Đây là Bài dự thi về ngày gia đình Việt Nam năm 2021 đầy đủ nhất. Bạn có thể có được tài liệu tham khảo này không mất quá nhiều thời gian để sửa thành bài dự thi của mình. Chúc bạn có được thành công nhé.
Trang 1“Cuộc thi viết tìm hiểu về ngày gia đình Việt nam”
Họ và tên:
Đơn vị:
CUỘC THI VIẾT TÌM HIỂU VỀ NGÀY GIA ĐÌNH VIỆT NAM Chủ đề cuộc thi: “Gia đình bình an - xã hội hạnh phúc”
BÀI LÀM
Câu 1 Bạn hãy cho biết Ngày Gia đình Việt Nam là ngày nào ? Ngày gia đình Việt Nam được quy định trong văn bản nào ?
- Ngày Gia đình Việt Nam là ngày 28/6 hàng năm
- Thực hiện lời Bác, ngày 28/6/2000, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ban hành Chỉ thị số 55- CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng của cơ sở đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
- Ngày 04/5/2001, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số
72/2001/QĐ-TTg về ngày Gia đình Việt Nam Quyết định nêu rõ:lấy ngày 28/6 hàng năm là ngày Gia đình Việt Nam,nhằm đề cao trách nhiệm lãnh đạo các
ngành, các cấp, các đoàn thể và tổ chức xã hội cùng toàn thể các gia đình thường xuyên quan tâm xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, đẩy mạnh công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em góp phần xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc
Câu 2 Khái niệm “Gia đình” trong Luật hôn nhân và Gia đình năm 2014 được hiểu như thế nào? Có bao nhiêu nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình?
a.Khái niệm gia đình: Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau
do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau theo quy định của Luật này
b Nguyên tắc cơ bản: 5 nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia
đình
- Hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng
- Hôn nhân giữa công dân Việt Nam thuộc các dân tộc, tôn giáo, giữa người theo tôn giáo với người không theo tôn giáo, giữa người có tín ngưỡng với người không có tín ngưỡng, giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ
- Xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc; các thành viên gia đình có nghĩa
vụ tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau; không phân biệt đối xử giữa các con
- Nhà nước, xã hội và gia đình có trách nhiệm bảo vệ, hỗ trợ trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật thực hiện các quyền về hôn nhân và gia đình; giúp đỡ các
bà mẹ thực hiện tốt chức năng cao quý của người mẹ; thực hiện kế hoạch hóa gia đình
- Kế thừa, phát huy truyền thống văn hóa, đạo đức tốt đẹp của dân tộc Việt Nam
về hôn nhân và gia đình
Trang 2Câu 3 Các thành viên trong gia đình theo Luật hôn nhân và Gia đình năm
2014 gồm những ai? Quyền, nghĩa vụ giữa các thành viên được quy định như thế nào?
a.Các thành viên trong gia đình:
-Thành viên trong gia đình theo Luật hôn nhân và Gia đình năm 2014 gồm: vợ, chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng; con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, con dâu, con rể; anh, chị,
em cùng cha mẹ, anh, chị, em cùng cha khác mẹ, anh, chị, em cùng mẹ khác cha, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác
mẹ, cùng mẹ khác cha; ông bà nội, ông bà ngoại; cháu nội, cháu ngoại; cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột
b.Quyền và nghĩa vụ: Điều 103 Quyền, nghĩa vụ giữa các thành viên khác của gia đình
1 Các thành viên gia đình có quyền, nghĩa vụ quan tâm, chăm sóc, giúp
đỡ, tôn trọng nhau Quyền, lợi ích hợp pháp về nhân thân và tài sản của các thành viên gia đình quy định tại Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan được pháp luật bảo vệ
2 Trong trường hợp sống chung thì các thành viên gia đình có nghĩa vụ tham gia công việc gia đình, lao động tạo thu nhập; đóng góp công sức, tiền hoặc tài sản khác để duy trì đời sống chung của gia đình phù hợp với khả năng thực tế của mình
3 Nhà nước có chính sách tạo điều kiện để các thế hệ trong gia đình quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau nhằm giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam; khuyến khích các cá nhân, tổ chức trong xã hội cùng tham gia vào việc giữ gìn, phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam
Câu 4 Điều 70 của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định “Quyền
và nghĩa vụ của con” bao gồm những quyền, nghĩa vụ nào ? Theo bạn, nghĩa
vụ là quan trọng nhất ?
