NỘI DUNG NGHIÊN CỨU: Để nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt lớp 3C năm học 2009-2010, tôi đã suy nghĩ, nghiên cứu và áp dụng một số biện pháp sau: Vì Tiếng Việt gồm các phân môn tập đọc h[r]
Trang 1PHÒNG GD-ĐT THĂNG BÌNH
TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN KHUYẾN
*************
Đề tài:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP BA NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MÔN TIẾNG VIỆT
Người thực hiện : PHAN THỊ CHƠN
Tháng 02 năm 2010
I TÊN ĐỀ TÀI:
Trang 2MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP BA NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MÔN TIẾNG VIỆT
II ĐẶT VẤN ĐỀ:
Tiếng Việt là tiếng nói phổ thông, tiếng nói dùng trong giao tiếp chính thức của cộng đồng các dân tộc sống trên đất nước Việt Nam Bởi thế, dạy Tiếng Việt
có vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống cộng đồng và đời sống mỗi con người Chương trình môn Tiếng Việt trong hệ thống các chương trình môn học ở tiểu học nhằm hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt (đọc, nghe, nói, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi Thông qua việc dạy và học Tiếng Việt góp phần rèn luyện cho học sinh các thao tác tư duy cơ bản (như phân tích, tổng hợp, khái quát, hệ thống…) và góp phần nâng cao phẩm chất tư duy, năng lực nhận thức Môn Tiếng Việt còn cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và tri thức sử dụng Tiếng Việt trong giao tiếp, các kiểu biết sơ giản về tự nhiên và con người, về văn hoá văn học Việt Nam và nước ngoài Đồng thời môn Tiếng Việt còn bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN
Chất lượng môn Tiếng Việt được nâng cao sẽ giúp cho học sinh học tập các môn khác được thuận lợi, tư duy được phát triển Vì vậy tôi đã chọn đề tài:
“Một số biện pháp giúp học sinh lớp ba nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt”.
Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 3C năm học 2009-2010 trường Tiểu học Nguyễn Khuyến
III CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Hiệu quả của chất lượng môn Tiếng Việt lớp 3C sẽ được nâng cao nếu hướng dẫn có hệ thống những biện pháp giúp học sinh học tốt các phân môn của Tiếng Việt
IV CƠ SỞ THỰC TIỄN:
a Thực trạng ban đầu:
Trong nhiều năm dạy học ở lớp ba tôi nhận thấy rằng đa số học sinh học yếu môn Tiếng Việt chất lượng môn Tiếng Việt bao giờ cũng thấp hơn môn toán, nhiều em yếu Kết quả bài tập kiểm tra môn Tiếng Việt rất thấp Hơn nữa trong năm học này tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 3C
Chất lượng đầu năm của môn Tiếng Việt là:
Trang 3Giỏi : 0, tỷ lệ 0%
Khá : 1, tỷ lệ 5%
Trung bình : 12, tỷ lệ 60%
Yếu : 7, tỷ lệ 35%
Trước thực trạng đó tôi rất lo lắng và tìm cách khắc phục
b Nguyên nhân:
Để khắc phục và nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt tôi đã tìm hiểu và thấy được các em yếu môn Tiếng Việt là do những nguyên nhân sau đây:
- Do khâu đọc và đọc hiểu của các em còn kém nên trả lời các câu hỏi của phần đọc hiểu chưa chính xác
