Khen ai khéo họa dư đồ Giữa nơi thành thị có hồ xanh trong Ngựa xe vắng khách bụi hồng Một tòa cổ miếu, đôi dòng thanh lưu Trăng soi nước, nước in cầu Bức tranh thiên cổ đượm màu tang th
Trang 1Thăng long Hà Nội trong ca dao ngạn ngữ - 2
Nhà xuất bản Hà Nội - 2002
Giang Quân sưu tầm, biên soạn
(In lần thứ hai có bổ sung, sửa chữa)
Phần Một
A - Ca Dao
Ca dao cổ trước cách mạng
1 Thăng Long, Hà Nội đô thành
Nước non ai vẽ nên tranh họa đồ
Cố đô rồi lại tân đô
Nghìn năm văn vật bây giờ vẫn đây
2 Đồng xanh sông Nhị chạy dài
Mây quang non Tản chiếu ngời Thăng Long
3 Nhất cao là núi Ba Vì
Nhất lịch, nhất sắc kinh kỳ Thăng Long
4 Chẳng thơm cũng thể hoa nhài
Dẫu chưa thanh lịch cũng người Tràng An
5 Chẳng thơm cũng thể hoa mai
Chẳng lịch cũng thể con người Thượng Kinh
6 Người khôn ai chả nâng niu
Hoa thơm ai chả chắt chiu để dành
7 Đất tốt trồng cây rườm rà
Những người thanh lịch nói ra dịu dàng
8 Tiếc nồi cơm trắng để ôi
Tiếc con người lịch mà soi gương mờ
9 Kim vàng ai nỡ uốn câu
Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời
10 Chim khôn chết mệt vì mồi
Người khôn chết mệt vì lời nhỏ to
11 Vàng thì thử lửa thử than
Chuông kêu thử tiếng, người ngoan thử lời
Trang 212 Khen ai khéo họa dư đồ
Trước sông Nhị Thủy, sau hồ Hoàn Gươm
13 Hồ Gươm in bóng Tháp Rùa
ánh đèn soi tỏ mái chùa Ngọc Sơn
14 Nhác trông lên chốn kinh đô
Kìa đền Quan Thánh, nọ hồ Hoàn Gươm
15 Khen ai khéo họa dư đồ
Giữa nơi thành thị có hồ xanh trong
Ngựa xe vắng khách bụi hồng
Một tòa cổ miếu, đôi dòng thanh lưu
Trăng soi nước, nước in cầu
Bức tranh thiên cổ đượm màu tang thương
Cỏ hoa ánh bóng tà dương
Nghìn xưa hưng bá đồ vương chốn này
16 Rủ nhau xem cảnh Kiếm hồ
Xem cầu Thê Húc, xem chùa Ngọc Sơn
Đài Nghiên, Tháp Bút chưa mòn
Hỏi ai gây dựng nên non nước này
17 Gương kia lỡ để bụi nhòa
Sông có Nhị Hà, núi có Tản Viên
Thề kia nỡ để lỡ duyên
Trăng còn soi mãi vùng sen Tây Hồ
18 Những lời mình nói với ta
Sông có Nhị Hà, núi có Tản Viên
Còn bây giờ, nàng ở thế sao nên
Tôi khấn Nam Tào, Bắc Đẩu ghi tên rành rành
Đã yêu anh thời quyết lấy anh
Nhà tre, cột nứa, lợp tranh vững vàng
Chớ tham nhà gỗ bức bàn
Gỗ li, chẳng có, làm xoàng gỗ vông
Chỉ nhọc mình, thôi lại uổng công
Phòng khi gỗ mục lại dùng nhà tre
Còn duyên anh bảo chẳng nghe
19 Đấy vàng đây cũng đồng đen
Đấy hoa thiên lý, đây sen Tây Hồ
20 Gươm vàng rớt xuống Hồ Tây
Công cha cũng trọng, nghĩa thày cũng sâu
21 Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương Mịt mù khói tỏa màn sương
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ
22 Chẳng vui cũng thể hội Thày
Chẳng trong cũng thể Hồ Tây xứ Đoài
Trang 3Rửa chân đi hán đi hài
Rửa chân đi đất sao hoài rửa chân
23 Trên trời có một ông sao
Chỗ quang chẳng mọc mọc vào đám mây Nước Hồ Tây biết bao giờ cạn
Nhị vườn đào biết vạn nào hoa
Đưa nhau một quãng đường xa
Hỏi thăm anh Tú có nhà Cửa Nam
24 Giăng xưa đã khuyết mấy lần
Phẩm tiên trong giá trắng ngần còn chăng?