a.Quyền và nghĩa vụ của con bao gồm:
- Được cha mẹ thương yêu, tôn trọng, thực hiện các quyền, lợi ích hợp pháp về nhân thân và tài sản theo quy định của pháp luật; được học tập và giáo dục; được phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ và đạo đức
- Có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ, giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình
- Con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình thì có quyền sống chung với cha mẹ, được cha mẹ trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc
Con chưa thành niên tham gia công việc gia đình phù hợp với lứa tuổi và không trái với quy định của pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
- Con đã thành niên có quyền tự do lựa chọn nghề nghiệp, nơi cư trú, học tập, nâng cao trình độ văn hóa, chuyên môn, nghiệp vụ; tham gia hoạt động chính trị,
Trang 3kinh tế, văn hóa, xã hội theo nguyện vọng và khả năng của mình Khi sống cùng với cha mẹ, con có nghĩa vụ tham gia công việc gia đình, lao động, sản xuất, tạo thu nhập nhằm bảo đảm đời sống chung của gia đình; đóng góp thu nhập vào việc đáp ứng nhu cầu của gia đình phù hợp với khả năng của mình
- Được hưởng quyền về tài sản tương xứng với công sức đóng góp vào tài sản của gia đình
b nghĩa vụ là quan trọng nhất:
- Có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ, giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình
- Con đã thành niên có quyền tự do lựa chọn nghề nghiệp, nơi cư trú, học tập, nâng cao trình độ văn hóa, chuyên môn, nghiệp vụ; tham gia hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội theo nguyện vọng và khả năng của mình Khi sống cùng với cha mẹ, con có nghĩa vụ tham gia công việc gia đình, lao động, sản xuất, tạo thu nhập nhằm bảo đảm đời sống chung của gia đình; đóng góp thu nhập vào việc đáp ứng nhu cầu của gia đình phù hợp với khả năng của mình
Câu 5 Nội dung Quyết định số 72/2001/QĐ-TTg ngày 04/5/2001 của Thủ tướng Chính phủ khuyến khích các tầng lớp nhân dân tích cực tham gia phong trào gì?.
- Nội dung Quyết định số 72/2001/QĐ-TTg ngày 04/5/2001 của Thủ tướng Chính phủ khuyến khích các tầng lớp nhân dân tích cực tham gia phong trào "Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc"
Câu 6 Chủ tịch Hồ Chí Minh có nói: “Quan tâm đến gia đình là đúng, vì nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt hơn, hạt nhân của xã hội là gia đình” Bạn hãy cho biết câu nói trên được Bác nói vào dịp nào ? Bạn hãy trích dẫn thêm một số câu nói, bài viết của Bác về vấn đề gia đình?
- Tại Hội nghị cán bộ thảo luận Dự thảo Luật hôn nhân và Gia đình, tháng 10-1959., Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Quan tâm đến gia đình là đúng, vì nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt hơn, hạt nhân của xã hội là gia đình”
Trích dẫn lời nói của Bác:
“Trong một nhà: Phải trên thuận, dưới hoà, bỏ thói mẹ chồng hành hạ nàng dâu, dì ghẻ ghét bỏ con chồng; ăn tiêu có kế hoạch, cưới hỏi, giỗ tết nên tiết kiệm, ăn
ở sạch sẽ, thân mật và sẵn lòng giúp đỡ xóm giềng, gia đình hăng hái tham gia việc nước, ai ai cũng phải biết chữ” “Trong một nhà như thế thì nhất định phát đạt”
“Giáo dục trong nhà trường, chỉ là một phần, còn cần có giáo dục ngoài xã hội
và trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn”
Trang 4Câu 7 Bạn hiểu thế nào là “Tam, tứ đại đồng đường” ? Trong xã hội hiện đại, chúng ta cần làm gì để giữ gìn hạnh phúc trong gia đình nhiều thế hệ, ông bà, con cháu ?
