BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH TRẦN LÊ HIẾU HẰNG THIẾT KẾ CÁC BÀI GIẢNG HOÁ HỌC CHƯƠNG HALOGEN(HỐ HỌC 10 CƠ BẢN )THEO QUY TRÌNH LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÙ HỢP VỚI MỤC ĐÍCH –NỘI DUNG VÀ ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC HOÁ HỌC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC VINH - 2012 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH TRẦN LÊ HIẾU HẰNG THIẾT KẾ CÁC BÀI GIẢNG HOÁ HỌC CHƯƠNG HALOGEN(HỐ HỌC 10 CƠ BẢN )THEO QUY TRÌNH LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÙ HỢP VỚI MỤC ĐÍCH –NỘI DUNG VÀ ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC HỐ HỌC Chun ngành: Lí luận Phương pháp dạy học mơn hóa học Mã số: 60.14.10 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Văn Năm VINH - 2012 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, tơi xin bày tỏ lịng biết ơn sâu sắc đến: - Thầy giáo PGS.TS Lê Văn Năm giao đề tài, tận tình hướng dẫn tạo điều kiện thuận lợi cho tơi nghiên cứu hồn thành luận văn - Các cô giáo: PGS.TS Nguyễn Thị Sửu TS Nguyễn Thị Bích Hiền dành nhiều thời gian đọc đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho luận văn - Ban chủ nhiệm khoa Sau đại học, Ban chủ nhiệm khoa Hóa học thầy giáo, giáo thuộc Bộ mơn Lí luận phương pháp dạy học Hóa học khoa Hóa học trường Đại học Vinh giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tơi hồn thành luận văn - Ban giám hiệu thầy giáo, cô giáo tổ Hóa Trường THPT Thanh Bình THPT Thành Phố Cao Lãnh giúp đỡ suốt thời gian thực nghiệm sư phạm Tôi xin cảm ơn tất người thân gia đình, bạn bè, đồng nghiệp động viên, giúp đỡ suốt trình học tập thực luận văn Vinh, tháng 10 năm 2012 TRẦN LÊ HIẾU HẰNG MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU……………………………………………………… I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI…………………………………………… .4 II.LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .5 III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU V KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU…… .6 VII PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VII GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VIII CÁI MỚI CỦA ĐỀ TÀI……………………………………………… CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI………………………………… 1.1 CÁC HÌNH THỨC DẠY HỌC Ở NHÀ TRƯỜNG PHỔ THƠNG 1.1.1 Hệ dạy học cá nhân 1.1.2 Hệ diễn giảng – xemina 1.1.3 Hệ dạy học lớp 1.2 PHÁT TRIỂN NHỮNG NĂNG LỰC NHẬN THỨC CỦA HS TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC……………………… .15 1.2.1 Rèn luyện thao tác tư duy………………………………………… 15 1.2.2 Hình thành phán đốn 17 1.2.3 Nhận xét 17 1.3 CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC 18 1.3.1 Các phương pháp dạy học truyền thống .18 1.3.2 Các phương pháp dạy học đại………………………………… .23 1.4 CÁC YẾU TỐ CHI PHỐI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRONG BÀI GIẢNG HÓA HỌC 28 1.4.1 Mục đích dạy học 28 1.4.2 Nội dung dạy học 33 1.4.3 Đối tượng dạy học .44 TIỂU KẾT CHƯƠNG ……………………………………………………… 46 Chương THIẾT KẾ CÁC BÀI GIẢNG (CHƯƠNG HALOGEN-HÓA HỌC 10) TRÊN CƠ SỞ MỐI QUAN HỆ GIỮA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VỚI MỤC ĐÍCH - NỘI DUNG VÀ ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC 47 2.1 QUY TRÌNH LỰA CHỌN, PHỐI HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÙ HỢP VỚI MỤC ĐÍCH, NỘI DUNG VÀ ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC 2.1.1 Nghiên cứu nội dung tài liệu sách giáo khoa 47 2.1.2 Xác định phân loại đối tượng dạy học……………………………….48 2.1.3 Lựa chọn phương pháp dạy học phương tiện dạy học…………48 2.1.4 Quy trình cụ thể hố qua bảng………………………………48 2.2.Thiết kế giảng ( Chương Halogen Hóa Học 10 nâng cao) theo quy trình lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với mục đích, nội dung đối tượng dạy học…………………………………………………………………… 48 2.2.1 Mục tiêu chương trình chương Halogen lớp 10 bản……………….48 2.2.2 Một số điểm cần lưu ý .49 2.2.3 Các soạn .50 TIỂU KẾT CHƯƠNG 113 Chương THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM…………………………………… 114 3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm………………………………………… 114 3.2 Chuẩn bị thực nghiệm…………………………………………………… 114 3.3- Tiến hành thực nghiệm……………………………………………………115 3.4-Phân tích kết thực nghiệm sư phạm…………………………………128 TIỂU KẾT CHƯƠNG 129 