục vi mô”.Trong những năm cuối của thế kỉ XX, sách báo về quản lý giáo

dục đã xuất hiện rất nhiều Điển hình là các công trình đề cập những quan điểm mới về quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng [46]

Tuy nhiên, những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở nước ngoài vẫn chưa có công trình nào bàn luận, nghiên cứu sâu đến quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS nói chung và quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ở trường THCS nói riêng

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước

Ở nước ta, nhiều nhà sư phạm đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc quản lý quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học trên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục Những ưu điểm và nhược điểm của việc quản lý hoạt động dạy học trên lớp, bản chất và mối quan hệ giữa quản lý hoạt động dạy và hoạt động học, quản lý vai trò của người dạy và người học, quản lý đổi mới nội dung và cách thức tổ chức tiến hành các hình thức tổ chức dạy học trên lớp, điển hình là các tác giả: Đặng Quốc Bảo [2], Nguyễn Thị Mỹ Lộc [27], Nguyễn Ngọc Quang [36], Trần Kiểm [21], …

Trong những năm gần đây đứng trước nhiệm vụ đổi mới Giáo dục - Đào tạo nói chung và đổi mới hoạt động dạy học nói riêng, nhiều nhà nghiên cứu trong đó có những nhà giáo dục, tâm lý học đã đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao tính hiện đại, gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, vấn đề lấy học sinh làm trung tâm trong hoạt động dạy học như: Bùi Văn Quân [38], Đặng Thành Hưng [19], Phạm Minh Hạc [10],

Như vậy, vấn đề quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học từ lâu đã được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm Ngày nay, vấn đề này càng được quan tâm nhiều hơn và trở thành mối quan tâm của toàn xã hội, đặc biệt của các nhà nghiên cứu giáo dục, ý kiến của các nhà nghiên cứu có thể khác nhau nhưng điểm chung mà ta thấy trong các công trình

nghiên cứu của họ là: Khẳng định vai trò quan trọng của công tác quản lý trong dạy và học ở các cấp học, bậc học Đây cũng là tư tưởng mang tính chiến lược

về phát triển giáo dục của Đảng ta: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp

và quản lý giáo dục, đào tạo”

Bên cạnh những tác giả nghiên cứu về các hoạt động của nhà trường kể trên, còn có một số công trình nghiên cứu cũng đã đề cập đến vấn đề tăng cường quản lý hoạt động dạy học, phổ biến kinh nghiệm quản lý chung cho cán bộ quản lý, như: Nguyễn Hữu Châu [6]; Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Trọng Hậu, Nguyễn Quốc Chí [28]; Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Quốc Chí [29]; Nguyễn Văn Trường (biên dịch cùng nhóm tác giả) [45]… Các tác giả đã nhấn mạnh: nhà quản lý cần có những quan điểm mới phù hợp

và có hệ thống nhằm chuyển đổi thành công từ hoạt động dạy học lấy kiến thức sang lấy năng lực của người học làm mục tiêu dạy học

Quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ở trường THCS là một vấn đề nghiên cứu khá mới mẻ, hiện nay trên cả nước những công trình nghiên cứu

về vấn đề này còn hạn chế Công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đức

Thuận nghiên cứu: “Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên ở trường

THCS Vũ Tiến, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình theo định hướng phát triển năng lực” đã tập trung nghiên cứu tìm kiếm các giải pháp nâng cao chất lượng

dạy học môn KHTN ở địa phương

Tuy nhiên, trong thực tiễn quản lý, ở từng bậc học, ở từng địa phương luôn nảy sinh những vấn đề riêng và mới Hơn thế nữa, Nghị quyết số 29 NQ/TW ngày 4/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo sau khi được ban hành chúng tôi chưa tiếp cận được đề tài nào nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ở trường THCS trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Vì vậy, vấn đề tác giả đặt ra ở đề tài này là tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường phổ thông dân

tộc bán trú THCS huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn KHTN ở các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS

1.2 Những khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục

1.2.1.1 Quản lý

Quản lý là một trong những hoạt động cần thiết cho tất cả các lĩnh vực của đời sống Ở đâu con người tạo lập nên nhóm xã hội là ở đó cần đến quản lý, bất kể đó là nhóm không chính thức hay nhóm chính thức, là nhóm nhỏ hay nhóm lớn, là nhóm bạn bè, gia đình hay các đoàn thể, tổ chức xã hội, bất kể mục đích, nội dung hoạt động của nhóm đó là gì [2]

Theo Từ điển bách khoa: “Quản lý có chức năng của hệ thống, có tổ

chức thuộc các giới khác nhau (Sinh học, kỹ thuật, xã hội) bảo đảm và giữ gìn một cơ cấu ổn định, duy trì sự hoạt động tối ưu và bảo đảm thực hiện những chương trình và mục tiêu của hệ thống đó Quản lý tồn tại trong mọi xã hội, ở bất cứ lĩnh vực nào, ở bất cứ giai đoạn phát triển nào” (dẫn theo [38])