Xa xôi ta nhắn chị Hằng
Hồ Tây nước bạc xin đừng bóng soi
25 Ngồi trên bờ dốc buông câu
Trách ai xui giục con cá sầu không ăn
Cá không ăn câu anh vác cần về
Để ống lại đây
Đêm khuya thanh vắng hồ Tây
Anh thả mồi bận nữa, con cá này cũng ăn
26 Năm trai năm gái là mười
Năm dâu năm rể là đôi mươi tròn
Hai bên phụ mẫu song toàn
Rồi ra kéo được trâu vàng Hồ Tây
27 Chàng về thiếp cũng xin về
Chàng về Hồ Bắc, thiếp về Hồ Tây
Chàng bao nhiêu tuổi năm nay?
Chàng rằng mười tám, thiếp rày bốn ba
Mồ cha đứa chê thiếp già
Thiếp còn gánh nổi một và trăm kim
Trăm kim đổi lấy lạng vàng
Mua gương Tự Mã, để thiếp với chàng soi chung Chàng về sắm sửa loan phòng
Thiếp xin điểm phấn, tô hồng thiếp theo
28 Thuyền ai lờ lững bên sông
Có về Hà Nội, Hà Đông cùng về
29 Ai về Hà Nội, ngược nước Hồng Hà
Buồm giong ba ngọn vui đà nên vui
30 Đường về xứ Lạng mù xa
Có về Hà Nội với ta thì về
Đường thủy thì tiện thuyền bè
Đường bộ cứ bến Bồ Đề mà sang
31 Đường vô xứ Nghệ quanh quanh
Đường ra Hà Nội như tranh vẽ rồng
32 Đường ra Kẻ chợ quanh quanh
Trang 4Đường về Kẻ Gối như tranh vẽ đồ
33 Đường đi cách núi Ba Vì
Cách con sông Cái chàng đi đàng nào?
34 Rủ nhau lên núi hái chè
Hái dăm ba mớ xuống khe ta ngồi
Ta ngồi cho ráo mồ hôi
Xuống sông tắm mát thảnh thơi ta về
Ta về thăm quán thăm quê
Thăm chợ Bồ Đề, thăm giếng Ô Long
Bồ Đề họp chợ mồng mười
Trên đánh cờ người, dưới thổi cơm thi
Ba bốn năm nay anh dở việc gì
Để em bắt chạch, thổi cơm thi một mình
35 Đố ai tát bể cấy kê
Tát sông Bồ Đềm nhổ mạ cấy chơi
36 Sông Bồ Đề nước đỏ như son
Em mà dối bạn tội bằng hòn Thái Sơn
37 Trên trời có sông Ngân Hà
Tỉnh Nam sông cái, Bắc là sông sâu Bắc Ninh lại có sông Cầu
Anh còn tơ tưởng sông Dâu, sông Đào Anh còn tơ tưởng sông Thao
Qua sông Hà Nội anh vào Kinh đô
Đại Đồng lại có sông Hồ
Bước qua sông Đuống thờ ơ với tình Sông Thương chơi đã thập thành
Bước qua sông Cái bẻ cành phù dung
38 Anh về xẻ ván cho dày
Bắc cầu sông Cái cho thày mẹ sang Thày mẹ sang em cũng theo sang
Đò dọc quan cấm, đò ngang không chèo
39 Đò tôi ở bến sông Dâu
Buôn chè mạn hảo tháng sau mới về Lênh đênh ba bốn chiếc thuyền kề
Chiếc về Hà Nội chiếc về Vạn Vân
Vạn Vân có bến Thổ Hà
Vạn Vân nấu rượu, Thổ Hà nung vôi Nghĩ rằng đá nát thì thôi
Ai ngờ đá nát nung vôi lại nồng
Chăn đơn gối chiếc lạnh lùng
Nửa thì mình đắp, nửa phòng tình nhân
40 Lênh đênh ba bốn thuyền kề
Thuyền ra Kẻ Chợ, thuyền về sông Dâu
41 Hồng Hà nước đỏ như son
Trang 5Chết đi thì chớ, sống còn lấy anh