- Chính tả sai nhiều do phát âm sai và chưa nắm vững các qui luật viết chính tả
- Luyện từ và câu còn yếu
- Tập làm văn viết không đúng nội dung, viết chưa thành câu, ý nghèo nàn, bài làm còn sơ sài
- Do điều kiện hoàn cảnh của giáo viên nên thời gian hè vừa qua lớp 3C không được ôn luyện
- Học sinh chưa ham thích học môn Tiếng Việt
V NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:
Để nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt lớp 3C năm học 2009-2010, tôi đã suy nghĩ, nghiên cứu và áp dụng một số biện pháp sau:
Vì Tiếng Việt gồm các phân môn tập đọc (học thuộc lòng), kể chuyện, chính tả, tập viết, luyện từ và câu, tập làm văn nên tôi tìm cách nâng cao chất lượng các phân môn đó
a Đối với môn tập đọc (học thuộc lòng):
- Để giúp học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm, cảm thụ được nội dung bài và thể hiện được trong phần đọc hiểu, tôi phải luyện giọng mẫu của mình sao cho chuẩn xác, gây xúc cảm, tạo hứng thú và tâm thế học đọc cho học sinh Đọc mẫu
cả bài, cả đoạn, câu rồi gợi ý để học sinh tìm ra cách đọc Rèn cách đọc đúng cho
Trang 4học sinh, chỉnh sửa một số cách phát âm sai của học sinh về các vần ăn, en, tranh ? , ~, âm cuối, n, ng… âm đầu s, x và các vần khó ươu, ưu, uyu, uếch…
Hướng dẫn học sinh học tập bằng cách phương pháp tích cực và giúp học sinh tìm hiểu nghĩa của các từ ngữ trong bài bằng các kĩ thuật giải nghĩa từ như:
- Đặt câu với từ đó
- Thay từ đó bằng một từ đồng nghĩa
- Miêu tả hiện thực được đề cập trong từ được giải nghĩa có thể phối hợp với động tác, cử chỉ
- Có thể giải nghĩa từ một cách trực quan bằng tranh ảnh
Ví dụ: Quả gấc là loại quả mà địa phương Thăng Bình không có Giáo viên
cho học sinh xem tranh quả gấc và nói công dụng
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung bài đọc bằng các câu hỏi tái hiện nội dung bài Rồi mới đặt các câu hỏi giúp các em nắm được những vấn đề sâu hơn như ý nghĩa của bài, tính cách nhân vật, giáo viên giao việc cho học sinh lớp Đại diện mỗi tổ sẽ đọc các câu hỏi có trong SGK, lớp sẽ thảo luận để trả lời đúng các câu hỏi đó có sự hướng dẫn của giáo viên bằng các câu hỏi phụ, những yêu cầu và lời giảng bổ sung Trong quá trình tìm hiểu bài, giáo viên chú ý rèn cho học sinh cách trả lời câu hỏi Diễn đạt ý bằng những câu văn rõ ý, gọn gàng
Việc hướng dẫn đọc và học thuộc lòng: Trong hoạt động tiếp nối của tiết học trước, giáo viên căn dặn học sinh đọc trước bài mới 3 lần Đối với các em yếu đọc trước bài 5 lần Tự trả lời các câu hỏi có trong SGK Khi luyện đọc bài mới GV cho HS luyện đọc bằng nhiều hình thức: luyện đọc cá nhân, luyện đọc ở nhóm, luyện đọc tiếp sức, luyện đọc phân vai, luyện đọc đồng thanh ở nhóm và ở lớp Luyện đọc theo nhiều cách như vậy các em sẽ hứng thú luyện đọc, không nhàm chán Dặn các em chú ý nghe bạn đọc để nhận xét cách đọc đúng đọc hay, cách ngắt, nghỉ câu, cách nhấn giọng ở những từ ngữ gợi tả, gợi cảm Biết nhận xét bạn đọc chưa đúng từ hoặc chưa đúng giọng, đúng cảm xúc của câu nhằm giúp cho học sinh lớp đọc tốt hơn Phân loại học sinh đọc chưa đúng, chưa diễn cảm để căn dặn những học sinh đó luyện đọc thêm ở nhà nhiều hơn Khi học sinh đọc giáo viên chú ý để biết ưu, khuyết về cách đọc của học sinh mà hướng dẫn các em luyện đọc Học sinh lớp ba nhiều em chưa biết nghỉ hơi ở dấu chấm, ngắt hơi ở dấu phẩy giáo viên luôn luôn căn dặn và nhắc nhở Đối với một số em thường đọc sai vần ăn – en (cái chăn đọc là cái chen), ươu – ưu (con hươu đọc là