Theo C Mác: “Bất cứ một lao động mang tính xã hội trực tiếp hay lao động

cùng nhau, được thực hiện ở quy mô tương đối lớn, đều cần đến mức độ nhiều hay

ít sự quản lý, nhằm thiết lập sự phối hợp giữa những công việc cá nhân và thực hiện những chức năng chung, nảy sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ sở sản xuất, khác với sự vận động của các cơ quan độc lập của nó Một người chơi vĩ cầm riêng lẻ tự điều khiển mình, còn dàn nhạc cần người chỉ huy” (dẫn theo [20])

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có

kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được mục tiêu dự kiến” [36]

Theo tác giả Trần Quốc Thành: “Quản lý là sự tác động có ý thức của

chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi

và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan” [43]

Như vậy, có thể hiểu quản lý là quá trình tác động có định hướng, có tính chất lựa chọn các tác động phù hợp dựa trên các thông tin phù hợp về tình trạng của đối tượng và môi trường nhằm tạo cho đối tượng vừa vận hành trong thế ổn định, vừa tạo sự phát triển theo mục đích đề ra được thực hiện thông qua các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá

1.2.1.2 Quản lý giáo dục

Theo nhà giáo dục người Nga P.V Khuđôminxki: “Quản lý giáo dục là

những tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và có mục đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống giáo dục nhằm bảo đảm sự phát triển toàn diện và hài hòa cho thế hệ trẻ” [31]

Tác giả Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục được hiểu là những tác động tự giác

(có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản

lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục” [21]

Theo tác giả Phạm Viết Vượng cho rằng: “Mục đích cuối cùng của quản

lý giáo dục là tổ chức quá trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên thông minh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và xã hội” [48]

Như vậy, có thể hiểu: Quản lý giáo dục về thực chất là quản lý có hiệu quả

chất lượng giáo dục (bao gồm dạy học và giáo dục theo nghĩa hẹp) được thực hiện thông qua các tác động có mục đích, có kế hoạch, qua các chức năng tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá để đào tạo thế hệ trẻ thông minh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và xã hội

1.2.2 Hoạt động dạy học

Hoạt động học là hoạt động đặc thù của con người được điều khiển bởi mục đích tự giác là lĩnh hội những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mới, những hình thức hành vi và những dạng hoạt động nhất định, những giá trị Hoạt động này chỉ có thể thực hiện ở một trình độ khi mà con người có được khả năng điều chỉnh những hoạt động của mình bởi một mục đích đã được ý thức [19]

Hoạt động học là quá trình tiếp thu kiến thức và rèn luyện kỹ năng dưới

sự dạy bảo, hướng dẫn của nhà giáo Hoạt động học luôn luôn đi đôi và gắn liền với hoạt động dạy của nhà giáo và hợp thành hoạt động dạy học trong lĩnh vực sư phạm [20]

Về bản chất hoạt động học là hoạt động hướng vào làm thay đổi chính mình, nó được điều khiển một cách có ý thức nhằm tiếp thu tri thức, kỹ năng,

kỹ xảo đặc biệt tiếp thu cả những tri thức của chính bản thân hoạt động (cách học) Học có thể có sự hướng dẫn tổ chức của giáo viên và có thể hoàn toàn tự lực Nhưng dù ở hình thức nào thì vai trò của giáo viên vẫn chiếm vai trò quan trọng trong quá trình định hướng, dẫn dắt và trợ giúp cho hoạt động học Dạy và học là hai mặt hoạt động của một quá trình dạy học có cùng chung mục đích và luôn luôn

có mối quan hệ mật thiết với nhau

Từ những phân tích trên, chúng tôi hiểu: Dạy học là một quá trình trong đó

dưới vai trò chủ đạo của giáo viên, người học tự giác hình thành tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực năng lực tư duy, năng lực hoạt động và phẩm chất đạo đức của người công dân, người lao động nhằm thực hiện có tối ưu mục tiêu, nhiệm

vụ của quá trình dạy học đề ra

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên

Quản lý hoạt động dạy học môn KHTN là quản lý quá trình dạy học môn KHTN ở trên lớp, ngoài giờ lên lớp sao cho đảm bảo sự cân đối, hài hòa giữa hoạt động nội khóa và ngoại khóa, bắt buộc và tự chọn; giữa phát triển những

năng lực cá nhân của HS và nâng cao chất lượng giáo dục cho mọi đối tượng HS trong trường

Quản lý hoạt động dạy học môn KHTN còn là quản lý việc chấp hành các quy định (điều lệ, quy chế, nội quy ) về hoạt động giảng dạy của GV và hoạt động học tập của HS, đảm bảo cho hoạt động đó được tiến hành tự giác, có nề nếp, có chất lượng và hiệu quả cao

Dựa trên các khái niệm về quản lý, hoạt động dạy học, chúng tôi quan

niệm: quản lý hoạt động dạy học môn KHTN là quá trình nhà quản lý tiến hành

những tác động có mục đích, có kế hoạch đến quá trình tổ chức hoạt động dạy học môn KHTN (bao gồm những tác động đến hoạt động tổ chuyên môn, giáo viên giảng dạy bộ môn KHTN, học sinh và quá trình dạy học KHTN cùng các thành tố tham gia vào quá trình dạy học) nhằm thực hiện hiệu quả hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới

1.3 Một số vấn đề cơ bản về dạy học môn KHTN cấp THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới

1.3.1 Quan điểm và đường lối chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáo dục

Những quan điểm và đường lối chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáo dục nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng được thể hiện trong nhiều văn bản, đặc biệt trong các văn bản sau đây:

Luật giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 quy định: “Phương pháp giáo

dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [30]

Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI “Đổi mới chương trình,

nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện

đại, nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lí tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội” [8]

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn

diện giáo dục và đào tạo “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học

theo hướng hiện đại; phát huy tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ

sở để người đọc tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”; “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới công nhận và tin cậy Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học và đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội” [8]

“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời” [7] Theo tinh thần đó, các yếu tố của quá trình giáo dục trong nhà

trường trung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 ban hành kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ:

“Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện

theo hướng phát huy tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học” [44]

Nghị quyết 29 - NQ/TƯ ngày 04/11/2013 của Ban chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ:

“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [33]

“Xây dựng và chuẩn hóa nội dung giáo dục phổ thông theo hướng hiện đại, tinh gọn, bảo đảm chất lượng, tích hợp cao ở các lớp học dưới và phân hóa dần ở các lớp học trên; giảm số môn học bắt buộc; tăng môn học, chủ đề

và hoạt động giáo dục tự chọn Biên soạn sách giáo khoa, tài liệu hỗ trợ dạy và học phù hợp với từng đối tượng học” [33]

Nghị quyết số 44/NQ-CP, ngày 09/6/2014 Ban hành chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm

2013 Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

xác định: “Đổi mới hình thức, phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả

giáo dục theo hướng đánh giá năng lực của người học; kết hợp đánh giá cả quá trình với đánh giá cuối kỳ học, cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển”…[33]

Văn bản số 80/KH-BGDĐT ngày 25/02/2014 của Bộ GD&ĐT ban hành

kế hoạch Tổ chức thực hiện đổi mới sinh hoạt chuyên môn (SHCM) trong trường phổ thông và trung tâm GDTX [1]

Tóm lại: Nội dung cơ bản trong các văn bản của Đảng, của Quốc hội,

của Nhà nước và của Bộ GD&ĐT là những cơ sở pháp lý, những định hướng quan trọng trong công tác phát triển năng lực dạy học cho giáo viên Những định hướng đó sẽ giúp cho việc tìm ra các biện pháp để quản lý phát triển phát triển năng lực dạy học cho giáo viên TH trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

1.3.2 Vai trò môn khoa học tự nhiên cấp THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Môn KHTN là môn học công cụ có tính thực tiễn phổ dụng Những tri thức

và kĩ năng toán học cùng với những phương pháp làm việc trong toán học trở thành công cụ để học tập những môn học khác trong nhà trường, là công cụ của nhiều ngành khoa học khác nhau, là công cụ để tiến hành những hoạt động trong đời sống thực tế và vì vậy là một thành phần không thể thiếu của nền văn hóa phổ thông của con người mới

Môn KHTN còn giúp HS hình thành và phát triển những phương pháp, phương thức tư duy và hoạt động như toán học hóa tình huống thực tế, thực hiện

và xây dựng thuật toán, phát hiện và giải quyết vấn đề Những kĩ năng này rất cần cho người lao động trong thời đại mới

Truyền thụ tri thức, kĩ năng, phương pháp toán học phổ thông cơ bản, hiện đại sát thực tiễn Việt Nam theo tinh thần giáo dục kĩ thuật tổng hợp; đồng thời trau dồi cho HS khả năng vận dụng những hiểu biết toán học vào việc học tập các môn học khác, vào đời sống lao động sản xuất, chiến đấu và tạo tiềm lực tiếp thu khoa học kĩ thuật

Phát triển năng lực trí tuệ chung như: tư duy trừu tượng và trí tưởng tượng, tư duy logic và tư duy biện chứng, rèn luyện các thao tác tư duy phân

tích, tổng hợp, so sánh, khái quát,… các phẩm chất tư duy linh hoạt, độc lập, sáng tạo,…

Giáo dục tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức và thẩm mĩ Thông qua HĐDH môn KHTN góp phần bồi dưỡng cho HS thế giới quan duy vật biện chứng, rèn luyện cho HS phẩm chất của người lao động mới đó là: làm việc có mục đích, có kế hoạch, có phương pháp, có kiểm tra, tính cẩn thận, chính xác,

kỷ luật, tiết kiệm, sáng tạo, dám nghĩ dám làm, có óc thẩm mĩ, có sức khỏe, dũng cảm bảo vệ chân lí, xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Bảo đảm chất lượng phổ cập giúp cho HS có kiến thức KHTN phổ thông, bất kể sau này họ làm nghề gì và hoạt động trong lĩnh vực nào

