Dạy học trực tuyến chủ đề ca dao việt nam cho học sinh lớp 10

Các hình thức giáo dục mới ra đời là hệ quả tất yếu từ xã hội hiện đại, trong đó học tập trực tuyến trên nền tảng công nghệ thông tin được nhiều người lựa chọn bởi sự tiện

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG PHƯƠNG THẢO

DẠY HỌC TRỰC TUYẾN CHỦ ĐỀ CA DAO VIỆT NAM

CHO HỌC SINH LỚP 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG PHƯƠNG THẢO

DẠY HỌC TRỰC TUYẾN CHỦ ĐỀ CA DAO VIỆT NAM

CHO HỌC SINH LỚP 10

Ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt

Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: 1 TS Nguyễn Thị Bích

2 TS Hoàng Mai Diễn

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài luận văn khoa học: “Dạy học trực tuyến chủ đề

ca dao Việt Nam cho học sinh lớp 10” dưới sự chỉ dẫn của TS Nguyễn Thị Bích

và TS Hoàng Mai Diễn là kết quả quá trình tôi tự nghiên cứu không sao chép của bất cứ ai Các kết quả nghiên cứu trong luận văn là hoàn toàn trung thực, khách quan chưa được công bố ở công trình nghiên cứu nào trước đây

Nội dung của luận văn có sử dụng tài liệu, thông tin được đăng tải trên các tác phẩm, tạp chí, các trang web theo danh mục tài liệu tham khảo của luận văn

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm!

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác giả của luận văn

Hoàng Phương Thảo

Cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, những người đã luôn dành cho tôi sự động viên, khích lệ, chia sẻ những khó khăn trong quá trình hoàn thiện luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnh nhất, song luận văn của tôi không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong sẽ nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để công trình được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020

Tác giả luận văn

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục biểu đồ v

MỞ ĐẦU v

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 17

4 Mục đích nghiên cứu 18

5 Phương pháp nghiên cứu 18

6 Giải thuyết khoa học 19

7 Bố cục của đề tài 19

NỘI DUNG 20

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC DẠY HỌC TRỰC TUYẾN CHỦ ĐỀ CA DAO CHO HỌC SINH LỚP 10 20

1.1 Cơ sở lí luận 20

1.1.1 Dạy học chủ đề 20

1.1.2 Dạy học trực tuyến 22

1.1.3 Thể loại ca dao 41

1.1.4 Đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 10 trung học phổ thông 47

1.2 Cơ sở thực tiễn 50

1.2.1 Những quy định, hướng dẫn về dạy học trực tuyến 50

1.2.2 Thực tiễn việc dạy học trực tuyến ca dao ở trường phổ thông 52

1.2.3 Đánh giá thực tiễn về dạy học trực tuyến 56

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 59

Chương 2: CÁCH THỨC DẠY HỌC TRỰC TRUYẾN CHỦ ĐỀ CA

DAO VIỆT NAM CHO HỌC SINH LỚP 10 60

2.1 Những yêu cầu đối với bài học 60

2.1.1 Yêu cầu về mục tiêu 60

2.1.2 Yêu cầu về nội dung 60

2.1.2 Yêu cầu về phương pháp, hình thức tổ chức bài học 61

2.1.3 Yêu cầu đối với giáo viên và học sinh 62

2.1.4 Yêu cầu về kiểm tra, đánh giá 62

2.2 Quy trình thiết kế bài học trực tuyến chủ đề ca dao 64

2.3 Cách thức tổ chức bài học trực tuyến chủ đề ca dao 93

2.3.1 Dạy học trực tuyến hoàn toàn (Online learning) 93

2.3.2 Dạy học trực tuyến kết hợp (Blended learning) 93

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 95

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 96

3.1 Mục đích, nhiệm vụ và nguyên tắc thực nghiệm 96

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 96

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm 97

3.1.3 Nguyên tắc thực hiện 97

3.2 Tổ chức thực nghiệm 97

3.2.1 Thời gian thực nghiệm 97

3.2.2 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm 97

3.3 Nội dung và cách thức tiến hành thực nghiệm 98

3.3.1 Nội dung thực nghiệm 98

3.3.2 Cách thức tiến hành thực nghiệm 99

3.4 Kết quả thực nghiệm 100

3.4.1 Phản hồi chung từ phiếu hỏi 100

3.4.2 Những nhận xét và đánh giá bước đầu 104

3.5 Một số đề xuất, kiến nghị 105

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 106

KẾT LUẬN 107

TÀI LIỆU THAM KHẢO 108

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1.1 Minh họa việc áp dụng dạy học trực tuyến chủ đề ca dao 54 Biểu đồ 1.2 Thái độ của học sinh khi học văn dưới hình thức học trực

tuyến theo chủ đề 55 Biểu đồ 1.3 Minh họa nhu cầu dạy - học trực tuyến chủ đề ca dao cho học

sinh lớp 10 56

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Trong những năm gần đây, bối cảnh hội nhập toàn cầu đã và đang có những tác động lớn đến sự phát triển của xã hội Theo xu hướng quốc tế hóa, giáo dục Việt Nam cũng đang “chuyển mình” từ nền giáo dục chú trọng vào mục tiêu truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục theo định hướng tiếp cận năng lực Dạy học được mở rộng cả về phạm vi và đối tượng, đáp ứng nhu cầu cũng như điều kiện của đông đảo người học Các hình thức giáo dục mới ra đời là hệ quả tất yếu từ xã hội hiện đại, trong đó học tập trực tuyến trên nền tảng công nghệ thông tin được nhiều người lựa chọn bởi sự tiện dụng và hiệu quả cao mà nó mang lại

1.2 Trực tuyến là một phương thức dạy học tích cực, mới mẻ dựa trên công nghệ thông tin và truyền thông Với phương thức này, việc học trở nên linh hoạt, đa dạng và hấp dẫn, kích thích được sự hứng thú, chủ động của người học Kiến thức có thể được lĩnh hội ở bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu phù hợp với hoàn cảnh, năng lực, cá tính, nhu cầu công việc riêng của bản thân… chỉ cần phương tiện máy tính, hay điện thoại và mạng Internet Bài học trực tuyến có khả năng cung cấp một lượng ngữ liệu phong phú hơn ngữ liệu trong sách giáo khoa, đồng thời thể hiện được hệ thống yêu cầu học tập cụ thể dành cho học sinh dưới nhiều dạng thức, để các em tự giác hoạt động, không bó buộc theo phương pháp giảng truyền thống Với những ưu điểm đó, học tập trực tuyến đang ngày càng được nhiều quốc gia trên thế giới chú trọng phát triển Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu đang nỗ lực đối mặt với đại dịch Covid-19 những ngày vừa qua, học trực tuyến đã trở thành phương thức học tập được lựa chọn hàng đầu trong giáo dục như một giải pháp để “tạm dừng đến trường nhưng không dừng học” Tuy nhiên, dạy và học trực tuyến như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất vẫn là câu hỏi lớn mà giáo dục đặt ra

1.3 Đối với môn Ngữ văn, mục tiêu giáo dục theo chương trình mới là giúp học sinh khám phá bản thân và thế giới xung quanh, thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, có quan niệm sống và ứng xử nhân văn, có tinh thần tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và khả năng hội nhập quốc tế Chương trình hướng đến hình thành cho học sinh phẩm chất và những năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo Đặc biệt, môn Ngữ văn giúp học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ và văn học, rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe, có hệ thống kiến thức phổ thông nền tảng về Tiếng Việt, phát triển tư duy hình tượng và tư duy logic, góp phần hình thành học vấn căn bản của một người có văn hóa, biết tạo lập các văn bản thông dụng, biết tiếp nhận và đánh giá các văn bản văn học, các giá trị thẩm mĩ trong cuộc sống Như vậy, để tổ chức hiệu quả một giờ học Ngữ văn trên lớp mà trong đó học sinh giữ vai trò làm chủ quá trình nhận thức quả thật là không dễ dàng Giáo viên cần tích hợp đa dạng các phương pháp dạy học, trong đó hình thức dạy học trực tuyến theo chủ đề là một định hướng mới đem lại hiệu quả giáo dục cao