42 Con sông chạy tuột về Hà
Nhớ ai Hà Nội trông mà ngùi thương
Nhớ người cố quận tha hương
Nhớ ai thì nhớ nhưng đường thời xa
43 Sông Tô nước chảy trong ngần
Con thuyền buồm trắng chạy gần chạy xa Thon thon hai mũi chèo hoa
Lướt đi lướt lại như là bướm gieo
44 Sông Tô nước chảy quanh co
Cầu Đông sương sớm, quán Giò trăng khuya Buồn tình vừa lúc phân chia
Tiếng ai như đã bên kia hẹn hò
45 Nước sông Tô vừa trong vừa mát
Em ghé thuyền đỗ sát thuyền anh
Dừng chèo muốn tỏ âm tình
Sông bao nhiêu nước thương mình bấy nhiêu
46 Sông Tô nước đục lờ lờ
Cắm sào mà đợi bao giờ nước trong
47 Làng tôi có lũy trẻ xanh
Có sông Tô Lịch uốn quanh xóm làng
Bên bờ vải, nhãn hai hàng
Dưới sông cá lội từng đàn tung ăng
48 Biết nhà cô ở đâu đây
Hỡi trăng Tô Lịch, hỡi mây Tây Hồ
Mình đi có nhớ kinh đô
Nhớ trăng Tô Lịch, nhớ hồ Gươm trong
49 Bao giờ đổ núi Tản viên
Cạn sông Tô Lịch thiếp mới quên nghĩa chàng
50 Bao giờ lở núi Tản Viên
Cạn sông Tô Lịch cho quên nghĩa nàng
Thung dung từ thuở thanh nhàn
Mực nghiên giấy bút ta bàn khúc nhôi
Phen này anh quyết lấy nàng thôi
Em tránh đằng trời chẳng khỏi tay anh
Nói ra mang tiếng dỗ dành
Mặc ý nàng liệu, mặc tình nàng lo
Yêu nhau nên phải dặn dò
51 Yên Thái có hồ Nguyệt Nga
Có sông Tô Lịch đòi ta chèo thuyền
52 Sông Tô mấy khúc uốn vào
ấy là có lắm anh hào ở trong
Trang 6Sông Tô một dải lượn vòng
ấy nơi liệt nữ anh hùng giáng sinh
Sông Hồng một khúc uốn quanh
Văn nhân tài tử lừng danh trong ngoài
53 Phải đây bến Chiếu Thạch Đồng Còn đây cô lái cắm bồng đợi ai
54 Chàng đi vực thẳm non cao
Em mong tìm vào đến núi Tản Viên Bao giờ lở núi Tản Viên
Cạn sông Tô Lịch chẳng quên nghĩa người Nghĩa người em để trong cơi
Nắp vàng đậy lại để nơi em nằm
Mỗi ngày sáy bảy lần thăm
55 Trên đê Cố Ngự
Nhớ chữ đồng tâm
Hỡi cô đội nón ba tầm
Có về Yên Phụ hôm rằm lại sang
Phiên rằm chợ chính Yên Quang
Yêu hoa, anh đợi hoa nàng mới mua
56 Tốt đẹp là chị hàng hoa
Tuy rằng thơm ngát cửa nhà sạch không Ngày ngày đi hái hoa hồng
Chiều chiều về ngõ Cầu Đông ăn quà Bao giờ chợ lớn hết hoa
Đồng Xuân hết chuối thì hoa hết tiền
57 Con gái ở trại hàng Hoa
Ăn cơm nửa bữa ngủ nhà nửa đêm
58 Cô Tây ở trại hàng Hoa
Hột vàng quấn cô, xe nhà nghênh ngang
Bố cô dọn quán bán hàng
Nhặt từng đồng kẽm còn sang nỗi gì
Cô còn bắc bực kiêu kì
Thông ngôn, kí lục, cu-li trăm thằng
59 Giếng Ngọc Hà vừa trong vừa mát Vườn Ngọc Hà thơm ngát gần xa
Hỏi người xách nước tưới hoa
Có cho ai được vào ra chốn này?