1.3.3 Mục tiêu hoạt động dạy học môn KHTN

Mục tiêu dạy học môn KHTN góp phần hình thành và phát triển thế giới quan khoa học của học sinh; đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục học sinh phẩm chất tự tin, trung thực, khách quan, tình yêu thiên nhiên, hiểu, tôn trọng và biết vận dụng các quy luật của thế giới tự nhiên để từ đó biết ứng xử với thế giới

tự nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững; đồng thời hình thành và phát triển được các năng lực tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề

+ Tìm tòi và khám phá thế giới tự nhiên: Bước đầu thực hiện được một số

kĩ năng cơ bản trong tìm tòi, khám phá một số sự vật, hiện tượng trong thế giới

tự nhiên và trong đời sống: quan sát, thu thập thông tin; dự đoán, phân tích, xử lí

số liệu; dự đoán kết quả nghiên cứu; suy luận, trình bày

+ Vận dụng kiến thức vào thực tiễn: Bước đầu vận dụng kiến thức khoa học vào một số tình huống đơn giản, mô tả, dự đoán, giải thích được các hiện tượng khoa học đơn giản Ứng xử thích hợp trong một số tình huống có liên quan đến vấn đề sức khoẻ của bản thân, gia đình và cộng đồng Trình bày được ý kiến

cá nhân nhằm vận dụng kiến thức đã học vào bảo vệ môi trường, bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững

Chương trình giáo dục trung học cơ sở giúp học sinh phát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học; tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực chung của xã hội; hình thành phương pháp học tập, hoàn chỉnh tri thức và kỹ năng nền tảng để tiếp tục học lên trung học phổ thông, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động

1.3.4 Đặc điểm hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới

* Đặc điểm môn khoa học tực nhiên

Khoa học tự nhiên (KHTN) là môn học được xây dựng và phát triển trên nền tảng của Vật lý, Hoá học, Sinh học và Khoa học Trái Đất, Đồng thời, sự tiến bộ của nhiều ngành khoa học khác liên quan như Toán học, Tin học, cũng góp phần thúc đẩy sự phát triển không ngừng của KHTN

Đối tượng nghiên cứu của KHTN là các sự vật, hiện tượng, quá trình, các thuộc tính cơ bản về sự tồn tại, vận động của thế giới tự nhiên.Do đó, trong môn KHTN những nguyên lý/khái niệm chung nhất của thế giới tự nhiên được tích hợp xuyên suốt các mạch nội dung Trong quá trình dạy học, các mạch nội dung được tổ chức sao cho vừa tích hợp theo nguyên lí của tự nhiên, vừa đảm bảo logic bên trong của từng mạch nội dung

KHTN là khoa học có sự kết hợp nhuần nhuyễn lí thuyết với thực nghiệm

Vì vậy, thực hành, thí nghiệm trong phòng thực hành, phòng học bộ môn, ngoài

thực địa có vai trò và ý nghĩa quan trọng, là hình thức dạy học đặc trưng của môn học này Qua đó, năng lực tìm tòi, khám phá của học sinh được hình thành và phát triển Nhiều kiến thức khoa học tự nhiên rất gần gũi với cuộc sống hằng ngày của học sinh, đây là điều kiện thuận lợi để tổ chức cho học sinh trải nghiệm, nâng cao năng lực nhận thức kiến thức khoa học, năng lực tìm tòi, khám phá và vận dụng kiến thức khoa học vào thực tiễn KHTN luôn đổi mới để đáp ứng yêu cầu của cuộc sống hiện đại Do vậy giáo dục phổ thông cần phải liên tục cập nhật những thành tựu khoa học mới, phản ánh được những tiến bộ của các ngành khoa học, công nghệ và kĩ thuật Đặc điểm này đòi hỏi chương trình môn KHTN phải tinh giản các nội dung có tính mô tả để tổ chức cho học sinh (HS) tìm tòi, nhận thức các kiến thức khoa học có tính nguyên lý, cơ sở cho quy trình ứng dụng khoa học vào thực tiễn cuộc sống KHTN là môn học có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của HS, có vai trò nền tảng trong việc hình thành và phát triển thế giới quan khoa học của HS cấp trung học cơ sở Cùng với các môn Toán học, Công nghệ và Tin học, môn Khoa học tự nhiên góp phần thúc đẩy giáo dục STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) - một trong những hướng giáo dục đang được quan tâm phát triển trên thế giới cũng như ở Việt Nam, góp phần đáp ứng yêu cầu cung cấp nguồn nhân lực trẻ cho giai đoạn công nghiệp hoá và hiện đại hoá của đất nước

Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn KHTN được dạy ở trung học

cơ sở và là môn học bắt buộc, giúp HS phát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học; hình thành phương pháp học tập, hoàn chỉnh tri thức và kĩ năng nền tảng để tiếp tục học lên trung học phổ thông, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động Môn KHTN là môn học phát triển từ môn Khoa học ở lớp 4, 5 (cấp tiểu học), được dạy ở các lớp 6, 7, 8 và 9, trong 35 tuần/năm học, tổng số 140 tiết/năm học, 4 tiết/tuần