1.4 Trong tiến trình văn học Việt Nam, văn học dân gian ra đời sớm và phát triển bền lâu theo suốt chiều dài lịch sử Bộ phận văn học này không chỉ có vai trò cội nguồn, mà còn phản ánh chân thực tâm tư, tình cảm và những phẩm chất tốt đẹp của người dân Việt Ca dao là thể loại tiêu biểu của văn học dân gian, được chọn lựa đưa vào giảng dạy (một số văn bản) trong chương trình Ngữ văn lớp 10 Bài học này cung cấp tri thức và có giá trị giáo dục thẩm mĩ cao đối với học sinh Bởi thế, trên cơ sở chương trình hiện hành, nó rất cần được đầu tư thiết kế giảng dạy dưới những hình thức và phương pháp mới để đem lại hiệu quả học tập tốt nhất Dạy học ca dao không đơn thuần chỉ để cung cấp ngữ liệu văn bản, không chỉ để đọc hiểu ý nghĩa của từng câu ca mà còn phải bồi đắp tình yêu quê hương, khơi dậy ý thức gìn giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống trái tim mỗi học trò

Với những lí do trên và hy vọng có thể đóng góp một tài liệu tham khảo hữu ích, thiết thực, mới mẻ cho công tác giảng dạy, nghiên cứu, học tập phần văn học dân gian Việt Nam trong chương trình Ngữ văn, chúng tôi lựa chọn đề

tài: “Dạy học trực tuyến chủ đề ca dao Việt Nam cho học sinh lớp 10” để

nghiên cứu và thực nghiệm

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Lịch sử ứng dụng dạy học trực tuyến

2.1.1 Ứng dụng trên thế giới

Thuật ngữ “dạy học trực tuyến” xuất hiện lần đầu tiên vào tháng 10 năm

1999 trong một hội nghị Quốc tế về CBT (Computer - Based Training) Từ thời điểm đó, các cụm từ như "online learning", "virtual learning" hay “e-learning” bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều Có thể nói, kết hợp các từ cụm từ "online learning" hay "virtual learning" (học tập ảo), E-learning mô tả một cách đầy đủ về một môi trường học tập chuyên nghiệp Trong đó, người học có thể tương tác với môi trường học tập trực tuyến thông qua Internet hoặc các phương tiện truyền thông điện tử khác (intranet, extranet, truyền hình tương tác, CD-Rom, vv)

Rất lâu trước khi Internet ra đời, các khóa học từ xa đã được Isaac Pitman mang đến vào những năm 1840 Isaac

Pitman là một giáo viên có trình độ và

giảng dạy ở một trường tư ở Vương Quốc

Anh Ông đã dạy các học sinh của mình

phương pháp viết tốc ký thông qua hệ

thống mail (tốc ký có thể hiểu là một hình

thức viết tắt, một phương pháp viết ngắn

gọn hơn so với cách viết một ngôn ngữ

thông thường) Pitman gửi các bài tập của

mình cho các học sinh của ông qua hệ

thống mail và nhận lại các kết quả mà các học sinh đã hoàn thành

Sir Isaac Pitman (1813 - 1897)

Trong năm 1924, các máy thử nghiệm đầu tiên được phát minh Thiết bị này cho phép học sinh tự kiểm tra Sau đó, vào năm 1954, BF Skinner - một giáo sư Đại học Harvard đã phát minh ra “teaching machine” (máy giảng dạy), trong đó cho phép các trường học dùng các chương trình để quản lý hướng dẫn học sinh của mình Tuy nhiên cho đến năm 1960, các chương trình đào tạo dựa trên máy tính đầu tiên mới được giới thiệu đến thế giới Chương trình này dựa trên máy tính đào tạo (hoặc chương trình CBT) được biết đến như PLATO-Programmed Logic được dùng cho việc tự động hoạt động giảng dạy Nó được thiết kế cho sinh viên theo học các trường đại học Illinois, nhưng cuối cùng lại được sử dụng trong các trường học trên toàn khu vực

Với sự ra đời của máy tính và internet trong những năm cuối thế kỷ 20, các công cụ E-learning và phương pháp phân phối được mở rộng Từ đầu những năm 1960, các giáo sư và các nhà tâm lí học đã nghiên cứu, miêu tả và bước đầu thử nghiệm việc dùng máy tính cũng như thư điện tử để phát triển các khóa học dựa trên công nghệ Càng về sau khi khoa học kỹ thuật phát triển, E-learning đã trở thành hình thức học tập trực tuyến phổ biến ở các nước có nền công nghệ cao, có nhiều trung tâm đào tạo các hệ hình giáo dục Thế hệ máy Mac OS (Macintosh Operating System) đầu tiên ra đời trong những năm 1980 cho phép các cá nhân có thể đặt máy tính ở nhà của họ, và điều này giúp ích cho họ rất nhiều trong việc học tập, nghiên cứu cũng như phát triển các kỹ năng Sau đó, trong thập kỷ tiếp theo, môi trường học tập ảo bắt đầu thực sự phát triển mạnh, càng ngày con người càng tiếp cận thông tin qua kênh internet nhiều hơn và cơ hội trực tuyến thực sự mở ra

Trong những năm 2000, các doanh nghiệp đã bắt đầu sử dụng learning để đào tạo nhân viên của họ Các nhân viên mới có thể dễ dàng tiếp cận các quy trình nghiệp vụ cùng những thông tin trong hệ thống E-learning - nơi cung cấp cho họ đầy đủ các kiến thức, kỹ năng cũng như kinh nghiệm để thực hiện tốt công việc của mình Đối với các cá nhân, việc học tập trực tuyến

E-thông qua hệ thống E-learning không chỉ giúp họ tăng thêm kiến thức, kỹ năng, bằng cấp mà còn có nhiều cơ hội về việc làm, những mối quan hệ xã hội và đời sống tinh thần phong phú

Tại Mĩ, tính đến năm 2000, có gần 47% các trường đại học, cao đẳng thiết kế mô hình đào tạo từ xa, tạo nên khoảng 54.000 khóa học trực tuyến hữu ích Tại Singapore, khoảng 87% trường Đại học sử dụng phương pháp đào tạo trực tuyến Ở Hàn Quốc, hình thức học tập này cũng được phổ biến ở các trường Hiện nay, có nhiều công ty lớn đầu tư vào E-learning, nổi bật là các công ty như SAP, Docent, Saba, IBM, Oracel Theo ước tính năm 2010, E-learning trên toàn cầu đạt 500 tỉ USD Ở các nước công nghiệp phát triển điển hình là Mĩ, đã đạt được 10,3 tỉ USD vào năm 2002 và tăng lên nhanh chóng đạt 83,1 tỉ USD vào năm 2002

Vào khoảng năm 2010 trở đi, sự bùng nổ về công nghệ ứng dụng trên các nền tảng di động hay sự phát triển vượt bậc của một thế hệ mạng xã hội mới như Facebook, Google Plus, Instagram, đã làm cho hệ thống tương tác thông tin với người sử dụng internet trở nên phong phú hơn bao giờ hết Qua đó, các phương thức tương tác trên môi trường đào tạo trực tuyến cũng có những chuyển biến thay đổi nhằm phù hợp hơn với người sử dụng Các ứng dụng di động kết hợp internet cho phép người học tương tác trong môi trường E-learning mọi lúc, mọi nơi

Ngày nay, thông qua Web, người dạy có thể hướng dẫn trực tuyến (hình ảnh, âm thanh, các công cụ trình diễn) tới mọi người học Điều này đã tạo ra một cuộc cách mạng trong đào tạo với giá thành rẻ, chất lượng cao và hiệu quả Đó chính là kỉ nguyên của E-Learning Cũng giống như các thị trường công nghệ khác, thị trường E-learning cũng không ngoại lệ, E-learning cũng trải qua những giai đoạn thăng trầm Tại thời điểm hiện nay, các nhà phân tích cho rằng E-learning là một thị trường lớn với cái nhìn thực tế về sự liên quan của công nghệ và ý tưởng Tuy nhiên, thực tại so sánh với thị trường giáo dục truyền

thống thì nhiều người vẫn đặt câu hỏi rằng "khi nào thì E-learning mới thực sự cất cánh?"