60 Đất Ngọc Hà tốt tươi phong cảnh Gái Ngọc Hà vừa đảm vừa xinh
Ơi người gánh nước giếng đình
Còn chăng hay đã trao tình cho ai?
61 Công anh gánh đất trồng đào
Bây giờ em để lọt vào tay ai?
Trang 762 Mưa xuân, lác đác vườn đào
Công anh đắp đất, ngăn rào trồng hoa
Ai làm gió táp, mưa sa
Cho cây anh đổ, cho hoa anh tàn
63 Ai chơi ta cũng chơi cùng
Chơi trúc quân tử, chơi tùng trượng phu
64 Hoa thơm, thơm lạ thơm lùng
Thơm cành thơm rễ, người trồng cũng thơm
65 Em là con gái Phụng Thiên
Bán rau mua bút, mua nghiên cho chồng Nữa mai chồng chiếm bảng rồng
Bố công sớm tối vun trồng cho rau
66 Yếm trắng vã nước Văn Hồ
Vã đi vã lại anh đồ yêu thương
67 Nước Văn Hồ tha hồ tắm mát
Rượu Hồ Đình thơm ngát đón làng văn
68 May ra thì hóa tứ linh
Chẳng may thất nghiệp nằm đình Cổ Lương
69 Ba gian nhà khách
Chiếu sạch giường cao
Mời các thày vào
Muốn sao được thế
Mắm Nghệ lòng giòn
Rượu ngon cơm trắng
Các thày dù chẳng sá vào
Hãy dừng chân lại em chào cái nao
Đêm qua em mới chiêm bao
Có năm ông Cử bước vào nhà em
Cau tươi bổ, trầu cay têm
Đựng trong đĩa sứ em đem kính mời
Năm thày tốt số hơn người
Khoa này tất đỗ, nhớ lời em đây
70 Tiếng gà gáy giục năm canh
Chàng ơi dạy học còn nằm làm chi
Sang năm Chúa mở khoa thi
Tàn vàng choi chói rỡ thì tên anh
71 Thoi đưa tay mỏi canh chày
Tiếng ai xin lửa là thày cống Sen
Thày rằng đang học tắt đèn
Cậy tình lân lí dám phiền đêm hôm
72 Cho hay nhất quỷ nhì ma
Bây giờ mới biết thứ ba thế nào
Căm thù giặc nước từ bao
Trang 8Tấm lòng công phẫn ào ào như sôi
Đứng đầu khóa Ngọc, tú Nhồi
Kế bày tội ác rạch ròi tên Kim
73 Chẳng thi chẳng đỗ chẳng sao
Anh em không được người nào bỏ nhau Phải đòi cho được thày Cầu
Phải đào hết đất nhà giàu đổ đi
74 Trên Tràng Thi, dưới cũng Tràng Thi Đường này quan cấm, em thì cậy ai? -Đường này quan cấm em thì cậy anh!
75 Trên Tràng Thi, dưới lại Tràng Thi
Ai đem nhân ngãi tôi đi đằng nào?
Trên Hàng Đào, dưới lại Hàng Đào
Ai đem nhân ngãi tôi vào Thàng Thi
76 Tản Viên núi ấy kiêu thay
Tầng trên tầng dưới thắt n_ cỏ bồng Họa núi tôi lại họa sông
Vì chàng em phải long đong thế này Họa nhà quan sở lầu tây
Em sang Hà Nội họa n_ Cột Cờ
Họa nhà máy Nước, máy Tơ
Xin chàng hãy cứ đợi chờ chàng ơi
Vườn Bách thú em đã họa rồi
Em xuống dưới biển, họa đôi cá vàng
77 Em nay như tấm lụa đào
Đem ra Kẻ Chợ thước nào dám đo
Thước anh thước ngọc, thước ngà
Vóc còn dám đọ nữa là lụa em!
