trờng đại học vinh khoa lịch sử Nguyễn thị miền Bớc đầu tìm hiểu khủng hoảng hạt nhân iran năm đầu kỷ xxi (2002 - 2006) khãa luËn tèt nghiÖp Vinh - 2007 A- DÉn luận Lý chọn đề tài Trung Đông xa khu vực nóng bỏng tranh giành cờng quốc giới kỷ XX đà biết Trung Đông bất ổn với với vấn đề cộm nh: Xung ®ét Israel - ArËp, chđ nghÜa khđng bè, sù ®èi ®Çu Mü - Iraq hay quan hƯ Nga - EU khu vực Những vấn đề đà đợc tác giả nớc lý giải tơng đối rõ ràng.Tuy nhiên vào năm đầu kỷ XXI, "điểm nóng" Trung Đông lại lần lên thu hút quan tâm d luận quốc tế với vấn đề hạt nhân Iran.Tìm hiểu khủng hoảng hạt nhân Iran cho thêm nhìn mới, nguồn t liệu để hiểu rõ hơn, toàn diện khu vực vốn đà đầy rẫy bất ổn, căng thẳng Cùng với vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên, khủng hoảng hật nhân Iran trở thành "tiêu điểm" d luận giới, chiếm thời lợng lớn tin thời quốc tế Sau vụ thử hạt nhân CHDCND Triều Tiên (9/10/2006), nguy chạy đua vũ trang, chạy đua hạt nhân làm giới lo ngại Bên cạnh khó khăn việc giải vấn đề hạt nhân Bắc Triều Tiên, vấn đề hạt nhân Iran lên nh nguy khủng hoảng với đặc thù tính phức tạp Đà thời lÃnh thổ Iran trải dài qua nớc láng giềng Đà thời nớc lừng danh dới tên đế chế Ba T trung tâm quyền lực khu vực Trung Đông Là số nớc giới, nơi hiệu, biểu ngữ, áp phích chống Mỹ đợc sơn, quét, dán đầy đờng, với dân số đáng kể nguồn tài nguyên dầu khí nhì khu vực Ngoài thành tựu ngoại giao, kinh tế, thơng mai, chơng trình hạt nhân yếu tố cấu thành nỗ lực kể Phải vấn đề hạt nhân đợc Iran triệt để sử dụng để chống lại đe dọa từ bên ngoài? Liệu chơng trình hạt nhân có đa Iran trở thành cờng quốc khu vực hay đẩy nớc vào xung đột mới? Chính sách nớc lớn vấn đề nh nào? Xuất phát từ nhu cầu tìm hiểu mạnh dạn chọn đề tài: Bớc đầu tìm hiểu khủng hoảng hạt nhân Iran năm đầu kỷ XXI (2002-2006) Lịch sử vấn đề Cho đến khủng hoảng hạt nhân Iran vấn đề mẻ, kiện trạng thái "nhảy múa" nên cha có công trình chuyên khảo đề cập đến vấn đề cách chi tiết toàn diện Lịch sử nghiên cứu vấn đề chủ yếu đợc đăng tải số báo, t¹p chÝ, Nhng cịng chØ tËp trung ë mét số khía cạnh mang đậm tính chất trị - thời sự, mang tính chất phân tán Chính đòi hỏi ngời nghiên cứu phải có khả xử lý tốt Vì việc nghiên cứu cách toàn diện khủng hoảng hạt nhân Iran yêu cầu cấp thiết đặt Đối tợng phạm vi nghiên cứu Từ lịch sử nghiên cứu vấn đề trên, xác định đối tợng nghiên cứu đề tài là: "Bớc đầu tìm hiểu khủng hoảng hạt nhân Iran năm đầu kỷ XXI (2002-2006)" Về thời gian: Luận văn giới hạn từ năm 2002 đến 2006, kể từ thời ®iĨm phe ®èi lËp ë Iran tè c¸o chÝnh phđ nớc theo đuổi chơng trình hạt nhân bí mật phủ Iran đà thừa nhận nớc có chơng trình hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình