+ Năm học : 2008 - 2009 : xây dựng phương pháp dạy học tích cực + Năm học : 2009 - 2010 : Dạy giáo án điên tử Máy chiếu Projector - Về chuyên môn, nghiệp vụ: Mỗi giáo viên phải tự mình c[r]
Trang 1Lời nói đầu
PHÒNG GD & ĐT THĂNG BÌNH CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG THCS CHU VĂN AN Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Trang 2Với tầm quan trọng đó, bản thân qua nhiều năm nghiên cứu tài liệu và ápdụng vào thực tiễn về phương pháp dạy học được tiếp thu từ những thành tựumới của lí luận dạy học hiện đại, theo tư tưởng tích cực hóa hoạt động học tập
của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên " thầy nói ít hơn, trò làm việc
nhiều hơn ” ; cải tiến cách ghi bảng theo hướng để thầy có thời gian phân tích,
nhận định ; cải tiến phương pháp kiểm tra đánh giá học sinh ; cải tiến phươngpháp sử dụng đồ dùng dạy học, sử dụng các thiết bị, kiên quyết chống lối dạychay ; cải tiến soạn giảng theo hướng chuẩn kiến thức kỹ năng
Năm học 2009 - 2010, Phòng Giáo dục và đào tạo Thăng bình đã tiến hànhtập huấn cho CBQL và Giáo viên THCS về Chuẩn kiến thức kỹ năng, phươngpháp dạy học tích cực ở các bộ môn; đánh giá giờ dạy theo hướng mở nhằm giúpcho học sinh có cơ hội tham gia đánh giá quá trình dạy học của Giáo viên giúpnâng cao hiệu quả giáo dục, đào tạo hiện nay; các chuyên đề về kỹ năng sống, kỹnăng mềm điều đó đã làm thay đổi cách chỉ đạo dạy học tại trường THCS vàthôi thúc bản thân cần phải mạnh dạn đầu tư trong công tác chỉ đạo chuyên môn,đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, kết nối Internet để giáoviên vận dụng nguồn học liệu mở, tham khảo nhiều tư liệu trên mạng có giá trị
để đổi mới tư duy trực quan, tư duy đánh giá dạy học và áp dụng những đề tàikhoa học đưa vào bài giảng của mình làm phong phú tư liệu, phát huy tính tíchcực, tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh, qua đó mỗi giáo viên để tự đánh giákhả năng sư phạm và tăng cường nghiệp vụ chuyên môn
Trang 3và các điều kiện khác.
Đổi mới phương pháp dạy học mang tính cấp thiết, nhưng cũng có tính lâudài Là một người làm công tác quản lý giáo dục ở trường THCS, bản thân luônnhận thức rằng phải thường xuyên cập nhật thông tin, nghiên cứu xử lý để chỉđạo đúng đắn, có hiệu quả Với hoài bảo đó, bản thân xin trình bày một số kinhnghiệm đã được tích luỹ và áp dụng vào thực tiễn, bên cạnh đó có nhiều đónggóp bổ ích của đồng nghiệp để đề tài đi vào cuộc sống
Từ khi có Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII của Đảng, quan điểm tưtưởng chỉ đạo của nghị quyết đã làm chuyển biến mạnh trong đội ngũ giáo viên,các cấp, các ngành đồng tình ủng hộ và thực hiện đồng bộ Với tầm quan trong
đó, đổi mới phương pháp dạy học ngày càng ở các bậc học đã, đang được đôngđảo đội ngũ nhà giáo thực hiện khá tốt Do đó, nhằm chỉ đạo đạt hiệu quả caocông tác dạy - học ở trường hiện nay, bản thân nghiên cứu nhỉều năm về lý luận
và thực tiễn để áp dụng vào đơn vị mình Đó chính là mục đích chọn đề tài này
b/ Tính cấp thiết của đề tài:
Thực hiện các văn bản của Bộ, Sở, Phòng GD về thực hiện đổi mớichương trình GDPT có trách nhiệm chỉ đạo, bồi dưỡng đội ngũ về phương phápdạy học, phương tiện dạy học, phương thức kiểm tra đánh giá để thực hiện điểm
2 điều 28 của Luật Giáo dục Thực tế việc chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học
có văn bản sớm nhưng việc triển khai chưa triệt để, thiếu định hướng rõ ràng.Trong kế hoạch chỉ đạo chuyên môn của các cấp còn chung chung, có " phát "nhưng “động” chưa tích cực, hoặc có chỉ đạo nhưng chỉ tập trung ở một số môn,một số bài cụ thể Công việc kiểm tra, tổng kết kinh nghiệm chưa được tiến hànhsâu sắc, còn mang tính chung chung, chưa đạt hiệu quả cao Việc tổ chức chuyên
đề, sinh hoạt cụm chuyên môn chưa đi vào chiều sâu, làm theo cảm tính, suynghĩ riêng lẻ của từng trường nhiều chuyên đề, tiết dạy còn trùng lặp
Giáo viên chưa nhận thức đúng đắn và đầy đủ về chủ trương đổi mớiphương pháp dạy học Điều thể hiện: chưa nắm được tiêu chí, nội dung cơ bảncủa các phương pháp dạy học mới, ít tham khảo các chuyên đề trên các tạp chí,sách báo chuyên ngành, ỷ lại vào kinh nghiệm " Sống lâu thành lão làng " màkhông chủ động sáng tạo tìm ra cách dạy mới phù hợp với thực tế người học
