Phát triển ngôn ngữ cho trẻ, giúp trẻ giao tiếp một cách thuần thục và mạch lạc là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình giáo dục mầm non, đó là phát triển ở trẻ khả năn
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Để tiến tới một đất nước văn minh, hiện đại, có nền kinh tế và chính trị vững vàng, có nền khoa học kỹ thuật tiên tiến thì đòi hỏi phải có những con người tiên tiến, con người xã hội chủ nghĩa
Vậy thế hệ kế thừa những thành tựu trên là ai? Câu trả lời không ai khác
đó chính là những mầm non tương lai của đất nước
Trẻ sinh ra, chào đời với sự ngây thơ, ngộ nghĩnh và lớn lên nhờ vào dòng sữa mẹ, không chỉ thế giọng nói vỗ về, tiếng hát và lời ru của mẹ là chất men
xúc tác hình thành ở trẻ một khả năng duy nhất chỉ loài người mới có: “Khả năng dùng ngôn ngữ để giao tiếp”.
Để phát triển toàn diện cho trẻ, ngoài việc trẻ được cung cấp đầy đủ về thể chất thì việc giáo dục ngôn ngữ là một phần không thể thiếu Phát triển ngôn ngữ cho trẻ còn mang một tầm quan trọng hết sức lớn lao
Khi trẻ còn đang trong thời kì bú mẹ thì phạm vi giao tiếp của trẻ mới chỉ
là những người thân trong gia đình Rời bàn tay âu yếm của bố mẹ thì thầy cô
giáo là người cha, người mẹ thứ hai nâng niu, ấp ủ trẻ Đây cũng là trách nhiệm nặng nề không hề đơn giản đè nặng lên đôi vai của người giáo viên mầm non Phát triển ngôn ngữ cho trẻ, giúp trẻ giao tiếp một cách thuần thục và mạch lạc là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình giáo dục mầm non, đó là phát triển ở trẻ khả năng nghe hiểu ngôn ngữ của người khác, khả năng biết trình bày, thể hiện sự hiểu biết, suy nghĩ, ý muốn, nguyện vọng….của mình cho người khác biết một cách có trình tự, có logic, có nội dung, đúng và biểu cảm Đối với trẻ mẫu giáo, nói mạch lạc là một nội dung tương đối khó, trẻ có thể giao tiếp với bạn, với người lớn nhưng giao tiếp của trẻ chưa có trình tự, chưa thể hiện sự hiểu biết, suy nghĩ của mình một cách logic, đúng và biểu cảm Vì vậy, khi được đặt một nhiệm vụ giao tiếp cụ thể, trẻ rất ngại trình bày, hoặc nếu có trình bày, trẻ chỉ nói những từ đơn giản, ngắn gọn theo kiểu vuốt đuôi, nói không rõ ràng Thậm chí, có trẻ chỉ đứng lên mà không
hề dám nói một từ nào mặc dù sau đó trẻ chơi với bạn vẫn giao tiếp cho bạn hiểu được ý mình Chính vì ngôn ngữ trẻ còn hạn chế, chưa phong phú và mạch lạc, nên trẻ không tự tin, chưa chủ động trong giao tiếp với thầy, cô, với bạn, dần dần trẻ sẽ trở nên thụ động, nhút nhát
Ngoài ra, việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ hiện nay chủ yếu chỉ là tích hợp, lồng ghép thêm trong các hoạt động khác nên không có đủ thời gian để quan tâm, rèn luyện cho những trẻ yếu Vì vậy, việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ phần nào còn phó mặc cho sự phát triển tự nhiên của trẻ, trẻ nào có khả năng ngôn ngữ khá, biết dùng các từ các câu hợp lí, logic khi trả lời hoặc giao tiếp thì
cứ được yêu cầu trả lời nhiều, thường xuyên, còn những trẻ có vốn từ ít, khả năng biểu đạt ngôn ngữ còn hạn chế thì thường chỉ biết ngồi nghe bạn nói … Các tài liệu về phát triển ngôn ngữ còn ít nên việc đưa ra các biện pháp giáo dục, cũng như cách tích hợp, lồng ghép việc dạy trẻ nói và giúp trẻ lựa chọn các từ ngữ hợp lí khi tham gia vào các hoạt động khác đều do giáo viên tự nghĩ ra và tích lũy kinh nghiệm nên có phần còn hạn chế, thiếu tính hệ thống và khoa học, hiệu quả thu được không cao và không có tác dụng đồng đều trên trẻ
Trang 2Xuất phát từ thực tế trên, bản thân tôi là một giáo viên mầm non trực tiếp giảng dạy các cháu, tôi nhận thấy ngôn ngữ có ý nghĩa vô cùng lớn trong công
tác giáo dục trẻ nên tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp giúp trẻ 5-6 tuổi phát triển ngôn ngữ tại điểm trường Na Tao trường mầm non Pù Nhi huyện Mường Lát ” làm đề tài nghiên cứu trực tiếp trong năm học 2018-2019.
