(Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

(Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (Thảo luận Đường Lối) Vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Mục lục

Mở đầu 5

Nội dung 6

I Cơ sở lý thuyết 6

1. Kinh tế nhà nước 6

2. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 6

3 Đặc điểm thành phần kinh tế nhà nước 6

II Vai trò thành phần kinh tế nhà nước 7

1 Vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước trong xây dựng 7

2 Đóng vai trò hàng đầu trong việc khắc phục, hạn chế những khuyết tật của cơ chế thị trường 10

3 Bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa 13

4 Là đòn bẩy thúc đẩy các thành phần kinh tế khác trong nền kinh tế quốc dân cùng phát triển 18

III Thực trạng phát triển thành phần kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay 20

1 Thành tựu 20

2 Hạn chế 22

3 Thách thức 26

IV Liên hệ thực tiễn và giải pháp tăng cường vai trò của thành phần kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 28

1 Đối với thành phần kinh tế nhà nước 28

2 Đối với sinh viên 32

Kết luận………36

Tài liệu tham khảo………37

Mở đầu

Trước đại hội VI của Đảng Cộng, nền kinh tế Việt Nam phụ thuộc hoàn toàn vào

sự điều tiết của Nhà nước Tuy nhiên, chế độ quan liêu, bao cấp dần bộc lộ rõ nhiềuhạn chế khi nhà nước can thiệp quá sâu vào các hoạt động sản xuất kinh doanh,triệt tiêu đi mối quan hệ hàng hóa - tiền tệ, làm kìm hãm sự phát triển của nền kinh

tế, đẩy nước ta rơi vào khủng hoảng Từ đó, đặt ra nhu cầu về việc thay đổi cơ chếquản lí mới, phù hợp hơn với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Do vậy, cóthể nói, sự ra đời của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tất yếukhách quan ở Việt Nam

Tuy vậy, trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần, Nhà nước vẫn nắm vai tròchủ đạo, then chốt, là yếu tố quyết định hiệu quả phát triển của nền kinh tế Nhànước xây dựng hệ thống pháp quyền xã hội chủ nghĩa, điều tiết và tạo điều kiệnphát huy vai trò của các thành phần kinh tế khác, phát huy quyền làm chủ của nhândân để đảm bảo mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, vănminh” Lịch sử đã chứng minh rằng, các nền kinh tế thị trường thành công nhất đềukhông thể phát triển nếu thiếu sự can thiệp và hỗ trợ của Nhà nước

Vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường không chỉ được thể hiện trongquá trình đổi mới đất nước mà càng được phát huy hơn nữa trong giai đoạn pháttriển và hội nhập thế giới hiện nay của Việt Nam Để làm rõ vấn đề này, nhóm 8xin phép thực hiện bài thảo luận với đề tài: “Vai trò của thành phần kinh tế nhànước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”

Chính vì vậy, nó nắm giữ các vị trí quan trọng, then chốt trong nền kinh tế và là lựclượng vật chất quan trọng để nhà nước vận hành và điều tiết nền kinh tế.

2 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là tên gọi mà Đảng Cộng sản ViệtNam đặt ra cho mô hình kinh tế hiện tại của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa ViệtNam Nó được mô tả là một nền kinh tế thị trường nhiều thành phần, trong đó khuvực kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, với mục tiêu dài hạn là xây dựng chủnghĩa xã hội

3 Đặc điểm thành phần kinh tế nhà nước

Đặc điểm cơ bản, nổi bật nhất của nền kinh tế nhà nước là nó thuộc sở hữu của nhà

nước Tuy nhiên ở đây ta phải phân biệt rõ ràng giữa phạm trù sở hữu Nhà nướcvới phạm trù sử dụng của thành phần kinh tế nhà nước

Sở hữu của nhà nước có thể do các thành phần kinh tế khác sử dụng như đất đai, tàisản mà nhà nước đại diện cho toàn dân sở hữu, nhưng kinh tế hộ gia đình, các hợptác xã nông nghiệp, hay doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế khác vẫn được nhànước trao quyền sử dụng lâu dài

Đặc điểm thứ hai của thành phần kinh tế nhà nước là các doanh nghiệp nhà nước

được tổ chức, hoạt động sản xuất kinh doanh theo nguyên tắc hoạch toán kinh tế,xóa bỏ dần sự bao cấp của nhà nước

Đặc điểm thứ ba là trong thành phần kinh tế nhà nước thực hiện phân phối theo lao