Trang 4Việc áp dung Công nghệ thông tin còn thiết trang thiết bị, chưa đầu tư việc bồidưỡng giáo viên cốt cán để chỉ đạo hướng dẫn bài bản, phần lớn tự nghiên cứumài mò
Đồng thời cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học phục vụ cho nhu cầu đổimới phương pháp dạy học còn thiếu quá nhiều, có trang thiết bị thì không đồng
bộ với chương trình, nội dung SGK bên cạnh đó, trong giai đoạn hiện naychúng ta đang thực hiện cuộc vận động " Hai không " của Bộ và Sở GD & ĐTchồng bệnh thành tích và học sinh ngồi nhầm lớp điều đó càng tăng thêm tráchnhiệm của người Cán bộ quản lý phải quan tâm đến dạy - học thực chất ở trườngnhư thế nào để hiệu quả tốt nhất
Từ những yêu cầu nêu trên, bản thân nhận thấy tự nghiên cứu và đề ranhững biện pháp để giúp cho đội ngũ thực hiện theo đúng tinh thần chỉ đạo vềđổi mới phương pháp dạy học một cách hiệu quả nhất
c/ Giới hạn đề tài:
Trong phạm vi chỉ đạo chuyên môn ở trường THCS, đề tài được nghiêncứu từ năm học 2004 - 2005 và áp dụng từ năm 2007 – 2008 ; 2008 – 2009;
2009 - 2010 cho đến nay tại trường THCS Chu Văn An
Phương pháp trình bày trên cơ sở nghiên cứu từ các tài liệu như: Nghiêncứu giáo dục, sách, báo của ngành về đổi mới phương pháp dạy học ở các mônhọc Không có tham vọng về trình bày xây dựng phương pháp mới mà chỉ dựavào những gì đã được áp dụng, được chia sẻ đánh giá rút kinh nghiệm qua quátrình thực hiện tại cơ sở xin được trình để góp phần nào đó vào sự nghiệp đổimới của giáo dục của nước nhà trong giai đoạn hiện nay
3/ CƠ SỞ LÝ LUẬN :
Trong các hoạt động của nhà trường thì hoạt động giảng dạy và học tập làhoạt động trung tâm, nó quyết định chất lượng đào tạo và là lý do tồn tại của nhàtrường
Trong chỉ đạo điều hành hoạt động giảng dạy của giáo viên thì việc thựchiện đổi mới phương pháp dạy học là điều cơ bản đầu tiên để thực hiện mục tiêu
giáo dục Theo dự thảo báo cáo chính trị của Đảng tại ĐH XI vừa qua : " Đổi
mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại ; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, đạo đức, lói sống "
Mục tiêu của đổi mới phương pháp dạy học là tập trung vào việc phát huytính tích cực, năng động và sáng tạo của học sinh, giúp cho học sinh từ người thụđộng thu nhận kiến thức trở thành người chủ động khám phá kiến thức mới, cókhả năng tư duy tìm tòi, giải quyết những vấn đề được đặt ra một cách hiệu quả
Trang 5nhất dưới sự hướng dẫn của người Thầy, từ đó hình thành và phát triển đượcphương pháp tự học Điều này đòi hỏi giáo viên phải thay đổi thói quen sử dụngnhững phương pháp dạy học thụ động ; trong đó người thầy chi phối mọi hoạtđộng của quá trình dạy - học, học sinh thường bị động, ỷ lại trong học tập, khôngphát huy được những khả năng sáng tạo, tự tư duy và chiếm lĩnh kiến thức mộtcách vững chắc.
Từ thực trạng đổi mới đồng bộ về giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học
là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, bàn bạc trao đổi, trên cơ sở tiếpthu những thành tựu mới của lý luận dạy học hiện đại, đồng thời sát với tình hìnhthực tiễn của trường hiện nay Bản thân xin được chọn đề tài này để nhằm gópphần nhỏ trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục của Đảng ta trong thời kỳ côngnghiệp hóa - hiện đại hóa nước nhà
a / Khái niệm về phương pháp dạy học:
Phương pháp dạy học là cách thức con đường chuyển tải nội dung kiếnthức để đạt được mục tiêu của bài học
Dạy học thụ động: là cách dạy học truyền thụ một chiều, thầy giảng trònghe, thầy đọc trò ghi chép Giáo viên đóng vai trò chủ thể hay là lốidạy " tập trung vào giáo viên " (Teacher - centered teaching)
Dạy học tích cực: là nhằm phát huy tính tích cực của người học, trong
Đất nước ta, bước vào thế kỷ 21 là thế kỷ có nhiều biến đổi về khoa học
kỹ thuật, thời kỳ mà công nghệ thông tin phát triển như vũ bảo, tình hình kinh tếchính trị có nhiều thay đổi Đặc biệt, đất nước ta sẽ trở thành nước công nghịepvào năm 2020, đòi hỏi giáo dục cần phải thay đổi để đáp ứng yêu cầu xã hội đào
Trang 6tạo nguồn nhân lực cao, có phẩm chất tri thức, có trí tuệ hiểu biết và làm chủ vềkhoa học - công nghệ, thực sự là một quốc gia hùng mạnh trong khu vực và thégiới Năm học 2010 – 2011 là đầu tiên thực hiện Nghị Quyết Đại hội XI củaĐảng do đó Giáo dục cần phải thể hiện vai trò, trách nhiệm là “ Quốc sách hàngđầu ” để phát triển đất nước về mọi mặt.