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Tìm hiểu thực trạng và cách thức tổ chức các hoạt động nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo
Xác định một số nguyên tắc lựa chọn và sử dụng các phương pháp tổ chức các hoạt động nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo một cách có hiệu quả
1.3 Đối tượng nghiên cứu :
Trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi A2 điểm trường Na Tao trường Mầm non Pù Nhi huyện Mường Lát
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp dùng lời
- Phương pháp trò chuyện
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lí luận.
Ngôn ngữ là một hệ thống kí hiệu từ ngữ Nó có chức năng là một phương tiện để giao tiếp và là công cụ của tư duy Ngôn ngữ được hình thành trong quá trình hoạt động và giao lưu của mỗi cá nhân với người khác trong xã hội Ngôn ngữ mang bản chất xã hội, lịch sử và tính giai cấp
Ngôn ngữ đóng vai trò đặc biệt quan trọng, sự phát triển ngôn ngữ có sự tương hỗ chặt chẽ giữa não và cơ quan phát âm Nếu phát triển ngôn ngữ chậm
sẽ ảnh hưởng tới sự phát triển toàn diện của trẻ Vì vậy, phát triển ngôn ngữ cho trẻ sớm, đúng lúc, phù hợp lứa tuổi là vô cùng cần thiết và quan trọng
Lứa tuổi mầm non là thời kỳ phát cảm ngôn ngữ Đây là giai đoạn có nhiều điều kiện thuận lợi nhất cho sự lĩnh hội ngôn ngữ nói và đọc viết ban đầu của trẻ Ở giai đoạn này trẻ đạt được những thành tựu vĩ đại mà các giai đoạn trước và sau không có được, trẻ học nghĩa và cấu trúc của từ, cách sử dụng từ ngữ để bày tỏ nguyện vọng suy nghĩ, cảm xúc của mình khi còn rất nhỏ để người lớn có thể chăm sóc, điều khiển, giáo dục trẻ, là điều kiện quan trọng để trẻ tham gia vào mọi hoạt động và góp phần hình thành nhân cách trẻ
Quá trình trưởng thành của trẻ bên cạnh thể chất là trí tuệ Công cụ để phát triển tư duy, trí tuệ chính là ngôn ngữ, ngôn ngữ chính là sự hiện hữu của tư duy Tư duy của con người có thể hoạt động được chính là nhờ có phương tiện ngôn ngữ Tư duy và ngôn ngữ có mối quan hệ trực tiếp với nhau Ngôn ngữ phát triển làm cho tư duy phát triển Ngược lại tư duy phát triển càng thúc đẩy nhanh sự phát triển của ngôn ngữ
Việc phát triển vốn từ, luyện phát âm và dạy trẻ nói đúng ngữ pháp gắn liền
Trang 3với các môn học cũng như các hoạt động của trẻ Mỗi từ cung cấp cho trẻ phải dựa trên một biểu tượng cụ thể, có nghĩa gắn liền với âm thanh và tình huống sử dụng chúng Nội dung vốn từ cung cấp cho trẻ cũng như hình thức, phương pháp phải phù hợp vào khả năng tiếp xúc, hoạt động và nhận thức của trẻ
2.2 Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến.