Tại châu Á, E-learning vẫn đang trong tình trạng mới phát triển, chưa có nhiều thành công và ứng dụng rộng vì một số lí do như sau: Các định kiến bảo thủ, lạc hậu, tệ quan liêu, sự ưa chuộng đào tạo theo lối mòn truyền thống của văn hóa châu Á, vấn đề ngôn ngữ chưa đồng nhất, cơ sở hạ tầng còn nghèo nàn

và nền kinh tế lạc hậu ở một số quốc gia Tuy nhiên, đó chỉ là những rào cản tạm thời bởi hệ thống giáo dục tại các quốc gia châu Á đang dần dần phải thừa nhận những hiệu quả tích cực và tiềm năng to lớn mà E-learning mang lại

Trong thời gian gần đây, E-learning đã phát triển mạnh tại nhiều quốc gia trên thế giới như Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản Cùng với đó, việc ứng dụng

mô hình giáo dục trực tuyến cũng có nhiều bước tiến mạnh mẽ Việc nghiên cứu E-learning tại những nước đang phát triển đã được quan tâm nhiều hơn và các hội nghị, hội thảo về công nghệ thông tin và giáo dục đều có đề cập nhiều đến E-learning và khả năng áp dụng vào môi trường giáo dục chính quy Hiện tại, E-learning được triển khai với quy mô sâu rộng tại nhiều quốc gia phát triển với rất nhiều tính năng hỗ trợ cho người học Đầu tiên phải nói đến tính linh hoạt trong việc học và thanh toán chi phí học tập Từ khi đăng ký học đến lúc hoàn tất khóa học, người học có thể học theo thời gian biểu mình định ra mà không bị gò bó bởi thời gian và không gian lớp học Chi phí học thấp tính theo tháng với mỗi môn được thanh toán một cách nhanh chóng bằng các phương thức thanh toán điện tử khác nhau Điều này hoàn toàn phù hợp với những quốc gia có nền công nghệ thông tin phát triển như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, Singapore,…

Ở Mỹ, đã có hàng triệu học sinh phổ thông đăng ký học Online Đưa lớp học lên mạng Internet là một trào lưu đang bùng nổ tại những nước này Không chỉ là một phong trào tự phát, tại nhiều bang ở Hoa Kỳ các nhà quản lý giáo dục đã ban hành quy mỗi học sinh phải đăng ký học một số môn nhất định tại các lớp học trực tuyến Theo lý giải của các nhà quản lý, đây là bước chuẩn bị

nhằm trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết cho việc học tại các trường đại học sau này và thích ứng với môi trường làm việc của thế kỷ 21

Đối với Hàn Quốc, chính phủ xem đây như một công cụ để giảm tải chi phí dạy kèm tại các trung tâm luyện thi, qua đó góp phần bình đẳng trong giáo dục Cùng với đó, kênh truyền hình học đường được mở ra là các website cung cấp các bài giảng ôn thi đại học miễn phí, thu hút một số lượng rất lớn học sinh tham gia Một số giáo viên giỏi ở Hàn Quốc cho rằng E-learning mang lại cơ hội và sự công bằng hơn cho giáo dục bởi những học sinh nghèo có thể tham gia vào khóa luyện thi của những thầy giỏi với mức học phí rất ít so với lớp luyện thi thông thường

2.1.2 Ứng dụng ở Việt Nam

Thuật ngữ E-Learning nhen nhóm trên thế giới từ những năm 1999, nhưng phải đến hơn 13 năm để lĩnh vực này bắt đầu được quan tâm trên thế giới cũng như ở Việt Nam Trên thực tế, việc học trực tuyến đã không còn mới

mẻ ở các nước tiên tiến Song ở Việt Nam, nó mới chỉ bắt đầu phát triển một số năm gần đây với việc kết nối internet băng thông rộng được triển khai mạnh mẽ tới tất cả các trường học Sự hữu ích, tiện lợi của E-learning là rất lớn nhưng để đạt được thành công trong bối cảnh giáo dục Việt Nam, các cấp quản lý cần có những quyết sách hợp lý

Bước sang thế kỉ 21 và trong xu hướng gõ cửa thời đại công nghiệp 4.0, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào đời sống là một yêu cầu tất yếu, đặc biệt là đối với giáo dục Việt Nam Chỉ thị 58 - CT/TW ngày 17/2/2000 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin cho sự

nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nêu rõ “Đẩy mạnh công nghệ thông tin trong công tác giáo dục và đào tạo ở các cấp học, bậc học, các ngành học Phát triển các hình thức đào tạo từ xa phục vụ cho nhu cầu học tập của toàn xã hội Đặc biệt, tập trung phát triển mạng máy tính phục vụ cho giáo dục và đào tạo, kết nối mạng Internet tất cả các cơ sử giáo dục và đào tạo” [2]

Từ trước năm 2002, hệ thống tài liệu nghiên cứu về E-learning ở Việt

Nam không nhiều Nhưng từ năm 2003, việc nghiên cứu lĩnh vực này đã được

quan tâm hơn, nhiều hội thảo giáo dục đã được tổ chức và nhận được sự ủng hộ

của các chuyên gia Các trường Đại học như: Đại học Công nghệ - Đại học

quốc gia, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh, Học

viện Bưu chính Viễn thông… đã nghiên cứu và triển khai thành công, bước đầu

góp phân thúc đẩy sự phát triển E-learning ở Việt Nam Nhiều nghiên cứu, đề

tài, luận bắt được đưa ra Phần lớn các đơn vị nghiên cứu và xây dựng dựa trên

hệ thống mã nguồn mở Moodle

Từ năm 2006, việc triển khai ứng dụng E-learning đã có nhiều khởi sắc

nhờ sự quan tâm của các cấp các ngành và sự nỗ lực của các đơn vị giáo dục cụ

thể Một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng giáo dục trực tuyến trong dạy

học đó là Đại học Công nghệ - Đại học Quốc Gia Hà Nội, Đại học xây dựng …

Giai đoạn này hệ thống giáo dục học dựa trên các đối tượng, chủ đề Năm

2007, cuộc thi danh giá của ngành Công nghệ thông tin - “Nhân tài đất Việt” do Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức đã trao tặng giải Nhất cho giải pháp về E-learning, đó là giải pháp “Học trực tuyến và thi trực tuyến ứng dụng cho việc nâng cao chất lượng đào tạo” Việt Nam đã gia nhập mạng E-learning Châu Á với sự tham gia của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học công nghệ…

Năm 2010, thị trường E-learning sôi động với sự ra đời của hoc360.vn Bước sang giai đoạn lấy cá nhân người học nắm vai trò chủ đạo, các bài giảng được ghi hình, xử lý hậu kỳ một cách bài bản Các bài giảng tập trung mạnh vào phân tích hành vi học tập, xây dựng các biểu đồ học tập Đây cũng là thời gian nhiều nhánh của giáo dục trực tuyến được triển khai

Cùng với sự phát triển của mạng internet băng thông rộng cùng với nhu cầu học tập của thế kỷ 21 ở Việt Nam có rất nhiều website dạy học trực tuyến được hình thành Có thể kể tới các website dạy học trực tuyến chất lượng như:

- “Hocmai.vn” - website trực tuyến lâu đời với các thầy cô giáo trực tuyến lâu năm đã có kinh nghiệm lâu dài như thầy Lê Bá Trần Phương, thầy Vũ Khắc Ngọc, Với mức giá học hợp lí, vừa phải cùng đội ngữ tư vấn chuyên nghiệp, tận tình, đây là website dạy học cho học sinh muốn ôn thi đại học và trung học phổ thông Quốc gia

- “Choolbus.vn” - webside trực tuyến mới nhất hiện nay khi mà người học có thể vừa học vừa giao lưu trực tuyến cùng nhau trong một thời gian nhất định bằng việc trò chuyện qua wepcam Đây là cách học vô cùng mới mẻ và hiện đại Từ đó giúp người học có thể trao đổi bài tập cũng như các thắc mắc của mình Web có nhiều học phần đa dạng và phong phú như toán, đồ họa và lập trình, ngoại ngữ

- “Viettelstudy.vn” - website học tập chính thức của tập đoàn viễn thông Viettel, một tập đoàn lớn và có thế mạnh trong cả nước Viettelstudy.vn hiện có

đa dạng các khóa học dành cho tất cả các đối tượng Đặc biệt, chương trình học tiếng Anh miễn phí rất hữu ích sẽ phần nào giúp cho người học cải thiện kỹ năng học tập của mình

- “Edumall.vn” - “siêu thị” các khóa học trực tuyến ngắn hạn lớn tại Việt Nam với hàng nghìn khóa học thuộc mọi lĩnh vực, đội ngũ giảng viên chuyên nghiệp, giàu kinh nghiệm và mạng lưới học viên rộng khắp cả nước

Tuy nhiên các khóa học trực tuyến này thực sự chưa chú trọng đến phương pháp tổ chức dạy học trực tuyến, các khóa học vẫn chủ yếu sử dụng việc số hóa các bài giảng, đưa lên hệ thống để cho học viên tự học; học viên sẽ

tự kiểm tra đánh giá với các bài tập đã xây dựng mà không giới hạn về thời gian học tập; thiếu các hoạt động mang tính tương tác với sự định hướng của giảng viên để tích cực hóa người học và phát triển các kỹ năng: Kỹ năng lập kế hoạch, kỹ năng nhóm, kỹ năng phân tích- tổng hợp