Thực trạng dạy học trước đây là cách dạy thụ động, áp đặt, thầy chủ độngtrò thụ động tiếp theo do đó không thể đáp ứng với nhu cầu phát triển của xãhội Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi giáo dục phải đổimới một cách triệt để nhưng vững chắc, đổi mới trên quan điểm của duy vật biệnchứng
c/ Cơ sở pháp lý :
Phương pháp giáo dục hiện nay là tập trung vào việc phát huy tính tích cựccủa học sinh, tính năng động, tính sáng tạo như : Nghị quyết Trung ương 2 khóaVIII, Nghị quyết Đại hội IX, X, XI của Đảng
Luật Giáo dục số 38/2005/QH11 được Quốc hội khóa XI , tại kỳ họp thứ 7(từ ngày 05 tháng 5 đến ngày 14 tháng 6 năm 2005 ) như sau :
Điều 2 - Chương I: (Luật GD 2005/ Tr 1) đã ghi :
" Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện,
có đạo đức, trí thức, sức khỏe, thẩm mỹ nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân đáp ứng yêu cầu xã hội xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc "
Điều 28 khoản 2 - Chương II ( Luật GD 2005/Tr 8) đã ghi:
" Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh ; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn ; tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh "
4/ CƠ SỞ THỰC TIỄN :
- Thực trạng :
Trường THCS Chu Văn An đóng trên địa bàn xã Bình Sa, huyện ThăngBình, tỉnh Quảng Nam, nằm về phía Đông của huyện Đây là một vùng quênghèo, phần lớn là cát trắng, chạy dọc theo con sông Trường Giang với chiều dài
12 km, đời sống nhân dân còn rất khó khăn Phần lớn, học sinh sau khi học ởtrường về nhà ít có thời gian học tập vì bận công việc nông trang, thiếu thốn về
Trang 7trang thiết bị, sách báo và phương tiện đi lại khá vất vả về mưa lũ., do đó chấtlượng học tập còn hạn chế
+/ Tình hình đội ngũ, trường lớp ( Năm học 2010 – 2011 )
- Tổng số CB,GV,CNV : 31 người - Biên chế : 24 (07 HĐ)
- BGH : 02 (01 ĐHSP) - TPT : 01 (HĐ)
- Giáo viên : 22 người (03 HĐ) , chia ra :
+ Toán : 02 + Lý : 02 + Hóa : 02 + Sinh : 01
+ Văn : 04 + Sử : 01 + Địa : 02 (01 HĐ) + GDCD :01
+ Giáo viên nhà trường phần lớn xa nhà, việc đi lại vào mùa mưa bị hạnchế nên dẫn đến việc giảng dạy cũng chưa đạt theo yêu cầu đề ra
+ Việc đổi mới phương pháp giảng dạy thường kéo theo một số yêu cầucần thiết khác như : trang thiết bị, đồ dùng dạy học, bảng phụ làm cho giáoviên ngại khó nên thực hiệnh không triệt để Bên cạnh đó, việc trao đổi bàn bạc
về chuyên môn trong từng phân môn còn mỏng, không có giáo viên nòng cốt nênmột số bộ môn chưa có hướng chuyển đổi mạnh mẽ
+ Trong quá trình dạy học có cải tiến về cách soạn, có sự chuẩn bị vềphương tiện, nhưng thực tế trên lớp, giáo viên chưa chú tâm nhiều đến phát huytính tích cực học tập của học sinh, chưa hướng dẫn sự chuẩn bị của học sinh họctập ở nhà tốt nên khi đến lớp, học sinh còn ngỡ ngàng, lúng túng cách học mới
Trang 8+ Học sinh chưa chịu khó, cần cù và chuẩn bị tốt bài mới ở nhà.
+ Trang thiết bị dạy học độ chính xác chưa cao như : Nhiệt kế , máy A tút
-+ Phần lớn chuyên môn còn khoáng trắng cho các tổ, nhóm chuyên môn,chưa tổ chức trên nền chung để cùng nhau bàn bạc, xây dựng công thức chung
do vậy còn làm tùy tiện chưa đi sâu vào những tính cấp thiết
Đó là những nguyên nhân dẫn đến việc chỉ đạo đổi mới phương pháp cònnhiều bất cập và chưa có hiệu quả cao
Từ năm học 2005 – 2006 nhà trường tạp trung đầu tư chuyên môn, dưới sựdẫn dắt của bản thân về nhận công tác Hiệu trưởng Từ đó đến nay luôn đạtthành tích trong các phong trào thi đua và chất lượng mũi nhọn được nâng lên rõrệt
5/ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU :
5.1/ Xây dựng về nhận thức:
- Triển khai cho đội ngũ các văn bản về đổi mới Chương trình giáo dụcphổ thông: Cụ thể Nghị quyết 40/2000/QH 10 ngày 09/12/2000, Chỉ thị số14/2001/CT - TTg ngày 11/6/2004, Thông tư số 14/2002/TT-BGD&ĐT ngày01/4/2002 và các văn bản chỉ đạo của Sở Giáo dục, của phòng Giáo dục và cácvăn bản của địa phương có liên quan đến việc đổi mới giáo dục QĐ số 40/2006
về đánh giá, xếp loại học sinh từ năm học 2006 - 2007, QĐ 16 của Bộ GD&ĐT
về đạo đức nhà giáo , Chỉ thị 40/CT - BGDDT về xây dựng trường học thânthiện, học sinh tích cực Quyết định 06/2006/ BGD chuẩn kiến thức kỹ năng