động và theo hiệu quả sản xuất kinh doanh, đây là một đặc điểm rất quan trọng củacác doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế nhà nước, là hình thức phân phối cănbản và là nguyên tắc phân phối chủ yếu, thích hợp với các thành phần dựa trên chế

độ công hữu về tư liệu sản xuất ở nước ta hiện nay

II Vai trò thành phần kinh tế nhà nước

1 Vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước trong xây dựng

Mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với nhiều hình thức sởhữu, nhiều khu vực và thành phần kinh tế là sự kế thừa những ưu việt của kinh tếthị trường, phù hợp với đặc điểm và điều kiện cụ thể của Việt Nam Động lựcchung để phát triển mô hình kinh tế này là sự kết hợp hài hòa các lợi ích của cánhân, tập thể và xã hội Quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, những yếu tố, phương tiện và công cụ của kinh

tế thị trường đã được khai thác, sử dụng, phát triển sáng tạo, phù hợp với mục tiêucủa chủ nghĩa xã hội Tính chất xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường ngàycàng được hình thành rõ nét hơn trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.Thành phần kinh tế nhà nước là một trong những công cụ giữ vai trò chủ đạo đểNhà nước điều tiết nền kinh tế quốc dân trên các phương diện chính yếu của xã hội:kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh dân tộc

Về mặt kinh tế:

Kinh tế nhà nước dựa trên chế độ công hữu (sở hữu nhà nước) về tư liệu sản xuất,

là chế độ sở hữu phù hợp với xu hướng xã hội hoá của lực lượng sản xuất Thành

phần kinh tế nhà nước không chỉ bao hàm doanh nghiệp nhà nước, mà còn bao hàm

sức mạnh kinh tế đứng đằng sau các chính sách và hoạt động quản lý kinh tế củaNhà nước; bao hàm khả năng tổ chức và hoạch định chính sách đúng đắn của Nhànước, sự gắn kết hợp lý của hệ thống doanh nghiệp nhà nước, tài chính nhà nước,luật pháp và hiệu lực quản lý của Nhà nước Với sức mạnh kinh tế tổng hợp đó,

thành phần kinh tế nhà nước có khả năng tạo ra các điều kiện vật chất, các tiền đề kinh tế - xã hội để phát triển tất cả các thành phần kinh tế.

Kinh tế nhà nước nắm giữ những vị trí then chốt, là yết hầu, xương sống của nền

kinh tế, do đó, nó có khả năng, điều kiện chi phối hoạt động của các thành phần kinh tế khác, bảo đảm cho nền kinh tế phát triển theo hướng đã định

Kinh tế nhà nước là lực lượng bảo đảm cho sự phát triển ổn định của nền kinh tế;

là lực lượng có khả năng can thiệp, điều tiết, hướng dẫn giúp đỡ và liên kết, tạo

điều kiện cho các thành phần kinh tế khác cùng phát triển

Kinh tế nhà nước đảm nhận các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh có tính chiến lược đối với sự phát triển kinh tế - xã hội đòi hỏi vốn đầu tư lớn Kinh tế nhà nước tham gia vào những lĩnh vực khoa học, công nghệ mũi nhọn, có hệ số rủi ro cao

Về mặt chính trị:

Kinh tế nhà nước là hòn đá thử vàng để xem xét sự đúng hướng hay chệch hướng

xã hội chủ nghĩa trong tiến trình phát triển kinh tế Bởi vì, Nhà nước ta là Nhà

nước XHCN, Nhà nước công nông, Nhà nước của những người lao động Để giữvững định hướng xã hội chủ nghĩa, cần thiết phải khẳng định kinh tế nhà nước giữvai trò chủ đạo, và thành phần này phải ngày càng phát triển trở thành nền tảngvững chắc của nền kinh tế quốc dân Nếu không củng cố và tăng cường kinh tế nhànước thì không thể nói tới chủ nghĩa xã hội, không thực hiện tốt vai trò chủ đạo củakinh tế nhà nước thì cũng không thể nói tới định hướng xã hội chủ nghĩa, tới conđường đi lên chủ nghĩa xã hội

Về mặt xã hội:

Do bản chất về sở hữu và mục đích hoạt động, nên thành phần kinh tế nhà nướcgánh vác chức năng và vai trò xã hội to lớn Đối với bộ phận phi doanh nghiệp(ngân sách, dự trữ quốc gia ), đương nhiên bên cạnh chức năng kinh tế, chính trị,còn có chức năng xã hội Bộ phận doanh nghiệp trong thành phần kinh tế nhà nướchoạt động theo nguyên tắc thị trường cũng đảm nhận những vai trò xã hội lớn Điều

này thể hiện ở chỗ, các doanh nghiệp này phải đảm nhận những ngành ở những địa bàn khó khăn có ý nghĩa chính trị - xã hội mà tư nhân không muốn đầu tư, thực hiện bảo đảm cân bằng về đầu tư phát triển theo vùng, miền, đảm nhận các ngành sản xuất hàng hóa công cộng thiết yếu Đó là những “người lính” đi đầu trong sự

nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong cuộc chiến chống đói, nghèo

và tụt hậu

Về mặt an ninh dân tộc:

Kinh tế nhà nước thể hiện vai trò chủ đạo ở hai nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, nắm giữ những ngành đặc biệt quan trọng liên quan đến quốc phòng, an

ninh quốc gia (sản xuất, sửa chữa vũ khí, trang bị chuyên dùng cho quốc phòng, anninh, )

Thứ hai, tham gia nắm giữ một số vị trí thiết yếu, quan trọng để giữ vững định

hướng xã hội, làm đối trọng trong hội nhập kinh tế quốc tế (bán buôn lương thực,xăng dầu; sản xuất điện; khai thác khoáng sản quan trọng; một số sản phẩm cơ khí,điện tử, công nghệ thông tin quan trọng; bảo trì đường sắt, sân bay, )

Như vậy, có thể khẳng định việc xác định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạotrong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là đúng đắn, phù hợp với điều kiệncủa nước ta và là tiêu chí quan trọng bảo đảm tính định hướng XHCN cho nền kinhtế

2 Đóng vai trò hàng đầu trong việc khắc phục, hạn chế những khuyết tật của cơ chế thị trường

Những khuyết tật của cơ chế thị trường về cơ bản có những vấn đề như sau:

Thứ nhất, thị trường luôn luôn có nguy cơ mất cân đối cung - cầu, tạo ra các cuộc

khủng hoảng thừa hoặc khủng hoảng thiếu làm suy thoái về kinh tế, có tình trạnglạm phát Cơ cấu nền kinh tế thị trường mất cân đối nên không thể tránh khỏi tìnhtrạng thất nghiệp

Thứ hai, bản chất thị trường là bất bình đẳng, sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội

ngày càng rõ rệt

Thứ ba, vì mục tiêu lợi nhuận và cạnh tranh, doanh nghiệp ít quan tâm đến lợi ích

toàn cục, lợi ích cộng đồng nên đã bất chấp thủ đoạn, giả dối trong kinh doanh, gây

ô nhiễm, phá hoại môi trường, trốn tránh luật pháp gian lận thương mại, nảy sinhhàng giả, hàng nhái, …là những vấn đề điển hình

Thứ tư, các thành phần kinh tế phát triển khiến vai trò của kinh tế nhà nước bị sụt

giảm và chịu sức ép mạnh mẽ từ các thành phần kinh tế khác

Vai trò của Kinh tế Nhà nước trong việc khắc phục những hạn chế, khuyết tật của cơ chế thị trường

Việt Nam đang trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa với mục tiêu xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh Muốnđạt được mục tiêu xã hội này, nhiệm vụ kinh tế quan trọng nhất là phải đảm bảonền kinh tế phát triển ở trạng thái cân bằng, lợi ích kinh tế phải được chia sẻ mộtcách công bằng cho tất cả mọi người trong xã hội Muốn như thế, Nhà nước phảiđịnh hướng sự phát triển của nền kinh tế bằng các công cụ vĩ mô, trong đó có thểkhẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước là một trong các yếu tố quan trọng