2.2 Lịch sử nghiên cứu dạy học trực tuyến

2.2.1 Các công trình nghiên cứu của tác giả nước ngoài

Từ thực tiễn lịch sử ứng dụng, đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về dạy học E-learning để đặt nền móng và đưa ra những cách thức triển

khai phù hợp Tác giả Rosenberg trong nghiên cứu “E-learning: Strategies for Delivering Knowledge in the Digital Age.” (Học tập điện tử: Chiến lược truyền

tải kiến thức trong kỷ nguyên số) [52] có đề xuất khái niệm về E-learning như là quá trình dạy học sử dụng công nghệ thông tin và mạng viễn thông để phân phối các giải pháp nâng cao kiến thức và hiệu quả đào tạo, được dựa trên ba tiêu chuẩn cơ bản sau:

+ E-learning cho phép cập nhật, lưu trữ hay phục hồi, phân phối và chia

sẻ kiến thức hoặc thông tin thông qua mạng máy tính

+ E-learning được phân phối tới người sử dụng cuối cùng thông qua một máy tính sử dụng công nghệ Internet chuẩn Tiêu chuẩn này xuất phát từ sự

thay đổi nhanh chóng của máy tính Việc sử dụng các công nghệ Internet chuẩn, chẳng hạn như giao thức TCP/IP và các trình duyệt Web, cho phép tạo

ra một hệ thống kết nối toàn cầu

+ E-learning tập trung vào các giải pháp học tập dựa trên các mô hình đào tạo truyền thống Tiêu chuẩn này đáp ứng mục đích của E-learning là nâng cao hiệu quả đào tạo thông qua quá trình phân phối kiến thức và thông tin

Theo tác giả Rosenberg, kỷ nguyên số gắn liền với những đột phá về công nghệ, internet, kỹ thuật số, thực tế ảo…, đã và đang phát triển với một tốc độ chóng mặt chưa từng thấy trên toàn thế giới Các chuyên gia cho rằng, kỷ nguyên số sẽ thay đổi hoàn toàn cách chúng ta sống, làm việc và sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực lao động, khi máy móc dần thay thế con người Thời đại thông tin của chúng ta được hình thành bằng cách tận dụng sự tiến bộ của kỹ thuật thu nhỏ kích cỡ máy tính Sự tiến triển của công nghệ trong đời sống hàng ngày và tổ chức xã hội đã dẫn đến sự hiện đại hóa tiến trình thông tin và truyền thông đã trở thành động lực của sự tiến hóa về mặt xã hội

Tác giả Naidu S trong nghiên cứu “E-Learning-A Guidebook of Principles, Procedures and Practices” (Học tập điện tử - Sách hướng dẫn về các nguyên tắc, thủ tục và thực tiễn) [50] đã đề cập đến việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào trong quá trình dạy học Một số lượng lớn các

thuật ngữ khác cũng được sử dụng để mô tả loại hình dạy và học này như: học tập trực tuyến, học tập ảo, học tập phân phối, học tập dựa trên web và mạng

Về cơ bản, tất cả các thuật ngữ trên đều đề cập tới các tiến trình giáo dục sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để cung cấp các hoạt động dạy học đồng bộ và không đồng bộ

Gần đây một số công trình nghiên cứu điển hình về dạy học trực tuyến trên nền E- learning như: Allen I.E and Seaman J [48], Bra P.D., Smits D., Van der Sluijs K., Cristea A.I., Foss J., Glahn C Các tác giả nghiên cứu về cách thức xây dựng bài giảng trực tuyến theo kiểu tuyến tính; xây dựng hệ

thống học tập trực tuyến để quản lý bài giảng, quản lý hồ sơ học viên, tổ chức thi trắc nghiệm online; tổ chức các lớp học trực tuyến trên nền E-learning

Đặc biệt là luận án tiến sĩ “Adaptation And Acceptance In Online Course Design From Four-Year College And University Instructors: An Analysis Using Grounded Theory” của Sally J Baldwin [53] đã đưa ra tường minh về thiết kế

khóa học trực tuyến, tác giả đã nghiên cứu thành công việc tạo ra các khóa học

trực tuyến mà ở đó một vấn đề đã được giải quyết triệt để đó là “các bài học được chuyển đến một trình duyệt web hoặc thiết bị di động, được truy cập dễ dàng bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu” Với những ưu điểm tuyệt vời của các

khóa học trực tuyến khi người dùng sử dụng chúng thì những khóa học này ngày càng trở nên phổ biến rộng rãi hơn Tuy nhiên, hiện nay khi có rất nhiều những khóa học trực tuyến trên mạng với quá nhiều thông tin cần thiết thì việc

để thiết kế khóa học trực tuyến đủ thu hút và tạo niềm tin cho khách hàng là một bài toán khó với nhà phát hành Việc tham gia những khóa học tạo nên sự hứng thú và người dùng thấy thú vị sẽ đem lại hiệu quả và hiệu ứng cao hơn so với những khóa học đơn thuần và nhàm chán khác Chính vì thế mà việc thiết kế khóa học trực tuyến là một việc hết sức quan trọng và cần thiết

Luận án đã phân tích cho người đọc thấy được tầm quan trọng của việc thiết kế khóa học trực tuyến Vậy chúng ta cần phải xây dựng và thiết kế khóa học trực tuyến như thế nào và bằng phương pháp nào cho hiệu quả? Đừng lạm dụng quá nhiều kiến thức vào trong bài giảng mà hãy áp dụng những phương pháp từ thực tế vào việc xây dựng phần mềm Trước tiên, bạn cần phải xác định

rõ mục tiêu cũng như nội dung của khóa học trực tuyến mà bạn xây dựng là gì? Thông qua việc xác định rõ ràng mục đích và nội dung đó bạn có thể truyền đạt cho khách hàng một cách rõ nhất thông điệp của mình cũng như có được xuất phát điểm tốt đẹp Điều đó không có nghĩa là bạn sẽ đưa ra cả một danh sách dài những bài giảng, những khóa học mà bạn sẽ cung cấp cho khách hàng Hãy chú ý tới nhu cầu của khách hàng khi sử dụng phần mềm cũng như học khóa

học trực tuyến của bạn Khi tìm hiểu được nhu cầu và mục đích của họ, bạn sẽ tìm ra câu trả lời cho việc phát triển và thiết kế khóa học trực tuyến của mình như thế nào cho hiệu quả Bên cạnh đó, tạo ra giá trị cho các bài giảng của bạn

là một điều cần thiết Đừng giáo dục những thông tin sáo rỗng mà hãy gắn với thực tế Đồng thời việc giảng dạy nên tạo cho người nghe như cuộc trò chuyện hơn là một bài giảng lý thuyết khô khan Những điều đó sẽ giúp cho việc thiết kế khóa học trực tuyến trở nên hiệu quả và đem lại nhiều thú vị cho khách hàng của bạn

Những công trình nghiên cứu trên tuy đã có sự phân tích thấu đáo về lý thuyết, đưa ra những kiến thức sâu sắc về kỹ thuật tạo lập các phần mềm cũng như hệ thống quản lý đào tạo, nhưng các tác giả chưa thực sự giải quyết triệt để

về phương pháp giảng dạy được áp dụng trong các môi trường học trực tuyến, ở những điều kiện đa dạng khác nhau, cụ thể: Làm thế nào để giáo viên tương tác với học viên, học viên tương tác với nhau cũng như học viên và giáo viên tương tác với nội dung học tập có hiệu quả; tạo ra được một môi trường học tập trực tuyến ảo mà ở đó học viên luôn được quan tâm, khích lệ học tập như trong lớp học truyền thống? Đâu là phương pháp ưu thế cho các đơn vị bài học?