- Cung cấp những tài liệu: Trên cơ sở các tập san nghiên cứu giáo dục, tạpchí " Thế giới trong ta ", báo " Giáo dục thời đại ", sách giáo viên, sách thiết kếbài dạy là những tư liệu cần nghiên cứu, học tập, chỉ có tính chất tham khảo, họchỏi vấn đề cốt lõi chính là sách giáo khoa, khung phân phối chương trình tài liệuchuẩn kiến thức kỹ năng
- Quán triệt đến tận giáo viên về những yêu cầu về đổi mới phương phápdạy học trên quan điểm chung, từng phân môn với những đặc trưng phù hợp vớiđiều kiện thực tiễn của trường Đánh giá chuẩn nghề nghiệp giáo viên, chẩunHiệu trưởng
- Xây dựng kế hoạch chuyên môn xuyên suốt cả năm, chỉ đạo các tổchuyên môn thống nhất đầu tư nghiên cứu mục tiêu chương trình, nội dung sáchgiáo khoa mới, cụ thể bằng kế hoạch chuyên đề, xây dựng những giờ hội giảng,thao giảng, kiểm tra bám sát đổi mới phương pháp dạy học Kiểm tra nhận thứccủa học sinh, kết quả tiếp thu và vận dụng kiến thức vào trong thực tiễn của bài
Trang 9b/ Xây dựng về kế hoạch tập huấn, bồi dưỡng giáo viên:
Đối với dạy của giáo viên:
- Tổ chức cải tiến phương pháp dạy học tích cực có kế hoạch, sâu sắc, coiviệc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên là nhiệm vụ trọng tâm xuyênsuốt quá trình chỉ đạo hoạt đông dạy và học Xây dựng kế hoạch đổi mới phươngpháp dạy học cụ thể mang tính bắt buộc đối với giáo viên nhằm bồi dưỡngchuyên môn nghiệp vụ tiếp cận với nội dung SGK
- Để tiếp cận với nội dung chương trình sách giáo khoa mới, nhà trườngđưa giáo viên tập huấn tại Phòng Giáo dục trong hè, sinh hoạt chuyên môn cụm.Sau khi tập huấn xong, mỗi tổ chuyên môn phân công từng nhóm theo phân mônnghiên cứu tài liệu một cách kỹ hơn, thiết kế nhiều phương án tổ chức cho họcsinh biết, hiểu về "Tích cực hóa hoạt động" như thế nào ?
- Đổi mới phương pháp dạy học tích cực không thể không nói đến phươngtiện dạy học, đây là vấn đề cấp thiết mà mỗi giáo viên phải nghiên cứu kỹ lưỡngtừng nội dung, từng thí nghiệm, các chi tiết Để thực hiện đúng và có kỹ năng đòihỏi phải có sự chuẩn bị trước khi đến lớp Do đó chúng tôi chỉ đạo bộ phận thiết
bị phải phối hợp cùng giáo viên bộ môn nắm bắt phân phối chương trình, phân
bố dụng cụ, lắp ráp trước, bên cạnh đó tổ chuyên môn có kế hoạch cử giáo viênnghiên cứu, tiếp thu, học tập ở các lớp tập huấn trình bày lại cho giáo viên trongtoàn tổ Năm học 2005 - 2006 nhà trường đã đầu tư 15 triệu đồng để mua sắmthiết bị và sách giáo khoa, sách tham khảo , năm học 2009 - 2010 đầu tư thêmmáy vi tính (15 máy để dạy ) ; 02 máy Projector ; 03 máy Laptop để ứng dụngcông nghệ thông tin trong dạy học Năm học 2010 – 2011 nhà trường đầu tưthêm 16 máy vi tính để dạy học công nghệ thông tin
- Nhằm giúp cho đội ngũ có điều kiện học hỏi nhau, bộ phận chuyên mônlên kế hoạch cho các tổ chuyên môn trong năm học phải xây dựng các chuyên đề
để báo cáo cho tổ, nhóm và cho toàn trường Cụ thể như:
+ Toán : Chuyên đề giảng dạy theo hướng tích cực hóa phân môn hìnhhọc 6, 7, 8, 9 - Đổi mới cách kiểm tra đánh giá bằng phương pháp trắc nghiệm
+ Vật lý : Chuyên đề về một số biện pháp rèn luyện Phương pháp giải bàitập Vật Lý 8, 9 ;
+ Sinh học : Chuyên đề về Nâng cao chất lượng bài giảng bằng giáo ánđiện tử
+ Văn : - Chuyên đề Vận dụng Công nghệ thông tin trong dạy học Ngữvăn
+ Anh văn : Chuyên đề phương pháp luyện nói, nghe theo băng
Trang 10+ GDCD : Chuyên đề đổi mới PPDH bộ môn GĐC thông qua dạy học tíchhợp và Giáo dục môi trường
Tổ chức hội giảng – Dạy thực tập minh họa thông qua bằng các phươngtiện như: Projector ; Cách sử dụng bảng phụ - phiếu học tập để rút kinhnghiệm
Đối với học tập của học sinh:
+ Xác định mục đích xây dựng động cơ, thái độ học tập thông qua giáodục truyền thống của nhà trường, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
+ Bồi dưỡng, rèn luyện một số kỹ năng nhằm phát huy tính tích cực, tự lựccánh sinh, sáng tạo trong học tập của học sinh, định hướng học tập, kiểm tra việcghi chép bài, giải bài tập ở nhà, soạn bài trước nắm vững kiến thức bài mới Giáoviên phải có trách nhiệm hướng dẫn học sinh cách tự học
+ Đối với Cha mẹ học sinh ở từng khối lớp : Ban đại diện PHHS cùng BanThường trực hội hằng tháng có hội ý với lãnh đạo trường về tình hình học tậpcủa con em, bàn biện pháp khắc phục hiện tượng chay lười, bỏ học để nhằmnâng cao chất lượng học tập của con em
Đẩy mạnh phong trào thi đua "Hai tốt ":