Trang 5con hưu)… Giáo viên hướng d ẫn các em luyện giọng đọc thêm ở nhà Giáo viên phải biết đọc giọng đọc của từng học sinh trong lớp và có hướng luyện đọc cho các em khắc phục các nhược điểm của mình để tiến tới đọc đúng và hay, cảm thụ được nội dung bài đọc
Trong lớp có em Nguyễn Nhật Minh thường đọc sai phụ âm đầu s, x Em Trần Văn Giá thường đọc sai vần ươu (ưu) Em Phan Thanh Lâm thường đọc sai vần ăn – en Giáo viên theo dõi và giúp các em luyện lại những từ có các vần đó Chú ý cách uốn lưỡi của các em khi phát âm Đối với các em trí não chậm phát triển giáo viên liên hệ và kết hợp với phụ huynh luyện cho các em đánh vần lại các từ khó trước khi đọc bài trường hợp em Nguyễn Nhật Minh
b Đối với môn kể chuyện:
Ở phân môn này cái khó là trong tiết dạy thì chỉ có một số em kể được còn rất nhiều em trong lớp không kể được dù các em đã hiểu câu chuyện Trong thời gian đầu, giáo viên khuyến khích cho các em yếu, trung bình chưa kể được bằng cách chỉ cho các em kể 1 ý, 1 đoạn của câu chuyện để luyện tập cho các em mạnh dạn, tự tin khi kể chuyện Sau đó, mới nâng dần lên, kết hợp cho các em nhìn tranh để nhớ nội dung câu chuyện Một số tiết dạy kể chuyện, giáo viên cho đại diện nhóm lên kể là những em khá, giỏi Một số tiết dạy cho học sinh cử đại diện lên kể là những em yếu hay trung bình của nhóm lên kể để thi đua Biện pháp này làm những em khá, giỏi trong nhóm phải giúp đỡ, nhắc nhở, hướng dẫn các bạn yếu trong nhóm cách kể để cho nhóm mình khỏi thua nhóm khác, làm kích động việc luyện tập kể chuyện cho tất cả các thành viên trong nhóm
c Đối với môn chính tả:
Học sinh lớp ba viết sai chính tả rất nhiều Do phát âm sai nên các em dễ viết sai, do nghe không rõ nên các em viết sai và các em cũng chưa nắm được các quy tắc, các luật viết chính tả
Để khắc phục các nhược điểm đó, đối với các bài viết chính tả, giáo viên cho các em đọc trước ở nhà và chép vào vở nháp Ở lớp, đối với các từ khó giáo viên cho học sinh viết vào bảng con Đối với tiếng địa phương so với chính âm giáo viên cho học sinh viết nhiều lần ở nhà, ghi các quy tắc viết chính tả vào góc học tập để ngày nào cũng nhìn và ghi nhớ Giúp các học sinh nắm các quy luật viết chính tả như viết k, ngh khi đứng trước các nguyên âm e, ê, i Viết c, ng khi đứng trước các nguyên âm: a, ă, â, o, ô, ơ, u, ư,… Tiếng “nghỉ” chỉ trạng thái dừng ghi thanh hỏi như: nghỉ hơi, nghỉ việc, nghỉ làm, … Tiếng “nghĩ” diễn tả sự
Trang 6hoạt động của trí óc ghi thanh ngã như suy nghĩ, nghĩ ngợi, nghĩ đến… Dặn dò các em khi viết chính tả phải lắng nghe và nhận định để viết đúng