* Đặc điểm hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình giáo dục

Môn Khoa học tự nhiên được xây dựng và phát triển trên nền tảng các khoa học vật lí, hoá học, sinh học và khoa học Trái Đất Đối tượng nghiên cứu của Khoa học tự nhiên là các sự vật, hiện tượng, quá trình, các thuộc tính cơ bản

về sự tồn tại, vận động của thế giới tự nhiên Trong Chương trình môn Khoa học

tự nhiên, nội dung giáo dục về những nguyên lí và khái niệm chung nhất của thế giới tự nhiên được tích hợp theo nguyên lí của tự nhiên, đồng thời bảo đảm logic bên trong của từng mạch nội dung

Bản thân các khoa học tự nhiên là khoa học thực nghiệm vì vậy, thực hành, thí nghiệm trong phòng thực hành và phòng học bộ môn, ở thực địa và các cơ sở sản xuất có vai trò, ý nghĩa quan trọng và là hình thức dạy học đặc trưng của môn học này Thông qua việc tổ chức các hoạt động thực hành, thí nghiệm, môn Khoa học tự nhiên giúp học sinh khám phá thế giới tự nhiên, phát triển nhận thức, tư duy logic và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Khoa học tự nhiên là môn học có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của học sinh, có vai trò nền tảng trong việc hình thành và phát triển thế giới quan khoa học của học sinh cấp trung học cơ sở Cùng với các môn Toán học, Công nghệ và Tin học, môn Khoa học tự nhiên góp phần thúc đẩy giáo dục STEM một trong những hướng giáo dục đang được quan tâm phát triển trên thế giới cũng như ở Việt Nam, góp phần đáp ứng yêu cầu cung cấp nguồn nhân lực trẻ cho giai đoạn công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước

1.4 Quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên ở trường PTDT bán

trú THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới

1.4.1 Quản lý mục tiêu dạy học môn KTHTN theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Để quản lý nghiêm túc và có hiệu quả việc thực hiện mục tiêu, Hiệu trưởng phải nghiên cứu, nắm vững biên chế năm học, chương trình và kế hoạch dạy học môn KHTN ở từng khối lớp và cả cấp học Cụ thể là Hiệu trưởng phải nắm vững và quán triệt cho giáo viên về những vấn đề sau: Những nguyên tắc cấu tạo chương trình dạy học môn KHTN cấp THCS; nội dung, phạm vi kiến thức của từng môn học; phương pháp dạy học chung và các hình thức dạy học của môn KHTN

Hiệu trưởng nhà trường quản lý mục tiêu dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới đòi hỏi xác lập được được các yếu tố thành phần cần thiết của quá trình quản lý dạy học nhằm giúp cho quá trình quản lý hoạt động dạy học đạt mục tiêu dạy học đề ra

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình GDT mới

1.4.2.1 Lập kế hoạch quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình

GDT mới

Việc xây dựng kế hoạch dạy học của giáo viên giảng dạy KHTN và tổ chuyên môn KHTN là một việc làm tất yếu Trên cơ sở yêu cầu chung của công tác giáo dục và yêu cầu riêng của môn KHTN, căn cứ vào hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của các cấp quản lý và tình hình cụ thể của nhà trường CBQL nhà trường cần lập kế hoạch hoạt động chuyên môn phù hợp Hàng năm căn cứ vào nhiệm vụ năm học, căn cứ vào xu thế phát triển của giáo dục phổ thông giai đoạn hiện nay, dự thảo chương trình giáo dục phổ thông mới mà cán bộ quản lý nhà trường xây dựng kế hoạch triển khai hoạt động dạy học tiếp cận theo chương tình giáo dục phổ thông mới, công việc này để chuẩn bị dần cho bộ máy hệ thống dạy học của nhà trường vận hành kịp thời đáp ứng yêu cầu của chương trình

GDPT mới đặc biệt là chương trình dạy học môn KHTN Đồng thời kế hoạch về dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới, hiệu trưởng nhà trường cần

có định hướng cụ thể về đội ngũ thực hiện, nghiên cứu chương trinh môn học trong chương trình GDPT mới, bồi dưỡng năng lực dạy học cho GV, kế hoạch

về cơ sở vật chất phục vụ hoạt động dạy học, vấn đề quản lý của tổ chuyên môn trong công tác tổ chức thực hiện, kế hoạch về kiểm tra đán giá kết quả học tập của học sinh theo chương tình GDPT mới

Từ kế hoạch chung của nhà trường về hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới định hướng giao tổ chuyên môn KHTN (cụ thể là tốt trưởng chuyên môn) xây dựng kế hoạch dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới Trên cơ sở kế hoạch triển khai hoạt động dạy học môn học của tổ chuyên môn, có kế hoạch triển khai cụ thể theo mạch nội dung kiến thức trên từng khối lớp cũng như kế hoạch chuẩn bị về con người thực hiện nhiệm vụ mới này Trên thực tế đây là một yêu cầu mới trong nhiệm vụ chuyên môn nên đòi hỏi có sự chuẩn bị kỹ về nhân sự thực hiện trên cơ sở kế hoạch hoạt động chuyên môn đã được thiết lập trong phạm vi tổ để đảm bảo tính hiệu quả trong quá trình triển khai thực hiện