Phối kết hợp cùng với Liên đội của trường, tổ chức nhiều hoạt động sôinổi thu hút đông đảo lực lượng học sinh cùng tham gia với nội dung phong phú.Tăng cường công tác truy bài 15 phút đầu giờ, kiểm tra việc học bài cũ, giải bàitập sẵn ở nhà và có thể GVCN cùng các em trong Ban chỉ huy chi đội tăngcường kiểm tra phối kết hợp với Tổng phụ trách đánh giá, khích lệ thành tích họctập của các lớp Nhất, Nhì và qua đó, cũng phê bình các lớp chưa làm tốt bị xếploại thấp để rút kinh nghiệm cho những tuần đến
Phối hợp với Ban HĐNGLL : Tăng cường giáo dục kỹ nằng sống bằngnhững hoạt động như : Cắm trại, Dã ngoại, Tham quan học tập, thi các trò chơidân gian theo nội dung xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực
c/ Xây dựng lực lượng kiểm tra:
Kiểm tra là phương thức thu nhận thông tin về tình hình thực hiện những
kế hoạch đề ra, nắm bắt và xử lý kịp thời sai sót, những biểu hiện lệch lạc hoặcbiện pháp đề ra không sát đúng với thực tế nhằm sửa đổi và vận dụng tốt hơn
Lực lượng kiểm tra là những người có uy tín cao về chuyên môn nghiệp
vụ, năng lực công tác, có tinh thần giúp đỡ, tôn trọng động nghiệp, nắm vữngnhững văn bản pháp qui, nội dung cấu trúc chương trình bộ môn, phương pháp
sư phạm Cụ thể ở trường là: Tổ trưởng chuyên môn ; giáo viên giỏi thật sự ; Banthanh tra ; Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng
Trang 11Cụ thể như sau :
1 Phạm Hoàng Liên - Hiệu trưởng - Trưởng ban
2 Lê Vũ Anh Tuấn - P H trưởng - P trưởng ban
3 Trần Hoài Phú - Tổ trưởng - Ủy viên
4 Trần Quang Lương - Tổ trưởng - Ủy viên
5 Nguyễn Thị Lệ Thúy - Tổ trưởng - Ủy viên
6 Huỳnh Cẩm Tú - Tổ trưởng - Ủy viên
7 Hồ Văn Huệ - GV Anh văn - Ủy viên
8 Nguyễn Thị Hồng Kha - TB thanh tra - Ủy viên
9 Võ Trung Ánh - GV Toán - Uy viên
10 Mời Ông Lê Quang Sơn - Bí thư chi bộ cùng tham gia
d/ Xây dựng chuẩn kiểm tra:
Công tác kiểm tra dựa trên chuẩn nhất định, công văn 10227/THPT ngày11/9/2001 - Bộ GD & ĐT (nội dung ; phương pháp ; phương tiện ; tổ chức ; kếtquả) Dựa vào các cơ sở như:
Khung phân phối chương trình đối với các lớp 69 của Bộ từ năm học
2009 - 2010 Các văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Bộ, Sở,PGD Bài soạn của giáo viên, các biên bản họp tổ thống nhất về nội dung,phương pháp cho từng tiết dạy có nội dung khó, bài tập khó, các tiết có nội dungdài nhưng phân phối chương trình chia 1 tiết
Quyết định số 40/QĐ/2006 - BGD&ĐT về việc ban hành qui chế đánh giáxếp loại học sinh năm học 2006 - 2007
e/ Xây dựng kế hoạch kiểm tra, đánh giá rút kinh nghiệm:
Ngay từ đầu năm học, dựa theo các văn bản chỉ đạo của Bộ, Sở, Phòng vànhững định hướng lớn của trường, bộ phận chuyên môn xây dựng kế hoạch chỉđạo xuyên suốt cho cả năm học
+ Từ tuần 1 đến tuần 17 của học kỳ I: Tập trung triển khai các văn bản chỉđạo của các cấp, tập huấn chuyên môn, lên kế hoạch chỉ đạo thực hiện trong từnghọc kỳ, kế hoạch kiểm tra, tổ chức hội giảng, thao giảng và sơ kết hoạt độngkiểm tra
+ Từ tuần 22 đến tuần 34 của học kỳ II: hoàn thành thanh tra giáo viên, sơkết và tổng kết tình hình thực hiện đổi mới phương pháp và thực hiện đổi mớichương trình
Trang 12PHẦN TRÌNH BÀY CỤ THỂ : CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH:
1/ Các bước tiến hành chỉ đạo thực hiện đổi mới phương pháp dạy học
cụ thể như sau:
- Bước thứ nhất: Lập kế hoạch bài học
a/ Xây dựng một cấu trúc của kế hoạch dạy học:
1 Mục tiêu của bài học:
bị cái gì? làm bước nào trước ? có như vậy thì tiết dạy mới thành công
+ Các hoạt động dạy học: Từng hoạt động phải theo đúng các bước lênlớp, biết tổ chức cho học sinh học tập hợp tác theo nhóm nhỏ, kết hợp nhuầnnhuyễn các phương pháp nhưng chủ yếu phải biết phát huy tính tích cực hóatrong hoạt động của học sinh, làm cho chủ động chiếm lĩnh kiến thức cần cungcấp
+ Cách kiểm tra đánh giá: Việc kiểm tra đánh giá nhằm phát hiện việc thuthập thông tin bài học và vận dụng vào thực tiễn của học sinh
- Bước thứ hai: Sử dụng phương pháp dạy học
Việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông phải đảm bảo thựchiện mục tiêu giáo dục nói chung và mục tiêu dạy học ở từng phân môn nóiriêng Đó là:
Trang 13+ Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tậptrên lớp và tự giác rèn luyện ở nhà sao cho phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý củatừng lứa tuổi, đặc điểm từng đối tượng học sinh Rèn luyện kỹ năng vận dụngkiến thức vào thực tiễn đem lai sự hứng thú, gây sự tò mò, ham học hỏi.