78 Xứ Nam có chợ Bằng Gồi
Xứ Bắc Đìa Sáu, xứ Đoài chợ Canh
79 Hôm qua anh đến chơi nhà
Thấy mẹ nằm võng thấy cha nằm giường Thấy em nằm đất anh thương
Anh ra Kẻ Chợ đóng giường tám thang Bốn góc thì anh thếp vàng
Bốn chân thếp bạc, tám thang chạm rồng Bây giờ phải bỏ giường không
Em đi lấy chồng phí cả công anh
80 Nhởn nhơ cô gái Cửa Đông
Quần là áo lượt nhưng lòng không ưa Tao khang là vợ ngày xưa
Khăn thâm, áo vải sớm trưa vui cùng 81.Bất kỳ sớm tối chiều trưa
Mưa khắp Hà Nội mưa ra Hải Phòng
Trang 9Hạt mưa vừa mát vừa trong
Mưa xuống sông Hồng, mưa khắp mọi nơi Hạt mưa chính ở trên trời
Mưa xuống Hà Nội là nơi cõi trần
Giêng hai lác đác mưa xuân
Hây hẩy mưa bụi, dần dần mưa sa
Hạt mưa vào giếng Ngọc Hà
Hạt thì vào nhị bông hoa mới trồi
Tháng năm, tháng sáu mưa mòi
Bước sang tháng bẩy sụt sùi mưa Ngâu Thương thay cho vợ chồng Ngâu
Mỗi năm chỉ gặp mặt nhau một lần
Tháng tám mưa khắp xa gần
Bước sang tháng chín đúng tuần mưa rươi Tháng mười mưa ít đi rồi
Nắng hanh trời viếc cho tươi má hồng Một, chạp là tiết mùa đông
Mưa phùn đêm vắng trong lòng lạnh thay Bài mưa anh đã họa đầy
Mối tình dào dạt đêm chày như mưa
82 Con cò đậu cọc cầu ao
Ăn sung sung chát, ăn đào đào chua Ngày ngày ra đứng cổng chùa
Trông về Hà Nội thấy vua đúc tiền
Ngọn sông Điền vừa trong, vừa chẩy Anh đi kén vợ mười bảy năm nay
Tình cờ bắt gặp mình đây
Như cá gặp nước như mây gặp rồng 83.Vui nhất là chợ Đồng Xuân
Mùa nào thức ấy xa gần bán mua
Cổng chợ có anh hàng dừa
Hàng cau, hàng quít, hàng mơ, hàng đào Xăm xăm anh mới bước vào
Thấy anh hàng thuốc hút vào say sưa Nứt nẻ thì anh hàng na
Chua chát hàng sấu, ngọt nga hàng đường Thơm ngát thì chị hàng hương
Tanh ngắt hàng cá, phô trương hàng vàng Sộc sệch thì anh hàng giang
Cả rổ lẫn thúng, cả sàng lẫn nia
Sọ sẹ thì anh hàng thìa
Cả bát lẫn đĩa nhiều bề ung dung
Đỏ đon thì anh hàng hồng
Thanh yên, phật thủ, bưởi bòng kể chi Trống quân vận chẳng ra gì
Mỗi người một vẻ ai thì kém ai
Trông lên thấy dãy hàng chai
Có một chú khách trọc đầu trắng răng
Ai ơi khéo nói đãi đằng
Hàng ốc, hàng ếch, hàng xăng, hàng quà Trông lên thấy dãy hàng cà
Trang 10Bánh đúc, bánh đậu, bánh đa, xôi vò
Trông lên thấy dãy thịt bò
Chú bồi, chú khách đợi chờ bán mua
Trông lên thấy dãy hàng cua
Em xách một rỏ, anh mua mấy hào
Trông lên dãy phố Hàng Đào
Miệng chào hớn hở anh vào cùng em
84 Hà Nội như động tiên sa
Sáu giờ máy hết đèn xa đèn gần
Vui nhất là chợ Đồng Xuân
Thức gì cũng có xa gần bán mua
Giữa chợ có anh hàng dừa
Hàng cam, hàng quít, hàng dưa, hàng hồng
Ai ơi đứng lại mà trông
Hàng vóc, hàng nhiễu thong dong nượp nà Cổng chợ có chị hàng hoa