Kế hoạch dạy học môn KHTN ở tổ chuyên môn có thể được thực hiện đồng bộ kế hoạch triển khai các hoạt động chuẩn bị cho dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới bao gồm: kế hoạch tổ chức nghiên cứu nội dung chương trình môn KHTN trong GDPT mới, xây dựng những định hướng mạch nội dung kiến thức tích hợp để triển khai trong hoạt động dạy học, nhân sự phụ trách thực hiện, thời gian triển khai, năng lực của giáo viên trong tổ chuyên môn,

cơ sở vật chất cần thiết, triển khai theo khối lớp kèm lộ trình cụ thể

Từ kế hoạch tổ chuyên môn về dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới cụ thể hóa thành kế hoạch chuyên môn ở cấp độ cá nhân giáo viên

Về kế hoạch dạy học môn KHTN ở tổ chuyên môn: Có kế hoạch công tác từng tháng, từng học kỳ và cả năm Xác định phương hướng nhiệm vụ, mục tiêu, chỉ tiêu phấn đấu Nêu các biện pháp thực hiện và điều kiện thực hiện biện pháp

như: cơ sở vật chất, sự phối hợp của các lực lượng trong và ngoài nhà trường, sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu nhà trường và các cấp lãnh đạo trong việc thực hiện đổi mới chương trình sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy trong giai đoạn hiện nay

Để đảm bảo chất lượng dạy học môn KHTN, mỗi cá nhân và tổ chuyên môn KHTN cần thực hiện tốt kế hoạch đã đề ra, đồng thời cán bộ quản lý nhà trường cần theo dõi, kiểm tra đôn đốc sát sao, tạo điều kiện tốt nhất cho tổ KHTN, giáo viên giảng dạy môn KHTN đạt được mục tiêu đã đề ra trong kế hoạch

1.4.2.2 Tổ chức hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới

Quản lý việc thực hiện chương trình là Hiệu trưởng và phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn chỉ đạo tổ trưởng chuyên môn theo dõi, đôn đốc thực hiện chương trình đủ và đúng tiến độ Trên cơ sở kế hoạch của nhà trường về dạy học môn kHTN theo chương trình GDPT mới, hiệu trưởng nhà trường tổ chức triển khai các hoạt động cụ thể thực thi kế hoạch dạy học môn học đồng bộ ở cấp nhà trường và cấp tổ chuyên môn Cụ thể:

Tổ chức bồi dưỡng nâng năng lực chuyên môn cho đội ngũ giáo viên dạy môn KHTN dưới các hình thức như: tự học, tham dự đầy đủ các lớp tập huấn, các lớp bồi dưỡng cán bộ quản lý để hiểu rõ nguyên tắc, cấu tạo chương trình THCS của môn KHTN, phạm vi kiến thức của môn KHTN, những phương pháp và hình thức dạy học đặc trưng của KHTN, những kiến thức đã dược đổi mới trong chương trình, sách giáo khoa, chuẩn kiến thức kỹ năng của môn KHTN, những yêu cầu về giảm tải chương trình… theo đúng hướng dẫn của Bộ GD&ĐT để từ đó có kế hoạch chuẩn bị những phương tiện dạy học phù hợp như bố trí các phòng thí nghiệm thực hành, máy chiếu, phần mềm ứng dụng để có thể trình chiếu những thí nghiệm không tiến hành được… giúp cho việc kiểm tra, đánh giá hoạt động giảng dạy của giáo viên môn KHTN chính xác hơn

Tổ chức triển khai hoạt động cụ thể trong dạy học môn KHTN:

- Tổ chức quản lý hồ sơ lên lớp của giáo viên: Hồ sơ và công tác chuẩn bị các trang thiết bị phục vụ cho giờ lên lớp là yếu tố quyết định đến chất lượng giờ dạy Giáo viên cần có sự lựa chọn về nội dung, phương pháp giảng dạy, hình thức lên lớp phù hợp với đối tượng học sinh và đúng với yêu cầu của chương trình Để việc chuẩn bị hồ sơ, giáo án chuẩn bị giờ lên lớp có thể thực hiện theo một kế hoạch đồng bộ và hiệu quả, Hiệu trưởng cần hướng dẫn GV lập kế hoạch soạn bài, chỉ đạo tổ chuyên môn KHTN thảo luận, thống nhất mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học của mỗi tiết dạy để giờ lên lớp đạt kết quả tốt nhất Ban giám hiệu, Tổ trưởng chuyên môn phải thường xuyên kiểm tra, theo dõi việc soạn bài của GV, kịp thời khuyến khích, động viên

và điều chỉnh những sai lệch nhằm thực hiện đúng những quy định đề ra

Việc chuẩn bị bài lên lớp của giáo viên là khâu rất quan trọng, góp phần quyết định chất lượng dạy học môn KHTN, gồm các khâu: chuẩn bị hồ sơ, giáo

án, chuẩn bị phương tiện, thiết bị dạy học, chuẩn bị dạy học theo từng chương, từng học kỳ; chuẩn bị từng tiết dạy/bài soạn