+ Hình thức tổ chức lớp học cần phải đa dạng, phong phú phù hợp với việctìm tòi cá nhân, hoạt động theo nhóm nhỏ và cả lớp
+ Có thể sử dụng kết hợp nhiều phương pháp dạy học trong bài học, tùytheo bài học mà lựa chon cho thích hợp Nếu bài học toàn là lý thuyết có thể tổchức cho học sinh thảo luận theo nhóm nhỏ, sau đó cho các em trình bày kết quảthảo luận của mình và thầy giáo đi đến kết luận Có thể kết hợp các phương pháptrực quan, vấn đáp - gợi mở, giải thích - minh họa, phương pháp thực nghiệm,phương pháp nêu vấn đề , sử dụng các phương tiện dạy học, các thí nghiệm, cácbài tập, các phương tiện nghe nhìn
+ Đổi mới phương pháp dạy học: Đây không phải là tìm phương pháp dạyhọc mới để vận dụng, mà thực chất các phương pháp dạy học có thể vận dụngtrong phương pháp dạy học đã có nhưng phải biết lựa chọn một cách hợp lý, phảihợp với nội dung kiến thức, với trình độ học sinh và chủ yếu phải tạo điều kiệnchuẩn bị đồ dùng dạy học, tạo điều kiện cho học sinh được tư duy chủ động tíchcực độc lập và sáng tạo
* Đổi mới hình thức tổ chức dạy học: Có ba hình thức tổ chức dạy họcđược vận dụng đổi mới phương pháp dạy học
a/ Dạy học có thể đây là phương pháp dạy học truyền thống, giáo viênhướng dẫn học sinh làm việc độc lập, hoạt động cá nhân theo yêu cầu được địnhsẵn, hoạt động này đã phát huy tác dụng đối với đối tượng khá, giỏi
b/ Dạy học theo nhóm nhỏ: Đây là hình thức mới, việc hướng dẫn học sinhhoạt động theo nhóm sẽ kích thích tự giác hoạt động thi đua trong học tập, tính
tự giác hoạt động thi đua trong học tập, tính tự khẳng định mình ý thức tranhluận để tìm kết quả
c/ Dạy học trên lớp: Hình thức lâu nay đã được thực hiện, thậm chí đãđược thực hiện một cách triệt để ; học sinh nghe giáo viên trình bày, giảng giảitóm tắt một vấn đề nào đó, dạy học toàn lớp chỉ được phát huy tính tích cực, khicác vấn đề đưa ra đã được bàn bạc, trao đổi, thảo luận hoặc những vấn đềmang tính chấp nhận
Như thế, nếu chỉ biết sử dụng một hình thức học tập sẽ không có hiệu quảcao trong học tập, thậm chí còn hạn chế tư duy tích cực của học sinh, giáo viêncần biết kết hợp khéo léo cả ba hình thức đó trong một tiết học, nhằm đạt hiệuquả
Trang 14* Minh họa cụ thể: Phương pháp dạy học tích cực thông qua hình
thức hợp tác nhóm nhỏ.
Trong quá trình chỉ đạo ở trường bản thân nhận thấy phương pháp học tậphợp tác theo nhóm nhỏ rất có hiệu quả, phù hợp cho từng môn học và một số tiếthọc Điều này đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo hơn, học sinh cũngphải chuẩn bị một số dụng cụ như: Giấy A4 được ép Plastic, viết bằng viết có thểxóa được, hoặc vải nhựa Đối với giáo viên chuẩn bị đồ dùng dạy học tự làm saocho phù hợp với điều kiện thực tế của trường
+ Đặc điểm của phương pháp: Nhóm học sinh nghiên cứu về một lĩnh vựcnào đó tùy theo bài học, tùy theo phân môn để rút ra kết luận Thảo luận để tìm
ra câu trả lời hoặc lời giải cho một bài toán, hoặc một nhận, một kết luận nào đóđang được đề cập đến Tất cả thành viên trong nhóm đều có chung một nhiệm vụđược thầy giáo giao
+ Để phát tính tích cực của hợp tác nhóm nhỏ cần phải đảm bảo một sốyêu cầu:
- Phân công nhóm theo từng bàn hoặc hai bàn ghép lại rồi đặt tên cụ thểnhư: Nhóm họa mi, nhóm sơm ca hoặc nhóm 1, 2, 3 bên cạnh đó có thể thayđổi nhóm theo từng công việc cụ thể mà giáo viên thấy thật sự cần thiết để cơđộng và điều hòa thành viên trong từng nhóm
- Phân công trách nhiệm của thành viên trong nhóm để thực hiện mộtnhiệm vụ nhất định Cử trưởng nhóm, thư ký nhóm nhưng không phải nhất nhấtgiữ nguyên vị trí của từng cá nhân mà thay đổi liên tục để các em phát huy vaitrò của cá nhân Trưởng nhóm phân công trách nhiệm và yêu cầu mỗi thành viênthực hiện đúng nhiệm vụ được giao Trong quá trình thảo luận và rút ra kết luậntrưởng nhóm có thể cử đại diện để trao đổi ý kiến của toàn nhóm thông qua sựghi chép của thư ký Bên cạnh đó, giáo viên phải giám sát các nhóm xem họcsinh ở mỗi nhóm có làm việc cùng nhau không ? Học sinh có thắc mắc gìkhông ? Có đảm bảo thời gian cho hoạt động đã đề ra không ? Giáo viên cầnkích tích các ý kiến đề xuất của học sinh và có thể đưa ra các câu hỏi gợi ý hoặcuốn nắn khi cần thiết để cho học sinh tập trung thảo luận vào nội dung chính củahoạt động
- Sau khi hoạt động nhóm giáo viên thu thập ý kiến thảo luận của cácnhóm Giáo viên cần lắng nghe các ý kiến tự đánh giá của học sinh để trên cơ sở
đó đưa ra đánh giá một cách công bằng về kết quả của từng nhóm Phát huy các
Trang 15đối tượng yếu, trung bình nhằm tạo điều kiện cho các em này phát huy thành tíchhọc tập nhóm của mình.