2.2.2 Các công trình nghiên cứu của tác giả Việt Nam

Ở Việt Nam, những công trình nghiên cứu về dạy học trực tuyến cũng đã đem đến nhiều kiến thức và suy ngẫm cho bạn đọc, điển hình như tác giả Nguyễn Thị Hương Giang trong luận án tiến sĩ “Công nghệ dạy học trực tuyến

dựa trên phong cách học tập” [20] Theo tác giả, “trong thế kỉ XXI - thời đại của kỉ nguyên số và thông tin - dạy học trực tuyến trở thành một hình thức dạy học tất yếu Tuy nhiên, những thay đổi từ dạy học giáp mặt sang dạy học trực tuyến đặt ra nhiều bài toán khó cho người dạy, người học và cả những chuyên gia thiết kế khóa học Một trong những thách thức để triển khai dạy học trực tuyến hiệu quả là tìm ra cách thức để hỗ trợ người học làm quen với môi trường mới, định hướng họ học tập phù hợp với năng lực, đặc điểm học tập của họ” Vì vậy, mục đích chính của nghiên cứu là đưa ra các giải pháp sư phạm

trong việc thiết kế môi trường dạy học trực tuyến phù hợp với đặc tính của sinh viên, trong đó mẫu khảo sát là sinh viên kĩ thuật của trường Đại học Bách khoa

Hà Nội Kết quả nghiên cứu đề xuất nhóm các phương pháp - phương tiện dạy học trực tuyến, tạo nên những môi trường học tập trực tuyến thích ứng với đặc trưng của từng nhóm người học, góp phần nâng cao chất lượng của các khóa học trực tuyến hiện nay

Dạy học trực tuyến là hình thức dạy học tích hợp các ứng dụng của công nghệ thông tin và truyền thông vào việc phân phối các bài học thông qua internet Ngày nay, mạng internet và các dịch vụ của nó đã bùng nổ và có sẵn trong mọi hoạt động xã hội, trong đó có giáo dục Do đó, hầu hết các lớp học đều có thể sử dụng internet và các phương tiện điện tử ở một mức độ nhất định

Vì vậy, một lớp học sử dụng hình thức dạy học trực tuyến hay không phụ thuộc vào ba tiêu chí cơ bản: Mức độ truyền tải kiến thức qua internet (thông qua chiến lược/phương pháp sư phạm được thiết kế); Tỷ lệ học liệu điện tử được sử dụng trong khóa học (học bằng phương tiện dạy học hiện đại); Mức độ linh động về không-thời gian giữa thầy và trò (môi trường dạy học) Tác giả Nguyễn Thị Hương Giang [17] cũng đã làm rõ về công nghệ dạy học trực

tuyến, “Công nghệ dạy học trực tuyến là một hệ thống phương tiện dạy học trực tuyến, phương pháp dạy học trực tuyến và kỹ năng dạy học trực tuyến, nhằm vận dụng những qui luật của tâm lí học, giáo dục học, tác động vào người học trực tuyến, tạo nên một nhân cách xác định” Nghiên cứu đề cập đến

cơ sở hình thành và phát triển năng lực kĩ thuật theo cấu trúc ba giai đoạn và vận dụng vào quá trình dạy thao tác thể chất trong môi trường trực tuyến Những đề xuất mang tính sư phạm đảm bảo khả năng định hướng người học trực tuyến để họ lĩnh hội kiến thức và hình thành năng lực kĩ thuật một cách hiệu quả trong môi trường có cấu trúc, hướng dẫn đầy đủ

Theo như tác giả Nguyễn Thúy Hồng [25], mô hình chức năng có thể cung cấp cái nhìn trực quan về các thành phần tạo nên nôi trường E-learning và

những đối tượng thông tin giữa chúng ADL (Advanced Distributed Learning) - một tổ chức chuyên nghiên cứu và khuyến khích việc phát triển và phân phối học liệu sử dụng các công nghệ mới đã công bố các tiêu chuẩn cho SCORM (SCORM được hiểu là một tập hợp các tiêu chuẩn và các mô tả cho một chương trình e-learning dựa vào web) mô tả tổng quát chức năng của một hệ thống E-learning bao gồm:

+ Hệ thống quản lý học tập (LMS) như là một hệ thống dịch vụ quản lý việc phân phối và tìm kiếm nội dung học tập cho người học, tức là LMS quản

lý các quá trình học tập

+ Hệ thống quản lý nội dung học tập (LCMS): Một LCMS là một môi trường đa người dùng, ở đó các cơ sở đào tạo có thể tạo ra, lưu trữ, sử dụng lại, quản lý và phân phối nội dung học tập trong môi trường số từ một kho dữ liệu trung tâm LCMS quản lý các quá trình tạo ra và phân phối nội dung học tập Theo như tác giả Nguyễn Thị Thanh Hồng trong luận án tiến sĩ giáo dục

“Tổ chức tự học cho sinh viên đại học sư phạm qua e-elarning” [24], learning có một số lợi ích sau: “E-learning đem dến một môi trường đào tạo năng động hơn với chi phí thấp hơn; E-learning uyển chuyển, nhanh và thuận lợi; E-learing tiết kiệm thời gian, tài nguyên và mang lại kết quả tin cậy; E- learning mang lại kiến thức cho bất kỳ ai cần đến” Nghiên cứu tập trung nêu

E-rõ hiệu quả của quá trình dạy học chính là sự tương tác của tư duy, hành động

và lời nói giữa giáo viên và sinh viên Nhờ sự trợ giúp của ngôn ngữ mà tư duy được củng cố và phát triển Giao tiếp bằng lời cho phép người học nhận thức thế giới xung quanh, nhận ra mình trong thế giới đó Tuy nhiên, phát triển tư duy chỉ với một hệ thống giao tiếp không thôi thì chưa đủ, cần phải có hoạt động tự học của sinh viên Những nỗ lực của sinh viên là nhằm làm chủ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo tạo điều kiện cho sự phát triển nhận thức và trí tuệ Cốt lõi của học tự học và khi xem xét đến mối quan hệ giữa dạy và học thì dạy chỉ

là ngoại lực, còn tự học là nhân tố quyết định đến bản thân người học - nội lực Nhưng quá trình dạy cũng có ý nghĩa rất lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình học Do vậy, trò là chủ thể, trung tâm, tự mình chiếm lĩnh tri thức, chân lý bằng hành động của mình, tự phát triển bên trong Thầy là tác nhân, hướng dẫn,

tổ chức, đạo diễn cho trò tự học Người thầy giỏi là người dạy cho trò biết tự học Người trò giỏi là người biết tự học sáng tạo suốt đời

Quá trình tự học của học sinh có thuận lợi rất lớn về mặt thời gian, nhưng lại gặp phải khó khăn là thiếu tư liệu học tập và không có sự định hướng của giáo viên, nên quá trình tự học thường không đạt được hiệu quả mong muốn Việc xây dựng được hệ thống e-Learning sẽ phát huy những thuận lợi đồng thời khắc phục được những khó khăn trên Từ việc tìm hiểu nội hàm các quan niệm

tự học của một số tác giả trong và ngoài nước thì tự học là quá trình người học

tự mình thực hiện và học tập để chiếm lĩnh tri thức khoa học, kỹ năng, kỹ xảo, những kinh nghiệm lịch sử xã hội qua đó hoàn thiện bản thân Tự học có thể diễn ra cả ở trên lớp và ngoài lớp, theo hoặc không theo chương trình và sách giáo khoa đã được ban hành Đó là một hoạt động mang tính tích cực, chủ động, tự giác nhằm đạt được mục tiêu học tập xác định của người học Như vậy, quá trình dạy học trực tuyến theo tiếp cận công nghệ sẽ phải đảm bảo các nguyên tắc thống nhất giữa: Tính khoa học và tính công nghệ, tính khả thi và tính hiệu quả, tính tuân thủ nguyên tắc với tính độc lập sáng tạo Những nguyên tắc này sẽ thiết lập các mối quan hệ giữa phương tiện dạy học trực tuyến, phương pháp dạy học trực tuyến và kỹ năng dạy học trực tuyến

2.3 Tình hình thiết kế bài học trực tuyến chủ đề ca dao Việt Nam

Trong dạy học Ngữ văn, E-learning đã được ứng dụng khá rộng rãi trong những năm gần đây Các bài giảng nhìn chung đã cung cấp đầy đủ về mặt nội dung, có ứng dụng nhiều hiệu ứng thu hút người học Tuy nhiên, số lượng bài giảng được thiết kế dưới hình thức này còn hạn chế, phương pháp còn đơn điệu, đa số đều áp dụng mô hình dạy học đọc hiểu quen thuộc thiên về trình

chiếu kiến thức Khảo sát trên trang thư viện trực tuyến Violet - kho tư liệu lớn nhất về các tài liệu học tập và giảng dạy trực tuyến công khai, chỉ có 71 bài dạy trực tuyến Trong đó Ngữ văn lớp 10 có 22 bài, Ngữ văn lớp 11 có 19 bài và Ngữ văn lớp 12 có 30 bài