2.2.1 Thuận lợi
Được sự quan tâm của các cấp, đặc biệt là sự quan tâm sâu sát của Phòng giáo dục và đào tạo Mường Lát, đã tạo điều kiện về cơ sở vật chất, phương tiện thực hiện Với đội ngũ lãnh đạo đầy nhiệt huyết, nhiều năm liền trường đạt trường tiên tiến
Các giáo viên trong trường luôn giúp đỡ nhiệt tình, chia sẻ kinh nghiệm qua những buổi họp tổ, học tập chuyên môn hàng tháng và các buổi dự giờ thao giảng Được sự ủng hộ nhiệt tình của các phụ huynh, hỗ trợ giáo viên biết được tính cách của từng học sinh, ủng hộ các nguyên vật liệu để thầy, cô làm đồ chơi
đồ dùng sáng tạo phục vụ học tập
2.2.2 Khó khăn:
Đa số phụ huynh của các cháu làm nghề sản xuất nông nghiệp, kiến thức nuôi dạy con còn hạn chế, có nhiều phụ huynh còn bận công việc hay một lý do nào khác ít có thời gian trò chuyện với trẻ và nghe trẻ nói Trẻ được đáp ứng quá đầy đủ về nhu cầu trẻ cần:
Ví dụ: Trẻ chỉ cần nhìn vào đồ dùng, đồ vật nào là được đáp ứng ngay mà
không cần dùng lời hoặc xin phép Đây là một trong những nguyên nhân của việc chậm phát triển ngôn ngữ
Phụ huynh chưa chú trọng việc mua sách, truyện cho các bé xem ở nhà và chưa giành thời gian kể chuyện cho các bé nghe ở nhà để phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin Nhiều phụ huynh quá lạm dụng vào các thiết bị công nghệ, cho con xem ti vi, xem máy tính, điện thoại quá nhiều Làm hạn chế khả năng tương tác của cha mẹ với con cái, giữa trẻ với môi trường xã hội
Với những khó khăn như thế tôi tự đặt ra cho mình một mục tiêu là phải dần dần khắc phục và hướng dẫn trẻ phát triển ngôn ngữ một cách đúng đắn nhất
2.2.3 Kết quả khảo sát đầu năm như sau:
Tổng số trẻ: 25 trẻ
Phân loại khả năng
Số trẻ
Tỷ lệ
%
Số trẻ
Tỷ lệ
%
Số trẻ
Tỷ lệ
%
Số trẻ
Tỷ lệ
%
Khả năng nghe hiểu ngôn
ngữ và phát âm
Khả năng nói đúng ngữ
pháp
Trang 4Từ việc khảo sát trên tôi đã chú ý hơn đến những trẻ mà khả năng ngôn ngữ còn hạn chế Từ đó tôi thường xuyên cho trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ ở mọi lúc, mọi nơi
2.3 CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN.
2.3.1 Giải pháp 1 Khuyến khích trẻ bộc lộ cảm xúc của mình qua hành động
và ngôn ngữ ở mọi lúc mọi nơi.
Mỗi sáng đến trường giáo viên cần chuẩn bị giáo án đầy đủ, lên kế hoạch cho từng hoạt động cụ thể để chủ động trong mọi hoạt động với trẻ, linh hoạt khi tiến hành các hoạt động và chú ý đến đặc điểm riêng của từng trẻ
* Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động sáng
- Giờ đón trẻ
Giáo viên giao tiếp với trẻ bằng ánh mắt, luôn nở nụ cười tươi khi gặp trẻ Chủ động giao tiếp bằng ngôn ngữ với trẻ, dẫn dắt trẻ đến một vấn đề nào đó để trẻ tự tin nói về điều mình thích
Ví dụ: Khi phụ huynh đưa cháu vào lớp giáo viên có thể chủ động chào bố
hoặc mẹ cháu, rồi chào cháu trước, đặt trẻ vào tình huống có vấn đề cần giải quyết là cần chào thầy, chào cô Sau đó khen trẻ có cái áo đẹp, hoặc một thứ gì
đó và đặt ra những câu hỏi Buộc trẻ phải suy nghĩ và trả lời tình huống thầy (cô) đưa ra Một cuộc trò truyện ngắn cũng sẽ giúp trẻ mở rộng vốn từ, biết sắp xếp các từ ngữ hợp lí để giải quyết vấn đề Từ đó giúp trẻ phát triển ngôn ngữ Thầy có thể trò truyện với trẻ về chủ đề mà trẻ đang học, khuyến khích trẻ thể hiện sự hiểu biết của mình về chủ đề trẻ đang học, giáo viên bao quát động viên trẻ và chú ý giành thêm một chút thời gian cho trẻ nhút nhát hơn Thầy đưa
ra những câu hỏi gợi mở tạo cho trẻ cảm giác an toàn, tự tin vào bản thân trẻ để trẻ mạnh dạn đưa ra ý kiến riêng của trẻ
- Giờ thể dục sáng
Ngoài cho trẻ thực hiện các động tác thể dục giáo viên có thể đưa ra các hoạt động nhỏ giúp trẻ được nói, được giao tiếp
Ví dụ: Trên đường từ lớp học ra đến sân trường nơi tập trung để tập thể dục.