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ…………………………………… 130 3.1.KẾT LUẬN………………………………………………………………….130 3.1.1 Những công việc làm…………………………………………………130 3.1.2 Kết luận………………………………………………………………… 130 3.2.KIẾN NGHỊ……………………………………………………………….131 TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………………….132 PHỤ LỤC……………………………………………………………………… .135 NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN DD Dung dịch DH Dạy học ĐC Đối chứng ĐKTC Điều kiện tiêu chuẩn GV Giáo viên HS Học sinh HH Hoá học NXBGD Nhà xuất giáo dục PTHH Phương trình hố học 10 PTPƯ Phương trình phản ứng 11 PPDH Phương pháp dạy học 12 SBT Sách tập 13 SGK Sách giáo khoa 14 TG Thời gian 15 THPT Trung học phổ thông 16 TN Thực nghiệm 17 TP Thành phố MỞ ĐẦU I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Ngày việc đổi phát triển phương pháp dạy học nước ta cần thiết cấp bách Trong tiến trình phát triển xã hội, với tăng lên theo cấp số nhân tri thức, hệ thống trường lớp phải thay đổi theo, nhu cầu xã hội số lượng người đào tạo, phát triển tâm sinh lý học sinh, chất lượng giáo dục toàn diện cho hệ trẻ để đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ cơng nghiệp hóa, đại hóa đất nước phù hợp với thực tiễn truyền thống Việt Nam Để tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông nước phát triển khu vực giới việc đổi phương pháp dạy học theo hướng tích cực cần thiết, nhằm tăng cường tính thực tiễn, kĩ thực hành, lực tự học, tự tìm tịi óc sáng tạo Việc cần giáo dục phổ thông mà trước hết phải việc xác định mục tiêu, nội dung phương pháp đào tạo nhằm giúp cho học sinh phát triển tri thức bản, hình thành phát triển lực tư duy, nhận thức kĩ phát vấn đề giải vấn đề, phát triển lực nhận thức, vận dụng kiến thức học vào thực tiễn, sống ngày Đổi phương pháp dạy học giúp cho học sinh hoạt động tích cực hơn, chủ động Ngoài giáo viên chủ động tổ chức hướng dẫn cho học sinh biết cách lĩnh hội kiến thức, phát triển tư độc lập, sáng tạo, hình thành phương pháp nhu cầu tự học, bồi dưỡng hứng thú học tập, tạo niềm tin niềm vui học tập, tiếp tục vận dụng ưu điểm phương pháp truyền thống dần làm quen với phương pháp dạy học Các nghị TW4 (khoá VII), TW 2(khoá VIII) khẳng định phải đổi mạnh mẽ nghiệp giáo dục đào tạo, tích cực nghiên cứu chiến lược giáo dục đưa nước ta tiến vào kỷ 21 Bên cạnh văn kiện đại biểu toàn quốc lần thứ IX khẳng định: Đổi phương pháp dạy học đổi cho toàn cấp học, bậc học từ tiểu học, trung học sở, trung học phổ thông đại học Việc vận dụng nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học cho phù hợp với trình độ phát triển chung học sinh, đồng thời phải đảm bảo phương pháp cá biệt học sinh để em học tập có kết quả, phát triển tối đa khả thiên tư đáp ứng thiết thực với nhu cầu đổi PPDH "Dạy học ngày đạt đến trình độ cơng nghệ, vậy, không nêu hiệu: "Cải tiến phương pháp dạy học" đơn mà cần có tiến hành, theo tư tưởng tiếp cận hệ thống, cải cách hệ thống giáo dục, xác định mục tiêu đào tạo, nội dung trí dục từ đổi PPDH"[21] Vì vậy, đối bao gồm đổi mục đích – nội dung –phương pháp hình thức tổ chức dạy học Việc phối hợp phương pháp ln phải phân tích nội dung giảng, xác định mục đích, người giáo viên phải xác định đâu phương pháp dạy học chủ đạo phương pháp dạy học khác hỗ trợ cho phương pháp chủ đạo Chính chọn đề tài " Thiết kế giảng hóa học chương Halogen (Hóa học 10 ) theo quy trình lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với mục đích - nội dung đối tượng dạy học để nâng cao hiệu dạy học hóa học" II LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Việc xác định mối quan hệ mục đích - nội dung PPDH để qua xác định PPDH yếu tố quan trọng cuối định chất lượng q trình dạy học hồn tồn phù hợp với luận điểm giáo dục học Macxit cho người phát triển hoạt động học tập diễn hoạt động Do tầm quan trọng phát triển vấn đề lý luận thực tiễn sư phạm, phương pháp dạy học luôn trung tâm ý nhà giáo dục nước Cùng mục đích nội dung dạy (phương pháp nào) để học sinh học tập có hiệu quả, có hứng thú tích cực học tập Có để lại dấu ấn sâu sắc khơi dậy tình cảm lành mạnh tâm hồn em hay khơng? Điều phần lớn phụ thuộc vào việc lựa chọn sử dụng phương pháp dạy học người thầy vào học cụ thể Về mặt lý luận, có nhiều cơng trình nghiên cứu hệ thống phương pháp dạy học nói chung, phương pháp dạy học hóa học nói riêng, vai trị mục đích