đến thời điểm LHQ thông qua nghị 1737 lệnh trừng phạt Iran Về nội dung: Luận văn bớc đầu tập trung tìm hiểu vấn đề khủng hoảng hạt nhân Iran Cụ thể là: - Nguồn gốc khủng hoảng - Những diễn biến khủng hoảng - Bớc đầu tìm hiểu tác động khủng hoảng hạt nhân Iran kinh tế, tri giới vai trò cờng quốc việc giải khủng hoảng Do vấn đề nằm khung thời gian nội dung không thuộc phạm vi đối tợng nghiên cứu đề tài Nguồn tài liệu phơng pháp nghiên cứu Nh đà nêu trên, vấn đề cụ thể mẻ, kiện trạng thái "động" nên nguồn tài liệu khai thác đợc hạn chế Ngoài tài liệu giáo trình nh: Lịch sử giới Trung - Cận - Hiện đại, chủ yếu tập trung vào viết có liên quan đến đề tài đợc đăng tải báo tạp chí, thông tin từ Internet Cụ thể là: Tuần báo quốc tế, tạp chí nghiên cứu quốc tế, báo Nhân dân, báo Quân đội nhân dân, báo Tin tức năm từ 2002 - 2006 Bên cạnh số tác Bên cạnh số tác phẩm có đề cập đến số khía cạnh đề tài nh: Thế giới toàn cảnh 2006 Do nguồn t liệu phân tán nên công việc thu thập, xếp xử lý gặp nhiều khó khăn Để giải vấn đề này, sử dụng phơng pháp logic phơng pháp lịch sử Một mặt xử lý nguồn thông tin để tái lại tranh toàn cảnh khủng hoảng hạt nhân Iran 2002 - 2006 Mặt khác rút nhận xét, kết luận bớc đầu Ngoài đề tài sử dụng số phơng pháp nghiên cứu hỗ trợ khác nh: phơng pháp thống kê; đối chiếu; so sánh Về đề tài đợc nghiên cứu phơng pháp khoa học, chân thực khách quan Bố cục luận văn Ngoài phần dẫn luận, kết luận, nội dung luận văn đợc chia làm chơng : Chơng1: Nguồn gốc khủng hoảng hạt nhân Iran Chơng2: Diễn biến khủng hoảng hạt nhân Iran từ 2002 - 2006 Chơng3: Tác động khủng hoảng hạt nhân Iran giới, khu vực vai trò cờng quốc viƯc gi¶i qut cc khđng ho¶ng B - Néi dung Chơng Nguồn gốc khủng hoảng hạt nhân Iran 1.1 Sơ lợc tiến trình phát triển lịch sử Iran đến trớc khủng hoảng hạt nhân Esenhower nói: "Không có vùng giới quan trọng Trung Đông mặt chiến lợc" Trung Đông vùng đất có lịch sử lâu đời, có vị trí chiến lợc quan trọng: Ba châu lục gặp hòa nhập quanh biển trung gian - biển Địa Trung Hải, nơi nối liền chia cắt ba đại dơng (Đại Tây Dơng , ấn Độ Dơng, Thái Bình Dơng) Đồng thời nơi đợc coi "rốn" dầu giới Iran nằm khu vực Trung Đông nên thừa hởng tất thuận lợi khó khăn vị trí địa lý nh điều kiện tự nhiên khu vực mang lại Iran nằm đơng trực tiếp nối Trung á, Thổ Nhĩ Kỳ nớc Arập Sự hình thành phát triển quốc gia Hồi giáo Iran trình lịch sử lâu dài phức tạp 1.1.1 Sơ lợc lịch sử Iran từ cổ đại đến kỷ XV Cao nguyên Iran lµ mét miỊn võa cã nhiỊu rõng nói võa cã sa mạc mênh mông, rộng lớn Phía tây giáp lu vực Lỡng Hà, phía nam giáp vịnh Ba T, phía bắc giáp biển Caxpiên biển Aral, phía đông đến tận sông ấn Giữa dÃy