Thầy có thể cho trẻ vừa đi lấy dép của mình vừa đọc 1 bài thơ hoặc 1 bài vè nào đấy! để bước ra sân tập
Ví dụ: Khi tập các động tác thể dục thầy cũng có thể khuyến khích trẻ hát
theo bài hát đang mở
* Ngoài ra cần làm phong phú lĩnh vực ngôn ngữ cho trẻ thông qua việc cho trẻ tham quan, dạo chơi, tiếp xúc nhiều với thiên nhiên, với nhiều người, nhiều ngành nghề, trang phục,… Cho trẻ được tiếp xúc với tranh ảnh, sách báo, các phương tiện nghe nhìn phù hợp: xem ti vi, video, nghe băng,… và linh hoạt tận dụng các môi trường vật chất (cây, cỏ, nhà, đồ chơi, …) và môi trường ngôn ngữ (sách, truyện, giáo viên, bạn bè trẻ…) có sẵn xung quanh trẻ để trò chuyện với trẻ, từ đó khơi gợi kích thích trẻ trò chuyện, kể chuyện, trẻ đưa ra quan điểm, ý kiến riêng của bản thân
Ví dụ: Trong giờ thầy dẫn trẻ dạo chơi ngoài trời trẻ thấy có một con
chuồn chuồn bay và đậu trên cành cây, trẻ reo lên: “a! chuồn chuồn kìa, chuồn
Trang 5chuồn đẹp quá” Trẻ chạy theo định bắt chuồn chuồn, thầy gợi ý trẻ quan sát con chuồn chuồn, đặt câu hỏi với trẻ:
- Con thấy con chuồn chuồn có gì nổi bật? Thưa thầy, con thấy con chuồn chuồn có mình dài và 2 hai cánh dài
- Thầy gọi một số trẻ yếu trả lời về đặc điểm của con chuồn chuồn, nếu trẻ chưa diễn đạt được, thầy nói lại câu trẻ vừa nói theo đúng trình tự ngữ pháp và khuyến khích trẻ nhắc lại câu thầy vừa nói
Nhờ sự nỗ lực làm phong phú vốn sống cho trẻ, tận dụng tối đa môi trường vật chất, môi trường ngôn ngữ để trò chuyện với trẻ nên trẻ lớp tôi bây giờ đã tích cực nói hơn, tạo điều kiện tốt cho tôi thực hiện công việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ hơn
2.3.2 Giải pháp 2: Rèn phát âm cho trẻ mọi lúc, mọi nơi
* Nói đúng ngữ âm, ngữ điệu: Trong quá trình kể chuyện cho trẻ nghe,
giáo viên chú ý kể chuyện bằng ngôn ngữ diễn cảm, lên giọng, xuống giọng, ngừng nghỉ đúng chỗ, sử dụng đúng ngữ âm, ngữ điệu của các nhân vật ở các đoạn đối thoại rồi hướng dẫn trẻ cách thể hiện ngữ âm, ngữ điệu của các nhân vật đó
Ví dụ: Thông qua câu chuyện: “Tích Chu” và qua lời của bà gọi Tích
Chu: Tích Chu ơi, lấy nước cho bà uống Giáo viên giải thích cho trẻ biết: Bà già rồi, lại ốm nữa nên giọng bà khi gọi Tích Chu lấy nước phải trầm xuống và kéo dài ra thể hiện sự già nua, mệt mỏi Sau đó, giáo viên cho trẻ tập nói giọng của bà khi gọi Tích Chu lấy nước
Hoặc qua giờ chơi Giáo viên có thể sử dụng các trò chơi dân gian nhằm rèn cho trẻ nói đúng ngữ âm, ngữ điệu
Trò chơi dân gian: Ù à ù ập
- Mục đích chơi: Rèn luyện khả năng nhanh nhẹn, linh hoạt, rèn luyện kỹ năng đọc đúng ngữ điệu lời đồng dao