nhất Điều này càng có ý nghĩa quan trọng hơn nữa khi Việt Nam ở giai đoạn pháttriển rất thấp và có nguy cơ tụt hậu ngày càng xa hơn về kinh tế so với các nướcxung quanh cũng như thế giới Do vậy cần phải có những cú đột phá trong pháttriển kinh tế, phải đi những con đường ngắn hơn, hợp lý hơn và quan trọng nhất,phải có một đầu tàu kéo toàn bộ đoàn tàu kinh tế tăng tốc Thực tiễn xây dựng vàphát triển kinh tế Việt Nam trong những giai đoạn vừa qua cũng đã chứng minhtầm quan trọng của kinh tế Nhà nước trong việc định hướng cũng như thúc đẩy nềnkinh tế đất nước Khi đất nước chưa chuyển sang xây dựng nền kinh tế nhiều thànhphần, kinh tế Nhà nước đã đóng vai trò quyết định tạo ra các nguồn lực cơ bảnphục vụ cho cuộc chiến đấu thống nhất đất nước cũng như những năm đầu tiên tiếnhành xây dựng xã hội chủ nghĩa, nhất là trong giai đoạn chúng ta xây dựng một nềnkinh tế tự chủ của đất nước trên nền tảng một nền kinh tế nông nghiệp và là thịtrường tiêu thụ thành phẩm của các nước công nghiệp phát triển Cuộc khủnghoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu trong các năm 2008 - 2009 đã gây ra

những biến động lớn trong nền kinh tế nước ta Các doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước đã đóng vai trò là lực lượng quan trọng được Nhà nước sử dụng để kiềm chế lạm phát, ổn định thị trường, ngăn chặn suy giảm kinh tế và đảm bảo an sinh

xã hội Điều đó đã góp phần quan trọng vào tỷ lệ tăng trưởng kinh tế cao của nền

kinh tế nước ta so với các nước trong khu vực và trên thế giới

Trong giai đoạn hội nhập quốc tế hiện nay, khu vực kinh tế Nhà nước đang nắmgiữ những ngành nghề được xem là lợi thế của Việt Nam Bởi lẽ, quá trình hội nhậpquốc tế, bên cạnh những thuận lợi, cơ hội cũng tồn tại những khó khăn, thách thứcđối với nền kinh tế đất nước mà điển hình là mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắtgiữa doanh nghiệp trong nước và quốc tế, các ngành kinh tế trong nước đối mặt vớinguy cơ phá sản trước sức ép của các doanh nghiệp của nước ngoài Do vậy, khu

vực kinh tế Nhà nước đã và đang không ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh để tương xứng với nguồn lực mà mình nắm giữ cũng như để khẳng

định vai trò chủ đạo không thể thay thế của mình đối với quá trình xây dựng vàphát triển kinh tế đất nước Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định để đi lên Chủnghĩa xã hội, không thể không phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa mà bản chất là phát triển một nền kinh tế thị trường đồng bộ, đầy đủ,hiện đại và hội nhập, đồng thời giữ vững nguyên tắc và bản chất chủ nghĩa xã hội.

Đảng Cộng sản Việt Nam đã có vai trò to lớn trong lãnh đạo đổi mới hệ thống ngân hàng từ một hệ thống ngân hàng chuyển thành hai hệ thống ngân hàng, tách bạch chức năng thương mại ra khỏi ngân hàng Nhà nước Việt Nam và phát triển hệ thống các ngân hàng thương mại, thực hiện chức năng thương mại theo thông lệ quốc tế Nhờ có đổi mới này mà quan hệ hàng hóa - tiền tệ phát triển, các quy luật thị trường được phát huy tác dụng, quy luật cung - cầu được vận dụng tốt Tiếp

theo tiến trình đó, hệ thống các ngân hàng thương mại Việt Nam đã phát triển mạnh

mẽ, không chỉ dừng ở các ngân hàng thương mại cổ phần trong nước mà có cả cácngân hàng thương mại nước ngoài và liên doanh được thành lập Đến nay, hệ thốngngân hàng Việt Nam cơ bản đã hòa nhập với hệ thống ngân hàng thế giới, thực hiệntheo các thông lệ quốc tế, thực sự đáp ứng tốt yêu cầu phát triển của nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Mặc dù có những khuyết điểm, hạn chế nhưng có thể đánh giá rằng, kinh tế Nhànước đã giữ vai trò định hướng quan trọng trong quá trình cải tạo các quan hệ sảnxuất cũ, xây dựng và phát triển các quan hệ sản xuất mới, góp phần quan trọngtrong việc xây dựng nền kinh tế Việt Nam những năm đầu tiên cả nước xây dựngchủ nghĩa xã hội Dĩ nhiên, những yếu kém của kinh tế Nhà nước có cả nguyênnhân khách quan và chủ quan và cần có thời gian để khắc phục một cách thấu đáo.Nhưng không vì thế mà chúng ta phủ nhận toàn bộ những đóng góp của kinh tếNhà nước trong suốt chặng đường lịch sử vừa qua đối với sự phát triển kinh tế củađất nước