núi có cánh đồng rộng thích hợp với nghề chăn nuôi trồng trọt thời xa xa cao nguyên Iran đà có số tộc sinh sống: có tộc du mục sống nghề chăn nuôi mai đó, có tộc chuyên sống nghề nông đà bắt đầu xây dựng thành thị Ngời Êlam sống Tây cao nguyên Iran có văn hóa xuất sớm vào khoảng 3000 năm TCN Về thời gian so với ngời Xume, ngời Aicập không chậm Khoảng 2000 năm TCN tộc thuộc ngữ hệ ấn - Âu sống miền thảo nguyên phía bắc biển Caxpiên biển Aral đà thiên di xuống phía nam, đến cao nguyên Iran ấn Độ, chinh phục lạc thổ dân định c Về sau ngời ấn - Âu sinh sống cao nguyên Iran trở thành chủ nhân vùng Các lạc thuộc ngữ hệ ấn - Âu định c miền Đông gọi ngời Arian Iran từ Arian mà Đầu tiên ngời Iran chia làm nhiều tộc, mạnh hết ngời Medes ngời Ba T Sau định c ngời Iran giữ lại truyền thống tôn giáo, tín ngỡng thời đại du mục: tin thờ thần Lửa Trong tộc ngời Iran ngời Medes tộc dựng nớc Ngời Medes lập vơng quốc phía đông sông Tigơrơ, lÃnh thổ gồm phần lớn cao nguyên Iran, phía bắc đến tËn Armenia V¬ng qc cđa ngêi Medes bao lÊy phÝa đông phía bắc vơng quốc Canđê, nhìn ®å tr«ng "tùa hå nh s tư «m lÊy cừu" [7;187] Tuy nhiên vơng quốc Medes tiền thân đế quốc ngời Ba T thành lập nên sau Vơng quốc ngời Ba T ngày mạnh lên Nam cao nguyên Iran đá nhanh chóng đánh bại vơng quốc ngời Medes Medes trở thành phận đế qc Ba T Cc sèng kham khỉ trªn cao nguyên đà rèn luyện cho ngời Ba T trở thành chiến sỹ khắc khổ, nhẫn nại dũng cảm, khiến cho đế quốc Ba T bành trớng lực nhanh chóng Vơng quốc BaT dùng binh không đến 12 năm đà thống đợc miền Tây châu Dới thời Đariuxơ, đế quốc Ba T phát triển cực thịnh, biên giới phía đông giáp sông ấn, phía tây đến tận biển Êgiê, phía bắc lên đến tận biển Aral, Caxpiên, Bắc hải, "hợp tất trung tâm văn minh cổ đại phơng Đông vào mối" [7;189] Giống nh số đế quốc ngày trớc, đế quốc Ba T đợc xây dựng vũ lực Nó thứ liên minh quân hành to lớn, sở kinh tế thống nhất, vững Dới thống trị đế quốc Ba T tộc lạc bị chinh phục giữ nguyên tổ chức kinh tế, ngôn ngữ, tôn giáo phơng thức sinh hoạt vốn có họ Giai cấp thống trị Ba T không cỡng ép nhân dân vùng bị chinh phục phải dùng tiếng nói Ba T hay phải tin thờ thần Lửa, nhng bắt họ cống nạp phục dịch nặng nề Đế quốc Ba T đà nhiều lần mang quân chinh phục Hi Lạp nhng kết bị thất bại thảm hại Từ ®ã vỊ sau ®Êt vÉn réng, ngêi vÉn ®«ng nhng đế quốc đà bị suy yếu Năm 330 TCN bị vua Hi Lạp Macxedoni Alêxander tiêu diệt Nhng ®Õ qc Alªxander lËp bao gåm nhiỊu vïng thuộc khu vực Trung Cận Đông không tồn đợc lâu dài Sau Alêxander đột ngột từ trần đế quốc dần bị chia cắt thành nhiều quốc gia ThËp kû thø III cđa thÕ kû VII lµ mét bớc ngoặt lịch sử Iran, mẫu hình tôn giáo, văn hóa phát triển tâm