Riêng đối với dạy học ca dao dân gian Việt Nam, khảo sát trên Violet chúng tôi thấy có 3 bài giảng liên quan Tuy nhiên, ba bài giảng đó chỉ đề cập tới nội dung của một bài học trong chương trình SGK Ngữ văn lớp 10 Cụ thể: Một bài giảng về ca dao yêu thương tình nghĩa của tác giả Nguyễn Minh Hiền, và hai bài giảng về Khái quát văn học dân gian Việt Nam của tác giả Lê Thị Mai và Nguyễn Huy Hoàng Dạy học ca dao dân gian Việt Nam với sự tổng hợp kiến thức theo chuyên đề thì hiện nay chưa có bài giảng nào được thiết kế thực hiện

Như vậy, thông qua việc khảo sát sơ bộ một số bài giảng trực tuyến hiện có, chúng ta thấy rằng hình thức dạy học này còn mới và đang trong quá trình thực nghiệm Số lượng và chất lượng các bài dạy chưa cao Đa số các bài có nội dung còn sơ sài, chú trọng nhiều về mặt hình ảnh, âm thanh mà chưa khai thác được những đặc sắc nghệ thuật theo thi pháp thể loại; chưa chú trọng mở rộng các ngữ liệu ngoài sách giáo khoa, hoạt động kiểm tra đánh giá còn đơn điệu, tính tương tác giữa giáo viên với học sinh còn nhiều hạn chế Đặc biệt, việc thiết kế bài giảng trực tuyến theo chủ đề chưa được xây dựng, mặc dù đây

là một trong những định hướng thay đổi của chương trình giáo dục mới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là ứng dụng dạy học trực tuyến learning) trong dạy học Ngữ văn cho học sinh lớp 10 bằng phần mềm Ispring

- Tiến hành thực nghiệm để đánh giá tính khả thi của đề tài

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyêt

- Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp này để giới thuyết lịch sử vấn đề và xây dựng cơ sở lí luận của đề tài

- Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp các công trình nghiên cứu, sách chuyên khảo và các nguồn tài liệu khoa học có liên quan đến lý luận, công nghệ dạy học hiện đại, tự học và phát triển năng lực tự học, E-learning và dạy học trực tuyến, công nghệ thông tin,… có liên quan đến nhiệm vụ nghiên cứu của

đề tài

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Phương pháp này được chúng tôi sử dụng trong quá trình xin ý kiến tư vấn từ chuyên gia về những học thuật liên quan đến đề tài, cách thức thiết kế và giảng dạy bài học theo hình thức E - Learning

- Phương pháp so sánh - đối chiếu: Phương pháp này được sử dụng khi

so sánh đối chiếu giữa hình thức dạy học truyền thống với hình thức dạy học trực tuyến và so sánh đối chiếu giữa những bài học dạy trực tuyến để có thể rút

ra được ưu và nhược điểm của từng bài

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát Sư phạm: phương pháp này được vận dụng trong quá trình chúng tôi thực nghiệm sản phẩm, quát sát phản ứng của người học khi học một bài giảng trực tuyến

- Phương pháp điều tra, khảo sát: là phương pháp quan trọng trong quá trình thực nghiệm sư phạm Thông qua thực nghiệm, chúng tôi sẽ có những đánh giá ban đầu về tính đúng đắn cũng như hiệu quả nghiên cứu của đề tài từ những đối tượng được khảo sát Phương pháp này sẽ làm cho đề tài có tính khách quan và tính thực tiễn cao

- Phương pháp thống kê, phân loại: sử dụng trong việc tìm hiểu ứng dụng của dạy học E-Learning trên thế giới Đồng thời sử dụng trong việc đánh giá kết quả của đề tài thông qua việc lấy ý kiến đánh giá khách quan

6 Giải thuyết khoa học

Nếu bài học trực tuyến được áp dụng mở rộng sẽ giúp nâng cao hiệu quả giáo dục cả về chất và lượng Việc học sẽ được tiến hành ở nhiều điều kiện không gian và thời gian khác nhau, phát huy được năng lực của học sinh (đặc biệt là năng lực tự học) cũng như khả năng ứng dụng công nghệ thông tin từ phía người dạy

1.1.1.1 Khái niệm dạy học chủ đề

Theo lý luận về khoa học giáo dục, “Chủ đề” là một thuật ngữ được ứng dụng trong khoa học phát triển giáo dục hiện đại, chỉ một tổ hợp kiến thức trọn vẹn trong nội dung giáo dục có tính chất tích hợp “Dạy học chủ đề” là tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn

để làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn Học tập theo chủ đề, học sinh có thể phát huy tốt hơn khả năng chủ động, sáng tạo, khái quát, tổng hợp kiến thức và vận dụng vào thực tiễn Trên cơ sở kế hoạch dạy học giáo viên có thể thiết kế tiến trình dạy học cụ thể cho mỗi chủ đề mà không nhất thiết phải theo trình tự bài/ tiết trong sách giáo khoa Mỗi chủ đề có thể được thực hiện ở nhiều tiết học, mỗi tiết chỉ có thể thực hiện một hoặc một

số bước trong tiến trình tổ chức các hoạt động học tập của học sinh Các nhiệm vụ học tập có thể được thực hiện ở trong học ngoài giờ lên lớp Ngoài việc tổ chức cho học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập cho học simh ở ngoài lớp học và ở nhà

Cần phân biệt giữa “dạy học chủ đề” và yếu tố chủ đề thuộc phương diện nội dung của tác phẩm văn học Trong luận văn này, khái niệm “chủ đề” mà tôi sử dụng để nghiên cứu là khái niệm theo Khoa học giáo dục, nhằm đảm bảo bài học trực tuyến chủ đề ca dao có nội dung bám sát vào chương trình hiện hành,

nhưng kế hoạch và các hoạt động dạy học được thiết kế theo định hướng phát triển năng lực để hiệu quả giáo dục nâng cao hơn

1.1.1.2 Đặc điểm của dạy học chủ đề

Dạy học theo chủ đề có sự kết nối, nhóm gộp các đơn vị bài học dựa trên một tiêu chí phù hợp, sẽ giúp người học có điều kiện tập trung khai thác nội dung kiến thức một cách hiệu quả, có thêm nhiều thời gian thực hành, vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề Dạy học theo chủ đề cũng như một

số mô hình tích cực khác, giáo viên luôn phải nghĩ rằng các em tự tin và có thể biết nhiều hơn ta mong đợi, vì thế dạy học cần tận dụng tối đa kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng có sẵn của các em và khuyến khích khả năng biết nhiều hơn thế của học sinh về một vấn đề mới để giảm tối đa thời gian và sự thụ động của học sinh trong khi tiếp nhận kiến thức mới, để tăng hiểu biết lên nhiều lần so với nội dung cần dạy, phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh

Dạy học theo chủ đề hướng tới việc sử dụng kiến thức, hiểu biết vào thực tiễn các nhiệm vụ học tập nhắm tới sự lĩnh hội hệ thống kiến thức có sự tích hợp cao, đồng thời hướng tới nhiều mục tiêu giáo dục tích cực khác như các năng lực, kĩ năng sống… Trong dạy học theo chủ đề kiến thức mới được học sinh lĩnh hội trong quá trình giải quyết các nhiệm vụ học tập Đó là kiến thức tổ chức theo một tổng thể Hơn nữa với việc học sinh lĩnh hội kiến thức trong quá trình giải quyết nhiệm vụ học tập, cũng mang lại một lợi thế to lớn đó là mở rộng không gian, thời gian dạy học, tinh giản thời gian dạy, độ ứng dụng thực tế cao hơn nhiều Việc dạy học theo chủ đề sẽ phát huy tính chủ động, sáng tạo của giáo viên trong công tác giảng dạy và thực hiện kế hoạch dạy học

Tóm lại, dạy học chủ đề là một mô hình dạy học kiểu mới áp dụng nhiều phương pháp dạy học ưu thế, đặc biệt cần thiết trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, ôn thi vào trung học phổ thông và thi trung học phổ thông quốc qua,

vì dạy học theo chủ đề giúp cho học sinh tổng hợp kiến thức, xâu chuỗi các vấn

đề, nhìn nhận vấn đề một cách đa dạng, đa chiều…

1.1.2 Dạy học trực tuyến

1.1.2.1 Khái niệm dạy học trực tuyến

Trực tuyến là hoạt động kết nối trên mạng truyền thông, chỉ một trạng

thái kết nối với mạng Internet toàn cầu Đây là khái niệm dùng trong thời đại Internet, có ý nghĩa liên quan đến công nghệ máy tính và viễn thông