3 Bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa

Hoàn thiện thể chế về sở hữu, phát triển các thành phần kinh tế

Thể chế hoá quyển tài sản (bao gồm quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt

và hưởng lợi từ sử dụng tài sản) của Nhà nước, tổ chức và cá nhân đã được quyđịnh trong Hiến Pháp năm 2013

Các doanh nghiệp buộc phải hoạt động theo cơ chế thị trường, bình đẳng và cạnhtranh theo pháp luật Nhà nước luôn khuyến khích phát triển các doanh nghiệp về

cả số lượng và chất lượng Các quyền tự do kinh doanh các ngành nghề mà phápluật không cấm đều được đảm bảo Các vấn đề về cạnh tranh, kiểm soát độc quyềnđược chú trọng xây dựng Hoàn thiện thể chế bảo vệ nhà đầu tư, quyền sở hữu,quyền tài sản, luật phá sản

Tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước theo hướng: doanh nghiệp

nhà nước tập trung vào những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, liên quan đến an ninh,quốc phòng và những lĩnh vực mà các thành phần kinh tế khác không đầu tư Hoànthiện thể chế định giá đất đai, tài sản hữu hình và tài sản vô hình trong cổ phần hoátheo nguyên tắc thị trường

Tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của kinh tế tập thể, kinh tế hợp tác xã; đẩy mạnh liên kết hợp tác dựa trên quan hệ lợi ích, áp dụng phương

thức quản lý tiên tiến, phù hợp với cơ chế thị trường

Khuyến khích phát triển các loại hình doanh nghiệp, các hình thức tổ chức sản xuất

kinh doanh với sở hữu hỗn hợp, nhất là các doanh nghiệp cổ phần

Hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích, tạo thuận lợi phát triển mạnh kinh tế

tư nhân ở hầu hết các ngành và lĩnh vực kinh tế, trở thành một động lực quan trọngcủa nền kinh tế Nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư nước ngoài

Trong quản lý và phát triển các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, cầnphát huy mặt tích cực có lợi cho đất nước, đồng thời kiểm tra, giám sát, kiểm soát,thực hiện công khai, hạn chế tiêu cực

Phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các loại thị trường

Thực hiện nhất quán cơ chế giá thị trường, đảm bảo tính đúng, đầy đủ và công

khai, minh bạch các yếu tố hình thành giá đối với hàng hoá, dịch vụ thiết yếu; đồngthời có chính sách hỗ trợ phù hợp cho đối tượng chính sách, người nghèo và đồngbào các dân tộc thiểu số Hoàn thiện pháp luật về chi phí, lệ phí: rà soát, chuyển đổichính sách phí Mở rộng cơ chế đấu thầu, đấu giá, thẩm định

Tiếp tục đồng bộ và vận hành thông suốt các thị trường Thực hiện đa dạng hoá thị

trường hàng hoá, dịch vụ theo hướng hiện đại, chú trọng hình thành khung pháp lý,phát triển hệ thống phân phối thông suốt và hiệu quả Cơ cấu lại thị trường tàichính đảm bảo lành mạnh hoá và ổn định vững chắc kinh tế vĩ mô, loại bỏ nguy cơmất an toàn hệ thống Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế chính sách đểthị trường bất động sản hoạt động thông suốt Tiếp tục đổi mới, phát triển mạnh mẽ

và đồng bộ thị trường khoa học công nghệ, thực hiện cơ chế thị trường và có chínhsách hỗ trợ để khuyến khích các tổ chức, cá nhân, nhất là doanh nghiệp đầu tưnghiên cứu phát triển, chuyển giao công nghệ, ứng dụng tiến bộ khoa học - côngnghệ vào sản xuất kinh doanh

Đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế

Tiếp tục nghiên cứu, đàm phán, ký kết, chuẩn bị các điều kiện thực hiện các hiệpđịnh thương mại tự do thế hệ mới, tham gia các điều ước quốc tế trong các lĩnh vực

kinh tế, thương mại đầu tư, Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế; đa dạng hoá, đa

phương phương hoá quan hệ quốc tế, tránh lệ thuộc vào một thị trường, một đối tác

cụ thể, kết hợp hiệu quả ngoại lực và nội lực, gắn hội nhập quốc tế với xây dựngnền kinh tế độc lập tự chủ

Rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách nhằm thực thì có hiệu

quả các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã kí kết Hoàn thiện thể chế đểtận dụng cơ hội và phòng ngừa, giảm thiểu các thách thức do tranh chấp quốc tế,nhất là tranh chấp thương mại, đầu tư quốc tế Hoàn thiện pháp luật về tương trợ tưpháp phù hợp với pháp luật quốc tế

Hội nhập kinh tế quốc tế đã đóng góp quan trọng vào việc mở rộng và đưa quan hệcủa nước ta với các đối tác đi vào chiều sâu, tạo thế đan xen lợi ích, góp phần gìngiữ môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước; Giữ vững độc lập, chủquyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ an ninh chính trị và trật

tự, an toàn xã hội; Quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam, nâng cao

uy tín và vị thế của nước ta trên trường quốc tế

Về hội nhập khu vực, Việt Nam đã cùng các nước ASEAN đã tiến rất gần đến mục

tiêu xóa bỏ hoàn toàn hàng rào thuế quan đối với các nước ASEAN-6 (5 nước sánglập và Brunei), 99,2% số dòng thuế đã được xóa bỏ, trong khi 90,9% số dòng thuếcủa các nước gia nhập sau là Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam (gọi tắt làcác nước CMLV) đã được xóa bỏ tính tới năm 2017 Ngoài tự do hóa thuế quan,các nước ASEAN cũng đang triển khai các biện pháp tạo thuận lợi cho hoạt độngthương mại của các doanh nghiệp như dự án thí điểm cơ chế tự chứng nhận xuất

xứ, cơ chế hải quan một cửa

Về hội nhập quốc tế, tính đến nay, Việt Nam đã xây dựng khuôn khổ thương mại tự

do với gần 60 nước (chiếm 59% dân số, 61% GDP và 68% thương mại thế giới)thông qua 16 hiệp định thương mại tự do (FTA), bao gồm cả các FTA thế hệ mới

như Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệpđịnh thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) và hiện đang tích cực tham gia đàmphán Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP).

Về thu hút vốn đầu tư, theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), sau

hơn 30 năm thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI), kề từ khi Quốc hội ban hành LuậtĐầu tư nước ngoài tại Việt Nam vào cuối năm 1987, đến tháng 8-2018, ở 63 tỉnh,thành phố của cả nước đã thu hút 26.438 dự án FDI của 129 quốc gia và vùng lãnhthổ còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 333,83 tỷ USD, vốn thực hiện ước đạt183,62 tỷ USD, bằng 55% tổng vốn đăng ký còn hiệu lực

Về đầu tư ra nước ngoài, tính chung tổng vốn đầu tư ra nước ngoài, bao gồm vốn

cấp mới và tăng thêm trong nửa đầu năm 2018 đạt 263,1 triệu USD Lũy kế, tínhđến hết tháng 5-2018, Việt Nam đã có gần 1.200 dự án đầu tư tại 70 quốc gia vàvùng lãnh thổ với tổng vốn đăng ký đạt khoảng 22 tỷ USD

Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng

Nâng cao năng lực kế hoạch định đường lối, chủ trương phát triển kinh tế - xã hội của Đảng; tăng cường lãnh đạo việc thể chế hoá và việc tổ chức thực hiện đường

lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật cùa Nhà nước về kinh tế - xã hội;tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết thực hiện đường lối, chủtrương, nghị quyết của Đảng; lãnh đạo việc bố trí cán bộ hoạt động trong các lĩnhvực kinh tế - xã hội Các cấp ủy tổ chức đảng phải nâng cao nhận thức cho các chi

bộ, đảng bộ về vị trí, vai trò của tổ chức cơ sở đảng đối với việc thực hiện thắng lợiđường lối, chủ trương của Đảng, trong công tác xây dựng đội ngũ đảng viên, trongtăng cường mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng Đội ngũ đảng viên phải nhậnthức đúng tổ chức cơ sở đảng là hạt nhân chính trị, là trung tâm đoàn kết trong toàn

cơ quan, đơn vị, sự vững mạnh của các tổ chức cơ sở đảng là điều kiện để cơ quan,đơn vị thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao

Tập trung giáo dục nâng cao nhận thức cho đảng viên, cấp ủy viên về tầm quan

trọng của năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng Nhận thức đúngchất lượng cấp ủy viên, chất lượng đội ngũ đảng viên là yêu tố quyết định đến nănglực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng Giáo dục nhận thức đúngnhững quan điểm chỉ đạo của Đảng trong xây dựng tổ chức cơ sở đảng hiện nay.Nhận thức đúng những yếu tố tác động đến việc nâng cao năng lực lãnh đạo, sứcchiến đấu của tổ chức đảng gắn với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của đơn vị

Nhà nước thể chế hoá nghị quyết của Đảng, xây dựng, tổ chức thực hiện pháp luật,

chính sách, đảm bảo các loại thị trường ngày càng hoàn thiện và vận hành thôngsuốt, cạnh tranh công bằng, bình đẳng và kiểm soát độc quyền kinh doanh

Đổi mới, hoàn thiện cơ chế, chính sách để phát huy vai trò làm chủ của nhân dân;

đảm bảo quyền tự do, dân chủ trong hoạt động kinh tế của người dân theo quy địnhcủa Hiến pháp, pháp luật và sự tham gia có hiệu quả của Mặt trận tổ quốc và các tổchức chính trị - xã hội trong xây dựng và giám sát việc thực hiện thể chế kinh tế vàphát triển kinh tế - xã hội Hình thành một hệ thống pháp luật kinh tế tương đối đầy

đủ để điều chỉnh các vấn đề phát sinh từ thực tiễn hoạt động của nền kinh tế Cụthể, đã ghi nhận đầy đủ các loại chủ thể tham gia quan hệ thị trường, bao gồmdoanh nghiệp (DN) tư nhân, công ty TNHH một thành viên, công ty TNHH haithành viên trở lên, công ty cổ phần, công ty hợp danh và hợp tác xã với tư cách lànhững chủ thể chủ yếu đang hoạt động trong nền kinh tế thị trường Các loại chủthể này được quy định chủ yếu trong Luật DN (2014) và Luật Hợp tác xã (2012).Bên cạnh đó, điều chỉnh các quan hệ hàng hóa - tiền tệ (quan hệ hợp đồng) phátsinh trên cơ sở bình đẳng, tự nguyện và tự chịu trách nhiệm (pháp luật về hợpđồng), trong đó, việc điều chỉnh các quan hệ thị trường thuộc về Bộ luật Dân sự(1995 và 2005),

4 Là đòn bẩy thúc đẩy các thành phần kinh tế khác trong nền kinh tế quốc dân cùng phát triển

Theo văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII ghi nhận: 'Tiếp tục đổi mới vàphát triển có hiệu quả kinh tế Nhà nước để làm tốt vai trò chủ đạo: làm đòn bẩy đẩynhanh tăng trưởng kinh tế và giải quyết những vấn đề xã hội, mở đường, hướngdẫn, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển; làm lực lượng vật chất đểnhà nước thực hiện chức năng điều tiết và quản lý vĩ mô; tạo nền tảng cho chế độ

xã hội mới Đại hội X của Đảng (2006) đã khẳng định 5 thành phần kinh tế: kinh tếnhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân (cá thể, tiểu chủ, tư hữu tư nhân), kinh tế

tư bản nhà nước và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài cùng phát triển trong nền kinh

tế nước ta Việc chấp nhận sự tồn tại của nhiều thành phần kinh tế khác nhau trongnền kinh tế đã tạo ra xung lực mới cho sự phát triển và đã làm cho nền kinh tế từnghèo khó từng bước được cải thiện và khởi sắc đi lên Điểm mới và bước tiếntrong tư duy và nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩacủa Đảng chính là khẳng định sự ‘bình đẳng’ và ‘phát triển lâu dài’ của các thànhphần kinh tế và khẳng định việc thực hiện chế độ phân phối chủ yếu theo kết quảlao động, hiệu quả kinh tế và theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác vàphân phối thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội Hơn nữa, Đảng takhẳng định ‘Phát triển kinh tế là trung tâm’; xây dựng cơ cấu kinh tế ‘có hiệu quả

và bền vững’

Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong việc là đòn bẩy thúc đẩy các thành phần kinh tế quốc dân cùng phát triển