- Cách chơi: Trẻ thuộc lời ca
Ù à ù ập
Bắt chập lá tre Bắt đè lá muống
Cày đồng cho sớm Nuôi lợn cho chăm Nuôi tằm cho rỗi
Trang 6Bắt cuống lên hoa Bắt gà mổ thóc
Đi học cho thông
Dệt cửi cho mau Nuôi trâu cho mập
Ù à ù ập
Số trẻ chơi từ 6 đến 8 trẻ, lấy một cái cột làm chuẩn Một trẻ làm “cái” ngửa bàn tay ra cho các trẻ khác đặt ngón trỏ vào Tất cả các trẻ đọc lời ca đến hết thì trẻ làm cái “ập” thì nắm tay lại Ai không rụt tay kịp thì phải bịt mắt cho các bạn đi trốn, các bạn đi trốn hết trẻ tìm mở mắt ra đi tìm các bạn vừa đi vừa hát bài hát trên
Những trẻ đi trốn, tìm cách chạy mau về cột chuẩn, không để cho trẻ đi tìm bắt được, chạy được về đến cột chuẩn nói một tiếng “Đùng” Trẻ đi tìm nếu không bắt được ai thì phải nhắm chơi lại Trẻ đi trốn nếu bị trẻ đi tìm bắt được thì thay trẻ đi tìm.Trò chơi tiếp tục
* Sử dụng câu đúng ngữ pháp (đúng cấu trúc câu) Trong giờ đón trẻ,
trò chuyện sáng, giáo viên có thể tận dụng các đồ chơi trong lớp để rèn luyện cho trẻ nói đúng ngữ pháp:
+ Giáo viên: Đưa ra con búp bê và yêu cầu: Mỗi bạn hãy nói một câu về con búp bê này?
+ Trẻ: “Búp bê mặc váy”
“Búp bê có mái tóc vàng rất đẹp” (Trẻ đã nói đúng cấu trúc câu)
Nhưng có một số trẻ chưa nói đúng cấu trúc câu, tôi gợi ý thêm cho trẻ nói Ví dụ: Bé Tiến Thành lớp tôi sau một lúc ngần ngại không nói về búp bê Tôi khuyến khích: Nếu con nói được thầy sẽ thưởng kẹo cho con
+ Cháu nói: Mắt búp bê đẹp
Dựa vào câu trả lời của trẻ thầy gợi ý cho trẻ nói câu đúng ngữ pháp, đúng cấu trúc câu
Ngoài giờ học, giáo viên có thể tổ chức cho trẻ chơi, đọc các bài vè, đồng dao, ca dao để giúp trẻ rèn luyện phát âm, cung cấp vốn từ, nói đúng ngữ âm, ngữ điệu, sử dụng câu đúng cấu trúc ngữ pháp Đó là các điều kiện để rèn luyện ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ
Ví dụ :
* Rèn luyện phát âm Thầy dạy trẻ đọc bài đồng dao và cho trẻ cùng đọc
để rèn luyện cách phát âm :
+ Ví dụ: Luyện âm h, k :
“Kéo cưa lừa xẻ
Hai chú khỉ con
Cùng chơi kéo cưa
Kéo qua kéo lại
Cả hai lăn kềnh"
+
Ví dụ: Luyện âm : c
“Cắn con cò
Cò có cẳng
Chạy cuống cuồng
Cáo chạy đến
Cắn con cò
Cò cong chân
Trang 7Bay đi mất”
* Cung cấp vốn từ : Qua bài đồng dao trên, giáo viên có thể tận dụng để cung cấp vốn từ mới cho trẻ (giải thích cho trẻ hiểu từ “chạy cuống cuồng” có
nghĩa là chạy nhanh)
Rèn cho trẻ phát âm qua lời ca bài hát:
Ví dụ: "Búp bê bằng bông” giúp trẻ không những phát âm đúng: “b” mà
còn giúp trẻ cảm nhận được sắc thái âm nhạc
- Qua trò chơi dân gian: Trồng đậu, trồng cà.