- Tam, tứ đại đồng đường được hiểu như sau: Là mô hình gia đình đa thế hệ của người Việt “Tam đại đồng đường” là gia đình có ba thế hệ cùng chung sống với nhau trong một nhà gồm: ông bà, bố mẹ, con “Tứ đại đồng đường” là gia đình
có bốn thế hệ cùng chung sống với nhau trong một nhà gồm: ông bà, bố mẹ, con
và cháu
- Chúng ta cần làm gì để giữ gìn hạnh phúc trong gia đình nhiều thế hệ, ông bà, con cháu: Giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa gia đình, tích cực tham gia phong trào "Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc"
Câu 8 Kể tên các ngày Lễ truyền thống của người Việt (ít nhất là 05 ngày trở lên) thể hiện sự quan tâm của các thành viên trong gia đình Ý nghĩa của các ngày đó?
Tết Dương
Lịch - Ngày lễ Tết Quốc tế của hầu hết các quốc gia.
Tết Nguyên
Đán - Tết cổ truyền của dân tộc.
Giỗ Tổ Hùng
Vương - Tưởng nhớ đến công ơn dựng nước của các Vua Hùng.
Tết trung thu
- Vào dịp Tết Trung Thu, cha mẹ bày cỗ cho các con để mừng Trung Thu, mua và làm nhiều loại lồng đèn thắp bằng nến, treo trong nhà và hoặc tổ chức cho trẻ em rước đèn Cỗ mừng Trung Thu gồm bánh Trung Thu, kẹo, mía, bưởi và các thứ hoa quả khác Đây là dịp để các bậc cha mẹ, ông bà tùy theo khả năng kinh tế gia đình thể hiện tình thương yêu con cháu Đây cũng là dịp để tình yêu gia đình thêm khăng khít, gắn bó
Ngày giỗ gia
tiên
- Ngày nhớ tưởng đến người đã khuất, trước là nói lên lòng thành kính tưởng nhớ, sau là nhắc nhở con cháu nên tiếp nối mỹ tục biết cảm ơn các bậc sinh thành
Trang 5Câu 9 Thực hiện khuyến cáo của Bộ y tế, các thành viên gia đình cần làm gì để phòng, chống dịch bệnh covid - 19, đảm bảo an toàn sức khỏe cho gia đình và xã hội.
- Bộ Y tế vừa đưa ra khuyến cáo mới nhất phòng chống dịch bệnh
COVID-19 trong tình hình hình mới và đề nghị người dân thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng chống dịch bệnh dưới đây:
1 Thường xuyên rửa tay đúng cách bằng xà phòng dưới vòi nước sạch, hoặc bằng dung dịch sát khuẩn có cồn (ít nhất 60% cồn)
2 Đeo khẩu trang nơi công cộng, trên phương tiện giao thông công cộng
và đến cơ sở y tế
3 Tránh đưa tay lên mắt, mũi, miệng Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi bằng khăn giấy, khăn vải, khuỷu tay áo
4 Tăng cường vận động, rèn luyện thể lực, dinh dưỡng hợp lý xây dựng lối sống lành mạnh
5 Vệ sinh thông thoáng nhà cửa, lau rửa các bề mặt hay tiếp xúc
6 Nếu bạn có dấu hiệu sốt, ho, hắt hơi, và khó thở, hãy tự cách ly tại nhà, đeo khẩu trang và gọi cho cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn, khám và điều trị
7 Tự cách ly, theo dõi sức khỏe, khai báo y tế đầy đủ nếu trở về từ vùng dịch
8 Thực hiện khai báo y tế trực tuyến tại https://tokhaiyte.vn hoặc tải ứng dụng NCOVI từ địa chỉ https://ncovi.vn và thường xuyên cập nhật tình trạng sức khoẻ của bản thân
9 Cài đặt ứng dụng Bluezone để được cảnh báo nguy cơ lây nhiễm
COVID-19, giúp bảo vệ bản thân và gia đình: https://www.bluezone.gov.vn/
Câu 10 Hãy viết một đoạn văn nói về giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam hoặc cảm nhận của bạn về gia đình mình.