Vô vàn Vàng vọt Chú ý cách viết hoa tên riêng, viết hoa chữ cái đầu câu, đầu đoạn văn, đầu bài Hướng dẫn các em nghiêm túc sửa chữa lỗi chính tả và viết các tiếng đã viết sai đó lại ở dưới bài chính tả Mỗi từ sai viết một hàng, Sắm thêm một quyển vở viết chính tả ở nhà, nhờ ba, mẹ hay anh, chị… đọc cho học sinh tập viết chính tả thêm
Giáo viên lựa chọn nội dung bài tập chính tả phù hợp với lỗi sai của các
em Thường xuyên tổ chức cho học sinh viết đúng, viết đẹp và tuyên dương khen thưởng ở các tiết học chính tả và tiết sinh hoạt cuối tuần Trong nhóm cho học sinh bình ra những em viết đúng chính tả, viết đẹp để nêu gương Tổ chức các trò chơi giúp các em phân biệt, viết đúng chính tả như: Tìm từ viết đúng chính tả, thi viết chính tả, chọn bạn viết đúng chính tả… để tạo hưng phấn cho học sinh học tập
d Đối với môn Tập viết:
Đối với học sinh tiểu học chữ viết rất quan trọng, ảnh hưởng đến chất lượng của bài chính tả, bài tập làm văn Đối với bài chính tả luôn nhắc các em viết đúng chính tả nhưng chữ không đẹp cũng không được điểm tối đa Một bài văn hay nhưng chữ không đẹp cũng không thể xếp vào loại giỏi Nhìn chữ viết đẹp, vở sạch mọi người có thể nhận định đây là một học sinh giỏi và ngoan Do vậy, giáo viên luôn luôn động viên, khuyến khích các em luyện viết chữ đẹp và giữ vở sạch khi tập viết, khi viết bài, khi làm bài tập, … để chữ của mình luôn đẹp và sạch sẽ
Giúp học sinh ôn lại cách viết các chữ hoa, viết trong khung hình Hướng dẫn lại cách đặt bút, quy trình viết các con chữ cho đúng mẫu, đúng cở Khoảng cách giữa các con chữ trong chữ viết và khoảng cách giữa các con chữ với nhau
để các em không viết thưa quá hay dày quá cũng không đẹp Luôn chấm vở và có nhận xét, tuyên dương, khuyến khích để học sinh luyện viết ngày càng đẹp hơn Mỗi tuần, mỗi tháng đầu có tổng kết thi đua giữa các nhóm về việc rèn chữ và giữ vở Thông báo về tình hình chữ viết, tình hình học tập ở lớp cho phụ huynh biết để cùng động viên, giúp đỡ các em luyện đọc
Trang 7e Đối với môn luyện từ và câu:
Ở lớp Ba đa số vốn từ của các em còn quá ít, chưa nhận biết nghĩa của một
số thành ngữ, tục ngữ gắn với các chủ điểm và các biện pháp tu từ phổ biến Chưa nhận biết câu trong lời nói và trong văn bản
Để sửa chữa những tồn tại đó, giáo viên đã thực hiện các biện pháp sau:
* Trong nội dung luyện từ:
Trong chương trình luyện từ và câu phần mở rộng vốn từ của học sinh lớp
ba có 15 bài gắn với 15 chủ điểm đã học Mỗi chủ điểm học trong 2 tuần Các từ nằm trong các bài đó đều bổ sung vốn từ về thế giới xung quanh gần với các em nhằm mở rộng hiểu biết của các em về tự nhiên con người và xã hội Để giúp học sinh mở rộng vốn từ, hiểu nghĩa từ và nhận biết các biện pháp tu từ Giáo viên vận dụng cách sử dụng các từ đó trong các bài tập đọc và chính tả để các em hiểu các từ đó một cách sâu sắc và sử dụng đúng trong các văn cảnh mà các em thường gặp Ví dụ như bài mở rộng vốn từ : thiếu nhi Các từ ngữ mà các em học là: thiếu niên, thiếu nhi, nhi đồng, cậu bé, cô bé,…các từ chỉ tính nết của trẻ em : ngoan ngoãn, lễ phép, ngây thơ, hiền lành…các từ đó đều có nằm trong các bài tập đọc: Cậu bé thông minh, Hai bàn tay em, Đơn xin vào Đội, Ai có lỗi, Khi mẹ vắng nhà Nắm vững nội dung các bài tập đọc kết hợp với đời sống thực tế sẽ giúp các em luyện từ tốt và nhận biết được lớp từ chỉ người, vật, sự vật Lớp từ chỉ hoạt động, trạng thái Lớp từ chỉ đặc điểm, tính chất Các bài tập tìm từ trong SGK câu hỏi đầu thường là tìm từ chỉ người, vật, sự vật (DT) Câu tiếp theo thường là các từ chỉ đặc điểm, tính chất (TT) Câu cuối thường là từ chỉ hoạt động, trạng thái (ĐT)
* Trong nội dung luyện câu:
Ở nội dung luyện câu GV yêu cầu HS nói và viết thành câu Có hiểu biết
và nhận định về câu trong lối nói, trong văn bản dựa trên tính tương đối trọn vẹn
về ý nghĩa của câu Dựa trên dấu hiệu mở đầu ( Viết hoa chữ cái đầu câu) Dấu hiệu kết thúc câu ( Dấu chấm, dấu chấm hỏi, dáu chấm than) Qua việc đặt câu hỏi để tìm bộ phận chính của các câu phổ biến có mô hình : Ai? (Cái gì?) làm gì?, Ai? (cái gì?) là gì?, Ai ( cái gì?) thế nào? giúp cho các em biết được các lớp từ ngữ thường dùng để chỉ các bộ phận đó như : Bộ phận Ai ( cái gì?) thường là những từ chỉ người, vật, sự vật Các từ ngữ chỉ bộ phận ( làm gì?) thường là những từ ngữ chỉ hoạt động, trạng thái Các từ ngữ chỉ bộ phận ( thế nào?) thường là những từ chỉ đặc điểm, tính chất
Trang 8Giúp các em nhận biết bộ phận phụ của câu là bộ phận trả lời câu hỏi : Khi nào? Ở đâu? Như thế nào? Vì sao? Để làm gì? Bằng gì? Đọc kỹ câu văn các em
sẽ nhận ra các bộ phận phụ đó
Sau mỗi bài tập luyện từ và câu ở lớp, giáo viên cho thêm các bài tập luyện
từ và câu đồng dạng về nội dung đã học nhưng đa dạng về cách thức biểu hiện để nhấn mạnh hơn các kỹ năng cần rèn luyện, các kiến thức cần khắc sâu
Ví dụ : Ở lớp các em làm bài tập:
* Trong những câu thơ sau, các sự vật được so sánh với nhau về những đặc điểm nào?
- Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa
( Hồ Chí Minh) Giáo viên cho thêm bài tập bổ sung dạng như thế làm ở nhà:
- Đường mềm như dải lụa
Uốn mình dưới cây xanh
- Cánh đồng trông đẹp như một tấm thảm
- Giữa thành phố có hồ Xuân Hương mặt nước phẳng như gương phản chiếu sắc trời êm dịu
G Đối với môn tập làm văn:
Học sinh lớp ba nhiều em làm bài tập làm văn còn sơ sài, viết sai chính tả, câu văn không rõ ý, chấm câu chưa đúng, câu không có hình ảnh hoặc câu lủng củng, ý lộn xộn Giáo viên khắc phục cho các em bằng cách:
Khi làm bài phải đọc kỹ đề để xác định trọng tâm, yêu cầu của bài Làm bài theo các phần gợi ý của đề để ý của bài không lộn xộn Viết xong câu phải đọc lại xem đã rõ ý chưa rồi sử dụng dấu câu cho đúng với kiểu câu ( Dấu chấm, dấu phẩy, dấu chấm hỏi, dấu chấm than…) Khi viết câu văn cần sử dụng các biện pháp tu từ đã học như so sánh, nhân hoá để câu văn có hình ảnh và không khô khan Dặn các em chú ý quan sát để so sánh sự vật đang tả, đang kể với sự vật khác để làm tăng vẻ đẹp Nắm vững các cách so sánh, nhân hoá Làm bài ở vở nháp sau đó sửa chữa kỹ về câu, về chính tả rồi mới ghi vào vở tập làm văn Ở lớp ba trí óc học sinh còn non nớt, tư duy chưa phát triển nhiều, giáo viên giúp