Dạy học trực tuyến là phương thức học thông qua một máy vi tính, điện

thoại thông minh kết nối mạng đối với một hoặc một số máy chủ ở nơi khác có lưu giữ sẵn bài giảng điện tử và phần mềm cần thiết để có thể hỏi/yêu cầu/ra đề cho học sinh học trực tuyến từ xa Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, có rất nhiều hình thức dạy học trực tuyến được tạo lập và hỗ trợ bằng các phần mềm khác nhau Trong đó, bài học e-learning là phổ biến và hiệu quả hơn cả Về bản chất, dạy học online và dạy học trực tuyến đều là phương thức giáo dục sử dụng Internet để kết nối giữa giáo viên và người học; nhưng dạy học online là tương tác thời điểm (tức là ngữ liệu học tập và kiến thức chỉ được hiển thị trong một khoảng thời gian nhất định của giờ học), còn dạy học trực tuyến ưu thế hơn ở điểm có thể lưu trữ dữ liệu một cách lâu bền

E-learning được xem là một hình thức học tập mới của thế kỉ 21 mà các phương pháp trước đó chưa có E-leaning được hình thành từ những năm 1980

và đến thời điểm hiện tại, hình thức học này đã trở nên rất rộng rãi bởi những lợi ích mà nó đem đến cho người học Với học sinh trung học phổ thông ở nước

ta hiện nay thì e-learning sẽ là một hình thức học khá phù hợp cho việc phát triển các khả năng học tập độc lập, tự chủ và sáng tạo của các em

Có nhiều quan điểm, định nghĩa khác nhau về e-learning, dưới đây sẽ trích ra một số định nghĩa về e-learning đặc trưng nhất:

- E-learning là sử dụng các công nghệ Web và Internet trong học tập (WilliamHorton)

- E-learning là một thuật ngữ dùng để mô tả việc học tập, đào tạo dựa trên công nghệ thông tin và truyền thông (Compare InfobaseInc)

- E-learning nghĩa là việc học tập hay đào tạo được chuẩn bị, truyền tải hoặc quản lý sử dụng nhiều công cụ của công nghệ thông tin, truyền thông khác nhau và được thực hiện ở mức cục bộ hay toàn cục (MASIECenter)

- E-learning là việc học tập được truyền tải hoặc hỗ trợ qua công nghệ điện tử Việc truyền tải qua nhiều kĩ thuật khác nhau như Internet, TV, video tape, các hệ thống giảng dạy thông minh và việc đào tạo dựa trên máy; các phương tiện điện tử như Internet, intranet, extranet, CD-ROM, video tape, DVD, TV, các thiết bị cá nhân (e-learningsite)

- "Việc sử dụng công nghệ để tạo ra, đưa các dữ liệu có giá trị, thông tin, học tập và kiến thức với mục đích nâng cao hoạt động của tổ chức và phát triển khả năng cá nhân." (Lance Dublin)

Ngoài ra, e-learning còn được định nghĩa là việc thực hiện chương trình giáo dục, học tập, đào tạo, bồi dưỡng, thông qua các phương tiện điện tử E-learning liên quan đến việc sử dụng máy tính hoặc các thiết bị điện tử trên một phương diện nào đó nhằm cung cấp tài liệu cho việc giáo dục, học tập, đào tạo, bồi dưỡng

Trong bài viết “E-learning và ứng dụng dạy học” của hai tác giả Lê Huy Hoàng và Lê Xuân Quang, giảng viên trường Đại học Sư phạm Hà Nội có đưa

ra cách hiểu về E-learning như sau: E-learning là một hình thức học tập thông tin qua mạng Internet dưới dạng các khóa học và được quản lí bởi các hệ thống quản lý học tập đảm bảo sự tương tác, hợp tác đáp ứng nhu cầu học mọi lúc, mọi nơi của người học” [23] Theo cách hiểu như vậy, một hệ thống E-learning phải đảm bảo được các điều kiện dưới đây:

- Sử dụng mạng Internet

- Tồn tại dưới dạng các khóa học, hoặc các đơn vị học tập riêng lẻ

- Sử dụng các phần mềm quản lý học tập

- Đảm bảo sự tương tác, hợp tác trong học tập

Trong thông tư “Quy định ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lí tổ chức đào tạo qua mạng” của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2016 có giải thích về hình thức học tập E-learning như sau: Học tập điện tử (e-learning) là hình thức học tập mà qua đó người học có thể tự học mọi lúc mọi nơi thông qua hệ thống các học liệu điện tử đa phương tiện (lời giảng, lời thuyết minh, âm thanh, hình ảnh, video, đồ họa…) Các hình thức học tâp như M-learning (học thông qua thiết bị di động), U-Learning (học thông qua các phương thức tương tác thực tế ảo diễn ra ở bất kì nơi nào), hay Smart - Learning (Phương tiện học tập thông minh) đều là các hình thái của học tập điện tử e-Learning

Như vậy, có thể thấy mọi cách hiểu đều mang dấu hiệu thống nhất: Học trực tuyến (E- learning) là một hình thức học tập không diễn ra tại các lớp học truyền thống, mà học tập được tiến hành thông qua các thiết bị, phương tiện, thông tin truyền thông

1.1.2.2 Các hình thức dạy học trực tuyến

Bản chất của học trực tuyến là một hệ thống học tập mềm dẻo và linh hoạt Việc tổ chức các hoạt động dạy học có thể được triển khai dưới nhiều hình thức khác nhau Xét từ góc độ vai trò của hệ thống e-learning trong việc hoàn thành một khóa học, có thể kể ra hai hình thức học tập chính là học tập trực tuyến hoàn toàn và học tập trực tuyến kết hợp

- Hình thức học tập trực tuyến hoàn toàn (Online learning)

Là hình thức hoàn thành khóa học được thực hiện toàn bộ trên môi trường mạng Internet thông qua hệ thống quản lý học tập Theo phương thức này, E-learning chỉ khai thác được những lợi thế cơ bản của học online (nhanh, tiện lợi, linh hoạt) chứ chưa quan tâm tới những thế mạnh đặc thù của dạy học giáp mặt trực tiếp giữa người dạy và người học Thuộc về hình thức này, có hai cách thể hiện là dạy học đồng bộ khi người dạy và người học cùng tham gia vào hệ thống quản lý học tập và dạy học không đồng bộ, khi người dạy và người học tham gia vào hệ thống học tập vào những thời điểm khác nhau

- Hình thức học tập trực tuyến kết hợp (Blended learning)

Là hình thức triển khai khóa học dựa trên sự kết hợp của hai hình thức học trực tuyến và dạy học giáp mặt Theo cách này, E-learning được thiết kế với mục đích hỗ trợ quá trình dạy học và có vai trò cung cấp những tri thức nội dung, chủ điểm trọng tâm và phù hợp nhất với thế mạnh của loại hình này Còn lại với những tương tác khác, người dạy vẫn thực hiện thông qua hình thức dạy học giáp mặt trực tiếp với học trò, nhằm khai thác tối đa lợi thế của dạy học đọc hiểu, đặc biệt là rèn cho học sinh năng lực tạo lập văn bản nói và viết thành thục, hiệu quả hơn Khi sử dụng hình thức học tập trực tuyến kết hợp, nội dung học tập cần được thiết kế sao cho khéo léo và phù hợp, để tạo tính liên hệ mật thiết, bổ sung và tương tác hiệu quả, nhịp nhàng, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cho khóa học

Với những đặc điểm trên, hình thức học tập trực tuyến kết hợp là hình thức được sử dụng phổ biến và chiếm ưu thế cao hơn hình thức học tập trực tuyến hoàn toàn Hình thức này đa và đang được áp dụng trên hệ thống giáo dục toàn thế giới, kể cả những nước có nền giáo dục phát triển

1.1.2.3 Cách thức thiết kế bài học trực tuyến

Để xây dựng bài giảng và tổ chức dạy học theo hình thức học tập trực tuyến, ta có thể thao tác qua 7 bước Nội dung cụ thể của các bước như sau:

- Bước 1 - Phân tích: Đây là bước đầu tiên của quá trình thiết kế bài học trực tuyến Ở bước này, người giáo viên cần phải nghiên cứu hệ thống tài liệu, giáo trình, đánh giá các mức độ kỹ năng và trình độ hiện có của người học… để

từ đó xác định mục tiêu, trọng tâm và những kiến thức cơ bản cần có được sau khi học Việc xác định mục tiêu trong bước đầu tiên này là rất quan trọng Giáo viên cần nêu rõ trên các phương diện: Kiến thức, kỹ năng, thái độ, năng lực