- Đối với Việt Nam, sự giao lưu mở cửa hội nhập đã đem đến cho gia đình nhiều cơ hội mới nhưng đồng thời cũng nhiều thách thức mới Gia đình Việt Nam có điều kiện phát triển kinh tế, giao lưu hội nhập với các nền văn hóa tiên tiến, văn minh của các nước Song, bên cạnh những mặt tích cực đó, cũng nảy sinh nhiều vấn đề tác động đến đời sống gia đình, làm cho gia đình đứng trước những sự đổi thay khác nhau
Cuộc sống của xã hội hiện đại với sự phát triển mạnh mẽ của các thành phần kinh tế đã tác động đến đời sống gia đình, ở một góc độ nào đó đã phá vỡ nền nếp gia phong của gia đình truyền thống Tình trạng ly hôn, ly thân, sống chung như vợ chồng không đăng ký kết hôn, quan hệ tình dục trước hôn nhân và việc nạo phá thai trong giới trẻ gia tăng, để lại những hậu quả nặng nề về nhiều mặt đối với gia đình và xã hội Xu hướng hôn nhân với người nước ngoài ngày càng nhiều và sau hôn nhân nhiều phụ nữ di cư theo chồng sinh sống ở nước ngoài cũng đặt ra mối quan tâm lo lắng của toàn xã hội Các giá trị văn hóa gia đình truyền thống tốt đẹp đang có biểu hiện xuống cấp, mai một Nhiều tệ nạn
xã hội như ma túy, cờ bạc, rượu chè, mại dâm, HIV/AIDS đã và đang xâm nhập vào các gia đình Mâu thuẫn xung đột giữa các thế hệ về phép ứng xử, lối sống,
Trang 6vấn đề chăm sóc người cao tuổi, tình trạng bạo lực trong gia đình có chiều hướng ngày càng gia tăng v.v đang đặt ra những thách thức mới
Từ thực tế trên, việc phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của gia đình truyền thống trong việc xây dựng gia đình văn hóa có đời sống kinh tế phát triển, đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh phong phú là yêu cầu bức thiết của toàn xã hội hiện nay Trong giới hạn của bài viết, chúng tôi trên cơ sở khẳng định vị trí, vai trò của gia đình trong xã hội để thấy rõ được sự cần thiết của việc xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại trên cơ sở giữ gìn và phát huy những giá trị tốt đẹp của gia đình truyền thống
1 Vị trí, vai trò của gia đình trong xã hội hiện đại
“Gia đình là một tế bào cơ bản và tự nhiên cấu thành nên từng cộng đồng,
xã hội Gia đình giữ vai trò trung tâm trong đời sống của mỗi con người, là nơi bảo đảm đời sống vật chất và tinh thần của mỗi cá nhân, là một trong những giá trị xã hội quan trọng bậc nhất của người Á Đông, trong đó có Việt Nam Đối với mỗi quốc gia thì gia đình được coi là “một tế bào xã hội có tính sản sinh” Do vậy sức mạnh trường tồn của quốc gia, dân tộc phụ thuộc rất nhiều vào sự tồn tại
và phát triển của gia đình”(1)
Đối với sự phát triển của xã hội trong bất kỳ giai đoạn phát triển nào, sự vững vàng bền bỉ của nền tảng gia đình cũng sẽ là yếu tố quyết định đến sự giàu mạnh, thịnh vượng của đất nước Cho nên, việc quan tâm coi trọng đến yếu tố gia đình chính là hướng đi đúng đắn cho việc tạo dựng một xã hội phát triển ổn định và bền vững Điều này càng thấy rõ khi chúng ta nhìn nhận đầy đủ vị trí, vai trò, chức năng của gia đình trong xã hội hiện nay Đúng như C.Mác đã nói:
“…hàng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người bắt đầu tạo ra những người khác, sinh sôi, nảy nở - đó là quan hệ giữa vợ và chồng, cha mẹ và con cái, đó là gia đình”(2) Cho nên yếu tố huyết thống và tình cảm là nét bản chất nhất của gia đình Nhưng, xét rộng hơn và đầy đủ hơn, gia đình không chỉ
là một đơn vị tình cảm – tâm lý, mà còn là một tổ chức kinh tế - tiêu dùng, một môi trường giáo dục – văn hóa, một cơ cấu – thiết chế xã hội đặc biệt Với tất cả những đặc biệt đó, cho thấy gia đình có một vị trí vai trò cực kỳ quan trọng trong sự phát triển của xã hội nói chung
Gia đình là “tế bào của xã hội” Điều này chúng ta luôn luôn khẳng định và
dù trong hoàn cảnh nào, xã hội nào nó vẫn luôn luôn đúng Nó nói lên mỗi quan
hệ mật thuyết giữa gia đình và xã hội, quan hệ đó giống như sự tương tác hữu cơ của quá trình trao đổi chất, duy trì sự sống của cơ thể Xã hội (cơ thể) lành mạnh tạo điều kiện cho các gia đình tiến bộ, gia đình (tế bào) hạnh phúc góp phần cho
sự phát triển hài hòa của xã hội
Trong mỗi quan hệ ấy, trình độ phát triển về mọi mặt của xã hội quyết định đến hình thức, tính chất, kết cấu và quy mô của gia đình C.Mác nhiều lần lưu ý rằng: tôn giáo, gia đình, nhà nước, pháp quyền, đạo đức, khoa học, nghệ thuật… chỉ là những hình thức đặc thù của sản xuất và phục tùng quy luật chung của sản xuất Và thực tế cũng cho ta thấy, gia đình lần lượt biến đổi tương ứng với những giai đoạn phát triển xã hội khác nhau
Gia đình là cầu nối giữa mọi thành viên trong gia đình với xã hội Nhiều
thông tin về xã hội tác động đến con người thông qua gia đình Xã hội nhận thức
Trang 7đầy đủ và toàn diện hơn về một người khi nhận rõ hoàn cảnh gia đình của người
ấy Nhiều nội dung quản lý xã hội không chỉ thông qua hoạt động của các thiết chế xã hội, mà còn thông qua hoạt động của gia đình để tác động đến con người; nghĩa vụ và quyền lợi xã hội của mỗi người được thực hiện với sự hợp tác chung của các thành viên trong gia đình Qua đó ý thức công dân được nâng cao và sự gắn bó giữa gia đình và xã hội có ý nghĩa thiết thực
Gia đình là tổ ấm thân yêu đem lại hạnh phúc cho mỗi con người Trong
gia đình, mỗi cá nhân được đùm bọc về mặt vật chất và giáo dục về tâm hồn; trẻ thơ có điều kiện được an toàn và khôn lớn, người già có nơi nương tựa, người lao động có điều kiện để phục hồi sức khỏe và thoải mái tinh thần…Ở đó, hàng ngày diễn ra các mỗi quan hệ thiêng liêng giữa vợ - chồng, cha – con, anh – em,
…những người đồng tâm, đồng cảm, nâng đỡ nhau suốt cả cuộc đời Khi đó, gia
đình thực sự là một tổ ấm ấm áp nhất.