lý đất nớc đà đợc xác định tận ngày Vào kỷ VII Môhamet đà sáng lập đạo hồi Arập Các chinh phục ngời Arập bắt đầu sau Môhamet Ngời Arập đà giáng đòn thất bại xuống ngời Iran trận chiến Nahavand năm 642 Cuộc chiến đà đa triều đại Iran cuối tới điểm kết thúc sau ngàn năm tồn Iran trở thành phần năm tỉnh Arập (cả níc chia lµm tØnh: tØnh thø nhÊt gåm cã Iran, Iraq, Đông Arập, Khorasan Trung á) Cuộc chinh phục ngời Arập lan sâu nhiều vào cấu trúc văn minh Iran so với quốc gia trớc hay sau Bị đế quốc Arập cai trị hà khắc ngời Iran phải từ bỏ tôn giáo, tín ngỡng văn hóa nghìn năm để chấp nhận ngôn ngữ văn hóa chí phong tục tập quán ngời Arập Sự lên đạo Hồi nh tôn giáo thay đạo thờ thần Lửa Trong thời kỳ thống trị ngêi ArËp nãi chung vÉn sư dơng q téc Iran vào máy cai trị Đời sống trị Iran bị đảo lộn Hồi giáo đợc chấp nhận dễ dàng Iran ngời Arập thực sách u tiên ngời Hồi giáo Chúng ta cần phải thấy Hồi giáo trớc vào Iran đà bị chia rẽ thành hai giáo phái - xuất nh trào lu trị: giáo phái Shi-it Sunni Iran, dòng Shi-it đợc coi quốc giáo Hoạt động giáo phái khác Hồi giáo cộng với xâm chiếm ngời Thổ Seljuk đà khiến cho tình hình đất nớc Iran trở nên khó khăn Đầu kỷ XIII nh nhiều nớc châu châu Âu, Iran rơi vào ách xâm lợc Mông Cổ Hơn kỷ dới ách cai trị ngời Mông Cổ, Iran cµng suy sơp ThÕ kû XV lµ thêi kú hỗn loạn lÃnh thổ Iran: nhiều quốc gia hình thành, tồn thời gian cha kịp phát triển đà bị tan rà Trong bối cảnh điêu tàn lên dòng họ Safavid - dòng họ phong kiến thần quyền giàu có Nguồn gốc "thần thánh" vầng hào quang với đà giúp cho nhà Safavid lý giải quyền lực họ giữ đợc vị quốc vơng (Shah) khuất phục đợc quần chúng bị áp Những ngời theo giáo phái Shi-it ôn hòa Tiểu á, Armenia, Syria hết lòng ủng hộ Safavid Sau sụp đổ đế quốc arập khu vực Trung Cận Đông lần lợt lên hai quốc gia Hồi giáo: nhà nớc Osman Tiểu nhà nớc Safavid Iran Lợi dụng suy yếu chia cắt nớc láng giềng dựa vào lực lơng quân hùng mạnh, nhà nớc Safavid đà nhanh chóng phát triển mặt trở thành hai cờng quốc thống trị khu vực Khác với Osman - quốc gia lạc du mục lập nên, Iran nớc có văn minh lâu đời, đà tồn taị nhiều quốc gia lớn nh: đế quốc Ba T, nhà nớc Safavid Nhà nớc Safavid thịnh vơng dới triều vua AbbasI (cuối kỷ XVI đầu kỷ XVII) Dới triều đại Abbas, Iran đạt mức hng thịnh kinh tế văn hóa LÃnh thổ đất nớc không Iran mà có vùng phía Tây Afghanistan, phần Turkmenia, phần Kavkaz Tuy vậy, thời kỳ thịnh vợng nhất, nhà nớc Iran quốc gia bền vững Chính sách AbbasI đợc thực thời gian ngắn, cha ®đ ®Ĩ cđng cè sù thèng nhÊt cđa mét tập hợp lỏng lẻo nhiều vùng lÃnh thổ khác dù dân c toàn đế quốc hầu nh có tôn giáo Mâu thuẫn dân tộc , mâu thuẫn giai cấp chồng chéo đà khiến