Kinh tế Nhà nước là đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề

xã hội Đối với đất nước đang trong giai đoạn tiến hành công nghiệp hóa như Việt

Nam, vai trò đòn bẩy của kinh tế Nhà nước có ảnh hưởng quyết định đến sự pháttriển của kinh tế Kinh tế Nhà nước giúp nhanh chóng hình thành những chủ thể

kinh doanh trong các lĩnh vực công nghiệp có nguồn lực tài chính, có kỹ thuật, cónăng lực, đội ngũ lao động lớn, đảm nhận vai trò mở đường cho sự phát triển kinh

tế khi mà khu vực kinh tế tư nhân chưa tích lũy kịp các nguồn lực phục vụ cho pháttriển nền kinh tế Bên cạnh đó, kinh tế Nhà nước còn giúp giải quyết các vấn đề xãhội Vai trò này thể hiện qua việc điều tiết các nguồn lực xã hội, phân phối lại thunhập xã hội, đảm bảo tính công bằng của phúc lợi xã hội, cung cấp các hàng hóa,dịch vụ công ích, … mà ngoài kinh tế Nhà nước không có khu vực kinh tế nào khác

có thể đảm nhận

Hơn nữa, kinh tế Nhà nước mở đường, hướng dẫn, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển Bản chất của kinh tế thị trường là cạnh tranh, ở đó mọi hoạt

động sản xuất kinh doanh đều hướng đến mục tiêu lợi nhuận Việc tạo ra lợi nhuận

là cần thiết để nhanh chóng gia tăng tích lũy trong nội bộ nền kinh tế Tuy nhiên,việc chạy theo lợi nhuận bằng mọi phương thức, mọi giá sẽ dẫn đến tình trạng mấtđịnh hướng phát triển của nền kinh tế Đặc biệt đối với Việt Nam, đang trong giaiđoạn hình thành các nền tảng, thiết chế của kinh tế thị trường, văn hóa kinh doanhcùng nhiều vấn đề khác có liên quan chưa hình thành một cách đầy đủ thì việc đặtlợi ích cá nhân lên trên lợi ích chung của toàn xã hội là điều không tránh khỏi Đểkhắc phục tình trạng này không thể có giải pháp tối ưu nào ngoài phát huy vai tròchủ đạo của kinh tế Nhà nước Với những ưu thế của mình, kinh tế Nhà nước sẽ làđầu tàu mở đường, hướng dẫn, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển

Từ đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam sẽ là một nền kinh tế ở đó có thể chế kinh tếtối ưu nhất, bảo đảm cho các yếu tố thị trường phát triển đầy đủ, sự phân bổ nguồnlực hiệu quả được thực hiện triệt để theo cơ chế thị trường và hàm chứa đầy đủ tính

ưu việt của chủ nghĩa xã hội

III Thực trạng phát triển thành phần kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện

nay

Thành phần kinh tế nhà nước là thành phần kinh tế dựa trên hình thức sở hữu nhànước về tư liệu sản xuất, bao gồm có các doanh nghiệp nhà nước các quỹ dự trữquốc gia, các quỹ bảo hiểm nhà nước và các tài sản thuộc sở hữu nhà nước có thểđưa vào sản xuất kinh doanh Chính vì thế khi xem xét thực trạng phát triển thànhphần kinh tế nhà nước nhóm sẽ chủ yếu phân tích về thực trạng của các doanhnghiệp nhà nước ở Việt Nam hiện nay

1 Thành tựu

Trong suốt quá trình 30 năm không ngừng đổi mới tư duy kinh tế của Đảng về xâydựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện đúng đường lốichủ trương chỉ đạo qua các Đại hội đảng VI, VII, VIII, IX, thành phần kinh tế Nhànước nói chung, doanh nghiệp nhà nước nói riêng đã đạt được những thành tựuđáng kể

Về cơ chế quản lý có một sự thay đổi có thể nói đã tạo ra bước ngoặt cho các doanh

nghiệp nhà nước nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung Từ năm 1986, nền kinh tế nước ta chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường có

sự quản lý của Nhà nước Điều đó có nghĩa các doanh nghiệp nhà nước được tự

chủ hơn trong kinh doanh, họ chủ động về sử dụng và bảo toàn vốn, về việc tổ chức

bộ máy nhân sự vì vậy mà các doanh nghiệp hoạt động có trách nhiệm và hiệu quảhơn

Trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, với những biến động khó đoán định của thị trường trong quá trình đổi mới, cơ cấu lại doanh nghiệp, hầu hết các doanh nghiệp nhà nước vẫn trụ vững, hoạt động hiệu quả, thể hiện được vai trò nòng cốt, dẫn dắt

và đảm bảo giữ vững một số cân đối lớn của nền kinh tế, có đóng góp quan trọng