- Mục đích chơi: Rèn luyện phản ứng nhanh, tập trung thính giác, phát triển vốn từ gọi tên các loại hoa, loại quả
- Cách chơi: Trẻ thuộc lời ca
Trồng đậu, trồng cà Hoa hoè, hoa khế Khế ngọt, khế chua Cột đình, cột chùa Cây cam, cây quýt Cây mít, cây hồng Cành đa, lá nhãn
Ai có chân, ai có tay thì rụt Các trẻ ngồi về một phía sát cạnh nhau theo một hàng ngang, chân đều duỗi thẳng ra phía trước Trẻ trưởng trò ngồi ở đầu phía phải dùng bàn tay phải sờ lần lượt từng cẵng chân các con chơi kể từ đầu phía trái Mỗi lần sờ đọc lên một tiếng của bài hát Khi tiếng cuối cùng rơi vào chân trẻ nào thì trẻ
đó phải rút nhanh chân đó lại Trẻ vừa chơi vừa hát lời đồng dao
2.3.3 Giải pháp 3 Dạy trẻ đối thoại
Dạy trẻ nói chuyện:
- Giáo viên chủ động và có kế hoạch nói chuyện với trẻ, chuẩn bị trước
các đề tài nói chuyện, thường xuyên nói chuyện với trẻ khi có cơ hội Nói về vấn
đề gì? (Về gia đình, cha mẹ, về cây, hoa, về câu chuyện liên quan đến trẻ…) những từ nào cần giới thiệu thêm với trẻ, cần chú ý sử dụng mẫu câu nào? Nội dung nói chuyện phải gần gũi với cuộc sống và kinh nghiệm của trẻ
- Giáo viên phải là người khơi gợi, kích thích trẻ tham gia nói chuyện Nếu
có điều kiện, tốt nhất giáo viên nên tìm cơ hội để nói chuyện với từng trẻ trong ngày
- Khi nói chuyện với trẻ, lời nói, cử chỉ, tác phong của giáo viên phải thu hút, hấp dẫn làm mẫu cho trẻ bắt chước theo
- Giáo viên để trẻ tự nói lên những hiểu biết, suy nghĩ của mình, ủng hộ những câu trả lời hay, bộc lộ ý kiến của cá nhân, không cấm đoán, nhắc nhở, sửa sai quá nhiều Tôn trọng trẻ, một câu hỏi có thể chấp nhận nhiều câu trả lời
Ví dụ: Thầy đặt câu hỏi: “Nếu đi ngoài đường, thấy trời mưa thì con làm
gì?” Trẻ có thể trả lời bằng nhiều ý tưởng:
+ Con mặc áo mưa
+ Con trú vào quán ăn bên đường
+ Con chạy nhanh về nhà
Trang 8- Giáo viên tạo điều kiện cho trẻ được tự do, thoải mái nói chuyện với nhau Đặc biệt thông qua trò chơi nhất là là trò chơi đóng vai theo chủ đề (trò chơi giả bộ có cốt chuyện)
Dạy trẻ đàm thoại:
- Đề tài đàm thoại phải gần gũi với cuộc sống của trẻ Cần giúp trẻ có những hiểu biết trước về đề tài đàm thoại
- Số lượng trẻ tham gia vào đề tài đàm thoại không nên quá đông Nên chia đôi lớp khi đàm thoại để trẻ nào cũng được tham gia đàm thoại và phát triển ngôn ngữ mạch lạc
- Khi đàm thoại, giáo viên nên sử dụng giáo cụ trực quan hỗ trợ
Ví dụ:
+ Đàm thoại nhận thức môi trường xung quanh: Nhận ra sự thay đổi trong quá trình phát triển, điều kiện sống của cây
- Trẻ kết nhóm 5 bạn, mỗi nhóm lấy tranh, thảo luận, sắp xếp tranh theo
sự hiểu biết của trẻ và kể chuyện Cho từng nhóm kể chuyện theo sự sắp xếp tranh của nhóm mình
Giáo viên trình chiếu power point chuyện: Chú đỗ con (quá trình phát triển của cây từ hạt) và kể cho trẻ nghe câu chuyện kết hợp câu hỏi đàm thoại:
- Muốn có cây con thì việc đầu tiên người ta phải làm gì?
- Qua những giai đoạn nào thì hạt trở thành cây trưởng thành?
- Cây trưởng thành sẽ cho ra cái gì?
- Để cây mau lớn và phát triển tốt cần phải có những điều kiện nào?
+ Đàm thoại về nội dung câu chuyện để giúp trẻ khắc sâu nội dung câu
chuyện và kể lại truyện bằng ngôn ngữ mạch lạc Sau khi kể cho trẻ nghe câu chuyện: Ba cô gái giáo viên đặt câu hỏi đàm thoại với trẻ :
- Câu chuyện nói về điều gì?
- Trong chuyện có những nhân vật nào?
- Sóc đã đưa thư cho ba cô gái và cùng nói điều gì?
- Tại sao cô chị cả và chị hai bị biến thành Rùa và Nhện
- Nếu là con, khi mẹ ốm con sẽ làm gì?