- Bước 2 - Xây dựng kế hoạch: Với những kết quả đã được phân tích và

tổng hợp từ bước 1, giáo viên tiếp tục lên kế hoạch đào tạo sao cho phù hợp với đối tượng người học Ở giai đoạn này, giáo viên cần xây dựng kế hoạch bám sát vào những nội dung cần đạt, hoạch định rõ thời lượng dạy và học cho từng

nội dung; sau đó tạo yêu cầu học tập cho từng đơn vị kiến thức ứng với khoảng

thời gian nhất định, và thiết kế cách phiếu, bảng, tài liệu…

- Bước 3 - Thiết kế bài giảng chi tiết: Đây là bước tiến hành thiết kế kịch

bản dạy học cho một bài học cụ thể Bài giảng này tương tự như một giáo án, trong đó người soạn cần xác định rõ ràng mục đích, mục tiêu của các hoạt động dạy học, hoạt động tương tác (đặc biệt là họat động tương tác với máy tính có kết nối Internet, bởi trong dạy học trực tuyến, học sinh sẽ chủ yếu được làm

việc trực tiếp với máy tính chứ không phải giáo viên)

- Bước 4 - Tạo lập học liệu điện tử: Sau khi đã có bài giảng chi tiết, giáo viên sẽ lựa chọn một phần mềm dạy học trực tuyến phù hợp để xây dựng bài học Đây là giai đoạn quan trọng đòi hỏi người giáo viên phải có hiểu biết và

ký năng sử dụng công nghệ thông tin ở trình độ cao Kết thúc quá trình này, giáo viên phải xây dựng được một bài học trực tuyến hoàn chỉnh để tiến hành các bước tiếp theo

- Bước 5 - Đăng tải bài giảng: Để người học có thể tiếp cận được với các tài

liệu học tập trực tuyến, giáo viên cần thực hiện bước tiếp theo là đăng tải bài giảng nên mạng Internet Trong trường hợp giáo viên cộng tác với các trung tâm hoặc các tổ chức dạy học trực tuyến thì sẽ đăng lên các trang mạng cảu các tổ chức đó

Sau khi đăng tải thành công bài giảng sẽ tiến hành các bước tiếp theo

- Bước 6 - Thực hiện đào tạo trên LMS (Learning management syste): Người giáo viên sau khi đưa các bài giảng lên Internet sẽ tiếp tục tiến hành các hoạt động dạy học trực tuyến trên hệ quản trị đào tạo Giáo viên có thể tạo lập các phòng chat để người học có thể tham gia trao đổi trực tuyến về các nội dung của bài học; hoặc có thể bày tỏ ý kiến thông qua phần bình luận về bài giảng

- Bước 7 - Kiểm tra, đánh giá: Kiểm tra đánh giá là giai đoạn cuối cùng

trong quy trình thiết kế một bài học trực tuyến Đây là bước giáo viên tiến hành kiểm tra, đánh giá người học xem sau quá trình học tập, người học tiếp thu được những gì, có đạt được mục tiêu giáo dục đặt ra ban đầu hay không Đồng thời, giáo viên cũng nên tiến hành lấy ý kiến phản hồi của người học về chất

lượng bài giảng, những điểm mạnh, yếu của bài học để từ đó cải thiện chất

lượng cho chính bài giảng của mình

1.1.2.4 Kĩ thuật dạy học trực tuyến

chèn các video YouTube hoặc các liên kết web trực tiếp vào trong bài thuyết

trình Nếu có phần cứng hỗ trợ, với iSpring Suite bạn có thể tạo nội dung video

và audio muốn chèn vào tập tin PPT

+ Tiện ích iSpring Suite cho phép bạn chia nhỏ bài thuyết trình thành

nhiều chương và gán các giọng tường thuật khác nhau cho từng phần đó Các giọng tường thuật này được tạo qua tùy chọn tương ứng trong ứng dụng và qua thao tác nhập thông tin cần thiết như tên, tiêu đề, tên website và hình ảnh gắn kèm, tùy theo nhu cầu sử dụng của bạn

+ iSpring Suite còn có khả năng chỉnh sửa và sắp xếp từng phần trong

bài thuyết trình của bạn qua các danh mục riêng biệt như sắp xếp các slide, video hay ghi âm,

+ Đặc biệt, iSpring Suite giúp giáo viên kiểm soát nội dung bài tập của học

sinh khi học trực tuyến, kết quả bài tập tương tác được gửi trực tiếp về email

- Nhược điểm:

+ Ít dạng câu hỏi tương tác

+ Là phần mềm nước ngoài, cần Việt hóa khi sử dụng

+ Là phần mềm trả phí

+ Đôi khi bị lỗi do thường xuyên cập nhật phần mềm

* Adobe Presenter: Là phần mềm được phát hành mởi hãng phần mềm nổi tiếng thế giới Adobe Adobe Presenter có chức năng soạn thảo bài giảng

điện tử giúp giáo viên có thể dễ dàng tạo ra các bài giảng theo tiểu chuẩn về e- learning phổ biến và có thể sử dụng bài giảng để dạy - học trực tuyến thông qua

mạng Internet Đặc điểm nổi bật Adobe Presenter là sử dụng khả năng mạnh

mẽ của Ms PowerPoint để soạn thảo nội dung

- Ưu điểm:

+ Chèn đa phương tiện (Flash, âm thanh, hình ảnh) vào các nội dung trình chiếu trong bài giảng Chèn các câu hỏi tương tác lên bài giảng, đóng gói

và xuất bản bài giảng theo nhiều định dạng khác nhau

+ Tích hợp chỉnh sửa nhiều định dạng của bộ sản phẩm Adobe như: Chỉnh sửa âm thanh (Adobe Audition), chỉnh sửa ảnh (Adobe Photoshop), chỉnh sửa video (Adobe Premiere),

+ Adobe Presenter giúp đóng gói một cách dễ dàng theo nhiều định

dạng khác nhau như chuẩn scrom, tải lên web HTLM5 một cách dễ dàng

+ Adobe Presenter có nhiều dạng câu hỏi tương tác khác nhau

+ Ngoài ra, Adobe Presenter hỗ trợ trình chiếu trực tiếp trên Youtube

- Nhược điểm:

+ Là phần mềm nước ngoài khó sử dụng

+ Phần mềm cần máy tính cấu hình cao mới có thể sử dụng

+ Đây là phần mềm trả phí tương đối cao

b Hướng dẫn sử dụng phần mềm iSpring Suite

Với các yếu tố như cấu hình máy tình, tính năng, ngôn ngữ, tôi chọn

phần mềm iSpring Suite để thiết kế bài dạy E - learning Sau khi cài đặt và bẻ

khóa phần mềm thì iSpring sẽ tích hợp vào PowerPoint với giao diện gồm 6 nhóm chức năng như sau:

* Nhóm Narration:

- Record Audio: Ghi âm trực tiếp lời giảng Đối với laptop sẽ có Micaro

tích hợp, đối với máy tính để bàn cố định cần trang bị Micaro kết nối Nhấn

Start Record để bắt đầu và kết thúc bằng cách nhấn OK

- Record Video: Quay video trực tiếp người giảng Đối với laptop sẽ có

Camera tích hợp, đối với máy tính để bàn cố định cần trang bị Webcam Nhấn

Start Record để bắt đầu và kết thúc bằng cách nhấn OK

- Manage Narration: Chèn file ghi âm và video sẵn có

+ Bước 1: Nhấn Manage Narration, giao diện mới sẽ mở ra

+ Bước 2: Nhấn Audio để chọn file ghi âm có trong máy Bảng Import Autio sẽ hiện ra, chọn Adjust slide duration rồi nhấn Insert để thêm

file ghi âm hoặc file nhạc

+ Bước 3: Nhấn Video để chọn file video sẵn có trong máy Bảng Import Autio sẽ hiện ra, chọn Adjust slide duration rồi nhấn Insert để

thêm video

+ Bước 4: Chọn Edit Clip để lọc âm và chỉnh sửa âm thanh (Delete: Xóa đoạn âm thanh; Silence: Tắt tiếng đoạn âm thanh đã chọn; Trim: giữ lại đoạn âm thanh đã chọn; Remove noise: lọc âm thanh, tách tiếng ồn; Adjust Volume: chỉnh độ lớn nhỏ của âm thanh; Fade in: phát âm thanh từ lớn dần; Fade out: phát âm thanh nhỏ dần)

+ Bước 5: Nhấn Save and Close để lưu khi hoàn thành

* Nhóm Insert:

- Quiz: Tạo trò chơi và các câu hỏi tương tác

+ Bước 1: Trong Quizzes chúng ta có rất nhiều nội dung có thể tạo ra

trong mục Question, bạn có thể sử dụng Quizzes làm các trò chơi, các

dạng câu hỏi lựa chọn vấn đáp để được điểm hoặc tạo ra các bài khảo sát cho học sinh