nội dung dạy học phương pháp dạy học Chẳng hạn hệ thống phương pháp dạy học I.Ia.Lecne M.N.Skatkin đề xuất Hai ông cho để xác định hệ thống phương pháp hợp lý ổn định cần nghiên cứu phưong pháp mối quan hệ với mục đích nội dung day học, xem phương pháp hệ tất yếu rút từ mục đích nội dung Việc áp dụng dạy học nêu vấn đề vào nội dung dạy học hóa học tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Nguyễn Cương, Lê Văn Năm, Nguyễn Ngọc Bảo, Nguyễn Thị Sửu Ngoài tác giả Nguyễn Ngọc Quang , Phạm Tư áp dụng phương pháp Grap dạy học Algorit dạy học vào nội dung hóa học Tuy nhiên việc sâu nghiên cứu yếu tố chi phối phương pháp dạy học, đề xuất phương pháp dạy học phù hợp với mục đích- nội dung đối tượng dạy học để nâng cao hiệu giảng hố học chưa có tác giả quan tâm nghiên cứu để áp dụng vào nội dung dạy học cụ thể III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Nghiên cứu việc xây dựng sử dụng nội dung cấu trúc giảng hố học theo quy trình lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với mục đích - nội dung đối tượng dạy học phần Halogen lớp 10 nhằm nâng cao chất lượng dạy học hóa học trường THPT theo hướng tích cực hố hoạt động nhận thức học sinh IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU - Nghiên cứu nội dung lý luận thực tiễn liên quan đến đề tài như: Q trình dạy học hóa học, phương pháp dạy học hoá học, thiết kế giảng hóa học - Nghiên cứu mục tiêu, chương trình, nội dung kiến thức phần chương Halogen hóa học lớp 10 - Nghiên cứu xây dựng quy trình thiết kế giảng hóa học dựa mối quan hệ phụ thuộc phương pháp dạy học vào mục đích - nội dung đối tượng dạy học chương Halogen hóa học lớp 10 -Thực nghiệm sư phạm đánh giá tính khả thi, tính phù hợp hiệu đề xuất V KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 4.1 Khách thể nghiên cứu Q trình dạy học hóa học trường phổ thơng 4.2 Đối tượng nghiên cứu Thiết kế giảng hóa học chương Halogen (Hóa học 10 bản) theo quy trình lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với mục đích - nội dung đối tượng dạy học để nâng cao hiệu dạy học hóa VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU a Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: - Phương pháp thu thập nguồn tài liệu lý luận đề tài - Phương pháp phân tích tổng quan nguồn tài liệu thu thập b Phương pháp nghiên cứu thực tiễn - Điều tra bản: Test, vấn, dự -Tọa đàm, trao đổi với GV HS vấn đề nghiên cứu - Thực nghiệm sư phạm để xác định tính khả thi hiệu đề tài c Phương pháp sử dụng thống kê toán học khoa học giáo dục để xử lý kết thực nghiệm sư phạm VII GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Nếu xây dựng nguyên tắc quy trình lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với mục đích - nội dung đối tượng dạy học cách hợp lý sáng tạo dạy học góp phần: + Phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác sáng tạo HS + Hình thành phương pháp tự học, rèn luyện kỹ vận dụng kiến thức vào thực tiễn + Đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS VIII CÁI MỚI CỦA ĐỀ TÀI Về lý luận: Tiếp tục góp phần làm rõ mối quan hệ mục đích- nội dungphương pháp nội dung dạy học cụ thể, đưa quy trình lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với mục đích, nội dung đối tượng dạy học Về thực tiễn: Thiết kế hệ thống giảng chương Halogen(Hóa học 10 bản) theo quy trình lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với mục đích, nội dung đối tượng dạy học CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 10 ... HỆ GIỮA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VỚI MỤC ĐÍCH - NỘI DUNG VÀ ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC 47 2.1 QUY TRÌNH LỰA CHỌN, PHỐI HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÙ HỢP VỚI MỤC ĐÍCH, NỘI DUNG VÀ ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC ... - HÓA HỌC 10) TRÊN CƠ SỞ MỐI QUAN HỆ GIỮA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VỚI MỤC ĐÍCH - NỘI DUNG VÀ ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC 2.1 QUY TRÌNH LỰA CHỌN, PHỐI HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÙ HỢP VỚI MỤC ĐÍCH, NỘI DUNG. .. hợp với mục đích, nội dung đối tượng dạy học Về thực tiễn: Thiết kế hệ thống giảng chương Halogen (Hóa học 10 bản) theo quy trình lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với mục đích, nội dung đối tượng