Việc kiểm tra hồ sơ giáo án của giáo viên được tiến hành hàng tuần dưới

sự hỗ trợ của tổ trưởng chuyên môn Khi kiểm tra cần được đối chiếu với qui định chất lượng một bài soạn đối với từng loại bài đã thống nhất trong nhà trường Qua đó, nhận xét toàn diện từ số lượng hồ sơ, giáo án có đủ trước một tuần, chất lượng bài soạn có thể hiện rõ hoạt động của thầy và trò, sự đổi mới phương pháp, hình thức trình bầy ra sao… Tất cả các nhận xét, đánh giá phải được lưu trong hồ sơ kiểm tra và được trao đổi trực tiếp với giáo viên

- Tổ chức triển khai các hình thức dạy học linh hoạt môn KHTN: Hình thức dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới đòi hỏi hình thức dạy học đa dạng, linh hoạt hướng đến phát triển cho học sinh những năng lực chung và năng lực riêng gắn với đặc thù môn học Tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học đồng thời triển khai đa dạng hóa,đổi mới hình thức dạy học môn KHTN để đáp ứng tốt nhất yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới là cần thiết Một số hình

thức dạy học theo định hướng hành động của học sinh được chú trong trong tổ chức dạy học như: dạy học dự án, dạy học giải quyết vấn đề, do dó hiệu trưởng nhà trường cần có sự chỉ đạo quyết liệt trong đổi mới hình thức dạy học môn học cho phù hợp với nội dung chương tình mới

- Tổ chức triển khai đổi mới phương pháp dạy học môn KHTN: Mục đích của dạy học là lấy người học làm trung tâm, hướng đến người học Để đạt được mục tiêu dạy học phải có phương pháp dạy học phù hợp với năng lực học tập, hoàn cảnh, sức khỏe, giới tính… của HS, từ đó sẽ tạo ra cho HS hứng thú học tập, yêu thích môn học, khắc phục tâm lý chán nản của HS trong học tập Để đảm bảo được những yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học theo tư tưởng dạy học hướng vào người học, giúp người học vận dụng kiến thức môn KHTN một các hệ thống, người hiệu trưởng cần có những tác động thiết thực như:

Đổi mới nhận thức của CBQL và GV, xác định đổi mới PPDH là phải ủng

hộ và khuyến khích sự chủ động, năng động, sáng tạo của GV và HS, tránh áp đặt, phải làm từng bước tùy theo điều kiện cụ thể của từng trường, từng địa phương…

Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng đội ngũ GV về phương pháp dạy học tích cực Chỉ đạo đổi mới PPDH theo hướng khuyến khích sử dụng hợp lý các đồ dùng dạy học; động viên và tạo điều kiện cho GV tự làm đồ dùng dạy học; tăng dần việc sử dụng trang thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học; từng bước tổ chức các phòng học bộ môn KHTN…

Chỉ đạo thực hiện các giờ thao giảng thể hiện về lựa chọn và sử dụng các hình thức tổ chức dạy học nhằm đổi mới phương pháp dạy học

Khuyến khích, tôn vinh những cá nhân thực hiện tốt việc đổi mới PPDH,

có các biện pháp hành chính, tâm lý và kinh tế để thúc đẩy GV thực hiện đổi mới PPDH môn KHTN

Đổi mới đánh giá kết quả học tập của HS; đổi mới việc bồi dưỡng GV dạy học môn KHTN

- Tổ chức sinh hoạt tổ chuyên môn về dạy học môn KHTN theo chương trình mới; Trong nhà trường phổ thông, tổ chuyên môn được quy định ở điều

16 chương II Điều lệ trường Trung học: “Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng,

giáo viên, viên chức thư viện, viên chức thí nghiệm của trường trung học được

tổ chức thành tổ chuyên môn theo môn học hoặc nhóm môn học ở từng cấp học trung học cơ sở, trung học phổ thông Mỗi tổ chuyên môn có tổ trưởng và từ

1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệu trưởng, do Hiệu trưởng

bổ nhiệm và giao nhiệm vụ vào đầu năm học”

Sinh hoạt tổ chuyên môn là một hoạt động không thể thiếu ở các nhà trường phổ thông Cán bộ quản lý hướng dẫn nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn có môn KHTN Tổ chuyên môn phải xây dựng kế hoạch hoạt động của

tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học môn KHTN, phân phối chương trình và các quy định của Bộ GD&ĐT; Hiệu trưởng duyệt kế hoạch hoạt động của tổ Tổ chuyên môn có nhiệm vụ bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho GV dưới các hình thức: tổ chức các chuyên

đề bàn về cách soạn giáo án; về phương pháp dạy học môn KHTN, từng chương, từng bài; cách sử dụng công nghệ thông tin; đồ dùng dạy học sẵn có; cách làm

đồ dùng dạy học; cách đánh giá học sinh; dự giờ, rút kinh nghiệm, hội thảo các vấn đề bức xúc trong hoạt động dạy học môn KHTN Các buổi sinh hoạt chuyên môn được tổ chức tốt sẽ trở thành những khoảng thời gian và không gian chủ yếu rèn luyện và bồi dưỡng đội ngũ GV môn KHTN có tay nghề vững vàng, đáp ứng kịp thời sự đổi mới trong phương pháp dạy học của bộ môn