+ Phương pháp dạy học tích cực phải gắn liền với đổi mới đánh giá Do
đó, nội dung kiểm tra phải đảm bảo yêu cầu về mức độ rèn luyện kỹ luyện kỹnăng cũng như yêu cầu về kiến thức của chương trình tại thời điểm kiểm tra.Hiện nay loại hình kiểm tra trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận đang
áp dụng rộng rãi để nhằm vừa đánh giá kỹ năng hiểu sâu, phán đoán đúng, vừakiểm tra kiến thức ngôn ngữ, sự trình bày ý tưởng của học sinh Sự đánh giá kếtquả học tập của học sinh đóng vai trò quan trọng trong dạy học, nó giúp cho giáoviên xác định đúng thành tích, điểm mạnh, điểm yếu và nhu cầu học tập của họcsinh Mặt khác nó còn giúp cho giáo viên thấy được kết quả việc giảng dạy củamình để từ đó có thể điều chỉnh, cải tiến phương pháp cho phù hợp nhằm nângcao hiệu quả dạy học Vì thế giáo viên phải lập kế hoạch đánh giá cụ thể, phảidựa vào mục tiêu, nội dung bài học để xây dựng hệ thống câu hỏi phù hợp vớitừng đối tượng học sinh, câu hỏi phải rõ ý, không đa nghĩa, câu hỏi phải chứađựng nội dung đã biết có tỉ lệ phù hợp với cái chưa biết để học sinh có thể hiểuđược nhiệm vụ học tập đề ra và có phương hướng để giải quyết nhiệm vụ học tậpmột cách chủ động, tích cực Kết hợp hài hòa giữa trắc nghiệm khách quan vàtrắc nghiệm tự luận
* Cụ thể: Lập kế hoạch bài học:
- Xác định đúng mục tiêu của bài học bao gồm mục tiêu trí dục, mục tiêuphát triển, mục tiêu giáo dục
- Chuẩn bị phương tiện dạy học
- Xây dựng các hoạt động học tập nhóm theo một trình tự nhất định
- Phiếu học tập
Bước thứ nhất: Kế hoạch thực hiện
a/ Xây dựng tiết hội giảng toàn trường:
- Nhằm giúp cho giáo viên của trường có điều kiện nắm bắt tinh thần đổimới của các môn học, không phải là môn giảng dạy của mình, bản thân chỉ đạocác tổ chuyên môn xây dựng tiết hội giảng toàn trường dự học tập rút kinhnghiệm Yêu cầu giảng dạy các môn của lớp 6->9 sử dụng các phương tiện sẵn
có của trường như: Đèn chiếu, thiết bị thí nghiệm Thật sự các tiết hội giảng đãtạo ra sự kích thích ham học hỏi, tinh thần đồng nghiệp gắn bó, giúp thầy cô giáonắm bắt quan điểm đổi mới, nội dung thay đổi của sách giáo khoa mới qua đó,
có điều kiện dạy cho con em của mình Đối với học sinh, các em càng hăng saytrong học tập, phát huy tính sáng tạo, tinh thần học nhóm phát huy sự vận độngcủa tất cả các đối tượng học sinh Đồng thời tạo sự vững vàng về chuyên môn,tay nghề của giáo viên khi dạy với tập thể lớn, chính nhờ các tiết hội giảng này,
Trang 16giáo viên đa tự tin khi đăng cai giảng dạy cho sinh hoạt chuyên môn cụm CánhĐông của huyện Thăng Bình (gồm 5 trường : Lê Quí đôn ; Phan Bội Châu ;Nguyễn Tri Phương ; Nguyễn Bỉnh Khiêm ) về dự để học tập và rút kinh nghiệm
- Tiết hội giảng đã huy động các tổ chuyên môn phải có kế hoạch tự bồidưỡng giáo viên trong tổ, khi xây dựng tiết dạy, mỗi thành viên đều có tráchnhiệm về từng công việc cụ thể, phát huy tinh thần đoàn kết, chức năng của Tổtrưởng chuyên môn, nhóm chuyên môn
b/ Xây dựng tiết dạy thực tập thao giảng :
Tiết dạy thực tập thao giảng là hình thức tổ chức trong từng tổ chuyênmôn khi có báo cáo chuyên đề về một bài học, bài tập, thí nghiệm minh chứnghoặc tiết luyện tập ôn tập do Tổ lên kế hoạch chỉ đạo trong tháng, với cáchlàm này giáo viên trong tổ sẽ góp ý, thảo luận đưa ra những gợi ý của từng thànhviên về phương pháp dạy sử dụng ứng với đè tài đó Tiết thực tập là tiền đề xâydựng nền móng xuyên suốt cho cả năm về phân môn, cách đánh giá chuẩn của
tổ, vì thế không thể làm qua loa, lấy lệ, không bỏ sót chi tiết nào dù nhỏ nhất(Chẳng hạn : Phần củng cố, bảng phụ, ra bài tập về nhà ) Sau khi trong tổ đãthống nhất, giáo tiến hành dạy thử ớ lớp khác, ít nhất phải có hai giáo viên dựđánh giá rút kinh nghiệm Khi đã thống nhất cao trở thành tiêu chí cho nhữngnăm sau về tiết dạy đã góp ý Bộ phận chuyên môn cùng tham dự và triển khaichung khi họp toàn cấp, nếu các trở ngại thì từng phân môn sẽ điều chỉnh ở một