Trang 9các em làm bài bằng cách gợi cho các em biết các bài mẫu các em đã học ở môn tập đọc Ví dụ : Văn viết thư các em dựa vào bài mẫu “Thư gửi bà” của bài tập đọc để biết được các phần của bức thư, nội dung bức thư mà làm bài: Viết thưu gửi cho người thân, viết thư làm quen, viết thư và kể cho bạn nghe về những điểu
em biết về thành thị ( hoặc nông thôn)
Bài tập làm văn : “Kể về người anh hùng mà em biết ” các em dựa vào các bài kể : Hai Bà Trưng ở bài tập đọc Trần Bình Trọng, Võ Thị Sáu, Phạm Hồng Thái ở bài chính tả Đề tài “ kể về người lao động trí óc mà em biết” các em dựa vào bài kể trong bài tập đọc : Ê-đi-xơn và bà cụ, bài chính tả : Ê-đi-xơn, một nhà thông thái ( Trương Vĩnh Ký), những hạt thóc giống ( Nhà bác học Lương Đình Của)…Đề tài : “ Kể về lễ hội” các em tìm hiểu ở bài tập đọc : Hội vật, kéo co, ngày hội rừng xanh, bài chính tả : Hội đua thuyền, Hội đua voi ở Tây Nguyên, Đi hội chùa Hương, Rước đèn ông sao…
Ngoài ra, Giáo viên còn khuyến khích các em tìm hiểu, tham khảo thêm ở các sách báo : Những bài văn hay của học sinh lớp ba, Những câu chuyện trong báo TN, NP, đọc sách ở thư viện trường…
Điểm thuận lợi trong việc học tiếng việt là tất cả các phân môn của môn Tiếng Việt học trong tuần đều phục vụ cho chủ điểm và xoay quanh chủ điểm Giáo viên vận dụng những điều đó giúp các em có cơ sở để hiểu về từ, về câu, rèn luyện chính tả và trình bày những hiểu biết đó vào bài tập làm văn
VI KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU :
Khi thực hiện các giải pháp, biện pháp đã nêu ở trên thì chất lượng môn Tiếng Việt của lớp 3c đạt được như sau:
Đầu năm
Giữa kỳ I
Cuối kỳ I
0 4 8
0%
20%
40%
1 9 7
5%
45%
35%
12 4 4
60%
20%
20%
7 3 1
35% 15% 5%
VII KẾT LUẬN:
Trong thời gian qua, thực hiện các biện pháp trên, tôi thấy các em ham học môn Tiếng Việt, chất lượng môn Tiếng Việt tăng nhiều so với đầu năm và so với các năm học trước Vì vậy, tôi tiếp tục áp dụng và ghi lại Do trình độ bản thân có
Trang 10hạn nên trong quá trình viết bài, mặc dầu đã hết sức cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế nhất định Kính mong quý cấp lượng thứ Bản thân cũng mong đồng nghiệp và quý cấp góp ý, chỉ bảo để việc giảng dạy của mình ngày một đạt hiệu quả cao hơn
Xin chân thành cảm ơn đồng nghiệp và quý cấp
VIII ĐỀ NGHỊ:
Để hỗ trợ cho việc giảng dạy môn Tiếng Việt rất mong được quý cấp quan tâm trang bị thêm ĐDDH như bảng phụ, phiếu học tập bằng nhựa có kích thước 40x60 (cm) cho giáo viên lớp ba để giáo viên có thể giúp học sinh luyện và kiểm tra lại kết quả được thuận lợi
- Có báo TNTP và sách Kim Đồng cho học sinh các lớp ở phân hiệu xem
- Nên giảm luôn phần viết lại tin thể thao trên báo, đài (SGK Tiếng Việt 3 tập 2 trang 88)
IX PHẦN PHỤ LỤC:
- Các cách so sánh:
+ So sánh sự vật A với sự vật B
+ So sánh về hơn kém, ngang bằng
+ So sánh hoạt động với hoạt động
+ So sánh âm thanh với âm thanh
+ So sánh đặc điểm với đặc điểm
- Các cách nhân hoá:
+ Gọi sự vật bằng từ dùng để gọi người
+ Tả sự vật bằng từ dùng để tả người
+ Nói với sự vật thân mật như nói với người