Gia đình là nơi cung cấp nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước hiện nay ngày càng đòi hỏi trình độ và yêu cầu cao, đó phải là những người “giàu lòng yêu nước, có ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân; có tri thức, sức khỏe, lao động giỏi; sống có văn hóa, nghĩa tình; có tinh thần quốc tế chân chính”(3) Gia đình chính “là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách”(4) để hình thành nên những phẩm chất tốt đẹp của mỗi cá nhân, mỗi con người, góp phần đắc lực vào chiến lược phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Gia đình là nơi nuôi dưỡng, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Trải qua nhiều thế hệ, gia đình Việt Nam được hình thành
và phát triển với những chuẩn mực giá trị tốt đẹp, góp phần xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc Những giá trị truyền thống quý báu như lòng yêu nước, yêu quê hương, yêu thương, đùm bọc lẫn nhau, thủy chung, hiếu nghĩa, hiếu học, cần cù
và sáng tạo trong lao động, bất khuất kiên cường vượt qua mọi khó khăn thử thách đã được gia đình Việt Nam gìn giữ, vun đắp trong suốt quá trình lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc và phát huy trong giai đoạn hiện nay
Có thể thấy rằng, trong sự phát triển chung của xã hội hiện nay, gia đình luôn đóng một vai trò quan trọng Không thể có một xã hội giàu mạnh, văn minh nếu như không dựa trên cơ sở xây dựng những gia đình ấm no, hạnh phúc, tiến bộ
Vì vậy, xây dựng và phát triển gia đình với những giá trị tốt đẹp trong xã hội hiện đại là một trong những yếu tố cốt lõi trong mục tiêu chung của xây dựng nền văn hóa mới XHCN
2 Những giá trị tốt đẹp của gia đình truyền thống cần được giữ gìn và phát huy trong việc xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay
Về khái niệm gia đình truyền thống, cho đến nay vẫn có nhiều quan điểm khác nhau dưới nhiều góc độ tiếp cận Nhưng nhìn chung, trong quan niệm của mình các nhà khoa học đều dùng khái niệm gia đình truyền thống để chỉ loại gia đình đã hình thành và tồn tại trong quá khứ mà trong đó chứa đựng nhiều yếu tố bền vững được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, những yếu tố phản ánh
Trang 8nền văn hóa bản địa, tính nội sinh để rồi làm nên nét riêng biệt trong kho tàng văn hóa dân tộc
Về những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình cần được giữ gìn và
phát huy trong việc xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay, có người xem gia
lễ hay gia phong là then chốt, có người nhấn mạnh đến hai chữ hiếu – đễ, cũng
có người nhấn mạnh đến chữ tình…Nhưng nhìn chung, những giá trị văn hóa
truyền thống đó đều thể hiện đậm nét yếu tố văn hóa dân tộc Việt Nam đã được bồi đắp qua hàng ngìn năm lịch sử
Gia lễ hiểu một cách đơn giản là những lễ nghi theo tập tục ở trong gia đình.
Những lễ nghi này được phân loại và thực hiện thường xuyên và có tính lặp lại theo thời gian trong năm của mỗi gia đình Những nghi lễ trong gia đình, từ xa xưa thông thường được thực hiện theo lời giáo huấn truyền khẩu, người đời trước truyền dạy cho đời sau Vì vậy, trong mỗi gia đình truyền thống trọng lễ nghĩa, thường răn dạy các thế hệ hậu sinh những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp ngay tuổi đầu đời Thực tế xưa nay đã chứng minh rằng, chỉ có những người nào hấp thụ được một truyền thống giáo dục gia đình có quy củ, biết tôn trọng gia lễ, gia phong mới có thể là người biết trọng danh dự, chấp hành kỷ luật, luật pháp Nhà nước cũng như chu toàn những trọng trách do xã hội giao phó
Nhìn rộng ra, gia lễ không chỉ tồn tại trong phạm vi mỗi một gia đình, trong mỗi