số bước sao cho phù hợp với tiêu chí chung của toàn trường
Tiết dạy dưới sự chỉ đạo của tổ trưởng chuyên môn, giáo viên cùng phânmôn có trách nhiệm giúp đỡ và nghiên cứu những tình huống có thể đưa ra đểchất ván, bàn bạc nếu có gì vướng mắc sẽ đề xuất với lãnh có ý kiến chỉ đạohoặc đề xuất lên cấp trên Đây chính là một trong những biện pháp bồi dưỡnggiáo viên trong tổ, nhóm chuyên môn
Trong quá trình chỉ đạo tại trường, chúng tôi thực hiện qui trình như trên,
do đó nhiều bài khó, bài có nội dung kiến thức dài trong ba năm qua được tổchức rút kinh nghiệm và thống nhất được cách dạy đạt hiệu quả
c/ Xây dựng kế hoạch dự giờ:
Các tổ chuyên môn trong từng học kỳ chỉ tiêu dự giờ của mỗi giáo viên ítnhất 15 tiết (đi sâu vào chuẩn kiến thức, kỹ năng) Ban giám hiệu dự giờ mỗituần một tổ chuyên môn, kiểm tra hồ sơ giảng dạy của giáo viên được dự giờ và
hồ sơ của toàn tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch dự giờ của giáo viên, qua dựgiờ có đánh giá xếp loại tùy theo mức độ đạt được và hiệu quả tiết dạy, đồng thờigóp ý phân tích, rút ra bài học kinh nghiệm
Trang 17Mỗi giáo viên tự dự giờ đồng nghiệp trong cùng một khối dạy, tham giagóp ý đưa ra thảo luận những tiết dạy khó, những bài có nội dung dài, những tiếtcần sử dụng những thiết bị đòi hỏi có kỹ năng và sự chuẩn bị chu đáo Nhờ vào
đó, giáo viên trong cùng bộ môn đã giảng dạy tốt, không bị lúng túng trong khilên lớp Soạn giảng giáo án điện tử, sử dụng công nghệ thông tin, máy chiếuProjector một cách nhuần nhuyễn
2/ Kiểm tra khâu soạn giảng của giáo viên:
Nhằm thực hiện tốt việc đổi mới phương pháp thì đòi hỏi giáo viên phải có
sự đổi mới cách soạn như đã trình bày ở trên Việc kiểm tra soạn giảng của giáoviên được đặc biệt chú trọng, mang tính thường xuyên Qua kiểm tra, biết được
sự chuẩn bị của giáo viên trước khi lên lớp, thực hiện chương trình, nội dungSGK có phù hợp với từng đối tượng học sinh hay không ? Đầu năm học, bộphận chuyên môn cùng với các tổ chuyên môn thống nhất về thiết kế cách soạngiáo án trong cùng một tổ, cùng một bộ môn, sau đó đưa những giáo án mẫu khisinh hoạt chuyên môn toàn cấp để cùng nhau trao đổi bàn bạc phù hợp với từngkiểu bài lên lớp
Hằng tháng, vào ngày thứ 5 của tuần cuối tháng tổ chuyên môn kiểm tratoàn bộ hồ sơ của giáo viên, đánh giá rút kinh nghiệm Ngoài ra, kiểm tra độtxuất là rất cần thiết do vậy trong quá trình theo dõi, chỉ đạo bản thân và các tổtrưởng chuyên môn tổ chức kiểm tra từ một đến hai lần Kết quả kiểm tra, đa sốgiáo viên đều đã thực hiện tốt việc soạn giảng
PHẦN BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH TRONG THỜI GIAN QUA:
Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của giáo viên:
- Về nhận thức: Quán triệt tinh thần chỉ đạo của các cấp về đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa Tăng cường bồi dưỡng nhận thứcđổi mới bằng những đợt sinh hoạt chuyên môn chung toàn trường, đổi mới phảithường xuyên, liên tục và động bộ trong tất cả các môn học Lãnh đạo nhàtrường luôn quán triệt đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước và của ngành
về đổi mới chương trình GDPT Phối hợp cùng Công đoàn, Đoàn TNCS HCMphát huy vai trò của mình thúc đẩy, động viên đội ngũ thực hiện tốt đổi mớiphương pháp dạy học, sử dụng thành thạo các phương tiện dạy học và thi đuaphong trào làm đồ dùng dạy học
+ Năm học : 2005 - 2006 : Nhà trường đã tổ chức và tham gia dự thi làm
đồ dùng dạy học tại Phòng Giáo dục đạt giải A và giải B cấp huyện và tiếp tụcđược trưng bày tại tỉnh trong tháng 12/2006
+ Năm học : 2006 - 2007 : Làm các tranh ảnh bộ môn Sinh học