tình hình đất nớc bất ổn.Iran bớc vào thời kỳ khủng hoảng sâu sắc kéo dài Trớc tình hình Iran phải đối mặt với xâm nhập nớc phơng Tây 1.1.2 Iran từ kỷ XVI đến năm 1979 Iran từ nớc độc lập bị biến thành nớc phụ thuộc Những kẻ thực dân có mặt vịnh Ba T kỷ XVI ngời Bồ Đào Nha Tiếp sau ngời Anh, ngời Anh đà tìm cách độc quyền buôn bán tơ lụa qua vịnh Ba T Quyền buôn bán Anh Iran gặp phải cạnh tranh Hà Lan Triều đại Abbas đà thi hành sách u đÃi thơng nhân nớc Song u đÃi đà đợc công ty châu Âu tận dụng triệt để đến mức lâu sau "Iran đà trở thành nguồn tích lũy t ban đầu họ" [19;140] Mặc dù cuối kỷ XVIII, Iran cha phải mục tiêu cờng quốc châu Âu Vào đầu kỷ XIX giai cấp t sản Pháp mở tranh đua quyền bá chủ với Anh Iran lên nh bàn đạp chiến lợc, thu hút quan tâm hai quốc gia Các nớc phơng Tây ý nhiều đến Iran từ vị trí chiến lợc quân sự, đờng thơng mại thuận lợi, thị trờng khai thác tiêu thụ hàng hóa Những chiến tranh xâm lợc Anh, Pháp, Nga diễn liên tiếp nửa đầu kỷ XIX đà làm cho Iran dần quyền tự chủ Iran buộc phải ký kết hiệp ớc bất bình đẳng với nớc phơng Tây Sau khởi nghĩa Babid Iran thất bại, Anh Nga đà tăng cờng xâm nhập Iran Quyền lợi Anh Iran xuất nhu cầu bảo vệ tuyến đờng buôn bán với ấn Độ, Nga muốn vơn tới "vùng biển ấm áp" vịnh Ba T mở rộng lÃnh thổ lên phía bắc Iran Ngoài biện pháp quân Nga Anh đà áp dụng biện pháp kinh tế, trị, thống trị thơng mại Iran can thiệp vào công việc nội nớc Đến năm 70 kỷ XIX, Iran đà nớc phụ thuộc Anh Nga nhiều mặt Đến cuối kỷ XIX nguồn lợi Iran nằm tay t phơng Tây Iran rơi vào địa vị phụ thuộc kinh tế, thành thị trờng cung cấp nông sản đầu t Anh Nga - hai địch thủ mạnh việc tranh giành ảnh hởng Iran Bị phụ thuộc kinh tế Iran dần địa vị trị: máy nhà nớc đợc "Âu châu hóa" hình thức, việc luyện tập tổ chức quân đội đợc giao cho ngời nớc Để tăng cờng tình trạng lệ thuộc Iran, t châu Âu quan tâm đến việc trì tàn d chÕ ®é phong kiÕn: mua chuéc giai cÊp phong kiÕn, biến họ thành kẻ thực sách thực dân Đến Iran hoàn toàn biến thành nửa thuộc địa Nh đến nửa đầu kỷ XX, toàn khu vực Trung Cận Đông nói chung Iran nói riêng đà trở thành nửa thuộc địa thực dân châu Âu Iran chiến thứ Cho đến tríc chiÕn tranh thÕ giíi thø nhÊt, Iran thùc chÊt đà trở thành thuộc địa Anh Nga Ngoài Đức tăng cờng xâm nhập Iran Anh Nga cha thỏa mÃn với họ đà giành đợc Iran Anh có âm mu gạt dần ảnh hởng Nga để biến Iran thành thuộc địa mình, Nga muốn trì mở rộng vị trí họ Iran Giới cầm quyền Thổ có kế hoạch xâm lợc Iran Những tính toán khác nớc đế quốc đà biến Iran trở thành chiến trờng quân ®éi Nga, Anh vµ Thỉ Khi Thỉ tham chiÕn vỊ phe Đức, Iran thức tuyên bố trung lập Nhng không bên tham chiến "đếm xỉa đến trung lập nớc