quan hệ của các thành viên; mà gia lễ còn có tầm ảnh hưởng rộng tới mọi giao lưu xã hội, mà gần nhất là trong mỗi quan hệ xóm làng, cộng đồng dân cư Khi mỗi cá nhân được hấp thụ giá trị văn hóa của gia lễ thì ở họ sẽ hình thành cho mình cách thức đối nhân xử thế đúng mực với người khác Bởi lẽ, con người sống trong cộng đồng không chỉ sống riêng rẽ, mà cần tới sự giúp đỡ của những người khác và ngược lại Người sống trong một gia đình có gia phong, đạo lý không thể có những lối ứng xử thiếu suy nghĩ, không thể có những hành động, lời ăn, tiếng nói xô bồ, khiếm nhã với người chung quanh Ngược lại, người nào không được giáo dục rèn luyện trong gia đình có nền nếp gia phong thì trong cuộc sống, trong lời ăn, tiếng nói với mọi người thường sẽ thấy ở họ sự thô thiển, cọc cằn Do đó, chính gia lễ tăng hiệu năng cho gia giáo, định mức phẩm cách của từng người trong mối tương quan của các quan hệ xã hội Cho nên, trong việc xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại, cần nhận thức rõ mỗi quan hệ gắn bó chặt chẽ giữa gia đình và xã hội, giữa nền nếp trong mỗi gia đình với việc xây dựng các mỗi quan hệ người với người trong cộng đồng cùng hướng tới những giá trị tốt đẹp và nhân văn
Trong gia đình Việt Nam truyền thống, bên cạnh gia lễ, người ta còn nhấn mạnh
đến hai chữ hiếu – đễ Ở phạm trù triết lý, khi nhấn mạnh đến yếu tố đạo lý
trong văn hóa gia đình, tác giả - nhà văn hóa lớn Vũ Khiêu cũng đặc biệt nhấn đến yếu tố này Theo ông, trong ba mỗi quan hệ (cha con, vợ chồng, anh em) ấy,
thì mỗi quan hệ giữa cha con, anh em tiêu biểu bằng hai chữ hiếu và đễ, đã được
Nho giáo tôn lên rất cao và đặt vào một vị trí trang trọng, trở thành cốt lõi trong các mỗi quan hệ xã hội gồm 5 mối quan hệ (ngũ luân) là: vua tôi, cha con, chồng
vợ, anh em, bạn bè và các mỗi quan hệ khác như thầy trò, lớn bé, chủ khách…
Nho giáo đặt vấn đề: “Có được Hiếu, Đễ thì có được các đức khác Hiếu, Đễ là
cái gốc mà người quân tử phải nắm lấy, vì cái gốc được vững tốt, tự nhiên đạo lý
Trang 9từ đó mà sinh ra”, hay “Cao đẹp rộng lớn như Đạo của vua Nghiêu vua Thuấn
mà cũng chỉ có Hiếu, Đễ mà thôi”…(5)
Từ cách đặt vấn đề của tác giả Vũ Khiêu, chúng ta thấy rõ được ý nghĩa của hiếu và đễ trong gia đình truyền thống Ở đây, trong văn hóa của gia đình Việt Nam, hiếu đã được khúc xạ bởi yếu tố văn hóa dân tộc, hay nói cách khác, hiếu của con người Việt Nam có điểm riêng biệt và độc đáo khác với hiếu trong Nho giáo của Trung Quốc Nếu như, hiếu trong Nho giáo chỉ đơn thuần là đạo hiếu đối với cha mẹ, tổ tiên, họ tộc thì hiếu trong văn hóa Việt Nam bên cạnh là đạo lý nền nếp của con cái đối với cha mẹ, họ hàng còn là đạo hiếu, là sự trung hiếu đối với quê hương, đất nước Điều riêng biệt này bên cạnh yếu tố lịch sử có
lẽ còn xuất phát từ bản chất đạo nghĩa cao quý của con người Việt Nam từ xa xưa
Trong văn hóa gia đình Việt Nam hiện đại, hai chữ hiếu, đễ vẫn có ý
nghĩa quan trọng trong việc gìn giữ và vun đắp cho đạo nghĩa của mỗi gia đình Một gia đình vẹn nguyên chữ hiếu và đễ có nghĩa ở đó các thành viên ai cũng giữ trọn được trách nhiệm, bổn phận của mình Ông bà, cha mẹ yêu thương, che chở cho con cháu; con cháu tôn kính, biết ơn đối với cha mẹ, ông bà; anh em yêu thương, đỡ đần, đùm bọc lẫn nhau…chính là hiếu, đễ
Nếu như gia lễ hay hiếu, đễ là những yếu tố được văn hóa Việt Nam hấp thụ và phát triển tính riêng biệt và độc đáo từ Nho giáo của Trung Quốc thì
chữ tình trong văn hóa gia đình truyền thống chính là yếu tố riêng có trong bản
sắc văn hóa dân tộc
Truyền thống văn hóa Việt Nam xưa nay vẫn coi trọng chữ tình Vì thế