1.4.2.3 Chỉ đạo hoạt động dạy học môn KHTN theo chương trình GDPT mới

- Chỉ đạo tổ KHTN triển khai thảo luận, nghiên cứu về những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn giảng dạy trong năm học trước và những vấn đề đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy để thống nhất thực hiện trong năm học

- Theo dõi, giám sát và nắm bắt việc thực hiện chương trình giảng dạy thông qua: Kế hoạch cá nhân, sổ ghi đầu bài, sổ báo giảng, sổ sinh hoạt chuyên

môn, sổ đăng ký thực hành thí nghiệm, vở ghi của học sinh, qua tổ trưởng hoặc nhóm trưởng môn Hóa

- Hiệu trưởng theo sát tiến độ thực hiện chương trình môn KHTN thông qua lịch báo giảng, qua dự giờ, thăm lớp và qua kiểm tra giáo án của giáo viên Hiệu trưởng sử dụng thời khoá biểu để điều khiển, kiểm soát việc thực hiện chương trình của giáo viên, chỉ đạo các tổ chuyên môn tổ chức định kỳ việc rút kinh nghiệm, đánh giá tiến độ, tình hình thực hiện chương trình, thảo luận những vấn đề khó, nội dung hay của chương trình để nhanh chóng tháo gỡ; tổ chức tiến hành phân tích tình hình thực hiện chương trình và đánh giá trong các buổi họp của nhà trường

1.4.2.4 Kiểm tra, đánh giá dạy học môn KHTN ở trường PTDTBT THCS theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Kiểm tra, đánh giá là một bộ phận hợp thành, một khâu không thể thiếu được trong quá trình giáo dục ở tất cả môn học Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS được tồn tại đồng thời với quá trình dạy học, đó là quá trình thu thập

và xử lý thông tin về trình độ và khả năng thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh, trên cơ sở đó đề ra những biện pháp phù hợp giúp HS học tập tiến bộ

Thông qua việc quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá HS của GV, người quản lý sẽ nắm bắt được chất lượng dạy và học ở từng GV, HS Nó là cơ sở để đánh giá quá trình và hiệu quả của người dạy lẫn người học, nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi thực hiện chương trình phân ban, HS phân hoá học môn KHTN ngày càng ít, một số GV tiếp cận phương pháp đổi mới dạy học còn hạn chế thì việc quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập của HS là một vấn đề rất quan trọng

Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS trong hoạt động dạy môn KHTN của thầy là hết sức cần thiết đối với người CBQL Nó tác động trực tiếp đến GV trong việc thực hiện đầy đủ và chính xác quá trình kiểm tra - đánh giá, đảm bảo sự công bằng, khách quan; thúc đẩy quá trình nâng cao hiệu

quả hoạt động dạy học trong nhà trường Quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn KHTN của HS phải đạt được những yêu cầu cơ bản sau:

- Phải thực hiện nghiêm túc quy chế chuyên môn trong nhà trường thông qua điểm số, nhận xét, đánh giá chất lượng học của HS và giảng dạy của GV Từ

đó, rút ra được những vấn đề cần phải điều chỉnh, uốn nắn và bổ sung; giúp cho người quản lý chỉ đạo hoạt động này một cách đầy đủ, chặt chẽ hơn

- Phải thực hiện đúng theo các văn bản hướng dẫn về đánh giá, xếp loại học sinh

- Phải đánh giá, xếp loại HS một cách công bằng, chính xác, khách quan, tránh những biểu hiện không đúng trong đánh giá, xếp loại HS Trong quá trình thực hiện, Hiệu trưởng cần phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đối tượng; yêu cầu họ lập kế hoạch kiểm tra, đánh giá học tập một cách đầy đủ, đánh giá đúng đối tượng HS theo yêu cầu của chương trình Đồng thời, hiệu trưởng thường xuyên kiểm tra, xem xét việc thực hiện nhiệm vụ của các đối tượng để đảm bảo mục tiêu đã đề ra nhằm từng bước nâng cao chất lượng dạy học môn KHTN

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường PTDTBT THCS

1.5.1 Năng lực, phẩm chất của người Hiệu trưởng

Để có hiệu quả trong công tác quản lý, nâng cao chất lượng giáo dục trong hoạt động dạy học môn khoa học tự nhiên theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở trường PTDTBT THCS, người Hiệu trưởng phải hiểu rõ mục tiêu giáo dục, am hiểu sâu sắc nội dung giáo dục, nắm chắc các phương pháp giáo dục, các nguyên tắc giáo dục xã hội chủ nghĩa Người Hiệu trưởng phải là nhà giáo

có kinh nghiệm, có năng lực, có uy tín chuyên môn, là con chim đầu đàn của tập thể giáo dục, biết cách tổ chức hoạt động dạy học trong nhà trường một cách hiệu quả

1.5.2 Chất lượng đội ngũ giáo viên

Giáo viên là tố yếu quan trọng nhất cho chất lượng giảng dạy bởi vì giáo