Iran phụ thuộc đà bị tớc hết quân đội bị chia thành khu vực ảnh hởng" [25;203] Đến đầu năm 1917, hầu nh toàn lÃnh thổ Iran bị chiếm đóng: miền Bắc quân Nga; miền Tây - quân Đức, Thổ ; miền Nam - quân Anh Sau chiến tranh để ngăn chặn lan truyền của quyền Xô Viết đà đợc thiết lập Trung - gần Iran, đế quốc Anh tìm cách để củng cố ảnh hởng Iran Anh đà tìm cách xây dựng chế độ bảo hộ thực Iran nhng đà bị Quèc héi Iran tõ chèi Th¸ng 2-1921, Reze Khan - vị huy s đoàn Côdăc Iran đà tiến hành đảo giành quyền, thiết lập triều đại mới: triều đại Pahlevi.Triều đại Pahlevi trị Iran đến năm 1979 Sợ hÃi trớc ảnh hởng Liên Xô phía bắc ảnh hëng cđa Anh ë phÝa nam, Shah Reza ®· quay phía Đức quốc xÃ, khuyến khích doanh nghiệp thơng mại Đức Iran Trong thời gian trớc chiến tranh giới lần thứ hai, Đức đối tác buôn bán lớn Iran Iran chiến thÕ giíi lÇn thø hai Khi chiÕn tranh thÕ giíi thø hai bïng nỉ, Iran tuyªn bè trung lËp nhng chẳng sau tình hình đà thay đổi Anh khó chịu Iran từ chối yêu cầu quân đồng minh trục xuất công dân Đức khỏi đất nớc Sau Đức công Liên Xô, vấn đề đảm bảo an ninh cho biên giới phía Nam Liên Xô trở nên cấp bách Anh muốn bảo vệ quyền lợi dầu mỏ Iran đảm bảo cho quân đội Anh Iraq Do quân Anh Liên Xô đà chiếm đóng Iran Sù chiÕm ®ãng Iran chøng tá sù quan träng sống nghiệp quân đồng minh đa Iran gần với quốc gia phơng Tây Iran đà ký hiệp ớc đồng minh ba bên với Anh Liên Xô Iran đồng ý mở rộng trợ giúp phi quân cho nỗ lực chiến tranh Đổi lại hai cờng quốc đồng minh chấp thuận tôn trọng độc lập toàn vẹn lÃnh thổ Iran Tháng 9-1943 Iran tuyên chiến với Đức đủ tiêu chuẩn thành viên Liên Hợp Quốc Sự xâm nhập đế quốc Mỹ vào Iran Chiến tranh giới thứ hai đà đem lại thay đổi lớn vùng Trung Cận Đông Từ sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai ®Õn nay, Trung CËn Đông khu vực có nhiều biến động, "điểm nóng" giới Mỹ đế quốc sinh sau đẻ muộn nên nhiều thuộc địa nh nớc đế quốc khác, Mỹ tích cực tham gia vào trình phân chia giới sau chiến tranh muốn lợi dụng địa vị có đợc sau chiến tranh để dành điều kiện thuận lợi cho Nhận thấy vị trí quan trọng Trung Cận Đông, Mỹ đà xúc tiến trình gây ảnh hởng khu vực nµy Sau chiÕn tranh thÕ giíi thø II lµ chạy đua tranh giành ảnh hởng Iran Anh, Mỹ, Liên Xô Cảm thấy đợc Anh Mỹ ủng hộ, Iran đà từ bỏ thái độ thân Liên Xô, ký hợp đồng với Mỹ việc Mỹ viện trợ quân cho Iran Tháng năm 1951, søc Ðp cđa giíi d©n téc chđ nghÜa đứng đầu ông Mossadegh, quốc hội Iran đà trí thông qua định quốc hữu hóa công ty dầu mỏ Anh - Iran Quyết định không đụng chạm đến quyền lợi Anh mà Mỹ t Mỹ có tới 23,75% cổ phần công ty Vì Mỹ đà giúp đỡ không nói "đạo diễn" cho lực lợng phản động Iran tiến hành đảo vào