mà trong cách ứng xử của người Việt Nam vẫn nặng cái tình hơn cái lý (Một bồ cái lý không bằng một tí cái tình) Dưới góc độ nào đó, đấy chính là mặt tích
cực, yếu tố đáng trân trọng cần được giữ gìn và phát huy
Cái tình, cái nghĩa nó cần thiết trong tất thảy các mỗi quan hệ trong gia đình Cái tình trong mỗi quan hệ cha – con chính là thứ tình cảm thiêng liêng nhất giữa bậc sinh thành và con cái – thứ tình cảm không gì so sánh được Cái tình trong mỗi quan hệ vợ - chồng là thứ tình cảm đẹp đẽ, tự nhiên, nó được xây dựng trên
cơ sở tình yêu đôi lứa và sau đó trở thành vợ thành chồng; trong cuộc sống gia đình, tình cảm giữa vợ và chồng bên cạnh tình yêu còn là tình nghĩa, là trách nhiệm, bổn phận với nhau trong việc vun đắp xây dựng hạnh phúc gia đình; thứ tình cảm ấy chính là sợi dây quan trọng nhất kết nối các mỗi quan hệ khác trong gia đình Còn cái tình trong mỗi quan hệ giữa anh chị – em với nhau chính là thứ tình cảm máu mủ ruột già, là sự thương yêu, đùm bọc che chở giúp đỡ lẫn nhau; cái tình lớn hơn nữa chính là sự đoàn kết, cộng hưởng, chung sức, chung lòng cùng nhau sinh sống và phát triển…
Trong xã hội mới hiện nay, trước sự tác động mạnh mẽ của mặt trái cơ chế kinh tế thị trường, giao lưu hội nhập và sự đa dạng văn hóa…yếu tố tình cảm trong mỗi gia đình thực sự đang đứng trước thách thức lớn, sự rạn nứt và tẻ nhạt giữa các mỗi quan hệ trong nhiều gia đình là một thực tế rất đáng lo ngại
Và chính thực tế này cũng đã và đang là một trong những nguyên do làm phai nhạt giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trong xã hội mới Bởi ở thời đại nào thì gia đình cũng luôn là “tế bào” là “xã hội nhỏ” của cả một xã hội lớn
Trang 10Mục tiêu mà Đảng ta đề ra là Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Đó là mục tiêu kết hợp các yếu tố kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội
trong quá trình phát triển Không thể xây dựng một xã hội văn minh với nền kinh tế lạc hậu, thấp kém và ngược lại, có một nền kinh tế phát triển nhưng thiếu văn minh thì không phải là một xã hội tiến bộ Vấn đề đặt ra là, làm thế nào để kinh tế và văn hóa phát triển hài hòa trong sự phát triển của xã hội, để kinh tế không phá hoại văn hóa và văn hóa không cản trở sự phát triển kinh tế Làm thế nào để kinh tế thị trường và bản sắc văn hóa dân tộc không mâu thuẫn với nhau, kìm hãm sự phát triển lẫn nhau Giải quyết được mỗi quan hệ này sẽ là động lực cho sự phát triển toàn diện Đất nước
Giữ gìn và phát huy bản lĩnh văn hóa dân tộc, suy cho cùng là việc thực hiện chiến lược con người Và trong chiến lược lớn đó, xây dựng gia đình văn hóa là khâu then chốt Bởi gia đình là biểu hiện tập trung của một xã hội, và ngược lại, xã hội đáp ứng nhu cầu, lợi ích của con người, góp phần vào sự tồn tại và phát triển hoàn thiện nhân cách con người
Kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của gia đình truyền thống trong việc xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại là một việc làm cần thiết
và có ý nghĩa, góp phần vào mục tiêu chung là xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, hướng tới hình thành con người mới Việt Nam với những đặc tính cao đẹp và tiến bộ Đó là những “gia đình văn hóa” trên cơ
sở gìn giữ và phát huy phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc, xóa bỏ những lạc hậu, những tàn tích của chế độ hôn nhân và gia đình phong kiến, đồng thời tiếp thu những tiến bộ của văn hóa nhân loại Xây dựng gia đình Việt Nam ấm no, tiến bộ, hạnh phúc, thực sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách con người và nền văn hóa Việt Nam
, ngày 16/6/2021 Người viết:
.