- Con đặt tên câu chuyện này là gì?
Trong quá trình đàm thoại với trẻ, giáo viên yêu cầu trẻ trả lời các câu hỏi rõ ràng, mạch lạc, đúng cấu trúc câu, ngữ điệu,…để rèn luyện cho trẻ cách
sử dụng ngôn ngữ mạch lạc
Dạy trẻ đóng kịch:
- Tổ chức cho trẻ chơi đóng kịch là một phương pháp tốt để phát triển
ngôn ngữ đối thoại cho trẻ Nội dung kịch được chuyển thể từ tác phẩm văn học
mà trẻ đã được làm quen Trẻ làm quen với các mẫu câu văn học đã được gọt giũa chọn lọc Khi đóng kịch, trẻ cố gắng thể hiện đúng ngữ điệu, tính cách nhân vật mà trẻ đóng, giúp cho ngôn ngữ của trẻ mang sắc thái biểu cảm rõ rệt
Ví dụ: Trẻ đóng kịch truyện: “Chú dê đen”
- Cháu Minh Quân đóng vai Dê đen: Tính cách dũng cảm, can đảm, mạnh
mẽ, tự tin; giọng phải đanh thép
- Cháu Quỳnh Trang đóng vai Dê trắng: Thể hiện tính cách hiền lành, nhút nhát, rụt rè; giọng nói nhỏ nhẹ
Trang 9- Cháu Hải đóng vai Chó sói: Tính cách hung dữ, giọng nói ồm ồm.
Dạy trẻ chơi trò chơi dân gian: Trò chơi: Rán mỡ.
- Mục đích chơi: Phát triển ngôn ngữ đối thoại qua vai chơi
- Cách chơi: Số lượng trẻ chơi tuỳ ý, trẻ trai và trẻ gái cùng chơi chung Một em tự nguyện làm viên mỡ hoặc “oẵn tù tì” để “bị” làm viên mỡ Tất cả các
em còn lại đứng thành vòng tròn làm chảo
Viên mỡ đứng giữa vòng tròn, tức mỡ đặt vào chảo Bắt đầu chơi, vòng tròn chuyển động các em - chảo - vừa bước (theo đường tròn) vừa cùng nói:
- Rán mỡ xèo xèo
- Mỡ chín chưa?
- Viên mỡ: - Mỡ mới rán
Chảo: - Rán mỡ xèo xèo
- Mỡ chín chưa?
- Viên mỡ: - Mỡ chưa chín
- Chảo: - Rán mỡ xèo xèo
- Mỡ chín chưa?
- Viên mỡ: - Lửa đun to lên
- Để mỡ chóng chín
- Tốp trẻ rời tay nhau làm lửa cháy
- (Ngả nghiêng hai bên)
- Viên mỡ: - Xèo! Xèo! Xèo!
- Bục!
Mỡ bắn ra thành chảo (bắn vào trẻ vây quanh) Nổ vào em nào thì em ấy phải làm viên mỡ Tức viên mỡ đập tay trúng vào ai thì người ấy phải vào giữa làm mỡ
2.3.4 Giải pháp 4 Dạy trẻ ngôn ngữ độc thoại trong giao tiếp tự do.
Lời nói độc thoại phức tạp hơn lời nói đối thoại Khi độc thoại, lời nói của trẻ phải đầy đủ về mặt cấu trúc, có nội dung, các câu nói phải liên kết với nhau theo chủ đề một cách logic, diễn đạt phải rõ ràng, lưu loát Nói độc thoại là một hình thức cấp cao của ngôn ngữ mạch lạc Dạy trẻ ngôn ngữ độc thoại trong giao tiếp tự do có 2 cách:
- Làm mẫu: Hằng ngày, tùy tình huống giao tiếp, giáo viên nói với trẻ về
các sự kiện xảy ra trong đời sống hằng ngày mà mình đã nhìn thấy, đã trải qua Giáo viên kể lại các sự kiện đó cho trẻ nghe bằng giọng tự tin, thoải mái hay vui
vẻ, hài hước để gây ấn tượng mạnh cho trẻ, tạo ở trẻ thói quen bắt chước, trao đổi tự nhiên về những ấn tượng, cảm xúc, kinh nghiệm của mình với mọi người xung quanh
- Luyện tập: Để trẻ có thói quen nói một chuỗi lời nói trong giao tiếp hằng
ngày về một nội dung nào đó, giáo viên cần tạo điều kiện để trẻ tự do trao đổi, dành thời gian cho trẻ nói về mình, về bạn, về cảm xúc, suy nghĩ của mình Trong các giờ trò chuyện sáng, hoạt động chiều, giáo viên gợi ý trẻ nói bằng các câu hỏi, lời hỏi thăm (Hôm qua ở nhà con đi chơi không ? Làm gì? Con nhìn thấy gì trên đường, con cảm thấy như thế nào khi được đi chơi?….)