ngày 19/8/1953 lật đổ phủ Mossadegh thiết lập chế độ độc tài Iran phái hữu cầm đầu, đứng đầu Shah Pahlevi đợc Mỹ ủng hộ Sau Iran đà tham gia vào hệ thống quân Tây Âu ngày 3/11/1955 gia nhËp khèi hiƯp íc Baghdad Nh vËy lµ Mü đà giành thắng lợi chạy đua tranh giành ảnh hởng Iran Sau lên nắm quyền thiết lập chế độ độc tài đợc hậu thuẫn từ Mỹ Shah Pahlevi đà tuyên bố thực "cách mạng trắng" Mục đích cách mạng trắng thực chất nhằm t hóa đất nớc mở đờng cho t Mỹ xâm nhập vào Iran, biến Iran thµnh mét níc phï thc Mü vỊ kinh tÕ, chÝnh trị, quân sự, "bàn đạp chiến lợc" đế quốc Mỹ Trung Cận Đông 1.1.3 Cuộc cách mạng Hồi giáo Iran - đời nớc Cộng hòa Hồi giáo Iran Chính sách cai trị chế độ Pahlevi đà làm cho Iran hoàn toàn bị phù thuộc vào Mỹ, làm chủ quyền dân tộc, xâm phạm nghiêm trọng đến địa vị đợc u đÃi từ lâu kinh tế trị giới tăng lữ Hồi giáo - vốn có ảnh hởng sâu rộng xà hội Iran Do từ năm 1963, phong trào đấu tranh chống chế độ Pahlevi giới tăng lữ lÃnh đạo đà bắt đầu phát triển nhanh chóng đợc hởng ứng đông đạo nhân dân Mặc dù bị phủ Pahlevi thẳng tay đàn áp, nhiều tăng lữ cao cấp bị giết hại giáo chủ Khomeini lÃnh tụ phong trào buộc phải lu vong nớc nhng phong trào không ngừng phát triển Phong trào chống chế độ Pahlevi phát triển tới đỉnh cao vào tháng 1/1979, vua Pahlevi buộc phải bỏ chạy nớc Ngày 1/4/1980 sau thắng lợi trng cầu dân ý, giáo chủ Khomeini tuyên bố thành lập nớc Cộng hòa Hồi giáo Sau cách mạng thắng lợi, Iran cắt đứt quan hệ ngoại giao với Mỹ, đuổi 40.000 cố quân Mỹ nớc, đóng cửa quân sự, hủy bỏ hiệp ớc bất bình đẳng đà ký với nớc đế quốc, rút khỏi CENTO, thi hành sách ngoại giao "không Đông , không Tây" Đối với nớc khu vực: Iran ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc cđa nh©n d©n ArËp Palestine thiÕt lËp quan hƯ víi PLO, thi hành sách thù địch với nhà nớc Do Thái Israel Quan hệ Mỹ Iran diễn biến căng thẳng từ sau kiện ngày 4/11/1979 ngời biểu tình ủng hộn cách mạng Iran đòi Mỹ trao trả vua Pahlevi chữa bệnh Mỹ Họ đà chiếm sứ quán Mỹ Têhêran bắt nhân viên ngoại giao Mỹ làm tin giam giữ họ thời gian dài 10 ... nào? Xuất phát từ nhu cầu tìm hiểu mạnh dạn chọn đề tài: Bớc đầu tìm hiểu khủng hoảng hạt nhân Iran năm đầu kỷ XXI (2002- 2006) Lịch sử vấn đề Cho đến khủng hoảng hạt nhân Iran vấn đề mẻ, kiện trạng... Nguồn gốc khủng hoảng hạt nhân Iran Chơng2: Diễn biến khủng hoảng hạt nhân Iran từ 2002 - 2006 Chơng3: Tác động khủng hoảng hạt nhân Iran giới, khu vực vai trò cờng quốc việc giải khủng hoảng B... đạo Iran tuyên bố khởi động lại sở hạt nhân Tình hình Iran trở nên đáng lo ngại, phơng án giải EU-3 tởng đà tháo đợc ngòi nổ cho khủng hoảng Iran mà lại vào bế tắc Cuộc khủng hoảng hạt nhân Iran