Có người đổi bạc chạy ra chạy vào
Lại thêm “sực tắc” bán rao
Kẹo cau, kẹo đạn, miến xào, bún bung Lại thêm bánh rán, kẹo vừng
Trước mặt bún chả, sau lưng bánh giò
ồn ào chuyện nhỏ, chuyện to
Líu lo chú khách bánh bò bán rao
Xăm xăm khi mới bước vào
Hàng tôm, hàng tép xôn xao mọi bề
Lịch sự là chị hàng lê
Quàng quạc hàng vịt, tò te hàng gà
Nứt nở như chị hàng na
Chua vào hàng sấu, ngọt ra hàng đường Thơm ngát là chị hàng hương
Tanh ngắt hàng cá, phô trương hàng vàng Lôi thôi là chị hàng giang
Bán rổ, bán xảo, bán sàng, bán nia
Thưỡi môi là chị hàng thìa
San sát hàng bát nhiều bề long đong
Đỏ đon như chị hàng hồng
Hàng cam, hàng quít, bưởi bòng thiếu chi Trống quân, cò lả sót gì
Mỗi người một vẻ ai thì kém ai
Lại thêm cạo mặt ngoáy tai
Lại thêm ngoài chợ có người họa tranh Ngoài ra cải, diếp, răm, hành
Thìa là, cải cúc xanh xanh rõ ràng
Có người bán lược, bán gương
Có người bán cả hòm rương, tủ quầy
Có người bán dép, bán giày
Có người bán cả ghế mây để ngồi
Suốt ngày chợ họp ai ơi
Thượng vàng hạ cãm bao người bán mua Hay cắp như chị hàng cua
Nhảy nhót hàng ếch ai mua được rày
Có người xem tướng xem tay
Trang 11Chầu văn, đồng bóng ốp n_ tức thời
Thôi thì đủ thức, đủ người
ồn ào nhộn nhịp nói cười chen vai
Có anh bán thuốc cũng hay
Mồm rao liến láu, bệnh khỏi n_ tức thời Lại còn kẻ cắp như rươi
Hở cơ chốc lát, tiền ôi mất rồi
Dậm chân xuống đất kêu trời
“Phú-lít” có đến cũng thôi đi đời
Tối đến đuổi chợ mình ơi!
Quá năm giờ rưỡi hết người bán mua
85 Ước gì mình lấy được ta
Để cùng buôn bán chợ xa, chợ gần
Vui nhất là chợ Đồng Xuân
Kẻ buôn, người bán xa gần thảnh thơi
86 Trên trời có cái cầu vồng
Kẻ Chợ cầu Muống, cầu Đông, cầu Giền Việc trên đền cầu vàng cầu bạc
Các lái buôn cầu nước cầu non
Đôi ta cầu của cầu non
Con đẹp giống mẹ, con giòn giống cha Con gái dệt cửi trong nhà
Con giai đi học khôi khoa hơn người
87 Ru con con ngủ cho rồi
Cho mẹ đi chợ mua vôi têm trầu
Mua vôi chợ Quán, chợ Cầu
Mua cau Nam Phố, mua trầu chợ Dinh
88 Trầu xanh, cau trắng, chay vàng
Cơi trầu bịt bạc, thiếp mời chàng ăn chung
89 Cầu Đông bước tới cầu Châu
Bước sang cầu Sỉ, gặp nhau cầu Dừa
90 Nhất cao là núi Tản Viên
Nhất lịch nhất sắc là tiên trên đời
Cố nhân tìm cố nhân chơi
Sao cố nhân chẳng nhớ lời cố nhân!
91 Tìm em cho đến La Thành
Hỏi thăm các phố để anh tìm dần
Lên tàu từ ở Thanh Xuân
Tìm hết Tư Sở lại gần Cầu Ô
Tìm em cho đến Bờ Hồ
Hàng Trống, Hàng Bồ anh cũng tìm qua Lại tìm cho đến nhà ga
Đến đây mới biết rằng là Cửa Nam
Vườn hoa có tượng mẹ đầm
Thấy quân lính tập lấy làm vui thay
Tìm em đã hết mười ngày