Ví dụ: Bé Mai Chi nói với bạn: “Hôm qua bố chở mẹ và mình đi khám
Bác sĩ, mẹ mình có em bé rồi, mình sắp được làm chị rồi”
2.3.5 Giải pháp 5 Dạy trẻ ngôn ngữ độc thoại trên giờ học
- Dạy trẻ kể lại tác phẩm văn học: Trên giờ học dạy trẻ kể lại tác phẩm văn học, trẻ tái hiện lại một cách mạch lạc, diễn cảm nội dung của tác phẩm văn học mà trẻ đã được nghe Tuy nhiên, giáo viên không nên yêu cầu trẻ kể thuộc lòng chi tiết nội dung của tác phẩm, mà chỉ yêu cầu trẻ kể lại nội dung chính của tác phẩm Trẻ có thể sử dụng ngôn ngữ của tác phẩm kết hợp với ngôn ngữ của
Trang 10chính trẻ dựa trên sự cảm thụ của tác phẩm để kể Giáo viên khuyến khích trẻ kể
tự nhiên, thoải mái, sử dụng đúng ngữ điệu của nhân vật
- Dạy trẻ tự kể chuyện: Dạy trẻ tự kể chuyện khó hơn so với dạy trẻ kể lại
chuyện Để có thể tự kể chuyện, trẻ phải có vốn hiểu biết nhất định, ngôn ngữ phát triển tương đối tốt, tính tự chủ cao hơn Đây là một dạng nâng cao cho những trẻ đã có kĩ năng sử dụng ngôn ngữ mạch lạc
- Kể miêu tả về đồ chơi, vật thật: Giáo viên cần chuẩn bị giáo cụ trực
quan (đồ chơi, vật thật) để trẻ nhìn theo và kể
Ví dụ: Bé Yến Nhi kể về cái điện thoại để bàn: “Đây là cái điện thoại bàn,
có một sợi dây nối cái ống nghe và nối với cái bàn phím để ở trên bàn có nhiều
số Khi gọi, mình lấy tay nhấn số trên bàn phím để gọi”
- Kể theo trí nhớ về sự kiện trẻ đã trải qua: Dạng kể này được thực hiện
khi trẻ có khả năng ghi nhớ có chủ định tương đối tốt Đề tài mà trẻ kể chính là những gì trẻ đã trực tiếp tham gia hoặc đã trải qua Việc thường xuyên tổ chức cho trẻ nói lại các sự kiện đã trải qua giúp cho ngôn ngữ mạch lạc của trẻ phát triển
Ví dụ: Bé Minh Quân kể lại cho mẹ bé nghe việc thầy dạy trẻ tập văn
nghệ mừng 20/11 (mẹ bé kể lại): “Thầy Thạo gọi con và bạn Quỳnh Trang, bạn Yến Nhi, bạn Hoàng Hải, bạn Mai Chi, bạn Thảo lên tập văn nghệ với các bạn ở lớp khác, thầy cho con đứng đầu hàng và bảo các bạn quên bài thì nhìn theo con
mà tập Thầy khen con nhớ bài nhanh”…
Kể chuyện sáng tạo: Ở trường mầm non thường cho trẻ kể chuyện sáng
tạo thông qua việc liên kết các tranh trẻ đã vẽ, các sản phẩm tạo hình bằng nguyên vật liệu mở và với sự gợi ý, giúp đỡ của giáo viên trẻ có thể nhìn các tranh, các sản phẩm tạo hình để kể chuyện sáng tạo
Ví dụ: Thầy lấy các bức tranh mà trẻ đã vẽ và gợi ý trẻ kể chuyện sáng
tạo:
Bức tranh 1: Các bé cầm cờ đứng trước Doanh trại bộ đội
Bức tranh 2: Các chú bộ đội đi hành quân
Bức tranh 3: Các chú bộ đội trồng rau
Bức tranh 4: Các bé ngồi xung quanh nghe chú bộ đội đàn, hát